{"id":105397,"date":"2025-02-22T10:04:12","date_gmt":"2025-02-22T10:04:12","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=105397"},"modified":"2025-02-22T10:04:12","modified_gmt":"2025-02-22T10:04:12","slug":"ikje-nga-kolera-40-e-mjekeve-duan-te-largohen-nga-shqiperia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/02\/22\/ikje-nga-kolera-40-e-mjekeve-duan-te-largohen-nga-shqiperia\/","title":{"rendered":"Ikje nga kolera\/ 40% e mjek\u00ebve duan t\u00eb largohen nga Shqip\u00ebria"},"content":{"rendered":"<p>Potenciali natyror i Shqip\u00ebris\u00eb, me gjeografi t\u00eb pasur dhe klim\u00eb t\u00eb mrekullueshme mesdhetare, i kombinuar me rritje ekonomike mbi mesataren e dekad\u00ebs, duket se \u00ebsht\u00eb i pamjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb frenuar rrjedh\u00ebn e emigracionit n\u00eb vend, n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet, p\u00ebrfshir\u00eb edhe mjek\u00ebt.<\/p>\n<p>Plakja e popullsis\u00eb n\u00eb Europ\u00eb vit pas viti po shton presionin p\u00ebr rritje t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr fuqi pun\u00ebtore n\u00eb fush\u00ebn e mjek\u00ebsis\u00eb dhe nga ana tjet\u00ebr, financimet e ul\u00ebta p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb po b\u00ebhen shkak p\u00ebr t\u00eb mbajtur n\u00eb nivele t\u00eb larta emigrimin e mjek\u00ebve n\u00eb periudh\u00ebn n\u00eb vijim.<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim i Qendr\u00ebs p\u00ebr Studime Ekonomike dhe Sociale, i udh\u00ebhequr nga profesor\u00ebt Ilir G\u00ebdeshi dhe Russell King, zbuloi se m\u00eb shum\u00eb se gjysma e mjek\u00ebve t\u00eb mosh\u00ebs 24-40 vje\u00e7 d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb largohen, nd\u00ebrsa n\u00eb t\u00eb gjitha moshat, 4 n\u00eb 10 mjek\u00eb kan\u00eb plan t\u00eb largohen nga vendi.<\/p>\n<p>Largimi i mjek\u00ebve do t\u00eb krijoj\u00eb pasoja t\u00eb shum\u00ebfishta, nga humbja e investimeve publike n\u00eb kapitalin njer\u00ebzor deri te mang\u00ebsit\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb nj\u00eb popullsi q\u00eb po plaket dhe do t\u00eb rris\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb sh\u00ebrbime sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n<p>Studimi, i shoq\u00ebruar me anketa dhe intervista q\u00eb vazhduan p\u00ebr disa vite deri n\u00eb 2024, zbuloi se trendi i largimit t\u00eb mjek\u00ebve do t\u00eb rritet n\u00eb vitet n\u00eb vijim, si pasoj\u00eb e d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb lart\u00eb p\u00ebr emigrim n\u00eb moshat e reja t\u00eb trup\u00ebs mjek\u00ebsore.<\/p>\n<p>Ekspert\u00ebt pohojn\u00eb se stoku i mjek\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb bot\u00eb deri m\u00eb tani ka arritur n\u00eb rreth 2500, ku gati gjysma jan\u00eb larguar gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb fundit, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb parashikohet q\u00eb t\u00eb largohen s\u00eb paku edhe 930 mjek\u00eb n\u00eb vitet n\u00eb vijim.<\/p>\n<p>Nga intervistat me 729 mjek\u00eb, arsyet kryesore p\u00ebr t\u00eb emigruar jan\u00eb pagat e ul\u00ebta n\u00eb Shqip\u00ebri, kushtet e k\u00ebqija t\u00eb pun\u00ebs dhe mungesa e perspektiv\u00ebs p\u00ebr karrier\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr specializim dhe trajnim t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm jasht\u00eb vendit dhe ndjenja e p\u00ebrgjithshme se n\u00eb t\u00eb gjitha aspektet e jet\u00ebs \u201cnuk ka t\u00eb ardhme n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr sa i p\u00ebrket destinacionit t\u00eb d\u00ebshiruar, vendet kryesore, sipas preferenc\u00ebs, jan\u00eb Gjermania, SHBA, Britania e Madhe dhe Italia.<\/p>\n<p><strong>40% e mjek\u00ebve d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb largohen<\/strong><\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e sondazhit me 729 mjek\u00eb tregojn\u00eb se rreth 40% e tyre duan t\u00eb emigrojn\u00eb. Rreth 53% e mjek\u00ebve t\u00eb mosh\u00ebs 24\u201340 vje\u00e7 synojn\u00eb t\u00eb emigrojn\u00eb. Pas mosh\u00ebs 40 vje\u00e7, d\u00ebshira p\u00ebr t\u2019u larguar ulet.<\/p>\n<p>Autor\u00ebt pohojn\u00eb se k\u00ebto rezultate, krahasuar me t\u00eb dh\u00ebnat e sondazhit t\u00eb vitit 2018, tregojn\u00eb nj\u00eb nivel m\u00eb t\u00eb lart\u00eb gatishm\u00ebrie p\u00ebr t\u00eb larguar nga vendi.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr migrimin potencial jan\u00eb pjes\u00ebrisht tregues t\u00eb tendencave aktuale t\u00eb migracionit n\u00eb t\u00eb ardhmen, pasi jo gjithnj\u00eb ata q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb largohen emigrojn\u00eb. D\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb migruar pasqyron n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb realiste \u201cpak\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb\u201d nga kushtet e p\u00ebrgjithshme t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb vendin ton\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb kaluar nga migrimi i synuar n\u00eb l\u00ebvizje reale, duhet t\u00eb plot\u00ebsohen disa kushte, duke p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrgatitjen reale p\u00ebr t\u00eb migruar dhe aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb transformuar d\u00ebshir\u00ebn n\u00eb realitet.<\/p>\n<p>N\u00eb rastin e mjek\u00ebve, k\u00ebto parakushte p\u00ebrfshijn\u00eb informacionin e duhur p\u00ebr vendin e destinacionit, mund\u00ebsit\u00eb profesionale, posedimin e dokumenteve t\u00eb nevojshme (viz\u00eb, leje pune, diploma mjek\u00ebsore t\u00eb njohura n\u00eb vendin e destinacionit etj.), njohjen e gjuh\u00ebs dhe afate t\u00eb qarta p\u00ebr emigracionin. Pa k\u00ebto parakushte, \u00ebsht\u00eb sfiduese p\u00ebr mjek\u00ebt t\u00eb realizojn\u00eb q\u00ebllimin p\u00ebr t\u00eb emigruar.