{"id":11639,"date":"2022-05-09T10:23:58","date_gmt":"2022-05-09T10:23:58","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=11639"},"modified":"2022-05-09T10:23:58","modified_gmt":"2022-05-09T10:23:58","slug":"kritikja-e-artit-carla-glori-ka-zbuluar-identitetin-e-vertete-te-gioconda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2022\/05\/09\/kritikja-e-artit-carla-glori-ka-zbuluar-identitetin-e-vertete-te-gioconda\/","title":{"rendered":"Kritikja e artit, Carla Glori ka zbuluar identitetin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb Gioconda"},"content":{"rendered":"<p><strong>B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Bianca Giovanna Sforza, q\u00eb ka sh\u00ebrbyer si modele si p\u00ebr Monna Lisa, ashtu edhe p\u00ebr fytyr\u00ebn e San Giovanni tek Darka e Fundit.<\/strong><\/p>\n<p>Dan Brown e ka gjetur kur ka shkruar se i p\u00ebrket nj\u00eb gruaje fytyra e San Giovanni e portretizuar n\u00eb Dark\u00ebn e Fundit t\u00eb Leonardo da Vinci. Fytyra, thekson Carla Glori, kritike arti, \u00ebsht\u00eb ajo e Bianca Giovanna Sforza dhe \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjta me Gioconda. Misteri i Gioconda s\u00eb Leonardo da Vinci do t\u00eb zbulohej p\u00ebrfundimisht nga studiuesja italiane dhe me t\u00eb pik\u00ebpyetje t\u00eb tjera q\u00eb kan\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr shekuj me radh\u00eb kritik\u00eb dhe historian\u00eb arti. Ndoshta. Gioconda do t\u00eb ishte Bianca Giovanna Sforza, q\u00eb ka sh\u00ebrbyer si modele p\u00ebr Leonardo edhe p\u00ebr fytyr\u00ebn e San Giovanni t\u00eb Dark\u00ebs s\u00eb Fundit. Dhe ura q\u00eb Leonardo ka riprodhuar n\u00eb sfondin e Gioconda, do t\u00eb ishte Ura e Djallit t\u00eb Bobbio, n\u00eb provinc\u00ebn e Piacenza, pak kilometra larg nga fshati i Pierluigi Bersani, nga i cili e ndajn\u00eb jo vet\u00ebm nj\u00eb pak rrug\u00eb, por edhe ndjenja e superioritetit e bobiez\u00ebve, jo vet\u00ebm p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje lart\u00ebsie, por edhe intelekti.<\/p>\n<p>Bianca Sforza vdiq m\u00eb 23 n\u00ebntor t\u00eb 1496, n\u00eb mosh\u00ebn 14 vje\u00e7are: ishte martuar prej pak muajsh me Gian Galeazzo Sanseverino, zoti i Bobbio. Giocondo qe ai q\u00eb tregoi tek San Colombano vendin e manastirit t\u00eb mundsh\u00ebm q\u00eb pastaj San Colombano ngriti n\u00eb Bobbio. Emri i tij do t\u00eb ishte e lidhur edhe me origjin\u00ebn e k\u00ebshtjell\u00ebs q\u00eb Ludovico il Moro i dhuroi t\u00eb martuarve. Kur Leonardo nisi Gioconda, nuk ishte martuar akoma (Gioconda \u00ebsht\u00eb pa unaza) dhe i kishte vdekur nj\u00eb v\u00eblla apo v\u00eblla p\u00ebr bab\u00eb dhe ky, n\u00eb rind\u00ebrtimin e Carla Glori, do t\u00eb justifikonte velin e veshjen e zez\u00eb dhe munges\u00ebn e \u00e7do bizhuterie. Jan\u00eb element\u00eb t\u00eb besuesh\u00ebm dhe shkencor\u00eb n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb tez\u00ebs s\u00eb Carla Glori lidhur me identitetin e Bianca Giovanna Sforza \u2013 Gioconda \u2013 San Giovanni. Pastaj Dan Brown ndoshta ka ecur tangent drejt teorive t\u00eb guximshme t\u00ebl Jez\u00f9 Krishtit t\u00eb martuar me Madelen\u00ebn me f\u00ebmij\u00eb n\u00eb kaskad\u00eb. Pastaj ka edhe nj\u00eb zbulim