{"id":106455,"date":"2025-03-05T11:23:39","date_gmt":"2025-03-05T11:23:39","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=106455"},"modified":"2025-03-05T11:29:15","modified_gmt":"2025-03-05T11:29:15","slug":"pse-duhet-ngritur-shtepia-muze-per-146-shkrimtaret-dhe-artistet-qe-u-torturuan-ne-burgjet-e-ferrit-komunist","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/03\/05\/pse-duhet-ngritur-shtepia-muze-per-146-shkrimtaret-dhe-artistet-qe-u-torturuan-ne-burgjet-e-ferrit-komunist\/","title":{"rendered":"Pse duhet ngritur sht\u00ebpia muze p\u00ebr 146 shkrimtar\u00ebt dhe artist\u00ebt q\u00eb u torturuan n\u00eb burgjet e ferrit komunist"},"content":{"rendered":"

Nga dr. Muj\u00eb BU\u00c7PAPAJ<\/strong>
\nstudiues i let\u00ebesis\u00eb\u00a0<\/strong><\/p>\n

PSE DUHET NGRITUR SHT\u00cbPIA MUZE N\u00cb NDER T\u00cb 146 SHKRIMTAR\u00cbVE, ARTIST\u00cbVE DHE P\u00cbRKTHYESVE Q\u00cb U D\u00cbNUAN, U BURGOS\u00cbN, VDIQ\u00cbN N\u00cb BURGJE NGA TORTURAT, U EKZEKUTUAN APO U PERSEKUTUAN NGA REGJIMI KOMUNIST GJAT\u00cb PERIUDH\u00cbS 1944-1990, N\u00cb ND\u00cbRTES\u00cbN E ISH-LIDHJES S\u00cb SHKRIMTAR\u00cbVE DHE ARTIST\u00cbVE T\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb<\/p>\n

Ngritja e Sht\u00ebpis\u00eb Muze t\u00eb Shkrimtar\u00ebve t\u00eb D\u00ebnuar, vdekur n\u00eb burgje nga torturat, ekzekutuar dhe p\u00ebrndjekur nga regjimi komunist, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb domosdoshm\u00ebri p\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi t\u00eb kaluar\u00ebn dhe p\u00ebr t\u00eb mos lejuar q\u00eb figura t\u00eb shquara t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb ton\u00eb letrare t\u00eb harrohen. Ky projekt synon t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb monument i kujtes\u00ebs kolektive, nj\u00eb d\u00ebshmi e rezistenc\u00ebs intelektuale ndaj totalitarizmit dhe nj\u00eb qend\u00ebr edukimi p\u00ebr brezat e ardhsh\u00ebm.<\/p>\n

Ne besojm\u00eb se mb\u00ebshtetja institucionale dhe shoq\u00ebrore p\u00ebr k\u00ebt\u00eb iniciativ\u00eb do t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb realizimin e nj\u00eb projekti me vlera t\u00eb m\u00ebdha historike, kulturore dhe komb\u00ebtare.<\/p>\n

Duke pasur parasysh procesin e integrimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb BE, nj\u00eb iniciativ\u00eb e till\u00eb do t\u00eb tregonte p\u00ebrkushtimin e vendit ndaj vlerave demokratike, liris\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs dhe t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut.<\/p>\n

Kjo do t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsonte imazhin e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare si nj\u00eb vend q\u00eb p\u00ebrballet me t\u00eb kaluar\u00ebn dhe e vler\u00ebson pluralizmin kulturor dhe politik. Do t\u00eb ishte edhe nj\u00eb kontribut n\u00eb debatin global mbi lirin\u00eb e fjal\u00ebs dhe t\u00eb drejtat themelore t\u00eb njeriut.<\/p>\n

Hyrje<\/p>\n

Instituti i Studimeve Albanologjike “Nacional” dhe Gazeta letrare dhe kulturore “Nacional”, Tiran\u00eb propozojn\u00eb ngritjen e nj\u00eb Sht\u00ebpie Muze n\u00eb nder t\u00eb 146 shkrimtar\u00ebve, artist\u00ebve dhe p\u00ebrkthyesve q\u00eb u d\u00ebnuan, u burgos\u00ebn, vdiq\u00ebn n\u00eb burgje nga torturat, u ekzekutuan apo u persekutuan nga regjimi komunist gjat\u00eb periudh\u00ebs 1944-1990.<\/p>\n

