{"id":117903,"date":"2025-07-02T08:32:40","date_gmt":"2025-07-02T08:32:40","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=117903"},"modified":"2025-07-02T08:38:00","modified_gmt":"2025-07-02T08:38:00","slug":"si-u-rrit-paraja-jashte-banke-me-nje-rekord-prej-107-milione-eurosh-perpara-zgjedhjeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/07\/02\/si-u-rrit-paraja-jashte-banke-me-nje-rekord-prej-107-milione-eurosh-perpara-zgjedhjeve\/","title":{"rendered":"Si u rrit paraja jasht\u00eb banke me nj\u00eb rekord prej 107 milion\u00eb euro para zgjedhjeve!"},"content":{"rendered":"<p>Paraja q\u00eb qarkullon jasht\u00eb kanaleve bankare, ose cash, ka sh\u00ebnuar nj\u00eb rritje t\u00eb fort\u00eb gjat\u00eb muajve t\u00eb par\u00eb t\u00eb k\u00ebtij viti, q\u00eb p\u00ebrkojn\u00eb me periudh\u00ebn para zgjedhore.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tendenc\u00eb e pazakont\u00eb, teksa t\u00eb dh\u00ebnat historike tregojn\u00eb se p\u00ebrgjith\u00ebsisht n\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb \u00e7do viti ka nj\u00eb frenim t\u00eb paras\u00eb jasht\u00eb banke, nd\u00ebrsa n\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb vitit ka rritje t\u00eb saj e ndikuar nga sezoni veror dhe festat e fundvitit.<\/p>\n<p>Sipas statistikave t\u00eb Bank\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb fund t\u00eb muajit maj, paraja jasht\u00eb bankave ishte 434 miliard\u00eb lek\u00eb, ose rreth 4.3 miliard\u00eb euro. N\u00eb krahasim me fundin e vitit 2024, ky tregues \u00ebsht\u00eb rritur me 10.5 miliard\u00eb lek\u00eb (rreth 107 milion\u00eb euro), ose 2.5% m\u00eb shum\u00eb. Nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb (2024), ndryshimi p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn periudh\u00eb kishte qen\u00eb negativ (-4.1 miliard\u00eb lek\u00eb) dhe n\u00eb 2023 rezultoi -3.5 miliard\u00eb lek\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat historike, tregojn\u00eb se kjo \u00ebsht\u00eb rritja m\u00eb e fort\u00eb e paras\u00eb jasht\u00eb bankave n\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb vitit, q\u00eb nga viti 2003, kur Banka e Shqip\u00ebris\u00eb raporton t\u00eb dh\u00ebnat, me p\u00ebrjashtim t\u00eb janar-maj 2020, kur u konstatua nj\u00eb qarkullim i lart\u00eb i paras\u00eb jasht\u00eb kanaleve bankare, por q\u00eb lidhet me periudh\u00ebn e pazakont\u00eb q\u00eb kaloi vendi, p\u00ebr shkak t\u00eb kufizimeve q\u00eb synonin frenimin e pandemis\u00eb s\u00eb Covid.<\/p>\n<p>N\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb 2025-s, niveli m\u00eb i lart\u00eb i rritjes s\u00eb paras\u00eb jasht\u00eb banke u sh\u00ebnua n\u00eb mars (+6.4 miliard\u00eb lek\u00eb) dhe n\u00eb maj (+4.9 miliard\u00eb lek\u00eb). N\u00eb fund t\u00eb majit, paraja jasht\u00eb bankave arriti n\u00eb 23.9% t\u00eb paras\u00eb gjithsej, nga 23.7% n\u00eb dhjetor, duke sh\u00ebnuar nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb nga korriku 2023.<\/p>\n<p>N\u00eb 6 maj, pak para zgjedhjeve, q\u00eb u mbajt\u00ebn n\u00eb 11 maj, euro zbriti p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb posht\u00eb kufirit t\u00eb 98 lek\u00ebve, duke sinjalizuar p\u00ebr nj\u00eb ofert\u00eb t\u00eb rritur t\u00eb valut\u00ebs. U desh nd\u00ebrhyrja e Bank\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb r\u00ebnia e monedh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb frenohej.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat historike tregojn\u00eb se me p\u00ebrjashtim t\u00eb 2020-n, q\u00eb ishte nj\u00eb periudh\u00eb jo normale, nj\u00eb tendenc\u00eb e ngjashme \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar sa her\u00eb ka pasur zgjedhje, kryesisht ato t\u00eb p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n<p>Psh n\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb 2021-t, q\u00eb p\u00ebrkojn\u00eb me zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme t\u00eb 21 prillit t\u00eb atij viti, paraja jasht\u00eb bankave u rrit me 6 miliard\u00eb lek\u00eb (rreth 60 mln euro), n\u00eb raport me dhjetorin 2020. E nj\u00ebjta prirje p\u00ebrs\u00ebritet n\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb 2015-s, teksa n\u00eb 21 qershor u zhvilluan zgjedhjet lokale (+5 miliard\u00eb lek\u00eb). Si\u00e7 tregon dhe grafiku\u00a0<em>\u201cNdryshimi i paras\u00eb jasht\u00eb banke, Maj ndaj Dhjetorit, vitet 2003-2025\u201d<\/em>\u00a0n\u00eb t\u00eb gjitha periudhat e tjera, kur nuk ka pasur zgjedhje, paraja jasht\u00eb bankave ulet n\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb vitit.