{"id":117532,"date":"2025-06-26T16:28:16","date_gmt":"2025-06-26T16:28:16","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=117532"},"modified":"2025-06-26T16:28:16","modified_gmt":"2025-06-26T16:28:16","slug":"politico-europa-arriti-ta-mbaje-trump-ne-nato-po-tani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/06\/26\/politico-europa-arriti-ta-mbaje-trump-ne-nato-po-tani\/","title":{"rendered":"Politico: Europa arriti ta mbaj\u00eb Trump n\u00eb NATO, po tani?"},"content":{"rendered":"<p>Udh\u00ebheq\u00ebsit komb\u00ebtar\u00eb tani duhet t\u00eb gjejn\u00eb parat\u00eb dhe t\u00eb blejn\u00eb arm\u00eb p\u00ebr t\u00eb penguar Rusin\u00eb, nd\u00ebrsa p\u00ebrballen me nj\u00eb reduktim t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb trupave amerikane n\u00eb kontinent.<\/p>\n<p>Tashm\u00eb q\u00eb vendet e BE-s\u00eb, ia dol\u00ebn t\u00eb bindnin presidentin Donald Trump q\u00eb SHBA-t\u00eb t\u00eb vijojn\u00eb t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb Aleanc\u00ebn e Atlantikut t\u00eb Veriut, NATO, \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb m\u00eb tej, me vet\u00eb organizat\u00ebn.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.politico.eu\/article\/europe-keep-donald-trump-nato-now-what\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Artikulli i plot\u00eb<\/strong><\/a><\/p>\n<p>Rezulton se premtimi p\u00ebr t\u00eb shpenzuar 5 p\u00ebrqind t\u00eb produktit t\u00eb brendsh\u00ebm bruto p\u00ebr mbrojtjen, p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur Donald Trump, mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb pjesa e leht\u00eb p\u00ebr aleat\u00ebt e NATO-s.<\/p>\n<p>Tani, udh\u00ebheq\u00ebsit europian\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb prov\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, t\u00eb shesin rritjet e m\u00ebdha t\u00eb shpenzimeve p\u00ebr mbrojtje n\u00eb vendet e tyre dhe t\u00eb p\u00ebrgatiten p\u00ebr uljen e mundshme t\u00eb trupave amerikane, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb frenojn\u00eb nj\u00eb Rusi ekspansioniste.<\/p>\n<p>\u201cParat\u00eb, vet\u00ebm, nuk do t\u2019i zgjidhin problemet tona,\u201d\u00a0u tha gazetar\u00ebve kancelari gjerman Friedrich Merz pas samitit t\u00eb NATO-s m\u00eb 24-25 qershor n\u00eb Hag\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebrqindja \u00ebsht\u00eb caktuar, por \u00ebsht\u00eb e vlefshme vet\u00ebm n\u00ebse arrijm\u00eb t\u2019i kthejm\u00eb ato n\u00eb kapacitete reale,\u201d\u00a0theksoi kryeministri norvegjez Jonas Gahr St\u00f8re.<\/p>\n<p>T\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn, aleat\u00ebt e NATO-s ran\u00eb dakord p\u00ebr nj\u00eb objektiv t\u00eb ri shpenzimesh p\u00ebr mbrojtje prej 5 p\u00ebrqind t\u00eb PBB-s\u00eb deri n\u00eb vitin 2035, nj\u00eb shif\u00ebr q\u00eb u propozua fillimisht nga presidenti amerikan. Ajo do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga 3.5 p\u00ebrqind e PBB-s\u00eb p\u00ebr shpenzime thjesht ushtarake si arm\u00eb dhe trupa, dhe 1.5 p\u00ebrqind p\u00ebr investime t\u00eb lidhura me mbrojtjen si kibernetika dhe l\u00ebvizshm\u00ebria.<\/p>\n<p>Europian\u00ebt kishin shpresuar q\u00eb premtimi p\u00ebr shpenzime p\u00ebr mbrojtje prej 5 p\u00ebrqind do t\u00eb forconte angazhimin her\u00eb pas here t\u00eb l\u00ebkundur t\u00eb Trump ndaj nenit 5 t\u00eb NATO-s p\u00ebr mbrojtje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n<p>Pas nj\u00eb fillimi shqet\u00ebsues, Trump ishte entuziast n\u00eb fund t\u00eb samitit t\u00eb NATO-s, duke th\u00ebn\u00eb se aleanca\u00a0\u201cnuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mashtrim\u201d\u00a0dhe duke theksuar sa shum\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb vendet aleate p\u00ebr SHBA-n\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e tyre.