Kjo nism\u00eb ka p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb ruaj\u00eb kujtes\u00ebn historike dhe t\u00eb evidentoj\u00eb kontributin dhe sakrificat e k\u00ebtyre intelektual\u00ebve p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb, artin dhe kultur\u00ebn shqiptare.<\/p>\n

Historia dhe Konteksti<\/p>\n

N\u00eb Shqip\u00ebri, gjat\u00eb regjimit komunist (1944-1990), 146 shkrimtar\u00eb, poet\u00eb, artist\u00eb dhe p\u00ebrkthyes u persekutuan p\u00ebr bindjet e tyre, p\u00ebr veprat e tyre ose p\u00ebr refuzimin p\u00ebr t\u2019iu n\u00ebnshtruar propagand\u00ebs zyrtare dhe rregullave strikte te realizmit socialist, stalinist. Disa u burgos\u00ebn, disa u internuan, t\u00eb tjer\u00eb u ekzekutuan ose vdiq\u00ebn n\u00eb burgjet fam\u00ebkeqe si ai i Burrelit.<\/p>\n

Metoda e realizmit socialist u vendos si parimi themelor i let\u00ebrsis\u00eb dhe arteve n\u00eb Shqip\u00ebri gjat\u00eb periudh\u00ebs 1944-1990, kur vendi ishte n\u00ebn regjimin komunist. Kjo metod\u00eb letrare dhe artistike u imponua nga Partia e Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (PPSH), si metod\u00eb e vetme letrare dhe artistike dhe kishte p\u00ebr q\u00ebllim q\u00eb let\u00ebrsia dhe arti t\u00eb sh\u00ebrbenin si mjete propagandistike p\u00ebr nd\u00ebrtimin e shoq\u00ebris\u00eb socialiste.<\/p>\n

Si u vendos realizmi socialist n\u00eb let\u00ebrsi dhe arte?<\/p>\n

    \n
  1. Vendimet politike dhe kontrolli ideologjik<\/li>\n<\/ol>\n

    o Pas \u00e7lirimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb vitin 1944, regjimi komunist e orientoi kultur\u00ebn dhe artin sipas parimeve t\u00eb realizmit socialist, duke u bazuar n\u00eb modelin sovjetik t\u00eb Bashkimit Sovjetik, stalinist.<\/p>\n

    o N\u00eb vitet 1950, Kongreset e Partis\u00eb dhe organizatat e shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve vendos\u00ebn norma strikte mbi p\u00ebrmbajtjen e veprave artistike.<\/p>\n

      \n
    1. Krijimi i institucioneve p\u00ebr kontrollin e artit dhe let\u00ebrsis\u00eb<\/li>\n<\/ol>\n

      o M\u00eb 1945 u themelua Lidhja e Shkrimtar\u00ebve dhe Artist\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (LSHA) q\u00eb mbik\u00ebqyrte krijimtarin\u00eb letrare dhe artistike.<\/p>\n

      o U kontrolluan sht\u00ebpit\u00eb botuese, teatrat, kinemaja dhe \u00e7do institucion kulturor.<\/p>\n

        \n
      1. Censura dhe ndalimi i veprave t\u00eb pap\u00ebrshtatshme<\/li>\n<\/ol>\n

        o \u00c7do vep\u00ebr duhej t\u00eb p\u00ebrputhej me idealet e partis\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrshkruante jet\u00ebn e klas\u00ebs pun\u00ebtore, fshatar\u00ebsis\u00eb dhe heronjve t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n

        o Shkrimtar\u00ebt dhe artist\u00ebt q\u00eb nuk p\u00ebrmbushnin k\u00ebto kritere nd\u00ebshkoheshin, veprat e tyre ndaloheshin dhe disa prej k\u00ebtyre autor\u00ebve u persekutuan ose u burgos\u00ebn.<\/p>\n

