{"id":115019,"date":"2025-05-27T08:27:40","date_gmt":"2025-05-27T08:27:40","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=115019"},"modified":"2025-05-27T08:28:11","modified_gmt":"2025-05-27T08:28:11","slug":"trump-e-zgjoi-europen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/05\/27\/trump-e-zgjoi-europen\/","title":{"rendered":"Trump e zgjoi Europ\u00ebn&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>Administrata t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme amerikane kan\u00eb k\u00ebrkuar p\u00ebr koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb nga aleat\u00ebt europian\u00eb q\u00eb ta mbajn\u00eb barr\u00ebn e tyre n\u00eb mbrojtjen e p\u00ebrbashk\u00ebt, por presidenti i Shteteve t\u00eb Bashkuara, Donald Trump, ka ndjekur nj\u00eb qasje m\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb ndaj NATO-s, duke pyetur publikisht pse duhet SHBA-ja t\u00eb paguaj\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e kombeve t\u00eb pasura europiane.<\/p>\n<p>Dhe, kjo retorik\u00eb e ashp\u00ebr, sipas studiuesit amerikano-rus, Leon Aron, ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb Europa t\u00eb zgjohet nga gjumi i saj shum\u00ebvje\u00e7ar n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e siguris\u00eb komb\u00ebtare. Gjermania, ekonomia e dyt\u00eb m\u00eb e madhe n\u00eb NATO pas SHBA-s\u00eb, n\u00eb mars miratoi reforma q\u00eb do t\u2019ia mund\u00ebsojn\u00eb t\u00eb shpenzoj\u00eb miliarda euro n\u00eb mbrojtje.<\/p>\n<p>&#8220;Trump e zgjoi Europ\u00ebn, pavar\u00ebsisht se a e b\u00ebri me q\u00ebllim a jo&#8221;, tha Aron p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb (REL). \u201cEuropian\u00ebt nuk e p\u00eblqyen, por n\u00eb fund, mendoj se rezultati ishte i sh\u00ebndetsh\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p>REL-i bisedoi me Aron nga Instituti i Nd\u00ebrmarrjeve Amerikane, me seli n\u00eb Uashington, si pjes\u00eb e seris\u00eb s\u00eb intervistave &#8220;Ndryshimet n\u00eb Politik\u00ebn e Jashtme t\u00eb Amerik\u00ebs&#8221;.<\/p>\n<p>Aron tha se vet\u00ebm Trumpi nuk do ta kishte b\u00ebr\u00eb Europ\u00ebn t\u00eb rris\u00eb investimet n\u00eb mbrojtje. Vendimi i presidentit rus, Vladimir Putin, p\u00ebr t\u00eb nisur pushtimin e plot\u00eb t\u00eb Ukrain\u00ebs n\u00eb vitin 2022, duke shkaktuar luft\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb kontinent n\u00eb 80 vjet, ishte element thelb\u00ebsor.<\/p>\n<p>&#8220;Kombinimi i Trump dhe Ukrain\u00ebs i b\u00ebri ata t\u00eb mendojn\u00eb seriozisht p\u00ebr mosp\u00ebrmbushjen e detyrimeve t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb mbrojtjen komb\u00ebtare&#8221;, tha Aron.<\/p>\n<p>N\u00ebse para nj\u00eb dekade vet\u00ebm tri vende europiane an\u00ebtare t\u00eb NATO-s shpenzonin 2% t\u00eb prodhimit t\u00eb tyre p\u00ebr mbrojtje, sot jan\u00eb vet\u00ebm pak q\u00eb nuk e b\u00ebjn\u00eb. Megjithat\u00eb, investimi i vog\u00ebl europian n\u00eb mbrojtje p\u00ebr tri dekada pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb, tha Aron.<\/p>\n<p>Derisa Trumpi k\u00ebrkon ta zhvendos\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb fuqis\u00eb ushtarake nga Europa drejt rajonit Azi-Paq\u00ebsor p\u00ebr ta frenuar Kin\u00ebn, aleat\u00ebt do ta ken\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb ta mbulojn\u00eb boshll\u00ebkun, sipas tij.