<\/p>\n<p><strong>24% e mjek\u00ebve ikin brenda tre viteve<\/strong><\/p>\n<p>Anketa zbuloi se rreth 24% e mjek\u00ebve t\u00eb intervistuar (729) pohuan se do t\u00eb emigronin brenda tre viteve. Studimi zbuloi se rreth 40% e mjek\u00ebve t\u00eb rinj llogarisin t\u00eb ikin brenda k\u00ebtij harku kohor.<\/p>\n<p>Nj\u00eb qasje tjet\u00ebr p\u00ebr matjen e gjasave reale t\u00eb migrimit merr n\u00eb konsiderat\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb faktor\u00ebsh t\u00eb p\u00ebrmendur tashm\u00eb, si aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb viz\u00eb dhe nj\u00eb kontrat\u00eb pune n\u00eb vendin e d\u00ebshiruar, aft\u00ebsia n\u00eb gjuh\u00ebn e atij vendi, marrja e informacionit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm p\u00ebr vendin dhe pasja e nj\u00eb rrjeti t\u00eb af\u00ebrmish ose miqsh n\u00eb vendin prit\u00ebs.<\/p>\n<p>Bazuar n\u00eb rezultatet e sondazhit, rreth 930 mjek\u00eb do t\u00eb emigronin gjat\u00eb viteve t\u00eb ardhshme, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson 17% t\u00eb totalit t\u00eb \u201cstokut\u201d, me nj\u00eb pesh\u00eb t\u00eb madhe te largimi i mjek\u00ebve m\u00eb t\u00eb rinj.<\/p>\n<p>Autor\u00ebt v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje se ky vler\u00ebsim duhet t\u00eb interpretohet me kujdes, pasi, nd\u00ebr t\u00eb tjera, varet nga evolucioni i kushteve socio-ekonomike n\u00eb Shqip\u00ebri, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb sektorin e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, dhe nga hapjet e rekrutimit n\u00eb nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb vendesh t\u00eb BE-s\u00eb dhe OECD-s\u00eb.<\/p>\n<p>Kastrioti, nj\u00eb mjek i mosh\u00ebs s\u00eb mesme i njohur n\u00eb Tiran\u00eb, p\u00ebrshkruan se si \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb mes p\u00ebrgjegj\u00ebsive familjare n\u00eb Shqip\u00ebri dhe perspektiv\u00ebs m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb pun\u00ebs dhe pag\u00ebs m\u00eb t\u00eb lart\u00eb jasht\u00eb vendit.<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebrpara se t\u00eb futem n\u00eb specializimin tim, kam krijuar nj\u00eb reputacion t\u00eb mir\u00eb dhe kam nj\u00eb pag\u00eb t\u00eb mir\u00eb k\u00ebtu n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb krahasim me mjek\u00ebt e tjer\u00eb. Por n\u00ebse kushtet do t\u00eb ishin t\u00eb p\u00ebrshtatshme, do t\u00eb mendoja t\u00eb emigroja.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, me kalimin e mosh\u00ebs, familja b\u00ebhet m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr shum\u00eb mjek\u00eb shqiptar\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht ata n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb mesme, emigrimi shihet disi si nj\u00eb \u201cplan B\u201d, nj\u00eb opsion q\u00eb mund t\u00eb kthehet shpejt n\u00eb \u201cplan A\u201d n\u00ebse ndryshojn\u00eb kushtet personale, familjare apo socio-ekonomike.<\/p>\n<p>\u201cJam n\u00eb mesin e t\u00eb 50-ave dhe para dy vitesh kam kaluar provimin e njohjes s\u00eb gjuh\u00ebs gjermane dhe m\u00eb jan\u00eb njohur kualifikimet e mjek\u00ebsis\u00eb shqiptare n\u00eb Gjermani. Pse? T\u00eb kemi n\u00eb dispozicion nj\u00eb plan rezerv\u00eb n\u00ebse gj\u00ebrat marrin kthes\u00ebn p\u00ebr keq n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d, thot\u00eb Arbeni, mjek n\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n<p>Duke kaluar n\u00eb skajin tjet\u00ebr t\u00eb spektrit t\u00eb mosh\u00ebs, pohimi i Mirlindit, nj\u00eb mjek i ri i kthyer s\u00eb fundmi n\u00eb Shqip\u00ebri pasi kreu specializimin n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb BE-s\u00eb, diskuton sfidat e rivendosjes n\u00eb Shqip\u00ebri dhe si rrjedhim vendimin p\u00ebr largim.<\/p>\n<p>\u201cFillimisht doja t\u00eb kthehesha n\u00eb Shqip\u00ebri pasi u diplomova n\u00eb specializimin jasht\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Por tani, edhe pas specializimit, e kam shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb rikthimin. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb lundrosh n\u00eb sistemin shqiptar. Nj\u00eb pjes\u00eb e arsyes \u00ebsht\u00eb korrupsioni. Duhet t\u00eb sakrifikosh parimet e tua p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrparuar dhe un\u00eb nuk dua ta filloj karrier\u00ebn time n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb\u201d, \u2013 thot\u00eb ai.<\/p>\n<p><strong>T\u00eb rinjt\u00eb, largim n\u00eb mas\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>G\u00ebdeshi dhe King kan\u00eb evidentuar se synimet p\u00ebr emigrim jan\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb larta te mjek\u00ebt m\u00eb t\u00eb rinj t\u00eb mosh\u00ebs 24-40 vje\u00e7, 53% e t\u00eb cil\u00ebve synojn\u00eb t\u00eb largohen nga Shqip\u00ebria.<\/p>\n<p>Nj\u00eb analiz\u00eb m\u00eb e holl\u00ebsishme e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb anket\u00ebs tregon se synimi p\u00ebr t\u2019u larguar arrin n\u00eb mbi 80% t\u00eb t\u00eb anketuarve t\u00eb grupmosh\u00ebs 20-30 vje\u00e7.<\/p>\n<p>D\u00ebshira p\u00ebr largim mbetet mbi 50% p\u00ebr grupin 30-40 vje\u00e7. Shifra q\u00ebndron n\u00eb 36,2% p\u00ebr ata t\u00eb mosh\u00ebs 41\u201350 vje\u00e7, 23,8% p\u00ebr ata t\u00eb mosh\u00ebs 51\u201360 vje\u00e7 dhe m\u00eb pak se 3% p\u00ebr ata pak t\u00eb anketuar t\u00eb mosh\u00ebs 61 vje\u00e7 e lart.<\/p>\n<p>Studime t\u00eb tjera t\u00eb m\u00ebparshme kan\u00eb evidentuar se ikja e trurit n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e p\u00ebrqendruar n\u00eb moshat e reja, kryesisht n\u00eb 20-30 vje\u00e7, q\u00eb p\u00ebrkon me koh\u00ebn e p\u00ebrfundimit t\u00eb studimeve universitare.