          \n
        1. Temat dhe karakteristikat e realizmit socialist<\/li>\n<\/ol>\n
            \n
          • Heroizmi dhe fryma revolucionare \u2013 Vepra q\u00eb tregonin heroizmin e klas\u00ebs pun\u00ebtore, luft\u00ebs nacional\u00e7lirimtare dhe nd\u00ebrtimit socialist.<\/li>\n
          • Figurat idealizuara \u2013 Personazhet kryesor\u00eb shpesh ishin pun\u00ebtor\u00eb, kooperativist\u00eb ose partizan\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuar ndaj partis\u00eb.<\/li>\n
          • Gjuha dhe struktura e thjesht\u00eb \u2013 Let\u00ebrsia duhej t\u00eb ishte e kuptueshme p\u00ebr masat dhe e qart\u00eb n\u00eb mesazhin ideologjik.<\/li>\n<\/ul>\n

            Pasojat e realizmit socialist<\/p>\n

              \n
            • Varf\u00ebrimi i liris\u00eb artistike \u2013 Shkrimtar\u00ebt dhe artist\u00ebt humb\u00ebn lirin\u00eb krijuese dhe u detyruan t\u00eb krijonin sipas udh\u00ebzimeve t\u00eb partis\u00eb.<\/li>\n
            • Izolimi nga rrymat moderne \u2013 Shqip\u00ebria u shk\u00ebput nga zhvillimet moderne n\u00eb let\u00ebrsi dhe arte q\u00eb ndodhnin n\u00eb Per\u00ebndim.<\/li>\n
            • Persekutimi i artist\u00ebve dhe shkrimtar\u00ebve t\u00eb pavarur \u2013 Figura t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme si Musine Kokalari, Kas\u00ebm Trebeshina dhe t\u00eb tjer\u00eb u burgos\u00ebn ose u persekutuan p\u00ebr shkak t\u00eb q\u00ebndrimeve t\u00eb tyre kund\u00ebr realizmit socialist.<\/li>\n
            • Shum\u00eb shkrimtar\u00eb t\u00eb shquar, sidomos ata katolik\u00eb t\u00eb veriut, u p\u00ebrball\u00ebn me spastrimet e regjimit. Dramaturgu Ndre Zadeja, poet\u00ebt Laz\u00ebr Shantoja dhe Bernardin Palaj, romancier\u00ebt Anton Harapi dhe Gjon Shllaku u ekzekutuan, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb vdiq\u00ebn n\u00eb burg pas torturash etj.<\/li>\n<\/ul>\n

              Vendndodhja e muzeut<\/p>\n

              Propozojm\u00eb q\u00eb Sht\u00ebpia Muze t\u00eb ngrihet n\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn e ish-Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve dhe Artist\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, e cila gjat\u00eb regjimit komunist ishte nj\u00eb qend\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme e veprimtaris\u00eb letrare dhe artistike. Kjo zgjedhje ka nj\u00eb vler\u00eb simbolike t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, pasi \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht kjo hap\u00ebsir\u00eb q\u00eb dikur funksiononte si nj\u00eb vend i censur\u00ebs dhe kontrollit ideologjik mbi krijimtarin\u00eb letrare dhe artistike.<\/p>\n

              Struktura dhe p\u00ebrmbajtja e muzeut<\/p>\n

              Muzeu do t\u00eb ndahet n\u00eb disa pavijone kryesore:<\/p>\n

                \n
              1. Pavijoni i d\u00ebshmive historike<\/li>\n<\/ol>\n

                \u2013 Do t\u00eb p\u00ebrmbaj\u00eb dokumente arkivore, vendime gjyq\u00ebsore, letra, raporte dhe artikuj q\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebrndjekjen e shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve.<\/p>\n

                  \n
                1. Pavijoni i veprave t\u00eb ndaluara<\/li>\n<\/ol>\n

                  \u2013 Nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb kushtuar librave dhe veprave t\u00eb cilat jan\u00eb ndaluar ose censuruar nga regjimi komunist.<\/p>\n

                    \n
                  1. Pavijoni i jet\u00ebs s\u00eb shkrimtar\u00ebve t\u00eb d\u00ebnuar<\/li>\n<\/ol>\n

                    \u2013 Fotografit\u00eb, sendet personale dhe d\u00ebshmit\u00eb e t\u00eb af\u00ebrmve t\u00eb shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve t\u00eb persekutuar.<\/p>\n