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb periudhave zgjedhore, n\u00eb shum\u00eb vende me demokraci t\u00eb brishta apo me informalitet t\u00eb lart\u00eb ekonomik, \u00ebsht\u00eb dokumentuar nj\u00eb rritje e konsiderueshme e paras\u00eb n\u00eb qarkullim jasht\u00eb sistemit bankar. Kjo lidhet ngusht\u00ebsisht me praktika si blerja e vot\u00ebs, financimi informal i fushatave, si dhe shmangia e kontrollit fiskal.<\/p>\n<p>Ky fenomen \u00ebsht\u00eb konstatuar edhe n\u00eb vende si India, Nigeria, Filipinet, Meksika dhe Brazili. N\u00eb Meksik\u00eb, psh, raportet kan\u00eb zbuluar q\u00eb pagesat me para fizike ishin t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00ebp\u00ebr mes t\u00eb fushat\u00ebs, duke demonstruar sasi t\u00eb m\u00ebdha cash q\u00eb qarkullonin pa gjurm\u00eb bankare. N\u00eb Indi, raportet zyrtare tregojn\u00eb rritje t\u00eb menj\u00ebhershme t\u00eb paras\u00eb n\u00eb qarkullim dhe sekuestrime t\u00eb shumta cash gjat\u00eb zgjedhjeve.<\/p>\n<p>Fenomeni lidhet ngusht\u00ebsisht me nivelet e informalitetit ekonomik, institucione t\u00eb dob\u00ebta mbik\u00ebqyr\u00ebse dhe munges\u00eb transparence n\u00eb financimin politik. Sipas raporteve nd\u00ebrkomb\u00ebtare, fenomeni i rritjes s\u00eb paras\u00eb jasht\u00eb bankave gjat\u00eb zgjedhjeve ndodh p\u00ebr disa arsye:<\/p>\n<p><strong>-Financimi informal i fushatave:<\/strong>\u00a0N\u00eb shum\u00eb vende, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb ato me demokraci t\u00eb brisht\u00eb ose me institucione t\u00eb dob\u00ebta mbik\u00ebqyr\u00ebse, financimi i fushatave ndodh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb joformale, jasht\u00eb \u00e7do raportimi ligjor. Parat\u00eb n\u00eb dor\u00eb (cash) jan\u00eb m\u00eb t\u00eb lehta p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrdorur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme, sepse\u00a0\u00a0\u00a0 Nuk l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb bankare; Nuk k\u00ebrkojn\u00eb deklarim fiskal; P\u00ebrdoren p\u00ebr blerje t\u00eb vot\u00ebs, pagesa ndaj patronazhist\u00ebve apo shp\u00ebrblime spontane.<\/p>\n<p><strong>-Mungesa e sistemeve t\u00eb monitorimit dhe kontrollit<\/strong>: N\u00eb munges\u00eb t\u00eb institucioneve t\u00eb forta q\u00eb t\u00eb monitorojn\u00eb dhe auditojn\u00eb burimet e financimit elektoral, aktor\u00ebt politik\u00eb preferojn\u00eb t\u00eb operojn\u00eb me cash, pasi k\u00ebshtu parat\u00eb jan\u00eb t\u00eb pazbulueshme nga strukturat tatimore, policia financiare apo auditor\u00ebt publik\u00eb.<\/p>\n<p><strong>-Cash-i si mjet p\u00ebr patronazh dhe ndihma t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta:<\/strong>\u00a0Sistemet klienteliste n\u00eb zgjedhje shpesh funksionojn\u00eb p\u00ebrmes ndarjes s\u00eb ndihmave t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta p\u00ebr qytetar\u00ebt (ushqime, transport, pun\u00ebsime afatshkurtra, dhurata). Paraja fizike \u00ebsht\u00eb forma m\u00eb e shpejt\u00eb dhe m\u00eb e pranueshme p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lloj transaksioni, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zonat me nivel t\u00eb ul\u00ebt dixhitalizimi ose pa akses bankar.\/<a href=\"https:\/\/monitor.al\/paraja-jashte-banke-u-rrit-me-nje-rekord-prej-107-milione-eurosh-perpara-zgjedhjeve\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">MONITOR<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Paraja q\u00eb qarkullon jasht\u00eb kanaleve bankare, ose cash, ka sh\u00ebnuar nj\u00eb rritje t\u00eb fort\u00eb gjat\u00eb muajve t\u00eb par\u00eb t\u00eb k\u00ebtij viti, q\u00eb p\u00ebrkojn\u00eb me periudh\u00ebn para zgjedhore. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tendenc\u00eb e pazakont\u00eb, teksa t\u00eb dh\u00ebnat historike tregojn\u00eb se p\u00ebrgjith\u00ebsisht n\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb \u00e7do viti ka nj\u00eb frenim t\u00eb paras\u00eb jasht\u00eb banke, nd\u00ebrsa &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":117904,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-117903","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117903","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117903"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117903\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117906,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117903\/revisions\/117906"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/117904"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117903"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}