<\/p>\n<p>Tani q\u00eb ata kan\u00eb siguruar t\u00eb ardhmen e aleanc\u00ebs, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr tani, udh\u00ebheq\u00ebsit e BE-s\u00eb p\u00ebrballen me pyetje t\u00eb v\u00ebshtira se si t\u00eb mb\u00ebshtesin premtimet e tyre p\u00ebr shpenzime.<\/p>\n<p>Shumica po shkojn\u00eb nga Haga n\u00eb Bruksel p\u00ebr nj\u00eb tjet\u00ebr samit t\u00eb enjten, ku pyetja ky\u00e7e do t\u00eb jet\u00eb se si t\u00eb rritet shpenzimi p\u00ebr mbrojtje i bllokut dhe t\u00eb rind\u00ebrtohet kompleksi industrial ushtarak pas dekadash neglizhimi pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb.<\/p>\n<p><strong>\u201cB\u00ebjeni realitet objektivin 5 p\u00ebrqind\u201d\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Opsionet p\u00ebr t\u00eb rritur shpenzimet p\u00ebr mbrojtje p\u00ebrfshijn\u00eb: rritjen e taksave, shkurtime n\u00eb shpenzimet publike (p\u00ebrfshir\u00eb programet e popullarizuara t\u00eb mir\u00ebqenies dhe sh\u00ebrbimeve sociale) dhe marrjen e borxhit. Komisioni Europian po ndihmon me skem\u00ebn e tij t\u00eb re t\u00eb quajtur SAFE, nj\u00eb program prej 150 miliard\u00eb eurosh n\u00eb form\u00ebn e huave p\u00ebr blerjen e arm\u00ebve, si dhe me nj\u00eb program m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl prej 1.5 miliard\u00eb eurosh p\u00ebr industrin\u00eb europiane t\u00eb mbrojtjes. Buxheti i ardhsh\u00ebm afatgjat\u00eb i BE-s\u00eb pritet t\u00eb caktoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb fonde p\u00ebr mbrojtje, por ai hyn n\u00eb fuqi n\u00eb vitin 2027.<\/p>\n<p>\u201cVendet e vetme europiane me financa publike q\u00eb u lejojn\u00eb t\u00eb synojn\u00eb k\u00ebt\u00eb objektiv 5 p\u00ebrqind jan\u00eb Gjermania, Polonia dhe vendet baltike e nordike,\u201d\u00a0tha Fran\u00e7ois Heisbourg, k\u00ebshilltar i lart\u00eb p\u00ebr Europ\u00ebn pran\u00eb Institutit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Studime Strategjike.\u00a0\u201cT\u00eb gjith\u00eb e din\u00eb q\u00eb Franca, Belgjika, Mbret\u00ebria e Bashkuar, Spanja dhe Italia nuk jan\u00eb absolutisht n\u00eb gjendje t\u00eb mbajn\u00eb k\u00ebt\u00eb lloj angazhimi.\u201d<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, sa m\u00eb larg Rusis\u00eb t\u00eb ndodhen, aq m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb b\u00ebhet justifikimi i k\u00ebtyre shpenzimeve, si\u00e7 e tregoi edhe kund\u00ebrshtimi n\u00eb momentin e fundit nga ana e Spanj\u00ebs p\u00ebr objektivin e ri t\u00eb NATO-s.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr paralajm\u00ebrim p\u00ebr pak\u00ebnaq\u00ebsi politike p\u00ebr shkak t\u00eb rritjes s\u00eb shpenzimeve erdhi fare pran\u00eb samitit t\u00eb NATO-s. Ish-kryeministri italian dhe lideri anti-establishment Giuseppe Conte t\u00eb mart\u00ebn udh\u00ebhoqi nj\u00eb mbledhje me rreth 70 politikan\u00eb t\u00eb majt\u00eb nga e gjith\u00eb Evropa, t\u00eb cil\u00ebt n\u00ebnshkruan nj\u00eb deklarat\u00eb kund\u00ebr armatosjes s\u00eb kontinentit.<\/p>\n<p>\u201cArritja e objektivit prej 5 p\u00ebrqind p\u00ebr shpenzimet e mbrojtjes do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme shkurtime t\u00eb thella n\u00eb mir\u00ebqenie, kujdes sh\u00ebndet\u00ebsor, arsim, sh\u00ebrbime sociale dhe investime p\u00ebr bizneset,\u201d\u00a0tha Conte p\u00ebr Politico.