                      \n
                    1. Arkivi digjital dhe qendra studimore<\/li>\n<\/ol>\n

                      \u2013 Nj\u00eb seksion ku studiuesit dhe publiku do t\u00eb ken\u00eb qasje n\u00eb materiale arkivore, intervista dhe analiz\u00eb akademike mbi let\u00ebrsin\u00eb dhe artin gjat\u00eb komunizmit.<\/p>\n

                        \n
                      1. Hap\u00ebsira p\u00ebr aktivitete kulturore dhe konferenca<\/li>\n<\/ol>\n

                        \u2013 Salla p\u00ebr diskutime, promovime librash dhe evente kushtuar kujtimit dhe studimit t\u00eb k\u00ebsaj periudhe historike.<\/p>\n

                        Lista e t\u00eb d\u00ebnuarve<\/p>\n

                        P\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi p\u00ebrmasat e persekutimit, muzeu do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb nj\u00eb pavijon t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me emrat e plot\u00eb t\u00eb t\u00eb d\u00ebnuarve, t\u00eb burgosurve dhe t\u00eb ekzekutuarve.<\/p>\n

                        P\u00ebrfundim<\/p>\n

                        Ngritja e Sht\u00ebpis\u00eb Muze t\u00eb Shkrimtar\u00ebve t\u00eb D\u00ebnuar nga regjimi komunist, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb domosdoshm\u00ebri p\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi t\u00eb kaluar\u00ebn dhe p\u00ebr t\u00eb mos lejuar q\u00eb figura t\u00eb shquara t\u00eb harrohen. Ky projekt synon t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb monument i kujtes\u00ebs kolektive, nj\u00eb d\u00ebshmi e rezistenc\u00ebs intelektuale ndaj totalitarizmit dhe nj\u00eb qend\u00ebr edukimi p\u00ebr brezat e ardhsh\u00ebm. Ne besojm\u00eb se mb\u00ebshtetja institucionale dhe shoq\u00ebrore p\u00ebr k\u00ebt\u00eb iniciativ\u00eb do t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb realizimin e nj\u00eb projekti me vlera t\u00eb m\u00ebdha historike, kulturore dhe komb\u00ebtare.<\/p>\n

                        METODOLOGJIA P\u00cbR ND\u00cbRTIMIN E SHT\u00cbPIS\u00cb-MUZE P\u00cbR SHKRIMTAR\u00cbT, ARTIST\u00cbT DHE P\u00cbRKTHYESIT E D\u00cbNUAR NGA DIKTATURA KOMUNISTE<\/p>\n

                          \n
                        1. Hyrje dhe Objektivat<\/li>\n<\/ol>\n

                          Ky projekt synon krijimin e nj\u00eb sht\u00ebpie-muze q\u00eb do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si nj\u00eb qend\u00ebr p\u00ebrkujtimore dhe studimore p\u00ebr 146 shkrimtar\u00ebt, artist\u00ebt dhe p\u00ebrkthyesit q\u00eb u burgos\u00ebn, u ekzekutuan, vdiq\u00ebn n\u00eb burg nga turturat, ose u persekutuan nga diktatura komuniste, staliniste n\u00eb Shqip\u00ebri (1944-1990).<\/p>\n

                          Objektivat kryesore p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/p>\n

                            \n
                          • Dokumentimin historik t\u00eb fateve t\u00eb k\u00ebtyre personaliteteve.<\/li>\n
                          • Ruajtjen dhe ekspozimin e veprave t\u00eb tyre t\u00eb ndaluara apo t\u00eb censuruara.<\/li>\n
                          • Edukimin e brezave t\u00eb rinj mbi periudh\u00ebn e diktatur\u00ebs dhe pasojat e saj mbi lirin\u00eb e shprehjes.<\/li>\n
                          • Nxitjen e studimeve mbi let\u00ebrsin\u00eb dhe kultur\u00ebn e asaj periudhe.<\/li>\n<\/ul>\n
                              \n
                            1. K\u00ebrkimi dhe Dokumentimi<\/li>\n<\/ol>\n

                              P\u00ebr t\u00eb siguruar sakt\u00ebsin\u00eb dhe plot\u00ebsin\u00eb e informacionit, k\u00ebrkimi do t\u00eb fokusohet n\u00eb:<\/p>\n