<\/p>\n<p>Kulmi i d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr emigrimin e mjek\u00ebve 20-30 vje\u00e7 reflekton dy rrethana: s\u00eb pari, periudha m\u00eb e gjat\u00eb e trajnimit p\u00ebr student\u00ebt e mjek\u00ebsis\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt mbarojn\u00eb studimet n\u00eb mesin e t\u00eb 20-ave; dhe, s\u00eb dyti, koha shtes\u00eb q\u00eb u duhet mjek\u00ebve t\u00eb sapodiplomuar p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrgatitur p\u00ebr migrim dhe pun\u00eb jasht\u00eb vendit. Si\u00e7 tha Majlinda, nj\u00eb mjeke e re:<\/p>\n<p>\u201cNe i mbaruam studimet n\u00eb vitin 2022, por duhej t\u00eb prisnim vitin e ardhsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb licencat mjek\u00ebsore. M\u00ebsimi i gjermanishtes n\u00eb nivelet e aft\u00ebsis\u00eb B2 dhe C1 k\u00ebrkon gjithashtu koh\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, k\u00ebrkon koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb pozicion n\u00eb vendin prit\u00ebs p\u00ebr specializimin e d\u00ebshiruar\u201d.<\/p>\n<p>Historikisht, emigrimi shqiptar ka qen\u00eb i udh\u00ebhequr nga meshkujt, me grat\u00eb q\u00eb kan\u00eb migruar m\u00eb von\u00eb p\u00ebrmes bashkimit familjar, ose martes\u00ebs, nj\u00eb prirje e lidhur me struktur\u00ebn patriarkale t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare.<\/p>\n<p>Por synimet e emigrimit t\u00eb mjek\u00ebve shqiptar\u00eb tregojn\u00eb barazi gjinore, q\u00eb p\u00ebrputhet me t\u00eb dh\u00ebnat e anket\u00ebs mbi \u201cstokun\u201d e mjek\u00ebve shqiptar\u00eb q\u00eb tashm\u00eb punojn\u00eb jasht\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Kjo zhvendosje reflekton nj\u00eb nivel m\u00eb t\u00eb lart\u00eb emancipimi, pavar\u00ebsie dhe iniciative midis grave me arsim t\u00eb lart\u00eb, si dhe pjes\u00ebmarrjen n\u00eb rritje t\u00eb grave t\u00eb reja n\u00eb arsimin e lart\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb mjek\u00ebsin\u00eb, vitet e fundit.<\/p>\n<p>Anketa v\u00ebrejti se ka nj\u00eb prirje m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr emigrim t\u00eb mjek\u00ebve me p\u00ebrgatitje m\u00eb t\u00eb lart\u00eb arsimore. Shumica e mjek\u00ebve q\u00eb punojn\u00eb aktualisht n\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb trajnuar n\u00eb vend, por disa kan\u00eb pasur mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb specializohen jasht\u00eb vendit dhe jan\u00eb kthyer.<\/p>\n<p>N\u00eb Shqip\u00ebri, diplomat n\u00eb deg\u00ebn e mjek\u00ebsis\u00eb ofrohen n\u00eb dy universitete: n\u00eb Universitetin e Mjek\u00ebsis\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs dhe n\u00eb Universitetin (privat) t\u00eb Zoj\u00ebs s\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Mir\u00eb, i cili sponsorizohet nga Kisha Katolike dhe ofron kurset e tij n\u00eb gjuh\u00ebn italiane.<\/p>\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave q\u00eb Ministria e Arsimit dhe Sportit raporton, 3,488 student\u00eb shqiptar\u00eb jan\u00eb diplomuar n\u00eb mjek\u00ebsi nd\u00ebrmjet 2012-2021.<\/p>\n<p>Ata nga Universiteti publik i Mjek\u00ebsis\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb kan\u00eb diplom\u00eb q\u00eb njihet vet\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri, nd\u00ebrsa t\u00eb diplomuarit nga Universiteti Katolik marrin nj\u00eb diplom\u00eb t\u00eb dyfisht\u00eb t\u00eb vlefshme si n\u00eb Shqip\u00ebri ashtu edhe n\u00eb vendet europiane.<\/p>\n<p>Disa nga t\u00eb anketuarit kishin studiuar mjek\u00ebsi n\u00eb vende t\u00eb tjera europiane, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Itali. Ky trend p\u00ebr t\u00eb studiuar jasht\u00eb vendit \u00ebsht\u00eb rritur ndjesh\u00ebm koh\u00ebt e fundit.<\/p>\n<p>Nga rezultatet e anket\u00ebs, mund t\u00eb v\u00ebrehen disa korrelacione midis profilit arsimor t\u00eb student\u00ebve dhe synimeve t\u00eb emigrimit. S\u00eb pari, t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb mor\u00ebn diplom\u00ebn jasht\u00eb, synonin t\u00eb emigronin; prandaj, kthimi i tyre n\u00eb Shqip\u00ebri ishte vet\u00ebm i p\u00ebrkohsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Synimet p\u00ebr emigracion ishin gjithashtu t\u00eb larta (80%) n\u00eb mesin e atyre me diploma nga Zoja e K\u00ebshillit t\u00eb Mir\u00eb, pasi k\u00ebto diploma njihen n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Europ\u00ebn.<\/p>\n<p>S\u00eb treti, ata q\u00eb kan\u00eb kualifikime m\u00eb t\u00eb specializuara mjek\u00ebsore, p\u00ebrfshir\u00eb nivelin pasuniversitar, duan t\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb vende ku kualifikimet e tyre t\u00eb specializuara vler\u00ebsohen m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr sa u p\u00ebrket mund\u00ebsive t\u00eb pun\u00ebsimit dhe pagave.<\/p>\n<p>Artani, i cili u diplomua p\u00ebr mjek\u00ebsi n\u00eb Rumani, kujton: \u201cNga miqt\u00eb n\u00eb kursin tim n\u00eb Rumani, shum\u00eb shkuan direkt n\u00eb Gjermani ose u kthyen n\u00eb Shqip\u00ebri vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb tranzicioni. Diploma jon\u00eb njihet n\u00eb Gjermani, na duhet vet\u00ebm t\u00eb kalojm\u00eb testin e gjuh\u00ebs s\u00eb specializuar. Shum\u00eb pak nga miqt\u00eb e mi punojn\u00eb tani n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d.<\/p>\n<p>Majlinda komenton gjithashtu mund\u00ebsit\u00eb e kufizuara p\u00ebr ekspertiz\u00ebn profesionale n\u00eb Shqip\u00ebri:<\/p>\n<p>\u201cNuk kam asgj\u00eb q\u00eb mund t\u00eb fitoj k\u00ebtu. Shum\u00eb nga mjek\u00ebt me p\u00ebrvoj\u00eb kan\u00eb arritur nj\u00eb nivel t\u00eb caktuar njohurish, nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb caktuar n\u00eb karrier\u00ebn e tyre dhe nuk kan\u00eb interes p\u00ebr t\u00eb avancuar m\u00eb tej. Por mjek\u00ebsia po evoluon vazhdimisht dhe un\u00eb dua t\u00eb rritem profesionalisht\u201d.