<\/p>\n<p>&#8220;Do t\u2019u duhen vite europian\u00ebve p\u00ebr t\u00eb mbushur boshll\u00ebkun e l\u00ebn\u00eb nga SHBA&#8221;, tha Aron. \u201cAta e kuptojn\u00eb tani, por si do ta arrijn\u00eb teknikisht k\u00ebt\u00eb rritje t\u00eb madhe n\u00eb buxhetet e mbrojtjes mbetet p\u00ebr t&#8217;u par\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Aron, i lindur n\u00eb Mosk\u00eb, fokusohet n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet SHBA-Rusi dhe politik\u00ebn e brendshme ruse.<\/p>\n<p>Nga viti 2014 deri n\u00eb vitin 2020, ai sh\u00ebrbeu n\u00eb Bordin e Guvernator\u00ebve t\u00eb Transmetimeve, i cili mbik\u00ebqyrte funksionimin e mediave t\u00eb financuara nga qeveria amerikane, p\u00ebrfshir\u00eb edhe REL-in.<\/p>\n<p>Ai gjithashtu ka qen\u00eb k\u00ebshilltar p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet ruse i ish-guvernatorit t\u00eb Masa\u00e7usit, Mitt Romney, gjat\u00eb p\u00ebrpjekjes s\u00eb pasuksesshme t\u00eb k\u00ebtij t\u00eb fundit p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb kandidati presidencial i Partis\u00eb Republikane n\u00eb vitin 2012.<\/p>\n<p><strong>Lufta n\u00eb Ukrain\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Gjat\u00eb luft\u00ebrave t\u00eb SHBA-s\u00eb kund\u00ebr taleban\u00ebve dhe Al-Kaed\u00ebs, Romney n\u00eb vitin 2012 deklaroi se Rusia &#8211; dhe jo terrorizmi nd\u00ebrkomb\u00ebtar &#8211; ishte \u201carmiku kryesor gjeopolitik\u201d i Uashingtonit. Dy vjet m\u00eb von\u00eb, Putini urdh\u00ebroi aneksimin e Krimes\u00eb, duke nisur nj\u00eb luft\u00eb me Ukrain\u00ebn q\u00eb u p\u00ebrshkall\u00ebzua n\u00eb nj\u00eb pushtim t\u00eb plot\u00eb tet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb.<\/p>\n<p>Q\u00eb nga fillimi i mandatit t\u00eb tij t\u00eb dyt\u00eb, Trump ka b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb fuqishme p\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb negociuar t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb. Pas p\u00ebrpjekjeve diplomatike t\u00eb d\u00ebshtuara p\u00ebr t\u00eb bindur Putinin q\u00eb t\u00eb pranonte nj\u00eb arm\u00ebpushim 30-ditor, Trump m\u00eb 16 maj tha se kishte nevoj\u00eb t\u00eb takohej me liderin e Kremlinit p\u00ebr ta p\u00ebrfunduar konfliktin.<\/p>\n<p>\u201cNuk besoj se do t\u00eb ndodh\u00eb ndonj\u00eb gj\u00eb, pavar\u00ebsisht n\u00ebse ju p\u00eblqen apo jo, derisa un\u00eb dhe ai t\u00eb takohemi\u201d, u tha Trump gazetar\u00ebve.<\/p>\n<p>Tri dit\u00eb m\u00eb von\u00eb, ai e zhvilloi bised\u00ebn e tret\u00eb telefonike me Putinin dhe duket se doli nga ajo bised\u00eb duke ia mbajtur an\u00ebn liderit rus: se nj\u00eb arm\u00ebpushim mund arrihet vet\u00ebm pasi Kievi dhe Moska t\u00eb arrijn\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebr kontrollin territorial dhe vendosjen e paqeruajt\u00ebsve, p\u00ebrve\u00e7 tjerash.<\/p>\n<p>Besohet se Putini po fiton koh\u00eb sepse forcat e tij kan\u00eb p\u00ebrparuar n\u00eb terren dhe ai ende nuk i ka arritur synimet e tij madhore t\u00eb luft\u00ebs, pavar\u00ebsisht se pretendon jasht\u00ebligjsh\u00ebm se pes\u00eb rajone ukrainase jan\u00eb t\u00eb Rusis\u00eb.<\/p>\n<p>Trump pranoi se Putin mund ta p\u00ebrdor\u00eb p\u00ebr t\u00eb fituar koh\u00eb dhe k\u00ebrc\u00ebnoi me sanksione t\u00eb reja, por megjithat\u00eb e paraqiti telefonat\u00ebn e 19 majit si nj\u00eb sukses.