{"id":117921,"date":"2025-07-02T10:37:49","date_gmt":"2025-07-02T10:37:49","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=117921"},"modified":"2025-07-02T10:38:50","modified_gmt":"2025-07-02T10:38:50","slug":"shkrimtarja-haxhiraj-flet-per-vepren-e-pare-dhe-per-pengesat-qe-nuk-e-ndalen-pe-te-shkruajtur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/07\/02\/shkrimtarja-haxhiraj-flet-per-vepren-e-pare-dhe-per-pengesat-qe-nuk-e-ndalen-pe-te-shkruajtur\/","title":{"rendered":"Shkrimtarja Haxhiraj flet p\u00ebr vepr\u00ebn e par\u00eb dhe p\u00ebr pengesat q\u00eb nuk e ndal\u00ebn n\u00eb krijimtarin\u00eb e saj"},"content":{"rendered":"<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>INTERVIST\u00cb ME SHKRIMTAREN SHUM\u00cbDIMENSIONALE VILHELME VRANA HAXHIRAJ (IV)<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>EKSKLUZIVE NGA G\u00cbZIM MARKU<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-117835\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ggg.jpg\" alt=\"\" width=\"123\" height=\"128\" \/><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Ka z\u00ebra q\u00eb nuk mjaftohen me t\u00eb treguarit e nj\u00eb historie, ata duan t\u00eb ngulitin gjurm\u00eb n\u00eb vet\u00ebdijen ton\u00eb. Nj\u00eb prej k\u00ebtyre z\u00ebrave \u00ebsht\u00eb Vilhelme Vrana Haxhiraj, shkrimtarja q\u00eb e ka kthyer let\u00ebrsin\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur kujtes\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb prekur plag\u00ebt e s\u00eb kaluar\u00ebs dhe p\u00ebr t\u00eb sfiduar harres\u00ebn. E rritur mes legjendave t\u00eb Kanin\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb, ajo e ka nd\u00ebrtuar identitetin e saj krijues mbi themele t\u00eb forta: rr\u00ebnj\u00ebt, kujtimet, p\u00ebrjetimet dhe nj\u00eb dashuri t\u00eb hershme p\u00ebr librin.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb pjes\u00ebn e kat\u00ebrt t\u00eb intervist\u00ebs son\u00eb, Haxhiraj na kthen pas te hapat e par\u00eb t\u00eb pasionit t\u00eb saj p\u00ebr fjal\u00ebn e shkruar, flet p\u00ebr autor\u00ebt q\u00eb e frym\u00ebzuan, p\u00ebr vepr\u00ebn e par\u00eb q\u00eb i dha guximin t\u00eb besoj\u00eb n\u00eb z\u00ebrin e vet, p\u00ebr pengesat q\u00eb nuk e ndal\u00ebn, por e b\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb fort\u00eb. Rr\u00ebfimi i saj zbulon se si realiteti shoq\u00ebror, historia dhe jeta e p\u00ebrditshme g\u00ebrshetohen n\u00eb krijimtarin\u00eb e saj, duke u shnd\u00ebrruar n\u00eb d\u00ebshmi, protest\u00eb dhe thirrje p\u00ebr nd\u00ebrgjegj\u00ebsim.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebrmes k\u00ebsaj bisede, autorja na kujton se let\u00ebrsia nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm art p\u00ebr t\u2019u lexuar, por edhe nj\u00eb forc\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb sh\u00ebrimin e plag\u00ebve historike, n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie m\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijshme dhe n\u00eb ruajtjen e asaj q\u00eb nuk duhet harruar kurr\u00eb.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: Si lindi pasioni juaj p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb dhe cil\u00ebt ishin hapat tuaj t\u00eb par\u00eb n\u00eb bot\u00ebn e shkrimit? A ka pasur libra apo autor\u00eb q\u00eb ju kan\u00eb frym\u00ebzuar gjat\u00eb k\u00ebtij rrug\u00ebtimi?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH:<strong>\u00a0<\/strong>S\u00eb pari ju falenderoj p\u00ebrzem\u00ebrsisht, q\u00eb doni t\u00eb njiheni me ecurin\u00eb time krijuese, por d\u00ebshira ime ishte q\u00eb zhvillimet social-politike, ekonomiko-kulturore, t\u00eb vendit tim, t\u00eb ishin g\u00ebrshetuar me jet\u00ebn time joaktive dhe aktive n\u00eb kijimtari. Ve\u00e7 nj\u00eb gj\u00eb e kam ditur qysh f\u00ebmij\u00eb, kur nisa t\u00eb lexoja let\u00ebrsi artistike, sidomos kur nisa t\u00eb kuptoja. Dhuntia apo talenti lind bashk\u00eb me njeriun dhe trash\u00ebgohet si vazhdim\u00ebsi e kultur\u00ebs. N\u00ebse nuk ke talent, kurr\u00eb nuk b\u00ebhesh shkrimtar, aktor, artist filmi, muzikant, piktor apo skulptor, madje as artizan i \u00e7do profili. K\u00ebto deg\u00eb t\u00eb artit trash\u00ebgohen nd\u00ebr breza, nxiten nga familja dhe marrin zhvillim tek f\u00ebmija me talent apo pasion artistik t\u00eb lindur. N\u00eb familjen Vrana, kultura u trash\u00ebgua nga\u00a0<strong>Gjyshi<\/strong>\u00a0im\u00a0<strong>Xheviti<\/strong>\u00a0dhe djali i xhaxhait t\u00eb tij,\u00a0<strong>Mehmeti,\u00a0<\/strong>t\u00eb cil\u00ebt pas shkoll\u00ebs\u00a0<strong>Zosimea n\u00eb Janin\u00eb<\/strong>, kishin kryer universitetin amerikan t\u00eb Stambollit, n\u00eb fundshek.XIX. Nga 6 v\u00ebllez\u00ebrit bashk\u00eb me tim At\u00eb,<strong>\u00a0Sk\u00ebnderi<\/strong>, xhaxhai i dyt imi pas shkoll\u00ebs teknike \u201c<strong>Harry Fultz<\/strong>\u201d, kreu universitetin \u2018<strong>Siena\u2019, n\u00eb Prato t\u00eb Firences<\/strong>. Fal kultur\u00ebs s\u00eb tyre, ne, brezi i tret\u00eb kishim nj\u00eb nga tri bibliotekat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb Vlor\u00ebs. Edhe pse u sekuestrua, p\u00ebrs\u00ebri kishte ngelur n\u00ebp\u00ebr raftet e dollap\u00ebve apo komodinave ndonj\u00eb lib\u00ebr. Isha 9 vje\u00e7e kur mes t\u00eb atyre pak pla\u00e7kave q\u00eb mor\u00ebm n\u00eb internim, gjeta\u00a0<strong>romanin e verdh\u00eb*<\/strong>policesk<strong>,<\/strong>\u00a0anglez<strong>, \u201cDy t\u00eb vdekur n\u00eb nj\u00eb qivur<\/strong>\u201d, t\u00eb cilin e lexova me nj\u00eb frym\u00eb. Titulli i tij m\u00eb futi n\u00eb mendime dhe shpesh pyesja veten: \u201c<em><u>Pse apo si mund t\u00eb varrosen dy persona n\u00eb nj\u00eb varr?<\/u>!