tjet\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga Carla Glori, m\u00eb pak eksitues, por m\u00eb shum\u00eb intrigues: ura q\u00eb sh\u00ebrben si sfond i portretit t\u00eb Gioconda. Do t\u00eb ishte Ura e Djallit t\u00eb Bobbio (Pc) dhe kjo duket e qart\u00eb; por misteri \u00ebsht\u00eb pse, nga t\u00eb gjitha ur\u00ebt q\u00eb Leonardo duhet t\u00eb ket\u00eb par\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e tij, pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb t\u00eb Bobbio ka zgjedhur.<\/p>\n<p>E ka p\u00ebrcjell\u00eb sajti Insideart q\u00eb sipas Carla Glori fytyra e Gioconda \u201cdo t\u00eb ishte\u201d tejet e p\u00ebrputhshme\u201d me at\u00eb t\u00eb San Giovanni t\u00eb Dark\u00ebs s\u00eb Fundit, [sipas studimeve t\u00eb saj] n\u00eb piktur\u00ebn e famshme, tek e cila kishte identifikuar modelen tek Bianca Sforza, e portretizuar n\u00eb sfondin e Bobbio. N\u00eb konfort t\u00eb tez\u00ebs s\u00eb saj, Glori citon d\u00ebshmin\u00eb e Antonio de Beatis, e datuar 1517, ku shpjegon se personazhet e \u201cDark\u00ebs s\u00eb Fundit\u201d \u201cjan\u00eb portrete natyrale t\u00eb m\u00ebs shum\u00eb personave t\u00eb oborrit dhe t\u00eb milanez\u00ebve t\u00eb asaj kohe, me statur\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb\u201d. P\u00ebrtej konfrontimit \u201ct\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb kompjuter midis proporcioneve t\u00eb fytyrave t\u00eb Gioconda e t\u00eb San Giovanni (t\u00eb drejtuara p\u00ebr t\u00eb evidentuar ngjashm\u00ebrin\u00eb e profileve n\u00eb pikat e tyre), sipas agjencis\u00eb ANSA, konfirmon tez\u00ebn e Carla Glori \u201cnd\u00ebrthurjen biografike midis historis\u00eb personale t\u00eb vajz\u00ebs Sforza dhe at\u00eb t\u00eb Leonardo n\u00eb q\u00ebndrimin e tij t\u00eb par\u00eb milanez. Leonardo e njihte mir\u00eb vajz\u00ebn e par\u00eb e par\u00eb t\u00eb Duk\u00ebs s\u00eb Milanos Ludovico il Moro, e vdekur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb mistershme m\u00eb 23 n\u00ebntor 1496, pak pas martes\u00ebs me Galeazzo Sanseverino.<\/p>\n<p>\u201cVdekja e Bianca Giovanna ndodhi pik\u00ebrisht nd\u00ebrsa Leonardo po punonte p\u00ebr Dark\u00ebn e Fundit, n\u00eb periudh\u00ebn ku, sipas tez\u00ebs time, ishte ende e impenjuar n\u00eb portretin e martes\u00ebs t\u00eb titulluar m\u00eb pas La Gioconda. \u201cIdentifikimi i Gioconda tek Bianca \u2013 dometh\u00ebn\u00eb Giovanna e quajtur Bianca \u2013 Sforza forcon nj\u00eb qasje historike biografike dometh\u00ebn\u00ebse hipotez\u00ebn e ngjashm\u00ebris\u00eb midis fytyr\u00ebs s\u00eb Gioconda dhe asaj t\u00eb apostullit Giovanni nuk \u00ebsht\u00eb aspak e rast\u00ebsishme apo gjith\u00ebsesi formale, por thell\u00ebsisht e rr\u00ebnjosur n\u00eb historin\u00eb e familjes Sforza dhe t\u00eb Chiesa di Santa Maria delle Grazie (e parap\u00eblqyer nga Moro) n\u00eb periudh\u00ebn ku Leonardo kreu Dark\u00ebn e Fundit. Bianca, nd\u00ebrsa Leonardo pikturonte Dark\u00ebn, ishte varrosur para pak kohe n\u00eb Santa Maria delle Grazie\u201d.