<\/p>\n<p><strong>Arsyet pse largohen, kushtet mbizot\u00ebrojn\u00eb mbi pag\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>Te mjek\u00ebt q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb largohen mbizot\u00ebrojn\u00eb dy grupe t\u00eb arsyeve ekonomike dhe arsimore. T\u00eb ardhurat dhe kushtet e pun\u00ebs jan\u00eb dy shtyt\u00ebsit kryesor\u00eb ekonomik\u00eb t\u00eb emigrimit t\u00eb mjek\u00ebve, megjith\u00ebse k\u00ebta dy faktor\u00eb vler\u00ebsohen m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr emigrimin e synuar sesa p\u00ebr emigracionin real.<\/p>\n<p>N\u00eb intervistat me mjek\u00ebt n\u00eb Shqip\u00ebri, arsyet e largimit m\u00eb shum\u00eb se me pagat e ul\u00ebta lidheshin me kushtet sfiduese t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb spitale, klinika dhe qendra sh\u00ebndet\u00ebsore. Aspektet tipike t\u00eb p\u00ebrmendura ishin mungesa e pajisjeve dhe barnave, or\u00ebt e gjata t\u00eb pun\u00ebs, siguria e dob\u00ebt n\u00eb vendin e pun\u00ebs dhe standardet e ul\u00ebta t\u00eb etik\u00ebs dhe profesionalizmit.<\/p>\n<p>Dy citate m\u00eb posht\u00eb, i pari nga Edmondi, nj\u00eb mjek me p\u00ebrvoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb spital t\u00eb madh t\u00eb qytetit dhe i dyti nga Ermira, nj\u00eb mjeke e re q\u00eb sapo ka nisur karrier\u00ebn e saj, ilustrojn\u00eb disa nga k\u00ebto ankesa p\u00ebr praktikat e pun\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cMungojn\u00eb kushtet e pun\u00ebs. Nuk mund t\u00eb l\u00ebshoj diagnoz\u00ebn e duhur dhe t\u00eb ndihmoj pacientin. Ka munges\u00eb t\u00eb barnave, laborator\u00ebt jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb keqe, spitalet jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnduara dhe nuk ka pajisje apo instrumente p\u00ebr ekzaminimin e pacient\u00ebve\u201d.<\/p>\n<p>\u201cKam b\u00ebr\u00eb nj\u00eb stazh n\u00eb urgjenc\u00ebn e spitalit. Ndonj\u00ebher\u00eb mjekimet nuk ishin t\u00eb disponueshme, protokollet nuk respektoheshin dhe ka shum\u00eb pak mjek\u00eb. Mjek\u00ebt q\u00eb punonin atje u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb b\u00ebnin pun\u00ebn, por nuk mjaftonin pajisjet q\u00eb kishin n\u00eb dispozicion.<\/p>\n<p>Nuk duhej t\u00eb ishte k\u00ebshtu; mjek\u00ebsia praktikohet me rregulla dhe protokolle\u201d.<\/p>\n<p>Mungesa e siguris\u00eb n\u00eb spitale dhe qendra mjek\u00ebsore ishte nj\u00eb tjet\u00ebr aspekt i kushteve t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb pun\u00ebs q\u00eb u ngrit\u00ebn nga disa t\u00eb intervistuar.<\/p>\n<p>Eltoni, nj\u00eb mjek i ri, tregoi se si koleg\u00ebt e tij n\u00eb spitalin ku ai punonte ishin sulmuar nga pacient\u00ebt dhe familjar\u00ebt e tyre, duke arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se \u201celementi i siguris\u00eb n\u00eb spitale nuk \u00ebsht\u00eb aq i mir\u00eb dhe ju duhet ta p\u00ebrballoni vet\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet\u201d. Endri, nj\u00eb mjek m\u00eb i vjet\u00ebr dhe m\u00eb me p\u00ebrvoj\u00eb, e ka zgjeruar k\u00ebt\u00eb problem n\u00eb rr\u00ebfimin e tij m\u00eb t\u00eb detajuar:<\/p>\n<p>\u201cMjeku duhet t\u00eb p\u00ebrballet vet\u00eb me sistemin gjyq\u00ebsor, pavar\u00ebsisht n\u00ebse akuza (p\u00ebr nj\u00eb gabim apo keqp\u00ebrdorim) \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb apo e padrejt\u00eb.<\/p>\n<p>Mjeku \u00ebsht\u00eb i braktisur, nuk ka sigurim p\u00ebr raste t\u00eb tilla dhe rrezikon deri n\u00eb dhjet\u00eb vjet burg. Mund t\u00eb ndodhin gabime; t\u00eb gabosh \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm njer\u00ebzore, media dhe shteti sulmojn\u00eb edhe doktorin\u201d.<\/p>\n<p>Tregu i pun\u00ebs p\u00ebr profesionist\u00ebt mjek\u00ebsor\u00eb vler\u00ebsohet i ngurt\u00eb, burokratik dhe i korruptuar, me klienteliz\u00ebm dhe favorizim n\u00eb vend t\u00eb meritokracis\u00eb n\u00eb procedurat e pun\u00ebsimit dhe promovimit.<\/p>\n<p>Sidomos nga mjek\u00ebt m\u00eb t\u00eb rinj, sektori i sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb shihet si nj\u00eb \u201cdyqan i mbyllur\u201d i monopolizuar nga nj\u00eb grusht mjek\u00ebsh t\u00eb shquar elitar\u00eb apo \u201ct\u00eb famsh\u00ebm\u201d q\u00eb kontrollojn\u00eb pun\u00ebsimin e mjek\u00ebve t\u00eb rinj dhe fitojn\u00eb shum\u00eb duke drejtuar klinika private.<\/p>\n<p>\u201cNdihet leht\u00ebsisht ngurt\u00ebsia n\u00eb sistem. I nj\u00ebjti mjek punon n\u00eb nj\u00eb spital publik dhe ka nj\u00eb klinik\u00eb private dhe gjithashtu \u00ebsht\u00eb pedagog n\u00eb Universitetin e Mjek\u00ebsis\u00eb. Sistemi nuk ofron mund\u00ebsi t\u00eb barabarta p\u00ebr mjek\u00ebt e rinj q\u00eb t\u00eb avancojn\u00eb n\u00eb karrier\u00ebn e tyre bazuar n\u00eb merit\u00eb, ndrydh iniciativat e reja dhe i shtyn mjek\u00ebt t\u00eb emigrojn\u00eb.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs e sheh sa i pafuqish\u00ebm je n\u00ebse nuk njeh dik\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm\u201d, thot\u00eb Af\u00ebrdita, nj\u00eb mjeke e re.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl (m\u00eb pak se 5%) e t\u00eb anketuarve ishin t\u00eb papun\u00eb dhe ky n\u00ebngrup kishte pothuajse dy her\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb shprehte synimin p\u00ebr t\u00eb migruar n\u00eb krahasim me kampionin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n<p>\u201cU diplomova n\u00eb vitin 2009 dhe m\u00eb pas b\u00ebra specializimin p\u00ebr onkologji. Por aktualisht jam e papun\u00eb, sepse klinika private ku punoja u mbyll. Q\u00eb nga specializimi im, kam bredhur nga nj\u00eb klinik\u00eb n\u00eb tjetr\u00ebn.<\/p>\n<p>Pothuajse nuk kam punuar n\u00eb fush\u00ebn time specifike, k\u00ebshtu q\u00eb nuk ndihem e plot\u00ebsuar. N\u00eb k\u00ebto rrethana, po mendoj t\u00eb emigroj sepse jam pa pun\u00eb dhe nuk mund t\u00eb gjej nj\u00eb pun\u00eb n\u00eb fush\u00ebn time t\u00eb specializimit\u201d, tha Shpresa.