<\/em>\u00a0Ky ishte libri i par\u00eb i huaj dhe i ndaluar si zanafilla e leximit p\u00ebr mua. Duheshin vite q\u00eb ta kuptoja synimin e autorit. N\u00eb zhvillimin e intelektit t\u00eb \u00e7do f\u00ebmije, familja me rrethin familjar t\u00eb arsimuar n\u00eb universitete per\u00ebndimore \u00ebsht\u00eb m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsishmi. Kurr\u00eb nuk mund t\u00eb harroj nj\u00eb th\u00ebnie t\u00eb gjyshit. Kur isha e vog\u00ebl luaja mbi qilimin persian. Ai ashtu me fjal\u00ebn e but\u00eb dhe t\u00eb \u00ebmb\u00ebl, m\u00eb merrte n\u00eb gjunj\u00eb e m\u00eb thoshte: \u00a0 \u00a0 &#8211;<em>Vog\u00eblushe,\u00a0<strong>ruaje k\u00ebt\u00eb hall<\/strong><\/em><strong><em>\u00ec<\/em><\/strong><strong><em>* (qilim<\/em><\/strong><em>), se ka ardhur nga Persia. Mbi t\u00eb ka shkelur\u00a0<strong>Omar Khajami.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Me pafaj\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb 3-4 vje\u00e7areje, e pyesja:<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8211; Kush \u00ebsht\u00eb ky\u00a0<strong>Khajami (Omar Khayyam<\/strong>)*, o gjysh ?<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">-Omari ishte nj\u00eb burr\u00eb i madh, filozof i men\u00e7ur dhe poet i shquar q\u00eb ka l\u00ebn\u00eb shum\u00eb mendime t\u00eb \u00e7muara p\u00ebr njer\u00ebzimin. Ai i moshuar dhe sh\u00ebndetlig, i pap\u00ebrtuar, u \u00e7ua, m\u00eb mori p\u00ebr dore dhe hym\u00eb n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb me rafte, plot me libra. Zgjati dor\u00ebn dhe mori dy prej tyre.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8211; Mbesa ime e \u00ebmb\u00ebl, e shikon k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr,? quhet \u201c<strong>Rubairat e Omar Khajamit\u201d.<\/strong>\u00a0Brenda tij jan\u00eb poezit\u00eb m\u00eb t\u00eb bukura n\u00eb bot\u00eb. \u00cbsht\u00eb i nj\u00ebjti lib\u00ebr, ve\u00e7se ky \u00ebsht\u00eb persisht, nd\u00ebrsa tjetri \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, t\u00eb cilin e ka p\u00ebrkrthyer<strong>\u00a0Fan Noli<\/strong>. E vogla e gjyshit, mos harro kurr\u00eb se gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb gjuha jon\u00eb ,m\u00eb e bukura dhe m\u00eb e vjetra n\u00eb bot\u00eb. Ndaj duhet at duash gjuh\u00ebn e n\u00ebn\u00ebs dhe t\u00eb babait, si syt\u00eb e ballit. N\u00eb f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb, adoleshenc\u00ebn dhe rinin\u00eb time, t\u00eb vjedhur, t\u00eb mohuar, t\u00eb plagosur, nuk ma ndalonte askush pasionin e leximit t\u00eb romaneve t\u00eb verdh\u00eb. M\u00eb ka p\u00eblqyer let\u00ebrsia shqiptare q\u00eb nga\u00a0<strong><em>Hasan Zyko Kamberi<\/em><\/strong>,\u00a0<strong>Rilindja dhe ajo viteve \u2018 30<\/strong>. K<em><u>am lexuar let\u00ebrsi Ruse (jo sovjetike),<\/u><\/em>\u00a0<em><u>italiane, Angleze, Franceze, gjermane, austriake dhe ajo pak<\/u><\/em>\u00a0e lejuara\u00a0<em><u>let\u00ebrsi amerikane<\/u><\/em>. Ndoshta mes atyre qindra e mij\u00ebra faqeve, paragrafeve e rreshtave k\u00ebrkoja t\u00eb plot\u00ebsoja at\u00eb q\u00eb m\u00eb mungonte, e cila m\u00eb dukej nj\u00eb jet\u00eb boshe.\u00a0<em>Prej boshll\u00ebkut jo vet\u00ebm as merr, por dhe as jep gj\u00eb<\/em>. Ve\u00e7se mes leximit plot\u00ebsoja d\u00ebshirat e mia f\u00ebmij\u00ebnore dhe rinore, pa z\u00ebn\u00eb n\u00eb goj\u00eb kalvarin e vuajtjeve.\u00a0<em>Etja p\u00ebr lexim p\u00ebr mua t\u00eb paditur\u00ebn ishte si nj\u00eb enigm\u00eb q\u00eb k\u00ebrkonte zgjidhje.\u00a0<\/em>Por\u00a0<em>fatkeq\u00ebsisht m\u00eb ishte kufizuar, ose ndaluar njohja e bot\u00ebs.<\/em>\u00a0K\u00ebt\u00eb e m\u00ebsova m\u00eb von\u00eb nga korifejt\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqipe n\u00eb nj\u00eb ballafaqim. Ishte fund i vitit 1998. Mes rrezikut t\u00eb bandave t\u00eb revolucionit evgjito -fshatar t\u00eb 1997, u nisa p\u00ebr n\u00eb Tiran\u00eb me bashk\u00ebshortin tim<strong>, Fitim Haxhiraj<\/strong>.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Mb\u00ebrrit\u00ebm\u00a0<strong>n\u00eb ShB Toena<\/strong>, ku paraqita dor\u00ebshkrimin e nj\u00eb romani. Isha n\u00eb ankth, n\u00ebse do e pranonte apo jo. Presidenti,\u00a0<strong>z. Fatmir To\u00e7i,\u00a0<\/strong>jo vet\u00ebm na mir\u00ebpriti, po sa i hodhi nj\u00eb sy disa faqeve n\u00ebp\u00ebr t\u00eb, i k\u00ebnaqur, u shpreh: &#8211;<em>Do b\u00ebhemi nj\u00eb treshe vlonjate<\/em>? -E pash\u00eb me v\u00ebrejtje e me nj\u00eb shikim pyet\u00ebs, kurse ai vazhdoi: &#8211;<strong>Un\u00eb, Ti dhe Prof Odhise Grillo<\/strong>.\u00a0E lash\u00eb dor\u00ebshkrimin dhe mbi t\u00eb shkrova NR. e telefonit.\u00a0<strong>Prof.Grillon<\/strong>\u00a0si\u00e7 e parafytyroja kolos t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, ashtu besoja se do ishte edhe me trup.\u00a0<em>Po t\u00eb madh njeriun e b\u00ebn puna me mendjen dhe jo trupi<\/em>. N\u00eb N\u00ebntor,\u00a0<strong>\u201cPanairi i Librit Tirana 1999<\/strong>\u201d, ku\u00a0<strong>Sht\u00ebpia Botuese Toena, z. Fatmir me zonj\u00ebn e tij Irena To\u00e7i<\/strong>, t\u00eb cil\u00ebt i p\u00ebrsh\u00ebndes, p\u00ebruruan romanin tim t\u00eb par\u00eb \u201c<strong>Dhembje N\u00ebne\u201d<\/strong>\u00a0n\u00eb pallatin e kultur\u00ebs. Ishte di\u00e7ka e papritur, se nj\u00eb grua 55 vje\u00e7are, e pad\u00ebgjuar p\u00ebruronte nj\u00eb roman, q\u00eb\u00a0<em>u prit shum\u00eb mir\u00eb nga shkrimtar\u00ebt m\u00eb me em\u00ebr, kritik\u00eb dhe artist\u00eb<\/em>. Kjo m\u00eb befasoi, se nj\u00eb grua n\u00eb mosh\u00ebn q\u00eb isha un\u00eb, e quajn\u00eb\u00a0<strong>\u201cplak\u00eb<\/strong>\u201d. Mes diskutimeve, shkoi te mikrofoni shoku im i pedagogjikes,poeti brilant,\u00a0<strong>Xhevahir Spahiu,<\/strong>\u00a0i cili tha: \u201c<em>Hartimet e Vilhelmes shkonin klas\u00eb m\u00eb klas\u00eb, kurse ne u b\u00ebm\u00eb poet\u00eb dhe shkrimtar\u00eb. Si mbiemri i saj Vrana, qielli ishte i vran\u00ebt. Duheshin vite q\u00eb qielli t\u00eb hapej dhe shoqja ime, Vilhelme, ta thoshte fjal\u00ebn e saj. Ajo sot ka ardhur si Antigona p\u00ebr t\u00eb mjekuar dhe sh\u00ebruar plag\u00ebt e kahershme t\u00eb kombit ton\u00eb.