{"id":116865,"date":"2025-06-18T19:55:01","date_gmt":"2025-06-18T19:55:01","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=116865"},"modified":"2025-06-18T19:59:40","modified_gmt":"2025-06-18T19:59:40","slug":"a-mundet-kjo-bombe-shkaterruese-bunkeresh-te-shembe-malin-berthamor-te-iranit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/06\/18\/a-mundet-kjo-bombe-shkaterruese-bunkeresh-te-shembe-malin-berthamor-te-iranit\/","title":{"rendered":"A mundet kjo bomb\u00eb shkat\u00ebrruese bunker\u00ebsh t\u00eb shemb\u00eb malin b\u00ebrthamor t\u00eb Iranit?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nathan HODGE<\/strong><\/p>\n<p>Konflikti mes Izraelit dhe Iranit mbart shum\u00eb t\u00eb panjohura: n\u00ebse sulmet ajrore izraelite ndaj objekteve b\u00ebrthamore iraniane mund t\u00eb shkaktojn\u00eb lirimin e materialeve radiologjike; n\u00ebse ofensiva izraelite mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb fushat\u00eb p\u00ebr ndryshimin e regjimit; dhe n\u00ebse Shtetet e Bashkuara mund t\u00eb p\u00ebrfshihen drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb luft\u00eb me Iranin.<\/p>\n<p>Por, thashethemet n\u00eb media jan\u00eb p\u00ebrqendruar ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb nj\u00eb skenar t\u00eb mundsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Pjes\u00eb ky\u00e7e t\u00eb kompleksit b\u00ebrthamor t\u00eb Iranit jan\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00ebntok\u00eb, dhe raportimet jan\u00eb p\u00ebrqendruar tek nj\u00eb objektiv ve\u00e7an\u00ebrisht i fortifikuar \u2013 impianti i pasurimit t\u00eb uraniumit n\u00eb Fordov, n\u00eb provinc\u00ebn Qom, rreth 150 kilometra n\u00eb jug t\u00eb Teheranit.<\/p>\n<p>Impianti i Fordov \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrtuar thell\u00eb brenda nj\u00eb mali, n\u00eb nj\u00eb kompleks tunelesh t\u00eb nd\u00ebrtuar p\u00ebr Gard\u00ebn Revolucionare Islamike (IRGC) t\u00eb Iranit. Qenia e tij u b\u00eb e ditur n\u00eb vitin 2009, p\u00ebrmes nj\u00eb deklarate t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt nga presidenti amerikan Barack Obama, presidenti francez Nicolas Sarkozy dhe kryeministri britanik Gordon Brown.<\/p>\n<p>\u201cIrani ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb zhvilloj\u00eb energji b\u00ebrthamore paq\u00ebsore q\u00eb plot\u00ebson nevojat energjetike t\u00eb popullit t\u00eb tij\u201d, kishte th\u00ebn\u00eb Obama asokohe. \u201cPor, madh\u00ebsia dhe konfigurimi i k\u00ebtij objekti nuk p\u00ebrputhen me nj\u00eb program paq\u00ebsor\u201d.<\/p>\n<p>M\u00eb pas, Teherani e pranoi qenien e impiantit, i cili p\u00ebrfundimisht do t\u00eb p\u00ebrfshihej n\u00eb Planin Gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs t\u00eb Veprimit t\u00eb P\u00ebrbashk\u00ebt (JCPOA), q\u00eb kufizonte programin b\u00ebrthamor t\u00eb Iranit.<\/p>\n<p>Presidenti amerikan Donald Trump u t\u00ebrhoq nga marr\u00ebveshja gjat\u00eb mandatit t\u00eb tij t\u00eb par\u00eb, si pjes\u00eb e nj\u00eb fushate t\u00eb ashtuquajtur \u201cpresion maksimal\u201d ndaj Teheranit; Irani reagoi duke p\u00ebrshpejtuar programin e tij b\u00ebrthamor.<\/p>\n<p>Gjendja sot? Sipas Agjencis\u00eb Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr Energji B\u00ebrthamore (IAEA), impianti i Fordovit po prodhon uranium t\u00eb pasuruar n\u00eb nivel prej 60 p\u00ebr qind \u2014 nj\u00eb hap i madh drejt materialit me cil\u00ebsi p\u00ebr arm\u00eb, t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr prodhimin e nj\u00eb bombe.<\/p>\n<p>\u201cStatusi i Fordovit aktualisht apo pas ndonj\u00eb sulmi t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm do t\u00eb jet\u00eb vendimtar p\u00ebr t\u00eb ardhmen b\u00ebrthamore t\u00eb Iranit, pasi besohet se \u00ebsht\u00eb objekti ku pasurimi mund t\u00eb rritet nga 60 n\u00eb 90 p\u00ebr qind p\u00ebr uranium me cil\u00ebsi p\u00ebr arm\u00eb\u201d, shkroi Heather Williams, drejtoresh\u00eb e Projektit p\u00ebr \u00c7\u00ebshtjet B\u00ebrthamore dhe bashk\u00ebpun\u00ebtore e lart\u00eb n\u00eb Departamentin e Mbrojtjes dhe Siguris\u00eb n\u00eb Qendr\u00ebn p\u00ebr Studime Strategjike dhe Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Uashington, n\u00eb nj\u00eb koment q\u00eb pasoi fillimin e sulmeve izraelite ndaj Iranit.