<\/p>\n<p>Autor\u00ebt pohuan se n\u00eb sondazhin online, pagat e ul\u00ebta u theksuan si faktor\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm nxit\u00ebs i d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr t\u00eb emigruar. N\u00eb intervista, pjes\u00ebmarr\u00ebsit prireshin t\u00eb minimizonin r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e t\u00eb ardhurave dhe t\u2019u jepnin p\u00ebrpar\u00ebsi kushteve t\u00eb pun\u00ebs.<\/p>\n<p>T\u00eb intervistuarit m\u00eb t\u00eb rinj theksonin shpesh se mjek\u00ebt e njohur n\u00eb Shqip\u00ebri i \u201cshfryt\u00ebzojn\u00eb\u201d n\u00eb klinika private. Duke par\u00eb t\u00eb ardhurat mujore n\u00eb euro p\u00ebr grupmosh\u00ebn 24-40 vje\u00e7, modeli \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i qart\u00eb.<\/p>\n<p>Tek mjek\u00ebt me paga mujore m\u00eb pak se 600 euro, synimet p\u00ebr t\u00eb emigruar ishin n\u00eb 76.7% t\u00eb tyre. Tek ata me paga nga 601\u2013900 euro n\u00eb muaj, d\u00ebshira p\u00ebr t\u2019u larguar ishte 58,4%.<\/p>\n<p>Tek ata me paga\u00a0<a href=\"tel:901%E2%80%931200\">901\u20131200<\/a>\u00a0euro n\u00eb muaj, d\u00ebshira p\u00ebr emigrim ishte 47,1%. Te mjek\u00ebt me paga 1,201\u20131,500 euro, d\u00ebshira ishte 45.8% dhe mbi 2001 euro n\u00eb muaj, \u00ebsht\u00eb 36.0%.<\/p>\n<p><strong>Arsimi m\u00eb i mir\u00eb, arsye madhore p\u00ebr largim<\/strong><\/p>\n<p>Grupi i dyt\u00eb m\u00eb vendimtar i faktor\u00ebve p\u00ebr emigrimin e mjek\u00ebve, sidomos n\u00eb moshat e reja, lidhet me arsimin dhe ndahet n\u00eb dy n\u00ebnfaktor\u00eb.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, mjek\u00eb m\u00eb t\u00eb rinj d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb emigrojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb kryer studime pasuniversitare dhe p\u00ebr t\u00eb zhvilluar specializimin e tyre, p\u00ebr shembull n\u00eb onkologji, kardiologji ose neurologji. Ata mendojn\u00eb se leht\u00ebsit\u00eb dhe cil\u00ebsia e trajnimit n\u00eb fusha t\u00eb specializuara mjek\u00ebsore jan\u00eb m\u00eb t\u00eb larta jasht\u00eb vendit.<\/p>\n<p>P\u00ebr mjek\u00ebt q\u00eb tashm\u00eb punojn\u00eb jasht\u00eb vendit, specializimi llogaritet si nj\u00eb arsye kryesore p\u00ebr migrimin e tyre, pasi kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb e qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar jasht\u00eb vendit.<\/p>\n<p>N\u00ebngrupi i dyt\u00eb i motivit arsimor p\u00ebrb\u00ebhet nga mjek\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht mbi 40 vje\u00e7, t\u00eb cil\u00ebt duan nj\u00eb arsim dhe t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e tyre jasht\u00eb vendit. \u201cMe rritjen e mosh\u00ebs, kuptojm\u00eb se edukimi profesional-personal i dikujt ka nj\u00eb kufi.<\/p>\n<p>Disa vite m\u00eb par\u00eb, zhvillimi im profesional do t\u00eb kishte qen\u00eb prioritet. Por tani ne vendosim familjen n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, jo veten. Un\u00eb dua t\u00eb emigroj n\u00eb Itali, sepse djali im d\u00ebshiron t\u00eb studioj\u00eb mjek\u00ebsi atje.<\/p>\n<p>Do t\u00eb ishte shum\u00eb m\u00eb e leht\u00eb p\u00ebr t\u00eb n\u00ebse edhe un\u00eb do t\u00eb zhvendosesha atje. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse ne po mendojm\u00eb t\u00eb emigrojm\u00eb n\u00eb Itali. \u00cbndrra q\u00eb kisha dikur, tani do t\u00eb p\u00ebrmbushet nga djali im\u201d, thot\u00eb Arlindi.<\/p>\n<p>Disa arsye t\u00eb tjera q\u00eb kan\u00eb rol madhor p\u00ebr emigrimin e mjek\u00ebve lidhen me besimin se \u201cn\u00eb Shqip\u00ebri nuk ka t\u00eb ardhme\u201d. Si\u00e7 mund t\u00eb p\u00ebrfytyrohet, ky p\u00ebrgjith\u00ebsim fsheh nj\u00eb mori m\u00ebkatesh, duke p\u00ebrfshir\u00eb standardet e ul\u00ebta t\u00eb jetes\u00ebs, si n\u00eb aspektin e mir\u00ebqenies financiare ashtu edhe t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb jet\u00ebs.<\/p>\n<p>Shoq\u00ebria shqiptare \u00ebsht\u00eb e rrethuar nga korrupsioni n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet, k\u00ebshtu q\u00eb p\u00ebrparimi mund t\u00eb arrihet vet\u00ebm p\u00ebrmes ryshfetit ose \u201cnjohjes s\u00eb personit t\u00eb duhur\u201d.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, cil\u00ebsia e ul\u00ebt e sh\u00ebrbimeve publike si transporti dhe sh\u00ebrbimet komunale, trafiku kaotik dhe ndotja e ajrit n\u00eb qytetet e m\u00ebdha, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Tiran\u00eb, po shnd\u00ebrrohen n\u00eb arsye edhe p\u00ebr largimin e mjek\u00ebve.<\/p>\n<p><strong>Ku duan t\u00eb ikin<\/strong><\/p>\n<p>Gjermania \u00ebsht\u00eb vendi m\u00eb i preferuar p\u00ebr mjek\u00ebt shqiptar\u00eb me ep\u00ebrsi t\u00eb konsiderueshme 19%, ndaj zgjedhjes s\u00eb dyt\u00eb, Shteteve t\u00eb Bashkuara. Preferenca p\u00ebr Gjermanin\u00eb lidhet me disa avantazhe q\u00eb ofron ky vend p\u00ebr mjek\u00ebt shqiptar\u00eb.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, dhe m\u00eb kryesorja, \u00ebsht\u00eb \u201cRregullorja e Ballkanit Per\u00ebndimor\u201d e qeveris\u00eb gjermane e vitit 2016, e cila lejon akses t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr mjek\u00ebt nga ky rajon, duke p\u00ebrfshir\u00eb mas\u00ebn leht\u00ebsuese t\u00eb njohjes s\u00eb diplomave.<\/p>\n<p>K\u00ebsaj i shtohen pagat dhe standardi i lart\u00eb i jetes\u00ebs n\u00eb Gjermani, meritokracia e em\u00ebrimeve n\u00eb pun\u00eb dhe p\u00ebrparimi n\u00eb karrier\u00eb, kushtet e mira t\u00eb pun\u00ebs dhe mb\u00ebshtetja e fort\u00eb e mir\u00ebqenies sociale p\u00ebr familjet.