<\/em>\u201d Me Xhevon\u00a0<em>kisha 37 vite pa u takuar(1962-1999<\/em>).I till\u00eb ishte ai sistem q\u00eb ndau shqiptar\u00ebt n\u00eb dy grupime armike, proparti dhe antiparti. Let\u00ebrsia pas 1990 shk\u00ebputi telat me gjemba dhe barrierat e pakap\u00ebrcyeshme, m\u00eb takoi me miqt\u00eb e s\u00eb shkuar\u00ebs dhe m\u00eb njohu me miq t\u00eb rinj n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn.\u00a0<em>Por asnj\u00ebher\u00eb nuk b\u00ebra aleanc\u00eb me politik\u00ebn, e cila njer\u00ebzit si un\u00eb i anashkalon dhe i p\u00ebrjashton pavar\u00ebsisht nga vlerat q\u00eb kan\u00eb. Vler\u00ebn e ka fundosur Antivlera, e cila matet me idealin komunist.<\/em>\u00a0Kurse\u00a0<strong>Babai i Folklorit, Dionis Bubani<\/strong>, pasi i d\u00ebgjoi gjith\u00eb th\u00ebniet e tyre, njeriu i ditur u shpreh :\u201c<em>Vilhelmja nuk u b\u00eb sot shkrimtare. Ajo ka lindur shkrimtare, por ia mohuan k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb legjitime p\u00ebr t\u00eb shpalosur talentin e saj. Kurr\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb von\u00eb p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb gj\u00ebn\u00eb e duhur. Mir\u00ebseardhe n\u00eb sofr\u00ebn e shkrimtar\u00ebve, Zonja Vilhelme!\u201d<\/em>N\u00eb rrug\u00ebn time krijuese, sa t\u00eb bukur dhe po aq t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, kam pasur dhe kam shum\u00eb miq. Shumic\u00ebn i njoh virtulisht, por z\u00ebrin ua d\u00ebgjoj, \u00ebsht\u00eb ai z\u00eb q\u00eb m\u00eb \u00e7mon dhe m\u00eb ringjall\u00eb shpres\u00ebn p\u00ebr dilem\u00ebn e s\u00eb nes\u00ebrmes dhe m\u00eb shton jet\u00ebn. Njeriu, miku i mir\u00eb q\u00eb m\u00eb zgjati dor\u00ebn e tij t\u00eb ngroht\u00eb pa kurrfar\u00eb interesi dhe m\u00eb \u00e7eli rrug\u00ebn e nj\u00eb let\u00ebrsie t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, ishte\u00a0<strong>Prof. Odhise Grillo,<\/strong>\u00a0<em>redaktor i 11 librave t\u00eb mi, p\u00ebr t\u00eb cilin ruaj nderim dhe mir\u00ebnjohje.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><em>Ps:*roman i verdh\u00eb- k\u00ebshtu quhej \u00e7do lib\u00ebr i ndaluar q\u00eb ishte kund\u00ebr idealeve t\u00eb P.K.Shqiptare.\u00a0<\/em><em>*Rubairat<\/em><em>&#8221; i Omer Khajamit. I shqip\u00ebroi\u00a0<strong>Rushit Bilbil Gramshi (pseudonim i Fan Nolit<\/strong>). O.Khajami ishte matemticien astronaut, filozof dhe poet.<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-117922\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/11-1-300x75.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"75\" srcset=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/11-1-300x75.jpg 300w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/11-1-768x192.jpg 768w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/11-1.jpg 830w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: N\u00eb \u00e7far\u00eb mase ka ndikuar origjina juaj nga Kanina e lasht\u00eb n\u00eb form\u00ebsimin e personalitetit tuaj krijues?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH:<em>\u00a0<\/em>N\u00eb krijimtari, ve\u00e7 talentit, familjes, ndikojn\u00eb shum\u00eb faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb social,politik dhe ekonomik. Origjina ime nga Kanina kishte an\u00ebn pozitive dhe at\u00eb negative, e cila ndikoi n\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebn time. Me Kanin\u00ebn kishte t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb mburrej \u00e7do bir apo bij\u00eb e saj, pasi kishte nj\u00eb histori t\u00eb lavdishme p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn e vler\u00ebsonte bota qysh n\u00eb mi\u00ebvje\u00e7arin I-Pr. Kr. Si dokument p\u00ebr shk\u00eblqimin e saj vlen\u00a0<strong><em>harta e Herodotit (shek.VI.Pr.Kr<\/em><\/strong>.) dhe\u00a0<strong><em>hartat e Ptolemeut e shek I.<\/em><\/strong>\u00a0 Ishte qyteti i antiko-mesjetar ku lindi aristokracia feudale p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb Evrop\u00ebn jug\u00eblindore. Familja Vrana Komneni ishte trash\u00ebgimtare e nj\u00eb fisi 3000 vje\u00e7ar\u00eb, q\u00eb pas hartave t\u00eb lashta ku ndodhet dhe Kanina, por Fisi Vrana themelues i Kanin\u00ebs, i njohur n\u00eb histori qysh n\u00eb shek e VI,VII,VIII&#8230;. ,\u00a0<strong>Aristidh Kola<\/strong>\u00a0p\u00ebrermnd<em>\u00a033 Vrana, si kapedan\u00eb, despot\u00eb n\u00eb Mesina t\u00eb Peloponezit, udh\u00ebheq\u00ebs ushtarak, kryek\u00ebshtjellar\u00eb deri Perandor t\u00eb Bizantit.<\/em>\u00a0*<strong>Paolo Petta<\/strong>, duke u ngritur kund\u00ebr pretendimeve greke dokumenton: \u201c<em>Fisi Vrana \u00ebsht\u00eb autokton shqiptar, themlues i Kanin\u00ebs me 5-6 familje t\u00eb tjera dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb ende n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytez\u00eb antike<\/em>.\u201d Por Partia Komuniste Shqiptare e urrente fisnik\u00ebrin\u00eb. Ndaj Kanina nuk p\u00ebrmendej kurr\u00eb duke e l\u00ebn\u00eb n\u00eb harres\u00eb. Kjo urrejtje klasore vazhdoi p\u00ebr gjysm\u00eb shekulli diktatur\u00eb, deri n\u00eb vitetb e fundit. Gjith\u00eb fisnik\u00ebria e Kanin\u00ebs p\u00ebrfundoi burgjeve, internimeve apo i vran\u00eb pa m\u00ebshir\u00eb. Sot ky qytet historik q\u00eb u ka rezistuar shekujve \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebrsuar, me g\u00ebrmadhat e nj\u00eb k\u00ebshtjell\u00eb pa vler\u00eb. Edhe pse quhet si nj\u00eb vend i harruar, \u201c<strong><em>Na ishte nj\u00eb her\u00eb Kanina madh\u00ebshtore<\/em><\/strong>\u201d, un\u00eb p\u00ebrs\u00ebri e kam ngriur n\u00eb piedestal historin\u00eb e saj, me librin studimor,\u00a0<strong>\u201cKanina e Lasht\u00ebsis\u00eb dhe Princi Gjergj Arianiti<\/strong>\u201d, nj\u00eb vep\u00ebr e pasur me artefakte, me dokumente, me harta, fotografi dhe me familjet themeluese t\u00eb saj q\u00eb u b\u00ebn\u00eb mikprit\u00ebse t\u00eb shekujve. Jam e lumtur q\u00eb arrita ta p\u00ebrjet\u00ebsoj\u00eb Kanin\u00ebn time me bukurin\u00eb e saj magjeps\u00ebse, me madh\u00ebshtin\u00eb si qend\u00ebr strategjike, q\u00ebndres\u00ebn e saj heroike e shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb betejash t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb pushtuesve.