<\/p>\n<p><strong>Kthejini objektivat n\u00eb arm\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht v\u00ebshtir\u00ebsive, BE-ja do t\u00eb shpenzoj\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr mbrojtjen sesa m\u00eb par\u00eb. Por kjo krijon nj\u00eb problem tjet\u00ebr: Si t\u00eb shpenzohen t\u00eb gjitha k\u00ebto para duke siguruar q\u00eb pjesa m\u00eb e madhe t\u00eb mos p\u00ebrfundoj\u00eb te prodhuesit amerikan\u00eb t\u00eb arm\u00ebve?<\/p>\n<p>Koordinimi i blerjeve dhe sigurimi q\u00eb vendet t\u00eb mos dublifikojn\u00eb ose nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb planet e nj\u00ebra-tjetr\u00ebs mund t\u00eb jet\u00eb\u00a0\u201cpo aq i v\u00ebshtir\u00eb\u201d\u00a0sa vet\u00eb arritja e marr\u00ebveshjes p\u00ebr 5 p\u00ebr qind, tha nj\u00eb zyrtar britanik.<\/p>\n<p>Kjo b\u00ebhet edhe m\u00eb sfiduese p\u00ebr shkak t\u00eb fragmentimit t\u00eb industrive europiane t\u00eb mbrojtjes, ve\u00e7an\u00ebrisht sektorit t\u00eb armatimit tok\u00ebsor. Iniciativat e m\u00ebparshme p\u00ebr t\u00eb bashkuar burimet dhe p\u00ebr t\u00eb investuar bashk\u00ebrisht n\u00eb kapacitete panevropiane nuk kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb rezultat, me asnj\u00eb sukses n\u00eb fush\u00ebn e mbrojtjes q\u00eb t\u00eb krahasohet me konsorciumin Airbus, t\u00eb themeluar n\u00eb vitin 1970.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, Danimarka, e cila do t\u00eb marr\u00eb presidenc\u00ebn e radh\u00ebs t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb BE-s\u00eb n\u00eb korrik, synon t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb mandatin 6-mujor p\u00ebr t\u00eb drejtuar diskutimet nd\u00ebrmjet kryeqyteteve dhe p\u00ebr t\u00eb identifikuar projekte q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb me interes p\u00ebr t\u00eb gjitha vendet an\u00ebtare.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga detyrat m\u00eb urgjente, sipas shum\u00eb zyrtar\u00ebve dhe analist\u00ebve europian\u00eb, \u00ebsht\u00eb q\u00eb Europa t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb e pavarur nga SHBA n\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb pajisjesh ushtarake, si kapacitetet p\u00ebr goditje n\u00eb thell\u00ebsi, por edhe p\u00ebr\u00a0\u201cmund\u00ebsi strategjike mb\u00ebshtet\u00ebse\u201d\u00a0si rimbushja e karburantit n\u00eb aj\u00ebr, transporti taktik dhe satelit\u00ebt.<\/p>\n<p>\u201cAsnj\u00eb vend europian nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb vet\u00eb k\u00ebto kapacitete,\u201d\u00a0tha Presidenti \u00e7ek Petr Pavel n\u00eb Forumin Publik t\u00eb NATO-s t\u00eb mart\u00ebn.\u00a0\u201cPik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye duhet t\u00eb rikthehemi te koncepti i \u2018kombit korniz\u00eb\u2019, ku vendet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha europiane mund t\u00eb ofrojn\u00eb struktur\u00ebn baz\u00eb t\u00eb nj\u00eb kapaciteti, dhe shum\u00eb vende t\u00eb mesme e t\u00eb vogla do t\u00eb kontribuojn\u00eb p\u00ebr ta zhvilluar plot\u00ebsisht at\u00eb.\u201d<\/p>\n<p><strong>Nivelet e trupave amerikane\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr pyetje q\u00eb po ngrihet \u00ebsht\u00eb: \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb me trupat amerikane n\u00eb Europ\u00eb? Kjo, sipas ambasadorit amerikan n\u00eb NATO, Matthew Whitaker, do t\u00eb trajtohet pas samitit.