                                \n
                              • Arkivat shtet\u00ebrore dhe dokumentet e Sigurimit t\u00eb Shtetit.<\/li>\n
                              • Librat, dor\u00ebshkrimet dhe materialet origjinale t\u00eb shkrimtar\u00ebve.<\/li>\n
                              • D\u00ebshmit\u00eb e familjar\u00ebve, bashk\u00ebkoh\u00ebsve dhe studiuesve.<\/li>\n
                              • Bashk\u00ebpunimi me institucionet akademike dhe albanologjike.<\/li>\n<\/ul>\n
                                  \n
                                1. Konceptimi dhe Struktura e Muzeut<\/li>\n<\/ol>\n

                                  Sht\u00ebpia-muze do t\u00eb organizohet n\u00eb disa seksione:<\/p>\n

                                    \n
                                  • Pjesa historike: Dokumente arkivore, d\u00ebshmi dhe analiza t\u00eb periudh\u00ebs.<\/li>\n
                                  • Galeria e kujtes\u00ebs: Fotografi, artefakte personale dhe citime t\u00eb shkrimtar\u00ebve.<\/li>\n
                                  • Dhoma e heshtjes: Nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb reflektimi p\u00ebr vizitor\u00ebt.<\/li>\n
                                  • Zona interaktive: Teknologji digjitale p\u00ebr t\u00eb eksploruar historin\u00eb individuale t\u00eb \u00e7do t\u00eb persekutuari.<\/li>\n
                                  • Biblioteka e ndaluar: Nj\u00eb koleksion i veprave t\u00eb ndaluara dhe t\u00eb censuruara.<\/li>\n
                                  • Salla e aktiviteteve: Hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr leksione, konferenca dhe projeksione filmash dokumentar\u00eb.<\/li>\n<\/ul>\n
                                      \n
                                    1. Pjes\u00ebmarrja dhe Bashk\u00ebpunimi<\/li>\n<\/ol>\n

                                      P\u00ebr realizimin e projektit do t\u00eb k\u00ebrkohet bashk\u00ebpunim me:<\/p>\n

                                        \n
                                      • Institutin e Studimeve Albanologjike Nacional.<\/li>\n
                                      • Akademin\u00eb e Shkencave dhe universitetet.<\/li>\n
                                      • Shoqatat e ish-t\u00eb p\u00ebrndjekurve politik\u00eb.<\/li>\n
                                      • Familjar\u00ebt dhe pasardh\u00ebsit e shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve t\u00eb d\u00ebnuar.<\/li>\n
                                      • Organizatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut.<\/li>\n<\/ul>\n
                                          \n
                                        1. Financimi dhe Mb\u00ebshtetja<\/li>\n<\/ol>\n

                                          Burimet e financimit mund t\u00eb sigurohen nga:<\/p>\n

                                            \n
                                          • Fondet shtet\u00ebrore p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb kulturore.<\/li>\n
                                          • Donacionet nga individ\u00eb dhe organizata.<\/li>\n
                                          • Partneritetet me ambasada dhe institucione nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/li>\n
                                          • Grantet p\u00ebr studime dhe kujtes\u00ebn historike.<\/li>\n<\/ul>\n
                                              \n
                                            1. P\u00ebrfundimi dhe Hapja Zyrtare<\/li>\n<\/ol>\n

                                              Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb punimeve, sht\u00ebpia-muze do t\u00eb hapet me nj\u00eb ceremoni zyrtare, me pjes\u00ebmarrjen e studiuesve, p\u00ebrfaq\u00ebsuesve shtet\u00ebror\u00eb dhe publikut t\u00eb gjer\u00eb. Hapja do t\u00eb shoq\u00ebrohet me aktivitete kulturore dhe akademike p\u00ebr t\u00eb nderuar kujtimin e shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve t\u00eb persekutuar.<\/p>\n

                                                \n
                                              1. Vler\u00ebsimi dhe P\u00ebrmir\u00ebsimi i M\u00ebtejsh\u00ebm<\/li>\n<\/ol>\n

                                                Pas hapjes, do t\u00eb krijohet nj\u00eb komitet shkencor p\u00ebr t\u00eb monitoruar ndikimin e muzeut dhe p\u00ebr t\u00eb organizuar aktivitete t\u00eb vazhdueshme edukative dhe k\u00ebrkimore.<\/p>\n