\u00a0<em>Kanina ime ngelet shemb\u00eblltyra, ose simboli idealizues i p\u00ebrpjekjeve t\u00eb nj\u00eb populli p\u00ebr liri. E digjnin duke e b\u00ebr\u00eb skrumb e hi dhe kaniniot\u00ebt e mir\u00eb, p\u00ebrs\u00ebri e ngrit\u00ebn n\u00eb origjin\u00ebn e saj dhe ajo rilindej\u00a0<strong>si sfniksi nga hiri i tij<\/strong>.\u00a0 Me pozit\u00ebn e saj strategjike, ngadh\u00ebnjyese dhe hijer\u00ebnd\u00eb, thot\u00eb: \u201c<strong>Kanina p\u00ebrmbi Vlor\u00eb, qiell, tok\u00eb dhe det i ka n\u00eb dor\u00eb.<\/strong><\/em>\u201d Mjafton nj\u00eb mbr\u00ebmje n\u00eb Kanin\u00eb dhe s\u2019ka k\u00ebnaq\u00ebsi m\u00eb t\u00eb madhe, kur shijon, \u00e7yrek* t\u00eb ngroht\u00eb me vaj e ullinj\u00eb, \u00ebmb\u00ebltuar me mjalt\u00eb Kanine m\u00eb i vler\u00ebsuari n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr cil\u00ebsi dhe vlera kurative.\u00a0<em>Ulliri kaniniot dhe mjalti i Kanin\u00ebs ngjet me polifonit\u00eb e vendit tim, jan\u00eb ila\u00e7 dhe jan\u00eb sh\u00ebrim!<\/em>\u00a0Aty, mbi bedenat e kalas\u00eb s\u00eb lasht\u00eb, me nj\u00eb got\u00eb raki rrushi e pak djath\u00eb Shashice e ullinj, e shijon natyr\u00ebn pafund\u00ebsisht, sepse p\u00ebrball\u00eb ke\u00a0<strong>Sazan, Triport dhe Karaburun<\/strong>, q\u00eb kan\u00eb zilepsur t\u00eb huajt\u00eb.Cili i huaj e vizitoi Kanin\u00ebn dhe nuk u dashurua me t\u00eb?! Dashuria p\u00ebr vendlindjen \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dashuri q\u00eb nuk vdes kurr\u00eb. \u00cbsht\u00eb e vetmja nj\u00eb nga 6 kalat\u00eb m\u00eb t\u00eb vjetra n\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb ka vazhdimsi jete qysh nga themelimi si qend\u00ebr urbane. Kalaja e Kanin\u00ebs nuk mposhtej dhe pushtohej kollaj. Gjat\u00eb historis\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb pushtuar dy her\u00eb vet\u00ebm me tradhtin\u00eb e nj\u00eb gruaje pa moral, pa dinjitet,\u00a0<strong><u>Marie Fr\u00ebngu.<\/u><\/strong>\u00a0Shum\u00ebkush m\u00eb ka quajtur nacionaliste, p\u00ebr dashurin\u00eb q\u00eb reflektoj ndaj kombit.\u00a0<em>Nacionalizmi p\u00ebr mua \u00ebsht\u00eb thik\u00eb me dy presa. Un\u00eb e dua k\u00ebt\u00eb vend t\u00eb vuajtur, t\u00eb sakatosur, t\u00eb cunguar e t\u00eb tjet\u00ebsuar se \u00ebsht\u00eb M\u00ebm\u00ebdheu dhe Atdheu im, ku varret e t\u00eb par\u00ebve tan\u00eb pellazg\u00eb-ilir\u00eb-arb\u00ebr jan\u00eb d\u00ebshmi e identitetit ton\u00eb komb\u00ebtar, p\u00ebr t\u00eb cilin jemi krenar<\/em>.<\/p>\n<ol>\n<li style=\"font-weight: 400;\">G\u00ebzim, a nuk kam t\u00eb drejt\u00eb q\u00eb m\u00eb inspiron n\u00eb artin e bukur t\u00eb t\u00eb shkruarit Kanina ime?!<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: Cila ishte vepra juaj e par\u00eb, \u00e7far\u00eb ju frym\u00ebzoi ta krijonit\u00a0dhe cilat ishin ndjesit\u00eb tuaja kur ajo u botua?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH<strong>:\u00a0<\/strong>N\u00eb fillimet e l\u00ebvizjes demokratike bashk\u00eb me bashk\u00ebshortin tim, Fitim Haxhiraj u an\u00ebtar\u00ebsova n\u00eb PD. Me shum\u00eb demokrat\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb persekutuar, pasi vram\u00eb frik\u00ebn, nis\u00ebm l\u00ebvizjen p\u00ebr rr\u00ebzimin e pushtetit diktatorial dhe hedhjen e bazave t\u00eb demokracis\u00eb n\u00eb Vlor\u00eb. Ishte nj\u00eb rrug\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb dhe e panjohur, por shum\u00eb fisnike p\u00ebr \u00e7do shqiptar q\u00eb k\u00ebrkonte t\u00eb ishte vetvetja. T\u00eb dyja familjet tona (Vrana dhe Haxhiraj) i takonin t\u00eb djatht\u00ebs, por mjerisht kjo shtres\u00eb e mohuar u shkat\u00ebrrua gjat\u00eb gjysm\u00eb shekullit, aq keq ishte p\u00ebr\u00e7ar\u00eb dhe leqendisur, sa nuk kishte m\u00eb forc\u00ebn e mendimit t\u00eb pavaruar p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb faktor politik. Ndaj edhe tani pas 34 vitesh nuk u krijua nj\u00eb e djatht\u00eb e past\u00ebr, sepse\u00a0<strong><u>ligji 7501<\/u><\/strong>, nuk ia ktheu pronarit legjitim pron\u00ebn e trash\u00ebguar. Shkurt,shtresa e ishpronar\u00ebve, ende nuk kishte nd\u00ebrgjegjen p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb faktor politik q\u00eb t\u00eb ballafaqohej me forcat e tjera,\u00a0<strong>prej t\u00eb cilave lind\u00ebn partit\u00eb pluraliste si k\u00ebrpudhat pas shiut, krer\u00ebt e t\u00eb cilave, pasi u shoshit\u00ebn nga Ramiz Alia<\/strong>, dol\u00ebn nga gjiri i PPSh. Gjithsesi dhe pse t\u00eb inkuadruar te PD, ishte bukur, kur pa na imponuar askush k\u00ebrkonim rrug\u00ebt drejt nj\u00eb jete t\u00eb re. Ishte instikti dhe d\u00ebshira e eth\u00ebshme p\u00ebr t\u2019u shk\u00ebputur nga zinxhir\u00ebt skllav\u00ebrues t\u00eb diktatur\u00ebs\u00a0gjysm\u00ebshekullore, ku na kishin trajtuar si\u00a0<a href=\"mailto:uinekzistent.@%C3%AB\">inekzistent\u00eb<\/a>. D\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb fituar t\u00eb gjitha t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb e mohuara na shtynte t\u00eb ecnim p\u00ebrpara p\u00ebr nj\u00eb ndryshim t\u00eb thell\u00eb politik, social dhe kulturor. Kjo rrug\u00eb e re e demokracis\u00eb ishte frym\u00ebzim p\u00ebr k\u00ebdo dhe p\u00ebr mua q\u00eb t\u00eb shfrehja t\u00eb path\u00ebnat e nj\u00eb jete t\u00eb burgosur. Fillova t\u00eb shkruaj\u00a0<strong>publicistik\u00eb.