<\/p>\n<p>\u201cSa larg mund ta shtyj\u00eb Putin Trumpin \u00ebsht\u00eb ndoshta \u00e7\u00ebshtja ky\u00e7e n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb\u201d, tha Aron.<\/p>\n<p><strong>Menaxhimi i Rusis\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Aron tha se edhe Trumpin, si pothuajse \u00e7do president amerikan q\u00eb nga Franklin D. Roosevelt, e josh ideja e menaxhimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve me Mosk\u00ebn.<\/p>\n<p>\u201cKa di\u00e7ka pothuajse fetare n\u00eb k\u00ebt\u00eb\u201d, tha ai. \u201cTrump nuk b\u00ebn p\u00ebrjashtim\u201d.<\/p>\n<p>Por, ndryshe nga paraardh\u00ebsit e tij, Trump nuk ua delegon k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje diplomat\u00ebve me p\u00ebrvoj\u00eb. Ai preferon nj\u00eb qasje personale. Ai caktoi mikun e tij, Steve Witkoff, pa p\u00ebrvoj\u00eb qeveritare, p\u00ebr t\u00eb zhvilluar bisedimet me Rusin\u00eb. Por, kjo qasje, tha Aron, mund t\u00eb jet\u00eb duke i sh\u00ebrbyer strategjis\u00eb s\u00eb Putinit.<\/p>\n<p>\u201cNdryshe nga se mendon Trump, mendoj se Putini beson se mund ta manipuloj\u00eb at\u00eb\u201d, tha Aron.<\/p>\n<p>\u201cGjith\u00e7ka q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb ai \u00ebsht\u00eb t\u2019ia masazhoj\u00eb egon her\u00eb pas here, t\u2019i b\u00ebj\u00eb ndonj\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetje nga Kremlini, dhe gj\u00ebrat do t\u00eb ecin n\u00eb favor t\u00eb tij. Fatkeq\u00ebsisht, deri tani po funksionon\u201d, theksoi ai.<\/p>\n<p>Putini nuk i ka kufizuar q\u00ebllimet e tij t\u00eb luft\u00ebs, tha Aron. Udh\u00ebheq\u00ebsi i Kremlinit ende synon ta pushtoj\u00eb Ukrain\u00ebn, edhe pse kostot e vazhdimit t\u00eb luft\u00ebs jan\u00eb marramend\u00ebse.<\/p>\n<p>Sipas Aron, pranimi i nj\u00eb arm\u00ebpushimi n\u00eb vij\u00ebn e tanishme t\u00eb luft\u00ebs bart rreziqe p\u00ebr popullaritetin e tij, edhe pse shum\u00eb rus\u00eb duan q\u00eb lufta t\u00eb marr\u00eb fund.<\/p>\n<p><strong>Kina po v\u00ebshtron<\/strong><\/p>\n<p>Por, lufta e gjat\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb ka pasoja strategjike p\u00ebrtej Europ\u00ebs, sidomos p\u00ebr q\u00ebllimin e Trumpit p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrqendruar politik\u00ebn e jashtme t\u00eb SHBA-s\u00eb tek Kina.<\/p>\n<p>\u201cPik\u00ebrisht sepse mendoj se administrata Trump d\u00ebshiron t\u00eb shmang\u00eb nj\u00eb luft\u00eb me Kin\u00ebn p\u00ebr Tajvanin, duhet ta shtyj\u00eb Putinin t\u00eb k\u00ebnaqet me di\u00e7ka q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb disfat\u00eb p\u00ebr Ukrain\u00ebn\u201d, tha Aron.<\/p>\n<p>Ai shtoi se shp\u00ebrblimi p\u00ebr agresionin rus mund ta inkurajoj\u00eb Pekinin. Ai gjithashtu e p\u00ebrmendi ndihm\u00ebn e Kin\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cPa Kin\u00ebn, kjo luft\u00eb nuk do t\u00eb ekzistonte\u201d, tha Aron. \u201cKina n\u00eb thelb financon t\u00eb pakt\u00ebn gjysm\u00ebn e shpenzimeve ruse n\u00eb fush\u00ebn e betej\u00ebs p\u00ebrmes blerjes s\u00eb naft\u00ebs ruse. Xi Jinping vazhdon ta mbaj\u00eb k\u00ebt\u00eb linj\u00eb jetike\u201d.