<\/p>\n<p>Brunilda \u00ebsht\u00eb diplomuar s\u00eb fundmi n\u00eb Fakultetin e Mjek\u00ebsis\u00eb t\u00eb Universitetit t\u00eb Tiran\u00ebs dhe \u00ebsht\u00eb n\u00eb proces zhvendosjeje n\u00eb Gjermani. N\u00eb k\u00ebt\u00eb ekstrakt nga intervista e saj, ajo p\u00ebrshkruan p\u00ebrpar\u00ebsit\u00eb e Gjermanis\u00eb n\u00eb krahasim me disa vende t\u00eb tjera:<\/p>\n<p>\u201cNe ishim 22 student\u00eb n\u00eb grupin ton\u00eb t\u00eb diplomimit dhe 17 prej tyre donin t\u00eb emigronin, kryesisht n\u00eb Gjermani, por edhe n\u00eb Itali dhe Suedi. Gjermania \u00ebsht\u00eb opsioni i preferuar p\u00ebr shkak t\u00eb procedurave m\u00eb t\u00eb thjeshta p\u00ebr t\u00eb arritur atje.<\/p>\n<p>Prania n\u00eb Tiran\u00eb e qendrave q\u00eb ofrojn\u00eb informacion p\u00ebr Gjermanin\u00eb e b\u00ebn m\u00eb t\u00eb leht\u00eb t\u00eb gjith\u00eb procesin. Italia zgjidhet p\u00ebr shkak t\u00eb af\u00ebrsis\u00eb me Shqip\u00ebrin\u00eb, por pagat nuk jan\u00eb aq t\u00eb larta. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Suedia ka nevoj\u00eb p\u00ebr mjek\u00eb: pagat atje jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb larta, por ende nuk shihet si nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr mjek\u00ebt e rinj dhe gjuha \u00ebsht\u00eb problem.<\/p>\n<p>Mjek\u00ebt m\u00eb t\u00eb rinj priren p\u00ebr t\u00eb l\u00ebvizur n\u00eb Gjermani krahasuar me grupin m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr me nj\u00eb diferenc\u00eb prej 16 pik\u00eb p\u00ebrqindjeje.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e sondazhit tregojn\u00eb se, krahasuar s\u00ebrish me grupin e moshuar, mjek\u00ebt m\u00eb t\u00eb rinj kan\u00eb nj\u00eb preferenc\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr vendet e Europ\u00ebs Per\u00ebndimore shum\u00eb t\u00eb zhvilluara, me t\u00eb ardhura t\u00eb larta si Gjermania, Austria, Zvicra dhe Suedia.<\/p>\n<p>Mjek\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, nga ana tjet\u00ebr, jan\u00eb disi m\u00eb t\u00eb orientuar drejt vendeve anglofone (SHBA, Mbret\u00ebri e Bashkuar, Kanada) dhe Italis\u00eb dhe drejt destinacioneve t\u00eb p\u00ebrcaktuara gjer\u00ebsisht si BE-ja ose thjesht \u201cjasht\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Interesi n\u00eb rritje p\u00ebr Gjermanin\u00eb mes mjek\u00ebve m\u00eb t\u00eb rinj dhe m\u00eb ambicioz\u00eb ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb rritet n\u00eb t\u00eb ardhmen, nj\u00eb prirje e nxitur nga d\u00ebshira e fort\u00eb e t\u00eb rinjve shqiptar\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar gjermanisht dhe krijimi i nj\u00eb rrjeti q\u00eb po \u00e7on n\u00eb nj\u00eb lloj migrimi zinxhir t\u00eb specializuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, i cili ende ka munges\u00eb t\u00eb personelit mjek\u00ebsor.<\/p>\n<p><strong>Rrethi vicioz q\u00eb ka krijuar emigrimi<\/strong><\/p>\n<p>Emigrimi ka dominuar n\u00eb gjeografin\u00eb e popullsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb nga hapja e kufirit n\u00eb an\u00ebn shqiptare n\u00eb vitet 1990\u201391.<\/p>\n<p>Eksodi masiv i shqiptar\u00ebve gjat\u00eb viteve 1990 u nxit nga kaosi ekonomik dhe politik i viteve t\u00eb menj\u00ebhershme pas tranzicionit, duke p\u00ebrfshir\u00eb trazirat civile n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb pas r\u00ebnies s\u00eb skemave mashtruese piramidale t\u00eb kursimeve n\u00eb 1997, nj\u00eb ngjarje q\u00eb falimentoi shum\u00eb, ndoshta shumic\u00ebn e familjeve shqiptare.<\/p>\n<p>Deri n\u00eb fund t\u00eb dekad\u00ebs, rreth 800,000 shqiptar\u00eb, nga nj\u00eb popullsi prej 3.2 milion\u00eb n\u00eb 1989, u vler\u00ebsuan t\u00eb ishin larguar nga vendi. Pjesa m\u00eb e madhe e emigrimit n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb ishte n\u00eb Greqi dhe Itali dhe ishte i parregullt dhe spontan, duke kaluar kufijt\u00eb malor\u00eb dhe detar\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb klandestine.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb fundit t\u00eb viteve 1990 dhe fillimit t\u00eb viteve 2000, nj\u00eb s\u00ebr\u00eb skemash rregullimi n\u00eb Itali dhe Greqi u mund\u00ebsonin emigrant\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb k\u00ebto dy vende t\u00eb legalizonin statusin e tyre dhe t\u00eb sillnin an\u00ebtar\u00eb t\u00eb familjes.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, komunitetet e emigrant\u00ebve u stabilizuan dhe u b\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb ekuilibruar demografikisht. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, paragjykimet ndaj emigrant\u00ebve shqiptar\u00eb, si refugjat\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr, t\u00eb paqytet\u00ebruar nga komunizmi dhe gjoja t\u00eb prir\u00eb ndaj kriminalitetit, u zbut\u00ebn.<\/p>\n<p>Migrimi vazhdoi gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb viteve 2000, por me nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb reduktuar. Megjithat\u00eb, emigrimi mbetet nj\u00eb fenomen i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Regjistrimi m\u00eb i fundit (2023) zbuloi se, midis 2011 dhe 2023, rreth 600,000 njer\u00ebz emigruan. Banka Bot\u00ebrore dhe OECD e renditin Shqip\u00ebrin\u00eb si nj\u00eb nga vendet kryesore n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr sasin\u00eb e emigrimit n\u00eb raport me madh\u00ebsin\u00eb e popullsis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb rrezik<\/strong><\/p>\n<p>Gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb fundit, Shqip\u00ebria ka p\u00ebrjetuar nj\u00eb intensitet t\u00eb lart\u00eb t\u00eb emigrimit t\u00eb mjek\u00ebve, duke u renditur n\u00eb nj\u00eb nga normat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb ikjes s\u00eb trurit mjek\u00ebsor n\u00eb Europ\u00eb, n\u00eb raport me madh\u00ebsin\u00eb e vendit, theksojn\u00eb profesor\u00ebt G\u00ebdeshi dhe King.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht se largimi i mjek\u00ebve ka qen\u00eb nj\u00eb tem\u00eb e nxeht\u00eb n\u00eb opinionin publik dhe mediatik, fenomeni i emigrimit t\u00eb mjek\u00ebve shqiptar\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb hulumtuar plot\u00ebsisht, pasi ende nuk ka nj\u00eb shif\u00ebr t\u00eb sakt\u00eb se sa mjek\u00eb jan\u00eb larguar.