\u00a0<\/strong>U angazhova te gazeta lokale e<strong>\u00a0PD Vlor\u00eb \u201cZgjimi\u201d, te gaz. RD<\/strong>,\u00a0<strong>Standart<\/strong>\u00a0etj&#8230; N\u00eb vitin 1991, p\u00ebrmes mediave Zgjimi dhe RD, u b\u00ebra thirrje grave vlonjate p\u00ebr t\u2019u an\u00ebtar\u00ebsuar n\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb t\u00eb pavarur, p\u00ebr t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb tona si segment i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb l\u00ebvizjen demokratike, p\u00ebr emigracionin si plag\u00eb e shp\u00ebrb\u00ebrjes komb\u00ebtare dhe p\u00ebr integrimin e kombit. M\u00eb pas n\u00eb 5 numra t\u00eb gazet\u00ebs \u201cZgjimi\u201d, shkrova:\u201c<strong>Pse u la n\u00eb harres\u00eb nj\u00eb qytet antik\u201d,\u00a0\u00a0<\/strong>kushtuar lasht\u00ebsis\u00eb, historis\u00eb dhe p\u00ebrballjes s\u00eb Kanin\u00ebs gjat\u00eb pushtimeve shekullore.<em>Me sa e sa artikuj u b\u00ebra shpirti dhe z\u00ebri i gruas skllave, t\u00eb ndrydhur, pa t\u00eb drejta dhe pa barazi gjinore.<\/em>\u00a0Me artikujt e ndrysh\u00ebm dhe krijimin e\u00a0<strong>Lidhjes Demokratike t\u00eb Gruas Vlor\u00eb<\/strong>,(6 shkurt 1992), ne grat\u00eb e harruara nga koha e eg\u00ebr, u b\u00ebm\u00eb faktor me nj\u00eb organizat\u00eb t\u00eb fuqishme. S\u2019kishim zyr\u00eb ku t\u00eb mblidheshim. Takimet i b\u00ebnim n\u00eb shi, n\u00eb bor\u00eb e n\u00eb ngric\u00eb, n\u00ebn streh\u00ebn apo shkall\u00ebt e pallateve. At\u00ebher\u00eb sht\u00ebpin\u00eb time, dhom\u00eb e kuzhin\u00eb, e shnd\u00ebrrova n\u00eb zyr\u00eb t\u00eb Gruas.\u00a0<em>Publicistika u b\u00eb iniciuesja e krijimtaris\u00eb sime letrare<\/em>.\u00a0<strong><em>M\u00eb 31 mars 1992, n\u00eb Vlor\u00eb u b\u00eb mitingu i madh i fitores s\u00eb PD n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/em><\/strong>\u00a0Un\u00eb isha n\u00eb tribun\u00eb para Monumentit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb n\u00eb\u00a0<strong>Sheshin e Flamurit<\/strong>\u00a0bashk\u00eb me themeluesit e PD n\u00eb \u00e7do skaj t\u00eb vendit. N\u00eb em\u00ebr t\u00eb gruas shqiptare p\u00ebrsh\u00ebndeta me paralelizmin, \u201c<strong>Ashtu si Ismail Bej Vlora ngriti Flamurin e Pavar\u00ebsis\u00eb edhe sot Prof. dr. Sali Berisha<\/strong>\u00a0ngriti Flamurin e Demokracis\u00eb n\u00eb Vlor\u00eb<strong><em>.\u201dP\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb kjo ishte fitore e madhe p\u00ebr mua ,sepse shpreha mendimin tim t\u00eb lir\u00eb. K\u00ebt\u00eb e quaj\u00a0<u>Sfid\u00eb t\u00eb Koh\u00ebs<\/u>\u00a0q\u00eb shk\u00ebputi t\u00eb djeshmen nga e sotmja.<\/em><\/strong>\u00a0Ne si LDG Vlor\u00eb, arrit\u00ebm t\u00eb mbledhim\u00a0<em><u>Konferenc\u00ebn e par\u00eb t\u00eb LDGSh<\/u><\/em>, me pjes\u00ebmarrje nga e gjith\u00eb Shqip\u00ebria. Konferenc\u00ebn e nderonte Zv\/ kryministri\u00a0<strong>Bashkim Kopliku<\/strong>\u00a0me zonj\u00ebn,<strong>Kryesia e LDGSH<\/strong>\u00a0me kryetaren e par\u00eb, zonj\u00ebn\u00a0<strong>Zana Malaj<\/strong>. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fakt historik i paharruesh\u00ebm q\u00eb tregoi vitalitetin dhe forc\u00ebn e segmentit \u201cGrua\u201d dhe \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb b\u00ebj\u00eb ajo kur i jepen t\u00eb drejtat dhe liria e organizimit.<u>\u00a0Financimin e k\u00ebtij takimi dhe t\u00eb nj\u00eb organizimi t\u00eb bujsh\u00ebm e b\u00ebri\u00a0<em>z. Fitim Haxhiraj.<\/em><\/u><em>\u00a0<u>Teatri \u201cP. Marko i<\/u><\/em>shte plot me zonja, sa nuk kishe ku t\u00eb hidhje kokrr\u00ebn e moll\u00ebs.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">I pari q\u00eb nisi t\u00eb m\u00eb nxiste ishte bashk\u00ebshorti im, me fjal\u00ebt: &#8211;<em>Pse nuk shkruan ti, sepse ke talent. Provoje, se nuk t\u00eb b\u00ebn keq, p\u00ebrkundrazi.<\/em>..Po k\u00ebshtu m\u00eb tha dhe nj\u00eb ish nx\u00ebn\u00ebsi im, &#8230;&#8230;&#8230;&#8230;N\u00eb fund t\u00eb tetorit shkova me nj\u00eb ekip m\u00ebsuesish p\u00ebr k\u00ebmbim p\u00ebrvoje n\u00eb shkollat e binjak\u00ebzuara\u00a0<strong><u>t\u00eb Varezes, Itali<\/u><\/strong>. M\u00eb 26 N\u00ebntor isha kthyer dhe para teatrit \u201cP.Marko\u201d m\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndet shkrimtari p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, vlonjati dashamir\u00ebs\u00a0<strong>Ferhat \u00c7ak\u00ebrri:\u00a0<\/strong><em>P\u00ebrsh\u00ebndetje, Vilhelme dhe urime!<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><em>&#8211; Pse,&#8230; q\u00eb isha n\u00eb Itali?<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><em>-Jo, jo&#8230;, urime p\u00ebr k\u00ebt\u00eb!\u00a0<\/em>E ashtu ngadal\u00eb nxori nga xhepi nj\u00eb librth t\u00eb vog\u00ebl dhe ma zgjati. E mora me duart q\u00eb m\u00eb dridheshin, kur mbi ballin\u00eb lexova emrin tim disi \u00e7uditsh\u00ebm dhe titullin, \u201c<strong>Loti nuk ka faj<\/strong>\u201d. Nd\u00ebrsa shijonim kafen, pran\u00eb godin\u00ebs s\u00eb Teatrit Vlor\u00eb, Ferhati ngriti got\u00ebn e m\u00eb\u00a0uroi me gjith\u00eb shpirt:\u00a0<strong><em>-Mir\u00ebseardhe n\u00eb sofr\u00ebn letrare moj fisnikja e Kanin\u00ebs!<\/em><\/strong>\u00a0Nuk po u besoja vesh\u00ebve dhe as syve.U befasova sepse aty, n\u00ebn at\u00eb ballin\u00eb me portretin e nj\u00eb gruaje t\u00eb trisht\u00eb, prej syve t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs rr\u00ebshqiste nj\u00eb pik\u00eb loti kristal, isha un\u00eb. Aq e shtrenjt\u00eb m\u2019u duk ajo pik\u00eb loti, sikur kishte\u00a0<em><u>vler\u00ebn e nj\u00eb Rubini t\u00eb kuq t\u00eb kuror\u00ebs mbret\u00ebrore t\u00eb Anglis\u00eb.