<\/p>\n<p>Por k\u00ebtu jemi midis studiuesish dhe profesor\u00ebsh, jo shkrimtar\u00eb thrillei dhe k\u00ebshtu q\u00eb \u201ct\u00eb konkludosh mbi faktin se fytyra e Giovanni \u00ebsht\u00eb fem\u00ebrore nuk ngjall as kthesa ezoterike, aq m\u00eb pak implikime fetare (si\u00e7 ndodh p\u00ebr shembull n\u00eb romanin e Dan Brown), por n\u00ebnvizon ekskluzivisht zgjedhjen e kryer nga Leonardo p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fytyr\u00ebs s\u00eb past\u00ebr dhe virgj\u00ebrore t\u00eb Giovanna Bianca apostullit Giovanni t\u00eb p\u00ebrk\u00ebdhelurit t\u00eb Krishtit dhe t\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb edhe ai me karaktere past\u00ebrtie\u201d. Gioconda do t\u00eb ishte portreti martesor i vajz\u00ebs, m\u00eb pas i pezulluar prej vdekjes s\u00eb modeles, i sjell\u00eb n\u00eb jet\u00eb nga Leonardo n\u00eb arratin\u00eb nga Milano n\u00eb 1499 p\u00ebr ta p\u00ebrfunduar m\u00eb pas n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm. P\u00ebr portretin, Leonardo duhet t\u00eb ket\u00eb punuar n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn periudh\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn trajtonte Dark\u00ebn e Fundit. Raffaele Castagno, n\u00eb edicionin e Parma t\u00eb Repubblica.it, bazuar mbi nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb Carla Glori (\u201cEnigma Leonardo: Gioconda, n\u00eb kujtim t\u00eb Bianca\u201d) e ka krahasuar Gioconda e Leonardos me nj\u00eb \u201clloj harte gjeografike q\u00eb mund\u00ebson t\u00eb arrihet deri tek identiteti i gruas misterioze t\u00eb pikturuar. Po pasi peizazhi tjet\u00ebr nuk do t\u00eb ishte ve\u00e7se lugina e Bobbio dhe ura e ashtuquajtura Ura e Djallit apo Ura Gunga\u00e7e mbi Trebbia\u201d n\u00eb at\u00eb q\u00eb Ernest Hemingway e quajti \u201clugina m\u00eb e bukur e bot\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Vazhdon Raffaele Castagno: \u201cMisteri \u00ebsht\u00eb tek ADN e ur\u00ebs. Legjenda e do q\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar nga djalli (nga k\u00ebtu emri): Satanai e realizoi n\u00eb nj\u00eb nat\u00eb t\u00eb vetme, pasi kishte n\u00ebnshkruar nj\u00eb pakt me San Colombano, q\u00eb i premtoi n\u00eb k\u00ebmbim shpirtin e udh\u00ebtarit t\u00eb par\u00eb q\u00eb do ta kalonte. Por shenjtori e kap gafil djallin, duke kaluar sip\u00ebr nj\u00eb qenush\u201d. San Colombano \u00ebsht\u00eb nj\u00eb personazh dominues n\u00eb historin\u00eb e Kish\u00ebs katolike. Irlandez nga lindja, e p\u00ebrshkoi Europ\u00ebn nga veriu n\u00eb jug, kaloi koh\u00eb n\u00eb oborret e mbret\u00ebrve dhe mbret\u00ebreshave franke, krijoi nj\u00eb rregull manastiror dhe manastirin e San Colombano n\u00eb Bobbio, ku edhe vdiq n\u00eb mosh\u00ebn 75 vje\u00e7are m\u00eb 23 n\u00ebntor t\u00eb 615, pik\u00ebrisht 1499 vite m\u00eb par. Ura e Gioconda, thekson Carla Glori \u201c\u00ebsht\u00eb ajo e Trebbia dhe pezazhi ai i fushave p\u00ebrreth Bobbio\u201d. Carla Glori, p\u00ebrcjell Raffaele Castagno, \u201cmendon se struktura harkore e ur\u00ebs s\u00eb pikturuar i korrespondon krejt\u00ebsisht me Ur\u00ebn e Djallit. N\u00eb piktur\u00eb do t\u00eb ishte edhe nj\u00eb rrug\u00eb gjarp\u00ebrushe krejt\u00ebsisht e dukshme n\u00eb Bobbio. Por Leonardo a i kaloi ndonj\u00ebher\u00eb n\u00ebp\u00ebr k\u00ebto vepra? Glori mendon se po. Qyteti ishte nj\u00eb qend\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme kulturore, e famshme prej bibliotek\u00ebs s\u00eb tij, nj\u00eb atraksion q\u00eb do ta shtynte Leonardon t\u00eb vizitonte vende, q\u00eb m\u00eb pas, disa vite m\u00eb pas, ndoshta n\u00eb Franc\u00eb, do t\u00eb hidhte n\u00eb telajo, duke rievokuar kujtime dhe ve\u00e7anti t\u00eb kujtes\u00ebs s\u00eb tij\u201d.