                                                PRITSHM\u00cbRIT\u00cb<\/p>\n

                                                Ngritja e nj\u00eb sht\u00ebpie-muze p\u00ebr shkrimtar\u00ebt dhe artist\u00ebt e d\u00ebnuar dhe t\u00eb pushkatuar nga regjimi komunist n\u00eb Tiran\u00eb do t\u00eb kishte nj\u00eb ndikim t\u00eb madh n\u00eb disa aspekte:<\/p>\n

                                                  \n
                                                1. Ruajtja e Kujtes\u00ebs Historike<\/li>\n<\/ol>\n

                                                  Nj\u00eb muze i till\u00eb do t\u00eb ndihmonte n\u00eb dokumentimin dhe ruajtjen e historis\u00eb s\u00eb persekutimit t\u00eb intelektual\u00ebve gjat\u00eb diktatur\u00ebs komuniste. Do t\u00eb sh\u00ebrbente si nj\u00eb arkiv p\u00ebr jet\u00ebt dhe veprat e shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve q\u00eb u nd\u00ebshkuan p\u00ebr bindjet e tyre, duke mos lejuar q\u00eb k\u00ebto histori t\u00eb harrohen.<\/p>\n

                                                    \n
                                                  1. Ndikimi Edukativ dhe Nd\u00ebrgjegj\u00ebsimi i Brezave t\u00eb Rinj<\/li>\n<\/ol>\n

                                                    Vizitor\u00ebt, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb rinjt\u00eb, do t\u00eb m\u00ebsonin mbi pasojat e censur\u00ebs, represionit dhe munges\u00ebs s\u00eb liris\u00eb s\u00eb shprehjes. Kjo do t\u00eb ndihmonte n\u00eb forcimin e demokracis\u00eb dhe n\u00eb promovimin e liris\u00eb s\u00eb mendimit dhe krijimtaris\u00eb.<\/p>\n

                                                      \n
                                                    1. Rivler\u00ebsimi dhe Nderimi i Figurave t\u00eb Persekutuara<\/li>\n<\/ol>\n

                                                      Shum\u00eb shkrimtar\u00eb dhe artist\u00eb t\u00eb nd\u00ebshkuar gjat\u00eb regjimit ende nuk kan\u00eb marr\u00eb vler\u00ebsimin e duhur. Nj\u00eb muze do t\u00eb ishte nj\u00eb hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr t’i rikthyer ata n\u00eb nd\u00ebrgjegjen kolektive dhe p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb drejt\u00ebsi morale ndaj tyre.<\/p>\n

                                                        \n
                                                      1. P\u00ebrforcimi i Identitetit Komb\u00ebtar dhe Kulturor<\/li>\n<\/ol>\n

                                                        Shkrimtar\u00ebt dhe artist\u00ebt jan\u00eb pjes\u00eb e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore t\u00eb nj\u00eb kombi. Nj\u00eb muze i till\u00eb do t\u00eb nxirrte n\u00eb pah r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb dhe artit t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, t\u00eb krijuar jasht\u00eb diktateve t\u00eb propagand\u00ebs.<\/p>\n

                                                          \n
                                                        1. Turizmi Kulturor dhe Akademik<\/li>\n<\/ol>\n

                                                          Kjo sht\u00ebpi-muze mund t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb qend\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr turist\u00ebt e interesuar p\u00ebr historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, si dhe p\u00ebr studiues t\u00eb huaj q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb kuptojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb periudh\u00ebn e komunizmit dhe ndikimin e tij n\u00eb kultur\u00eb.<\/p>\n

                                                            \n
                                                          1. Zhvillimi i Debatit Publik mbi Trash\u00ebgimin\u00eb e Komunizmit<\/li>\n<\/ol>\n

                                                            Nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb e till\u00eb do t\u00eb inkurajonte diskutime mbi t\u00eb kaluar\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi gabimet e s\u00eb shkuar\u00ebs dhe p\u00ebr t\u00eb shmangur p\u00ebrs\u00ebritjen e tyre.<\/p>\n

                                                            Nj\u00eb muze i till\u00eb do t\u00eb ishte nj\u00eb akt i vonuar, por i domosdosh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ruajtur t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn historike dhe p\u00ebr t\u00eb nderuar ata q\u00eb u sakrifikuan p\u00ebr lirin\u00eb e mendimit dhe shprehjes.<\/p>\n

