{"id":11003,"date":"2022-05-02T17:53:02","date_gmt":"2022-05-02T17:53:02","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=11003"},"modified":"2022-05-02T17:53:02","modified_gmt":"2022-05-02T17:53:02","slug":"a-po-pergatitet-kina-te-pushtoje-tajvanin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2022\/05\/02\/a-po-pergatitet-kina-te-pushtoje-tajvanin\/","title":{"rendered":"A po p\u00ebrgatitet Kina t\u00eb pushtoj\u00eb Tajvanin?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Zyrtar\u00ebt kinez\u00eb po k\u00ebrkojn\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb mbrojtur vendin nga sulmet ekonomike n\u00ebse per\u00ebndimi do t\u00eb vendos\u00eb sanksione ndaj Kin\u00ebs n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si me Rusin\u00eb, duke nxitur frik\u00ebn se kombi po p\u00ebrgatitet p\u00ebr t\u00eb pushtuar Tajvanin.<\/strong><\/p>\n<p>Rregullator\u00ebt e Kin\u00ebs mbajt\u00ebn nj\u00eb takim urgjent m\u00eb 22 prill midis zyrtar\u00ebve t\u00eb bank\u00ebs qendrore t\u00eb Kin\u00ebs, ministris\u00eb s\u00eb Financave, bankave vendase q\u00eb operojn\u00eb brenda Kin\u00ebs dhe huadh\u00ebn\u00ebsve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb\u00a0 si HSBC.<\/p>\n<p>Sanksionet e ashpra ekonomike t\u00eb Per\u00ebndimit ndaj Rusis\u00eb nxit\u00ebn takim urgjent me ministrin\u00eb e Financave q\u00eb deklaroi se administrata e presidentit Xi ishte v\u00ebn\u00eb n\u00eb gatishm\u00ebri nga ngrirja e papritur e dollarit.<\/p>\n<p>Lajmi vjen pasi Britania e Madhe dhe SHBA zhvilluan bisedime t\u00eb nivelit t\u00eb lart\u00eb se si t\u00eb menaxhojn\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb n\u00eb Azi, n\u00ebse Kina pushton Tajvanin.<\/p>\n<p>Kina pretendon se Tajvani \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e territorit t\u00eb saj, pavar\u00ebsisht se vendi ishull funksionon n\u00ebn nj\u00eb qeveri t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb nga viti 1949.<\/p>\n<p>SHBA mendohet se po shqyrton sanksione proporcionale ndaj Kin\u00ebs n\u00eb rast se pushton Tajvanin, duke parashikuar nj\u00eb skenar t\u00eb ngjash\u00ebm me at\u00eb q\u00eb luhet n\u00eb Ukrain\u00eb.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebse bizneset kineze jan\u00eb p\u00ebrmbajtur nga t\u00eb b\u00ebrit biznes haptazi me regjimin e Vladimir Putin q\u00eb kur ai dha urdhrin p\u00ebr t\u00eb pushtuar Ukrain\u00ebn, presidenti Xi Jinping thuhet se ka ruajtur disa lidhje ekonomike me Rusin\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Pse Kina i vuri syrin Tajvanit?<\/strong><\/p>\n<p>Kina dhe Tajvani kan\u00eb nj\u00eb mosmarr\u00ebveshje t\u00eb gjat\u00eb mbi sovranitetin e ishullit.<\/p>\n<p>Kina e konsideron Tajvanin si pjes\u00eb t\u00eb territorit t\u00eb saj, m\u00eb sakt\u00eb nj\u00eb provinc\u00eb, por shum\u00eb tajvanez\u00eb duan q\u00eb ishulli t\u00eb jet\u00eb i pavarur.<\/p>\n<p>Nga viti 1683 deri n\u00eb 1895, Tajvani sundohej nga dinastia Qing e Kin\u00ebs. Pasi Japonia shpalli fitoren e saj n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Sino-Japoneze, qeveria Qing u detyrua t\u2019ia dor\u00ebzonte Tajvanin Japonis\u00eb.<\/p>\n<p>Ishulli ishte n\u00ebn sundimin e Republik\u00ebs s\u00eb Kin\u00ebs pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, me p\u00eblqimin e aleat\u00ebve t\u00eb saj, SHBA-s\u00eb dhe Britanis\u00eb s\u00eb Madhe.<\/p>\n<p>Udh\u00ebheq\u00ebsi i Partis\u00eb Nacionaliste Kineze, Chiang Kai-shek, iku n\u00eb Tajvan n\u00eb vitin 1949 dhe krijoi qeverin\u00eb e tij pasi humbi Luft\u00ebn Civile ndaj Partis\u00eb Komuniste dhe liderit t\u00eb saj Mao Ce Dun.<\/p>\n<p>Djali i Chiang vazhdoi t\u00eb sundonte Tajvanin pas babait t\u00eb tij dhe filloi demokratizimin e Tajvanit, shkruan DailyMail.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1980, Kina paraqiti nj\u00eb formul\u00eb t\u00eb quajtur \u2018nj\u00eb vend, dy sisteme\u2019, sipas s\u00eb cil\u00ebs Tajvanit do t\u2019i jepej autonomi e konsiderueshme n\u00ebse pranonte ribashkimin kinez. Tajvani e refuzoi ofert\u00ebn.<\/p>\n<p>Tajvani sot, me kushtetut\u00ebn e vet dhe udh\u00ebheq\u00ebsit e zgjedhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb demokratike, pranohet gjer\u00ebsisht n\u00eb Per\u00ebndim si nj\u00eb shtet i pavarur. Por statusi i saj politik mbetet i paqart\u00eb.\/abcnews.al\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zyrtar\u00ebt kinez\u00eb po k\u00ebrkojn\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebr t\u00eb mbrojtur vendin nga sulmet ekonomike n\u00ebse per\u00ebndimi do t\u00eb vendos\u00eb sanksione ndaj Kin\u00ebs n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si me Rusin\u00eb, duke nxitur frik\u00ebn se kombi po p\u00ebrgatitet p\u00ebr t\u00eb pushtuar Tajvanin. Rregullator\u00ebt e Kin\u00ebs mbajt\u00ebn nj\u00eb takim urgjent m\u00eb 22 prill midis zyrtar\u00ebve t\u00eb bank\u00ebs qendrore t\u00eb Kin\u00ebs, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-11003","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11003"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11003\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}