<\/u><\/em>\u00a0N\u00ebn at\u00eb ballin\u00eb, n\u00ebp\u00ebr faqet e atij libri, tashm\u00eb ishin qetuar dhe l\u00eb\u00e7isnin mendimet e mia, ndoshta t\u00eb varf\u00ebra nga pik\u00ebpamja letrare, por plot dashuri e dhembje. Sot nuk i quaj poezi, porse kan\u00eb vler\u00ebn e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb nj\u00eb fillimi t\u00eb ri n\u00eb jet\u00ebn time t\u00eb harruar n\u00eb brazdat e koh\u00ebs s\u00eb djallit t\u00eb kuq. Me at\u00eb lib\u00ebrth u thye akulli q\u00eb kishte ngrir\u00eb jo vet\u00ebm qenien time, por kishte bllokuar mendimet t\u00eb dilnin jasht\u00eb kores trunore. Mendoja se me k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, ku kam shprehur dhembjen e\u00a0<em><u>pafundme mes pafaj\u00ebsis\u00eb s\u00eb lotit<\/u><\/em>, nuk do t\u00eb shkruaja m\u00eb, sepse loti \u00ebsht\u00eb shprehje e dhembjes, e drejta e foshnj\u00ebs, ve\u00e7anti e zemrave t\u00eb dashuruara, po t\u00eb pa realizuara.\u00a0<em><u>At\u00eb q\u00eb nuk e thot\u00eb goja, e thot\u00eb loti. Para shprehjes tragjike t\u00eb lotit, fjala nuk ka asnj\u00eb vler\u00eb. Loti flet n\u00eb nj\u00eb heshtje varri e aq trondit\u00ebse, madje m\u00eb shum\u00eb se mij\u00ebra fjal\u00eb dhe shprehje filozofike.<\/u><\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: Cilat kan\u00eb qen\u00eb sfidat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha me t\u00eb cilat jeni p\u00ebrballur n\u00eb fillimet e krijimtaris\u00eb suaj letrare?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH:<strong>\u00a0<\/strong>Sfida e par\u00eb ishte kurajua ime q\u00eb fillova t\u00eb shkruaja ese dhe publicistik\u00eb. Duhet t\u00eb m\u00eb besoni se duke b\u00ebr\u00eb nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb r\u00ebndomt\u00eb, q\u00eb nuk nxirrja dot as buk\u00ebn e f\u00ebmij\u00ebve, harrova veten se cila isha. Un\u00eb me arsim t\u00eb lart\u00eb pas 27 vitesh shk\u00ebputur nga puna, nuk isha n\u00eb gjendje t\u00eb formuloja di\u00e7ka t\u00eb thjesht\u00eb, nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb zyrtare. Ishte kjo arsyeja q\u00eb nuk fillova t\u00eb shkruaja menj\u00ebher\u00eb pas ndryshimeve t\u00eb vitit 1990. Pas disa vitesh rastisa n\u00eb nj\u00eb takim\u00a0<strong>me Ismail Kadaren\u00eb n\u00eb Vlor\u00eb<\/strong>, p\u00ebr librin \u201c<strong>Lulet e ftohta t\u00eb marsit\u201d<\/strong>\u00a0i cili nuk m\u00eb la asnj\u00eb mbres\u00eb, ve\u00e7 shijes s\u00eb ath\u00ebt<strong>.\u00a0<\/strong>Drejtoresha e<strong>\u00a0<u>Toen\u00ebs, Irena To\u00e7i<\/u><\/strong>\u00a0m\u00eb prezantoi si konkurente me\u00a0<strong>Elena Kadaren<\/strong>. Kjo e p\u00ebrk\u00ebdhelura e fatit, kur n\u00ebnat tona dhe ne nuk gjenim nj\u00eb pik\u00eb qum\u00ebsht p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt tan\u00eb t\u00eb uritur, ajo b\u00ebnte banj\u00eb me qum\u00ebsht si\u00a0<strong>Monika Sianuku<\/strong>. Duke m\u00eb par\u00eb me shp\u00ebrfillje e me paturp\u00ebsi, m\u00eb pyeti gjith\u00eb fodull\u00ebk: &#8211;<strong>pse nuk shkruajte qysh n\u00eb 1990?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Un\u00eb jam tip i p\u00ebrmbajtur, por ajo m\u00eb b\u00ebri t\u2019i p\u00ebrgjigjesha ashp\u00ebr dhe me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb:\u00a0<strong>-E kupton dot ti se \u00e7\u2019do t\u00eb thot\u00eb LUFT\u00cb KLASE<\/strong>? Ajo ishte gj\u00ebma m\u00eb vrastare e njer\u00ebzimit, se t\u00eb b\u00ebnte t\u00eb harroje vetveten, madje nuk p\u00ebrgjigjeshe kur t\u00eb th\u00ebrrisnin n\u00eb em\u00ebr.\u00a0<strong>T\u00eb harrosh emrin t\u00ebnd \u00ebsht\u00eb fatalitet i mosekzistenc\u00ebs si qenie humane.<\/strong>\u00a0Nd\u00ebrkoh\u00eb u largova gjith\u00eb neveri p\u00ebr nj\u00eb grua q\u00eb nuk e meriton k\u00ebt\u00eb epitet t\u00eb nderuar. Si kund\u00ebrp\u00ebrgjigje e asaj gruaje pa tru, \u00ebsht\u00eb fljala e men\u00e7ur e \u201c<strong>shkrimtarit t\u00eb shquar,dramaturgut, Teodor La\u00e7o,<\/strong>\u00a0i cili flet me shpirt: \u201c<em>Nj\u00eb grua troket te porta e let\u00ebrsis\u00eb. Porta \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00eb. Trokitja e saj \u00ebsht\u00eb e vonuar. Megjithat\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse. Pasioni i rinis\u00eb ka mbetur i pashuar&#8230;Ka trokitur n\u00eb k\u00ebt\u00eb port\u00eb q\u00eb her\u00ebt, n\u00eb at\u00eb mosh\u00eb kur t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb t\u00eb dehur nga pak prej poezis\u00eb. Por nj\u00eb rrethan\u00eb e jet\u00ebs, i \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb prag dhe m\u00eb pas mal i pakap\u00ebrcyesh\u00ebm. P\u00ebr shkak t\u00eb prejardhjes s\u00eb saj &#8211; nga nj\u00eb familje me em\u00ebr fisnik\u00ebsh q\u00eb n\u00eb nj\u00eb sistem tjet\u00ebr shqoq\u00ebror do t\u00eb sh\u00ebrbente dhe si pasaport\u00eb identiteti, at\u00eb e p\u00ebrfshin vala e luft\u00ebs s\u00eb klasave t\u00eb sistemit komunist. K\u00ebshtu ia presin krah\u00ebt, ia plagosn \u00ebndrr\u00ebn. Por nuk mund t\u2019ia vrasin p\u00ebrfundimisht. \u00cbndrra ringjalle, prirja fillon t\u00eb ngacmoj\u00eb pasionin, ethen letrare.<\/em>\u201d-T.La\u00e7o-parath\u00ebnie e romanit\u201cJet\u00eb n\u00eb udh\u00ebkryq\u201d Toena,Tiran\u00eb,2001.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">M\u00eb sip\u00ebr theksova se nuk do t\u00eb shkruaja m\u00eb. Por koha q\u00eb \u00ebsht\u00eb aq tin\u00ebzare dhe e pabes\u00eb, t\u00eb troket kur nuk e pret. \u00cbsht\u00eb e \u00e7al\u00eb dhe vjen ngadal\u00eb, pse jo edhe kur je n\u00eb gjum\u00eb. Nisi revolucioni evgjito fshatar i\u00a0<strong>r\u00ebnies s\u00eb piramidave, 1997<\/strong>. U\u00a0<strong>dogj\u00ebn vlerat komb\u00ebtare, u shkat\u00ebrrua\u00a0e\u00a0u hodh posht\u00eb puna dhe djersa e nj\u00eb populli t\u00eb vuajtur<\/strong>. Shkollat u mbyll\u00ebn. Ekonomia shkoi n\u00eb zero. Un\u00eb, gjith\u00eb ankth e frik\u00eb prisja, tim shoq dhe djalin, q\u00eb mes plumbave shkonin tek biznesi i vog\u00ebl, (zdrukthtaria) t\u00eb cil\u00ebn e dogj\u00ebn bandat. Jo pak po<strong>\u00a0<\/strong><em><u>dy objekte me nj\u00eb d\u00ebm<\/u><\/em><strong>\u00a0<\/strong>q\u00eb shkonte n\u00eb\u00a0<em><u>dhjet\u00ebra miliona para t\u00eb humbura<\/u><\/em><strong>,\u00a0<\/strong><em><u>ku ushqeheshin dhjetra familje.