                                                            Ndikimi n\u00eb Kontekstin Rajonal dhe Global<\/p>\n

                                                            Ngritja e nj\u00eb Sht\u00ebpie-Muze kushtuar 146 shkrimtar\u00ebve t\u00eb d\u00ebnuar nga regjimi komunist n\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn e ish-Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve dhe Artist\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb do t\u00eb kishte nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb disa aspekte kryesore:<\/p>\n

                                                              \n
                                                            1. Ruajtja e Kujtes\u00ebs Historike dhe Kulturore<\/li>\n<\/ol>\n

                                                              Nj\u00eb muze i till\u00eb do t\u00eb ndihmonte n\u00eb dokumentimin e nj\u00eb periudhe t\u00eb err\u00ebt t\u00eb historis\u00eb shqiptare, duke ndri\u00e7uar historit\u00eb e shkrimtar\u00ebve t\u00eb censuruar, t\u00eb burgosur apo t\u00eb ekzekutuar nga diktatura komuniste. Kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb form\u00eb d\u00ebshmie historike p\u00ebr brezat e ardhsh\u00ebm dhe nj\u00eb kontribut i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb kujtes\u00ebn kolektive.<\/p>\n

                                                                \n
                                                              1. Ndikimi n\u00eb Kontekstin Rajonal dhe Global<\/li>\n<\/ol>\n

                                                                Shqip\u00ebria nuk ishte e vetmja q\u00eb p\u00ebrjetoi censur\u00eb dhe persekutim ndaj shkrimtar\u00ebve, artist\u00ebve dhe intelektual\u00ebve gjat\u00eb regjimeve totalitare, komuniste, sido q\u00eb vendi p\u00ebrjetoi numrin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve t\u00eb denuar, t\u00eb vdekur n\u00eb burgje nga torturat dhe ekzekutuar n\u00eb raport me numrin popullis\u00eb n\u00eb Europ\u00eb. Nj\u00eb sht\u00ebpi-muze e till\u00eb do t\u00eb sh\u00ebrbente si nj\u00eb model nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr vende t\u00eb tjera q\u00eb kan\u00eb kaluar periudha t\u00eb ngjashme represioni, si vendet e Europ\u00ebs Lindore, Rusia, apo Kina. Do t\u00eb ishte nj\u00eb kontribut n\u00eb debatin global mbi lirin\u00eb e fjal\u00ebs dhe t\u00eb drejtat e njeriut.<\/p>\n

                                                                  \n
                                                                1. Promovimi i Liris\u00eb s\u00eb Shprehjes dhe Demokracis\u00eb<\/li>\n<\/ol>\n

                                                                  N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur liria e medias dhe shprehjes vazhdon t\u00eb sfidohet n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb bot\u00ebs, ky muze do t\u00eb kishte nj\u00eb mesazh t\u00eb fuqish\u00ebm universal: t\u00eb rikujtoj\u00eb se censura dhe shtypja e mendimit t\u00eb lir\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb katastrofike p\u00ebr zhvillimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie. Ai do t\u00eb sh\u00ebrbente si nj\u00eb qend\u00ebr reflektimi dhe studimi p\u00ebr intelektual\u00ebt, studiuesit dhe aktivist\u00ebt e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut.<\/p>\n

                                                                    \n
                                                                  1. Aspiratat Evropiane t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb<\/li>\n<\/ol>\n

                                                                    Duke pasur parasysh procesin e integrimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb BE, nj\u00eb iniciativ\u00eb e till\u00eb do t\u00eb tregonte p\u00ebrkushtimin e vendit ndaj vlerave demokratike, liris\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs dhe t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut. Kjo do t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsonte imazhin e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare si nj\u00eb vend q\u00eb p\u00ebrballet me t\u00eb kaluar\u00ebn dhe e vler\u00ebson pluralizmin kulturor dhe politik.<\/p>\n

                                                                      \n
                                                                    1. Turizmi Kulturor dhe Akademik<\/li>\n<\/ol>\n