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, politikat tregtare proteksioniste t\u00eb Trumpit mund t\u2019i d\u00ebmtojn\u00eb aleancat e nevojshme p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me Kin\u00ebn, tha Aron. Trump akuzoi si aleat\u00ebt, ashtu edhe kund\u00ebrshtar\u00ebt, p\u00ebr praktika tregtare t\u00eb padrejta dhe vendosi tarifa 10% ndaj shumic\u00ebs s\u00eb vendeve.<\/p>\n<p>\u201cN\u00ebse tregu amerikan kufizohet nga tarifat, Euroja \u2014 ve\u00e7an\u00ebrisht Gjermania \u2014 mund t\u00eb kthehet p\u00ebrs\u00ebri nga Kina\u201d, tha Aron. \u201cGjermania u pasurua gjat\u00eb tri dekadave t\u00eb fundit duke eksportuar drejt Kin\u00ebs, kryesisht makina dhe produkte luksi. Ata u josh\u00ebn nga politikat e Xi-s\u00eb, por mund t\u00eb detyrohen t\u00eb kthehen\u201d.<\/p>\n<p>Situat\u00eb e ngjashme \u00ebsht\u00eb edhe n\u00eb Jugun Global, ku SHBA, Kina dhe Rusia po garojn\u00eb p\u00ebr ndikim. Vende si Vietnami, Kongo dhe Zimbabve mund t\u00eb orientohen kah Kina n\u00ebse e humbin qasjen n\u00eb tregun amerikan, tha ai.<\/p>\n<p>Trump po p\u00ebrpiqet gjithashtu t\u00eb kufizoj\u00eb p\u00ebrfshirjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb SHBA-s\u00eb, duke ulur ndihm\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe duke planifikuar, sipas raportimeve, reduktimin e pranis\u00eb diplomatike n\u00eb Afrik\u00eb. Disa mb\u00ebshtet\u00ebs t\u00eb Trump e kan\u00eb shp\u00ebrfillur Afrik\u00ebn si jostrategjike, por Aron tha se t\u00ebrheqja nga kontinenti do t\u00eb ishte gabim.<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm se Rusia dhe Kina do t\u00eb z\u00ebn\u00eb vendin bosh; grupet terroriste nd\u00ebrkomb\u00ebtare gjithashtu do t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb, tha ai, duke p\u00ebrmendur Nigerin\u00eb dhe Malin ku grupet islamike militante jan\u00eb aktive.<\/p>\n<p>\u201cVet\u00eb prania ka nj\u00eb dometh\u00ebnie t\u00eb madhe simbolike\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>Administrata Trump i ka mbrojtur k\u00ebto politika, duke th\u00ebn\u00eb se synon t\u2019i p\u00ebrafroj\u00eb ndihmat dhe investimet me synimet e politik\u00ebs s\u00eb jashtme.\/\u00a0<strong>REL<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Administrata t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme amerikane kan\u00eb k\u00ebrkuar p\u00ebr koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb nga aleat\u00ebt europian\u00eb q\u00eb ta mbajn\u00eb barr\u00ebn e tyre n\u00eb mbrojtjen e p\u00ebrbashk\u00ebt, por presidenti i Shteteve t\u00eb Bashkuara, Donald Trump, ka ndjekur nj\u00eb qasje m\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb ndaj NATO-s, duke pyetur publikisht pse duhet SHBA-ja t\u00eb paguaj\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e kombeve t\u00eb pasura europiane. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":115021,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-115019","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=115019"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":115020,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115019\/revisions\/115020"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/115021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=115019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=115019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=115019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}