<\/u><\/em><strong>\u00a0<\/strong>Megjithat\u00eb\u00a0<em><u>bashk\u00ebshorti me djalin dhe an\u00ebtar\u00eb t\u00eb rezistenc\u00ebs, kund\u00ebr bandave anti demokratike, m\u00eb 17 korrik 1997, rihap\u00ebn Selin\u00eb e PD Vlor\u00eb<\/u><\/em>.<strong>\u00a0<\/strong>Ishin k\u00ebta q\u00eb e prit\u00ebn n\u00eb<strong>\u00a0<\/strong><em><u>Ur\u00ebn e Mifolit dhe n\u00eb stadiumin \u201cFlamurtari Dr. Berish\u00ebn.\u00a0<\/u><\/em><em><u>Zhozefin\u00ebn e ngriti n\u00eb krah im bir Vladi, se desh e shqyen n\u00eb Pallatin e Sportit. Nga telefoni i Zdrukthtaris\u00eb \u201cPerlat Rexhepi\u201dDr.Berisha foli shum\u00eb gjat\u00eb me personalitetet politike t\u00eb SHBA.<\/u><\/em>\u00a0Edhe pse i shkoi shuma e bised\u00ebs telefonike<em><u>, 1200 000 lek, Fitim Haxhiraj<\/u><\/em><strong>\u00a0<\/strong>nuk k\u00ebrkoi kurr\u00eb d\u00ebmshp\u00ebrblim.<strong>\u00a0\u00a0<\/strong>Mes frik\u00ebs p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb po humbisnin jet\u00ebn<em><u>, t\u00eb nxitur<\/u><\/em><strong>\u00a0nga Partia Socialiste e Greqia<\/strong>\u00a0q\u00eb nxor\u00ebn t\u00eb burgosurit, rrebel\u00ebt dhe kriminel\u00ebt nga burgjet, ata rezistuan me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb vlerave t\u00eb Vlor\u00ebs. Shqip\u00ebria digjej n\u00eb tym dhe flak\u00eb. Mes atij tmerri, me dyqane t\u00eb boshatisur, me gjak t\u00eb ngrir\u00eb, burrat k\u00ebrkonin miell q\u00eb grat\u00eb t\u00eb gatuanin pak buk\u00eb sa p\u00ebr t\u00eb mbajtur shpirtin gjall\u00eb. Kurse turmat n\u00eb rrug\u00eb duke goditur me gur\u00eb ku t\u00eb mundeshin, b\u00ebrtisnin e \u00e7irreshin:\u00a0<strong>duam parat\u00eb tona<\/strong>!\u00a0<strong>N\u00eb 23 shkurt 1997<\/strong>, kishim takim n\u00eb zyr\u00ebn e Prefektit<strong>\u00a0Afrim Ha\u00e7i<\/strong>\u00a0ku ishim ne t\u00eb dy si \u00e7ift,\u00a0<strong>Nexhat Veipi<\/strong>\u00a0dy t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb policis\u00eb dhe i d\u00ebrguari PDSH,\u00a0<strong>Ferdinand Xhaferi.\u00a0<\/strong>Mezi kemi dal\u00eb nga turmat q\u00eb kishin rrethuar universitetin \u201cI. Qemali\u201d, se student\u00ebt ishin futur n\u00eb grev\u00eb urie. Mes turm\u00ebs u fut djali , Ladi\u00a0me makin\u00eb q\u00eb na nxori larg protestuesve. Kurse m\u00eb\u00a0<strong>26 shkurt<\/strong>\u00a0n\u00eb drejtorin\u00eb e tatimeve kishim takim\u00a0<strong>t\u00eb p\u00ebrzgjedhurit e PD, an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Kryesis\u00eb s\u00eb PD, t\u00eb LDG, t\u00eb Forumit Rinor, an\u00ebtar\u00eb t\u00eb K\u00ebshillit Komb\u00ebtar dhe t\u00eb grupseksioneve, q\u00eb b\u00ebheshim 47 persona.<\/strong>\u00a0Turmat na sulmuan me hunj\u00eb, me sopata dhe me gur\u00eb. T\u00eb mos na kishte lajm\u00ebruar n\u00eb koh\u00eb\u00a0<strong>Kryetari i grupseksionit t\u00eb lagjes \u201c29 N\u00ebntori\u201d, bashk\u00ebshorti im Fitim Haxhiraj,<\/strong>\u00a0asnj\u00ebri nga ne nuk do kishte shp\u00ebtuar i gjall\u00eb. N\u00eb realitet at\u00eb katrahur\u00eb e b\u00ebnin, p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pushtetin. Kurr\u00eb nuk kam p\u00ebr t\u00eb harruar kur m\u00eb erdh\u00ebn tri zonja, an\u00ebtare t\u00eb Kryesis\u00eb s\u00eb LDGSh, me n\u00eb krye\u00a0<strong>znj.Ilmie Mara.\u00a0<\/strong>Ishin aq t\u00eb\u00a0tmerruara, t\u00eb lodhura dhe t\u00eb uritura, por un\u00eb nuk kisha asgj\u00eb p\u00ebr t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi. U b\u00ebra vet\u00ebm nj\u00eb kafe e uj\u00eb dhe shkuam n\u00eb zyr\u00ebn e PD. Un\u00eb gjith\u00eb dit\u00ebn e kaloja aty me<strong>\u00a0Z. Ali Spahia\u00a0<\/strong>dhe<strong>\u00a0Albina Karamitro<\/strong>, ku prisnim udh\u00ebzime dhe lajme nga Tirana. Mes pasiguris\u00eb s\u00eb jet\u00ebs dhe kallash\u00ebve q\u00eb m\u2019i drejtonin huligan\u00ebt nga rruga drejt ballkonit t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb n\u00eb katine tret\u00eb,\u00a0un\u00eb strukturova dhe p\u00ebrfundova romanin \u201c<strong>Dhembje N\u00ebne<\/strong>\u201d, p\u00ebr t\u00eb cilin kam folur m\u00eb sip\u00ebr. Botimi i nj\u00eb romani modern, bashk\u00ebkohor q\u00eb paraqet\u00a0<strong>Realitetin Real shqiptar<\/strong>, ishte jo vet\u00ebm surpriz\u00eb e asaj periudhe t\u00eb tmerrshme, e nj\u00eb lufte civile, por ishte nj\u00eb risi p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb shqipe. Kurse p\u00ebr mua ishte nj\u00eb sfid\u00eb e mrekullueshme, sepse nga nj\u00eb v\u00ebllim poetik, kalova n\u00eb gjinin\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, n\u00eb roman q\u00eb k\u00ebrkon pun\u00eb, njohuri dhe vullnet letrar. Dola para lexuesit me romanin\u00a0<strong>\u201cDhembje N\u00ebne\u201d<\/strong>. E p\u00ebruruam s\u00eb pari n\u00eb Vlor\u00eb n\u00eb Pallatin e Kultur\u00ebs, bashk\u00eb me novel\u00ebn \u201cMamaja\u201d. I paharruari\u00a0<strong>Prof. Odhise Grilloe\u00a0<\/strong>\u00e7eli takimin me fjal\u00ebt e tij: \u201c<em>U nisa nga Shkupi mbr\u00ebm\u00eb n\u00eb dark\u00eb, n\u00eb Tiran\u00eb m\u00eb priste Ladi, djali i Vilhelmes me makin\u00eb. Tani jemi k\u00ebtu. Nuk b\u00ebra gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb se Vilhelmja shkroi n\u00eb mosh\u00ebn 54 vje\u00e7e, por romani \u201c<strong>Dhembje N\u00ebne<\/strong>\u201d po t\u00eb kishte nj\u00eb tjet\u00ebr em\u00ebr mbi ballin\u00eb, do kishte marr\u00eb \u00e7mimin e vitit. \u00cbsht\u00eb realiteti shqiptar q\u00eb kemi p\u00ebrjetuar dhimbsh\u00ebm. N\u00eb k\u00ebt\u00eb roman, autorja ka ardhur si nj\u00eb kirurg i mir\u00eb me bisturi n\u00eb dor\u00eb p\u00ebr t\u00eb operuar plag\u00ebt e vjetra dhe t\u00eb reja t\u00eb kombit shqiptar. Znj. Vranari me k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr q\u00eb s&#8217;l\u00ebshohet nga dora, \u00ebsht\u00eb ulur k\u00ebmb\u00ebkryq n\u00eb sofr\u00ebn e shkrimtar\u00ebve t\u00eb talentuar. Mir\u00eb se erdhe znj. shkrimtare!