<\/p>\n<p>Organizata p\u00ebr Bashk\u00ebpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), q\u00eb gjurmon numrin e mjek\u00ebve n\u00eb vendet an\u00ebtare, raportoi se numri i mjek\u00ebve shqiptar\u00eb jasht\u00eb vendit ishte 1149 n\u00eb vitin 2021.<\/p>\n<p>Ky num\u00ebr ishte i barabart\u00eb me rreth nj\u00eb t\u00eb pest\u00ebn e mjek\u00ebve q\u00eb ushtronin profesionin n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Kjo shif\u00ebr ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsim, referon studimi.<\/p>\n<p>Sipas Urdhrit t\u00eb Mjek\u00ebve Shqiptar\u00eb, 1459 mjek\u00eb mor\u00ebn \u201ccertifikat\u00ebn e sjelljes s\u00eb mir\u00eb\u201d para emigrimit gjat\u00eb dekad\u00ebs 2014\u201323, nj\u00eb dalje mesatare prej 146 mjek\u00ebsh n\u00eb vit (duke supozuar se t\u00eb gjith\u00eb mbajt\u00ebsit e certifikat\u00ebs n\u00eb fakt u larguan nga vendi).<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, t\u00eb dh\u00ebnat e shteteve mbajt\u00ebse tregojn\u00eb se n\u00eb vitin 2022, Gjermania kishte 1081 mjek\u00eb nga Shqip\u00ebria, Zvicra 42, Britania e Madhe 32 dhe Austria 25.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, statistikat rreth emigrimit t\u00eb mjek\u00ebve jan\u00eb pak m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme se p\u00ebr profesionet e tjera, pasi roli i tyre profesional \u00ebsht\u00eb ruajtja dhe p\u00ebrmir\u00ebsimi i jet\u00ebs njer\u00ebzore. Humbja e tyre nga emigracioni k\u00ebrc\u00ebnon sh\u00ebndetin e kombit.<\/p>\n<p>Edhe pa emigracion, Shqip\u00ebria ka nj\u00eb sistem sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb pazhvilluar sipas standardeve europiane. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, Shqip\u00ebria ndau vet\u00ebm 3.2% t\u00eb PBB-s\u00eb s\u00eb saj p\u00ebr sh\u00ebndetin publik n\u00eb vitin 2020, m\u00eb pak se \u00e7do vend tjet\u00ebr europian, p\u00ebrfshir\u00eb fqinj\u00ebt e saj n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor.<\/p>\n<p>P\u00ebr krahasim, mesatarja n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb BE-n\u00eb ishte 8.1%, e llogaritur kundrejt niveleve shum\u00eb m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb PBB-s\u00eb. Edhe n\u00eb vitet jopandemike Shqip\u00ebria ofron fondet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta publike n\u00eb raport me PBB n\u00eb Rajon dhe m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>Emigrimi i lart\u00eb i mjek\u00ebve dhe investimet e ul\u00ebta n\u00eb shkollimin e tyre reflektohet n\u00eb densitetin e mjek\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebri, i cili s\u00ebrish \u00ebsht\u00eb m\u00eb i ul\u00ebti n\u00eb Europ\u00eb. N\u00eb vitin 1990, n\u00eb prag t\u00eb tranzicionit post-socialist, Shqip\u00ebria kishte 4516 mjek\u00eb, ose 13.7 mjek\u00eb p\u00ebr 10.000 banor\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrshpejtimit t\u00eb humbjes s\u00eb mjek\u00ebve nga emigracioni, k\u00ebto shifra kishin r\u00ebn\u00eb n\u00eb 3,656 dhe 11,7 n\u00eb 2002 dhe n\u00eb 12,0 deri n\u00eb vitin 2016 (rritja e leht\u00eb nga 11.7 n\u00eb 12.0 ishte p\u00ebr shkak t\u00eb r\u00ebnies s\u00eb popullsis\u00eb nga emigrimi n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb).<\/p>\n<p>Nj\u00eb rritje ka ndodhur koh\u00ebt t\u00eb fundit, p\u00ebr shkak t\u00eb zgjerimit t\u00eb student\u00ebve n\u00eb shkollat mjek\u00ebsore ose 18.8 mjek\u00eb p\u00ebr 10,000 banor\u00eb m\u00eb 2023.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht k\u00ebtij ndryshimi t\u00eb fundit, Shqip\u00ebria ka ende densitetin m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb mjek\u00ebve n\u00eb Europ\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt se fqinj\u00ebt e saj t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor. Shifrat krahasuese p\u00ebr vitin 2020 jan\u00eb BE, 37,4 mjek\u00eb p\u00ebr 10,000 njer\u00ebz, Gjermania 45,2, Maqedonia e Veriut, 29,6, Mali i Zi, 27,4 dhe Serbia, 27,0.<\/p>\n<p><strong>Largimi i mjek\u00ebve, mbi 4 milion\u00eb euro humbje n\u00eb vit<\/strong><\/p>\n<p>Gjithashtu largimi i mjek\u00ebve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kosto financiare e lart\u00eb p\u00ebr vendin, pasi mjek\u00ebt shkollohen me fonde publike dhe m\u00eb pas ata sh\u00ebrbejn\u00eb n\u00eb vendet t\u00eb tjera duke fshir\u00eb pothuajse t\u00eb gjitha investimet e shoq\u00ebris\u00eb ndaj tyre<\/p>\n<p>Fondacioni Westminster p\u00ebr Demokraci vler\u00ebsoi se n\u00eb vitin 2018, emigracioni i nj\u00eb individi q\u00eb ka p\u00ebrfunduar arsimin e mes\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri ishte 9,267 euro dhe, p\u00ebr dik\u00eb me diplom\u00eb universitare, 18,283 euro.<\/p>\n<p>Nj\u00eb diplom\u00eb mjek\u00ebsore gjasht\u00ebvje\u00e7are p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb investim financiar shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madh dhe rrjedhimisht humbje n\u00eb rastin e emigrimit. Sipas Universitetit t\u00eb Mjek\u00ebsis\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, kostoja vjetore e trajnimit t\u00eb nj\u00eb studenti \u00ebsht\u00eb 6700 euro, ose rreth 40,000 euro p\u00ebr kursin e plot\u00eb t\u00eb studimit.<\/p>\n<p>Si rrjedhoj\u00eb, Shqip\u00ebria humbet \u00e7do vit s\u00eb paku 4 milion\u00eb euro dhe gjat\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb fundit, humbjet kapin vler\u00ebn e 45 milion\u00eb eurove.<\/p>\n<p><strong>Rriten pabarazit\u00eb rajonale<\/strong><\/p>\n<p>Sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb Shqip\u00ebri vuajn\u00eb nga pabarazia e lart\u00eb me burime njer\u00ebzore nga qendra e vendit n\u00eb rajone.