                                                                      Nj\u00eb muze i till\u00eb do t\u00eb t\u00ebrhiqte vizitor\u00eb nga mbar\u00eb bota \u2013 studiues, gazetar\u00eb, shkrimtar\u00eb dhe turist\u00eb kulturor\u00eb \u2013 t\u00eb interesuar p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb mbi historin\u00eb e diktatur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri dhe ndikimin e saj n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e ndaluar. Do t\u00eb ishte nj\u00eb destinacion i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr ata q\u00eb studiojn\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e censuruar, rezistenc\u00ebn intelektuale dhe ndikimin e regjimeve totalitare n\u00eb kultur\u00eb.<\/p>\n

                                                                        \n
                                                                      1. P\u00ebrmir\u00ebsimi i Dialogut Nd\u00ebrkomb\u00ebtar mbi Krimet e Komunizmit<\/li>\n<\/ol>\n

                                                                        Shum\u00eb vende ish-komuniste, si Gjermania me Muzeun Stasi, Polonia me Qendr\u00ebn p\u00ebr Kujtes\u00ebn Komb\u00ebtare, apo \u00c7ekia me Muzeun e Komunizmit, kan\u00eb ngritur institucione t\u00eb ngjashme p\u00ebr t\u00eb dokumentuar dhe d\u00ebshmuar krimet e s\u00eb kaluar\u00ebs. Nj\u00eb Sht\u00ebpi-Muze p\u00ebr shkrimtar\u00ebt e persekutuar n\u00eb Shqip\u00ebri do t\u00eb ndihmonte n\u00eb forcimin e dialogut nd\u00ebrkomb\u00ebtar mbi pasojat e regjimeve totalitare dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr drejt\u00ebsi dhe pajtim.<\/p>\n

                                                                        P\u00ebrfundim<\/p>\n

                                                                        Kjo iniciativ\u00eb nuk do t\u00eb ishte thjesht nj\u00eb muze historik, por nj\u00eb qend\u00ebr edukative, nj\u00eb platform\u00eb p\u00ebr debatin mbi lirin\u00eb e mendimit dhe nj\u00eb simbol i rezistenc\u00ebs kulturore ndaj shtypjes. Nj\u00eb projekt i till\u00eb do t\u00eb kishte jehon\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, duke vendosur Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb hart\u00ebn e vendeve q\u00eb e vler\u00ebsojn\u00eb dhe e mbrojn\u00eb lirin\u00eb e shprehjes dhe t\u00eb drejt\u00ebn e kujtes\u00ebs historike.<\/p>\n

                                                                        * Autori i k\u00ebtij projekti, dr. Muj\u00eb Bu\u00e7papaj, \u00ebsht\u00eb studiues i let\u00ebrsis\u00eb shqiptare t\u00eb shekullit XX, poet me njohje nderkomb\u00ebtare, drejtor i Institutit t\u00eb Studimeve Nacionale dhe prej rreth 16 vitesh botues i javores letrare dhe kulturore \u201cNacional\u201d. Ai ka p\u00ebrfunduar studimet e doktoratur\u00ebs n\u00eb Institutin e Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe Let\u00ebrsis\u00eb pran\u00eb Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, me nj\u00eb tem\u00eb rreth censur\u00ebs komuniste n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqipe, t\u00eb fokusuar tek brezi i poet\u00ebve t\u00eb viteve 1970, i goditur eg\u00ebrsisht nga regjimi totalitar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                                                                        Nga dr. Muj\u00eb BU\u00c7PAPAJ studiues i let\u00ebesis\u00eb\u00a0 PSE DUHET NGRITUR SHT\u00cbPIA MUZE N\u00cb NDER T\u00cb 146 SHKRIMTAR\u00cbVE, ARTIST\u00cbVE DHE P\u00cbRKTHYESVE Q\u00cb U D\u00cbNUAN, U BURGOS\u00cbN, VDIQ\u00cbN N\u00cb BURGJE NGA TORTURAT, U EKZEKUTUAN APO U PERSEKUTUAN NGA REGJIMI KOMUNIST GJAT\u00cb PERIUDH\u00cbS 1944-1990, N\u00cb ND\u00cbRTES\u00cbN E ISH-LIDHJES S\u00cb SHKRIMTAR\u00cbVE DHE ARTIST\u00cbVE T\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb Ngritja e Sht\u00ebpis\u00eb Muze …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":106458,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-106455","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106455","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=106455"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106455\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106456,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106455\/revisions\/106456"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/106458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=106455"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=106455"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=106455"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}