<\/p>\n<p>Jo t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb dakord. Midis z\u00ebrave kritike, \u201cm\u00eb autoritari \u00ebsht\u00eb ai i Martin Kemp, profesor n\u00eb Oxford (tani n\u00eb pension) dhe nd\u00ebr ekspert\u00ebt m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb Leonardos: \u201cPortreti \u00ebsht\u00eb thuajse me siguri ai i Lisa del Giocondo, p\u00ebr sa pak romantike dhe pak misterioze mund t\u00eb jet\u00eb ideja. Ka pasur shum\u00eb tentativa p\u00ebr ta individualizuar vendin specifik t\u00eb peizazhit dhe ngjashm\u00ebria me ur\u00ebn e Bobbio nuk m\u00eb duket kaq e af\u00ebrt. Kam rezerva t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr t\u00eb gjitha tentativat e gjetjes s\u00eb dometh\u00ebnieve t\u00eb fshehta n\u00eb veprat e artit t\u00eb Rilindjes\u201d. Ndonj\u00eb dyshim e hedh edhe gazetari Massimo Polidoro, midis ekspert\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb fush\u00ebn e misterit. N\u00eb thelb Polidori n\u00ebnvizon sesi mungon \u00e7do element dokumentar mbi vizit\u00ebn e Leonardos n\u00eb Bobbio, q\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb ndodhur p\u00ebrpara 1472 (vit i shkat\u00ebrrimit t\u00eb ur\u00ebs), fakt i konsideruar i pamundur (p\u00ebrpara k\u00ebsaj date Leonardi ishte nj\u00eb djalosh stazhier n\u00eb dyqanin e Verrocchio). Pastaj, p\u00ebr sa i p\u00ebrket indicieve t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00eb kuad\u00ebr, gazetari kujton se m\u00eb par\u00eb incialet e famshme n\u00eb syt\u00eb e Gioconda qe\u00ebn\u00eb lexuar si C E apo C B.\u201d. Leonardo mund t\u00eb ket\u00eb kaluar n\u00eb Bobbio n\u00eb spostimet e tij midis Milanos, Firences dhe Rom\u00ebs. Apo t\u00eb ket\u00eb shkuar si mik i vet\u00eb Bianca Sforza, jeta e shkurt\u00ebr dhe fundi i s\u00eb cil\u00ebs u mb\u00ebshtoll\u00ebn nga nj\u00eb mister jan\u00eb nj\u00eb pik\u00eb apasionante e rr\u00ebfimit t\u00eb Carla Glori n\u00eb blogun e saj.<\/p>\n<p>(nga <em>Blitz Quotidiano<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Bianca Giovanna Sforza, q\u00eb ka sh\u00ebrbyer si modele si p\u00ebr Monna Lisa, ashtu edhe p\u00ebr fytyr\u00ebn e San Giovanni tek Darka e Fundit. Dan Brown e ka gjetur kur ka shkruar se i p\u00ebrket nj\u00eb gruaje fytyra e San Giovanni e portretizuar n\u00eb Dark\u00ebn e Fundit t\u00eb Leonardo da Vinci. Fytyra, thekson &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":11640,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-11639","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11639","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11639"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11639\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11639"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11639"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11639"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}