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb shqet\u00ebsim tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb se Fordovi mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga vendet ku Irani ka grumbulluar uranium t\u00eb pasuruar n\u00eb nivelin 60 p\u00ebr qind, ose ku ky grumbullim mund t\u00eb zhvendoset\u201d, shtoi Williams.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cBunker Buster\u201d dhe a do t\u00eb funksiononte kund\u00ebr Fordovit?<\/strong><\/p>\n<p>IAEA-ja vler\u00ebson tani se nj\u00eb sulm izraelit ka arritur t\u00eb godas\u00eb nj\u00eb impiant n\u00ebntok\u00ebsor t\u00eb pasurimit n\u00eb Natanz. Nuk dihet sakt\u00ebsisht se \u00e7far\u00eb lloj municionesh jan\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb at\u00eb sulm, por ushtria izraelite zot\u00ebron bomba t\u00eb afta t\u00eb dep\u00ebrtojn\u00eb n\u00eb n\u00ebntok\u00eb para se t\u00eb shp\u00ebrthejn\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb analiz\u00eb me burime t\u00eb hapura nga New York Times, bazuar n\u00eb pamjet e avion\u00ebve t\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb sulmin q\u00eb vrau vitin e kaluar liderin e Hezbollahut, Hassan Nasrallah, arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se ata bartnin bomba amerikane 900-kilogram\u00ebshe t\u00eb pajisura me kite udh\u00ebzuese JDAM (Joint Direct Attack Munition), q\u00eb drejtojn\u00eb bomb\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb precize drejt sh\u00ebnjestr\u00ebs.<\/p>\n<p>K\u00ebto bomba \u2014 t\u00eb njohura si \u201cbunker busters\u201d \u2014 rr\u00ebzuan disa nd\u00ebrtesa shum\u00ebkat\u00ebshe. Por, objekti n\u00eb Fordov p\u00ebrb\u00ebn synim shum\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, pasi ndodhet thell\u00eb n\u00ebn tok\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo ka nxitur nj\u00eb val\u00eb raportimesh spekulative n\u00eb media rreth nj\u00eb arme q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb dispozicion t\u00eb izraelit\u00ebve: GBU-57 A\/B Massive Ordnance Penetrator (MOP), nj\u00eb bomb\u00eb n\u00eb arsenalin e ushtris\u00eb amerikane.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb artikulli t\u00eb publikuar m\u00eb 2007 nga Agjencia p\u00ebr Reduktimin e K\u00ebrc\u00ebnimeve t\u00eb Mbrojtjes (Defense Threat Reduction Agency), agjenci e Departamentit t\u00eb Mbrojtjes s\u00eb SHBA-s\u00eb q\u00eb financoi zhvillimin e k\u00ebsaj bombe, MOP me pesh\u00eb 13.600 kilogram\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cprojektuar p\u00ebr t\u00eb shkat\u00ebrruar objektiva t\u00eb fortifikuar dhe t\u00eb groposur thell\u00eb, si bunker\u00ebt dhe komplekset e tunelit\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb raport nga Zyra e Drejtorit p\u00ebr Testim dhe Vler\u00ebsim Operacional n\u00eb Departamentin amerikan t\u00eb Mbrojtjes thot\u00eb se bombarduesi i paduksh\u00ebm B-2 Spirit \u00ebsht\u00eb i vetmi avion q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb bomb\u00ebn MOP (Massive Ordnance Penetrator).<\/p>\n<p>N\u00ebse MOP mund t\u00eb p\u00ebrdorej kund\u00ebr Fordovit \u2014 dhe n\u00ebse do t\u00eb ishte n\u00eb gjendje ta nxirrte jasht\u00eb funksionit k\u00ebt\u00eb objekt \u2014 mbetet ende nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje hipotetike.<\/p>\n<p>Retorika e Trumpit ndaj Iranit \u00ebsht\u00eb ashp\u00ebrsuar dit\u00ebt e fundit, por ende nuk \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb n\u00ebse SHBA-ja do t\u00eb nd\u00ebrhyj\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb nj\u00eb fushat\u00eb bombardimi kund\u00ebr Iranit dhe do t\u00eb d\u00ebrgoj\u00eb B-2-sha p\u00ebr t\u00eb goditur Fordovin.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, diskutimet p\u00ebr kapacitetin teknik t\u00eb arm\u00ebve anashkalojn\u00eb nj\u00eb aspekt ky\u00e7 t\u00eb \u00e7do debati p\u00ebr armatimin: fuqin\u00eb e tyre shkat\u00ebrruese.