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb viteve 1970 dhe 1980, kishte nj\u00eb shp\u00ebrndarje t\u00eb arsyeshme t\u00eb barabart\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin, duke p\u00ebrfshir\u00eb qendrat sh\u00ebndet\u00ebsore rurale q\u00eb sh\u00ebrbenin n\u00eb zonat periferike.<\/p>\n<p>Shpopullimi rural q\u00eb nga viti 1990 dhe p\u00ebrqendrimi i objekteve mjek\u00ebsore n\u00eb kryeqytet, Tiran\u00eb, kan\u00eb krijuar nj\u00eb pabarazi t\u00eb madhe hap\u00ebsinore n\u00eb sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shp\u00ebrndarjen e mjek\u00ebve.<\/p>\n<p>Gati gjasht\u00eb nga dhjet\u00eb mjek\u00eb jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb Tiran\u00eb. Ky model i p\u00ebrqendrimit t\u00eb burimeve njer\u00ebzore ne Tiran\u00eb po p\u00ebrs\u00ebritet me p\u00ebrqendrimin n\u00eb zonat e zhvilluara europiane, ku tani me leht\u00ebsimin e l\u00ebvizjes, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb mjek\u00eb nga vendet n\u00eb zhvillim t\u00eb Europ\u00ebs largohen p\u00ebr mund\u00ebsi m\u00eb t\u00eb mira pagese dhe karrier\u00eb n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb zhvilluara.<\/p>\n<p><strong>Reformat q\u00eb mungojn\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend i vog\u00ebl me popullsi n\u00eb r\u00ebnie, nga 3.2 milion\u00eb n\u00eb 1989 n\u00eb 2.4 milion\u00eb n\u00eb 2023, por ikja e mjek\u00ebve ka nj\u00eb rezonanc\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb europiane dhe globale.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat krahasuese t\u00eb mbledhura n\u00eb vendet e tjera t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor, ve\u00e7an\u00ebrisht Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Serbia, tregojn\u00eb gjithashtu largim t\u00eb mjek\u00ebve, por jo me ritmin e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, stoku i mjek\u00ebve q\u00eb tashm\u00eb kan\u00eb emigruar sipas ekspert\u00ebve G\u00ebdeshi dhe King ishte 2,500 m\u00eb 2023 dhe i shoq\u00ebruar me norma t\u00eb larta t\u00eb synimeve p\u00ebr largim t\u00eb atyre q\u00eb ende jetojn\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, ve\u00e7an\u00ebrisht mjek\u00ebve m\u00eb t\u00eb rinj (52.9% deklarojn\u00eb se synojn\u00eb t\u00eb largohen).<\/p>\n<p>Qeveria shqiptare nuk ka qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb nd\u00ebrhyj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive p\u00ebr t\u00eb frenuar fluksin e mjek\u00ebve.<\/p>\n<p>Vet\u00ebm n\u00eb vitin 2023 u diskutua nj\u00eb projektligj q\u00eb do t\u2019u k\u00ebrkonte mjek\u00ebve t\u00eb diplomuar t\u00eb q\u00ebndronin n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr pes\u00eb vjet pas p\u00ebrfundimit t\u00eb trajnimit.<\/p>\n<p>Gjykata Kushtetuese pezulloi projektligjin, i cili m\u00eb pas u riformulua nga Parlamenti, duke reduktuar koh\u00ebzgjatjen e nevojshme t\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb tre vjet p\u00ebr student\u00ebt e vitit t\u00eb par\u00eb dhe t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb mjek\u00ebsis\u00eb dhe m\u00eb pak p\u00ebr vitet e tjera. Ky ligj i ri u miratua m\u00eb 19 shtator 2024. Kuotat n\u00eb Universitetin e Mjek\u00ebsis\u00eb u rrit\u00ebn ndjesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, i gjith\u00eb sektori sh\u00ebndet\u00ebsor ka nevoj\u00eb p\u00ebr reforma. Duhen m\u00eb shum\u00eb investime, nj\u00eb sistem pun\u00ebsimi i bazuar n\u00eb merit\u00eb. Kjo reform\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb sfidohet elita e mjek\u00ebve aktual\u00eb q\u00eb shpesh kan\u00eb krijuar lidhje t\u00eb forta me politik\u00ebn.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa popullsia e p\u00ebrgjithshme \u00ebsht\u00eb n\u00eb r\u00ebnie t\u00eb q\u00ebndrueshme afatgjat\u00eb, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ajo po plaket me shpejt\u00ebsi. Popullsia mbi 65 vje\u00e7 u trefishua midis 2001 (7.5%) dhe 2023 (19.7%).<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb popullsi n\u00eb plakje shton k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr sh\u00ebrbime sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/strong><\/p>\n<p>Rezultatet e studimit tregojn\u00eb se Shqip\u00ebria ve\u00e7 t\u00eb tjerash po mban kostot globale t\u00eb plakjes s\u00eb popullsis\u00eb, mungesat kronike t\u00eb mjek\u00ebve dhe aft\u00ebsin\u00eb e vendeve t\u00eb pasura ekonomikisht, t\u00eb cilat nxisin emigrimin e mjek\u00ebve nga vende t\u00eb varfra si Shqip\u00ebria.\/Monitor<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Potenciali natyror i Shqip\u00ebris\u00eb, me gjeografi t\u00eb pasur dhe klim\u00eb t\u00eb mrekullueshme mesdhetare, i kombinuar me rritje ekonomike mbi mesataren e dekad\u00ebs, duket se \u00ebsht\u00eb i pamjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb frenuar rrjedh\u00ebn e emigracionit n\u00eb vend, n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet, p\u00ebrfshir\u00eb edhe mjek\u00ebt. Plakja e popullsis\u00eb n\u00eb Europ\u00eb vit pas viti po shton presionin p\u00ebr rritje &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":98280,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-105397","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105397","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=105397"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105397\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":105398,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105397\/revisions\/105398"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/98280"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=105397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=105397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=105397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}