<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e t\u00ebrheqjes s\u00eb trupave amerikane, ironia \u00ebsht\u00eb se problemet e v\u00ebrteta fillojn\u00eb tani,\u201d\u00a0tha Camille Grand, ish-zyrtar i lart\u00eb i NATO-s.<\/p>\n<p>Shefi i politikave t\u00eb Pentagonit dhe kund\u00ebrshtari i njohur i Kin\u00ebs, Elbridge Colby, po udh\u00ebheq nj\u00eb rishikim t\u00eb pozicionimit global t\u00eb trupave, q\u00eb pritet t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb n\u00eb fund t\u00eb ver\u00ebs. Ky rishikim ka gjasa t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb t\u00ebrheqjen e disa trupave amerikane nga Europa, sipas dy zyrtar\u00ebve t\u00eb mbrojtjes dhe nj\u00eb personi t\u00eb af\u00ebrt me procesin.<\/p>\n<p>Rishikimi po shqyrton mund\u00ebsin\u00eb e t\u00ebrheqjes s\u00eb 20,000 trupave q\u00eb administrata Biden vendosi n\u00eb Europ\u00eb n\u00eb vitin 2022, pas pushtimit t\u00eb plot\u00eb t\u00eb Ukrain\u00ebs nga Rusia, shumica e t\u00eb cil\u00ebve u d\u00ebrguan n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore, sipas t\u00eb nj\u00ebjtave burime.<\/p>\n<p>Vendet n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb frontit shpresojn\u00eb ende q\u00eb Uashingtoni t\u00eb mos nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb hap t\u00eb till\u00eb.\u00a0\u201cVler\u00ebsimi ushtarak i situat\u00ebs \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i qart\u00eb: prania e trupave n\u00eb Europ\u00eb \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb thelb\u00ebsore e fuqis\u00eb parandaluese,\u201d\u00a0tha Ministrja e Mbrojtjes s\u00eb Lituanis\u00eb, Dovil\u0117 \u0160akalien\u0117, p\u00ebr gazet\u00ebn gjermane\u00a0WELT.<\/p>\n<p>P\u00ebr momentin, aleat\u00ebt europian\u00eb nuk kan\u00eb informacion p\u00ebr p\u00ebrfundimet e k\u00ebtij rishikimi. Nj\u00eb diplomat i NATO-s, n\u00eb vendin e t\u00eb cilit jan\u00eb stacionuar trupa amerikane, tha se nuk jan\u00eb zhvilluar ende diskutime p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n<p>I pyetur nga gazetar\u00ebt n\u00ebse ishte n\u00eb dijeni t\u00eb nj\u00eb afati kohor p\u00ebr ndonj\u00eb reduktim t\u00eb trupave amerikane, presidenti francez Emmanuel Macron u p\u00ebrgjigj: \u201cJo.\u201d<\/p>\n<p>\u201cDo t\u00eb ishte mir\u00eb t\u00eb dinim\u201d, tha me ironi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Udh\u00ebheq\u00ebsit komb\u00ebtar\u00eb tani duhet t\u00eb gjejn\u00eb parat\u00eb dhe t\u00eb blejn\u00eb arm\u00eb p\u00ebr t\u00eb penguar Rusin\u00eb, nd\u00ebrsa p\u00ebrballen me nj\u00eb reduktim t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb trupave amerikane n\u00eb kontinent. Tashm\u00eb q\u00eb vendet e BE-s\u00eb, ia dol\u00ebn t\u00eb bindnin presidentin Donald Trump q\u00eb SHBA-t\u00eb t\u00eb vijojn\u00eb t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb Aleanc\u00ebn e Atlantikut t\u00eb Veriut, NATO, \u00e7far\u00eb do t\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":117533,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-117532","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117532","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117532"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117532\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117534,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117532\/revisions\/117534"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/117533"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117532"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117532"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117532"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}