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, ushtria izraelite tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur me kritika nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr p\u00ebrdorimin e bombave 900-kilogram\u00ebshe dhe municioneve t\u00eb tjera n\u00eb Gaz\u00eb.<\/p>\n<p>Avokat\u00ebt p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut thon\u00eb se p\u00ebrdorimi i armatimit kaq t\u00eb r\u00ebnd\u00eb n\u00eb zona t\u00eb dendura urbane \u00ebsht\u00eb i paqart\u00eb n\u00eb objektiv dhe joproporcional. Zyra e Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut publikoi vitin e kaluar nj\u00eb raport p\u00ebr gjasht\u00eb sulme t\u00eb Forcave t\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Izraelit n\u00eb Gaz\u00eb q\u00eb shkaktuan mbi 200 viktima civile.<\/p>\n<p>Fordov nuk ndodhet n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb t\u00eb populluar dendur, dhe krahasimet mes konflikteve nuk jan\u00eb kurr\u00eb t\u00eb sakta. Por, disa v\u00ebzhgues kan\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje gjithashtu n\u00ebse nj\u00eb sulm i suksessh\u00ebm ndaj objektit do t\u00eb vononte me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb programin b\u00ebrthamor t\u00eb Iranit.<\/p>\n<p>\u201cImpianti i pasurimit t\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb thell\u00ebsi n\u00eb Fordov nuk u godit n\u00eb nat\u00ebn e par\u00eb t\u00eb sulmit\u201d, shkroi Mark Fitzpatrick nga Instituti Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Studime Strategjike n\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb online. \u00a0\u201cMegjithat\u00eb, ai mund t\u00eb jet\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb operacionit q\u00eb Netanyahu e paralajm\u00ebroi n\u00eb nj\u00eb fjalim televiziv t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs dit\u00eb. Nuk dihet n\u00ebse Izraeli ka arritur t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb sasin\u00eb prej 604 kilogram\u00ebsh t\u00eb uraniumit t\u00eb pasuruar n\u00eb nivelin 60 p\u00ebr qind, U-235, q\u00eb Irani ka prodhuar deri m\u00eb tani.<\/p>\n<p>Kjo sasi \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme p\u00ebr dhjet\u00eb apo m\u00eb shum\u00eb arm\u00eb b\u00ebrthamore, n\u00ebse pasurohet m\u00eb tej n\u00eb nivelin 90 p\u00ebr qind, q\u00eb konsiderohet cil\u00ebsi p\u00ebr arm\u00eb. Ky stok mund t\u00eb transportohet leht\u00ebsisht dhe me shum\u00eb gjas\u00eb ka qen\u00eb gj\u00ebja e par\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb fshehur, sapo planet e Izraelit p\u00ebr bombardim u b\u00ebn\u00eb t\u00eb qarta\u201d.<\/p>\n<p>Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, \u201cbunker buster\u201d mund t\u00eb marrin v\u00ebmendje n\u00eb titujt e lajmeve, por sulmet e profilit t\u00eb lart\u00eb mund t\u00eb mos japin rezultatet e pritura.\/REL<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nathan HODGE Konflikti mes Izraelit dhe Iranit mbart shum\u00eb t\u00eb panjohura: n\u00ebse sulmet ajrore izraelite ndaj objekteve b\u00ebrthamore iraniane mund t\u00eb shkaktojn\u00eb lirimin e materialeve radiologjike; n\u00ebse ofensiva izraelite mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb fushat\u00eb p\u00ebr ndryshimin e regjimit; dhe n\u00ebse Shtetet e Bashkuara mund t\u00eb p\u00ebrfshihen drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb luft\u00eb me Iranin. Por, thashethemet n\u00eb media &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":116866,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-116865","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116865","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=116865"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":116871,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116865\/revisions\/116871"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/116866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=116865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=116865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=116865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}