<\/em>\u00a0Pas k\u00ebtij romani fillova t\u00eb shkruaj n\u00eb vazhdim\u00ebsi, ese publicistik\u00eb, let\u00ebrsi p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, tregime, novela, por gjinia e romanit m\u00eb p\u00eblqen m\u00eb shum\u00eb, ndaj kam botuar 24 romane. Kam vazhduar me studime \u2013 hisoriko-sociale dhe filozofike. Madje kritika profesionale,\u00a0<strong><em>Adriatik Kallulli, Teodor La\u00e7o, Mujo Bu\u00e7papa, Fatmir Terziu, Eshref Ymeri, Lejla Gorishti, Fatmir Minguli, Kadri Tarelli, Shpend Topollaj,<\/em><\/strong>\u00a0m\u00eb quajn\u00eb\u00a0<em><u>romanciere moderne dhe bashk\u00ebkohore.<\/u><\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-117923\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/22-300x107.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"107\" srcset=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/22-300x107.jpg 300w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/22-768x275.jpg 768w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/22.jpg 830w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: \u00c7far\u00eb ju frym\u00ebzon m\u00eb s\u00eb shumti p\u00ebr t\u00eb shkruar? Si kan\u00eb ndikuar p\u00ebrjetimet personale, ngjarjet historike dhe realiteti shoq\u00ebror n\u00eb tematik\u00ebn, stilin dhe mesazhet e veprave tuaja?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH:\u00a0Do ta nis me nj\u00eb th\u00ebnie shprese&#8230;Nj\u00eb fjal\u00eb e mir\u00eb vlen sa nj\u00eb kuvend, apo m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb thesar. N\u00eb vitin 2008 kritiku i shquar shqiptar, i p\u00ebrzgjedhur nga Oksfordi, nj\u00ebri nga tre kritik\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar bot\u00ebror,\u00a0<strong>Prof. Dr. Fatmir Terziu\u00a0<\/strong>sot\u00a0<strong>\u201cMjesht\u00ebr i Madh\u201d,<\/strong>\u00a0me banim n\u00eb Lond\u00ebr p\u00ebr \u00e7erek shekulli, kishte b\u00ebr\u00eb n\u00eb media nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb Trilogjis\u00eb sime. Mes nj\u00eb analize, historike,-psiko-sociale, shkruan:<em>\u201c<\/em><em>Kur shoqet e saj ngjitnin shkall\u00ebt e politik\u00ebs n\u00eb Parlament, n\u00eb Qeveri apo n\u00eb institucionet me aj\u00ebr t\u00eb kondicionuar, Vilhelmja zgjodhi rrug\u00ebn e \u00ebndrr\u00ebs, krijimtarin\u00eb letrare. Dhe kjo i dha mund\u00ebsi t\u00eb gjej\u00eb vetveten e humbur n\u00eb honet e pluhurosura t\u00eb koh\u00ebs\u201d.Nj\u00eb fjal\u00eb e mir\u00eb e nj\u00eb kritiku t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, jo vet\u00ebm vlen si frym\u00ebzim p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb gj\u00ebn\u00eb e duhur, por t\u00eb rrit besimin n\u00eb vetevete.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Frym\u00ebzimi p\u00ebr cilindo q\u00eb ka prirje, apo muza vjen papritur e pakujtuar. Gjithmon\u00eb ndodh nj\u00eb pretekst q\u00eb b\u00ebhet shkak p\u00ebr nism\u00ebn e nj\u00eb krijimtari t\u00eb ndjeshme. Krijimtaria e m\u00eb e\u00a0\u00a0mir\u00eb, m\u00eb p\u00eblqyer dhe e dashur p\u00ebr lexuesin, \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb buron nga dhimbja.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Habitem nga disa shkrimtar\u00eb q\u00eb thon\u00eb, se mbyllen n\u00eb dhom\u00eb<em>\u00a0<\/em>apo n\u00eb studio q\u00eb t\u2019u vij\u00eb muza.P\u00ebr mua kjo m\u00ebnyr\u00eb \u00ebsht\u00eb e huaj dhe qesharake. Frym\u00ebzimin e marr\u00eb nga p\u00ebrdit\u00ebsia e jet\u00ebs shqiptare. Sa hapim televizorin, teleshikuesit e nisin dit\u00ebn me kronik\u00eb t\u00eb zez\u00eb, q\u00eb vazhdon me reklama t\u00eb shpifura q\u00eb nuk p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb realitetin shqiptar dhe jo q\u00eb nuk edukojn\u00eb,por \u00e7edukojn\u00eb. \u00c7\u2019mund t\u00eb pres\u00ebsh q\u00eb t\u00eb kesh nj\u00eb shtet me nivel kulturor, kur nj\u00eb kryetar shteti, p\u00ebr t\u00eb fituar zgjedhjet i porosit nga ekrani adoleshent\u00ebt dhe t\u00eb rinjt\u00eb, t\u00eb shohin fotot e tij Nudo. Jo turp, por kjo \u00ebsht\u00eb \u00e7menduri e nj\u00eb njeriu pa moral, pa familje, pa personalitet, pa dinjitet dhe pa kultur\u00eb. Problemet sociale, si trafiqet e arm\u00ebve, t\u00eb drog\u00ebs dhe i qenieve njer\u00ebzore, p\u00ebr prostitucion, p\u00ebr pedofili, pederasti, t\u00eb futur n\u00eb kurthin e korrupsionit, kan\u00eb\u00a0<em><u>deformuar shoq\u00ebrin\u00eb<\/u><\/em>.\u00a0<em><u>Kan\u00eb shkat\u00ebrruar tradit\u00ebn e bukur familjare duke krijuar familje t\u00eb nj\u00eb seksi<\/u><\/em>.<strong>\u00a0<\/strong><em>Prind\u00ebrit jan\u00eb cil\u00ebsuar me numra<\/em><strong>: Nr-1 dhe Nr-2<\/strong>-. Po si jan\u00eb b\u00ebr\u00eb prind\u00ebr k\u00ebta t\u00eb pafytyr\u00eb? A nuk sh\u00ebrbejn\u00eb k\u00ebto fakte t\u00eb sh\u00ebmtuara q\u00eb reklamohen n\u00eb televizor, si tema romanesh policeske, ku personazhi negativ t\u00eb varet n\u00eb litar?P\u00ebr Realitetin Real, flet vet\u00ebm jeta q\u00eb b\u00ebn\u00eb \u00e7do person dhe \u00e7do familje shqiptare me pun\u00eb, me mund, me djers\u00eb dhe me t\u00eb gjitha normat e moralit. M\u00eb jep krah e m\u00eb frym\u00ebzon historia e kombit ton\u00eb t\u00eb vuajtur. Jeta \u00ebsht\u00eb e dhembshur, kur e vler\u00ebson at\u00eb si duhet. N\u00ebse nuk do veten, s\u2019mund t\u00eb dhurosh dashuri tek t\u00eb tjer\u00ebt. Po nuk njohe veten, nuk njeh ask\u00ebnd tej hund\u00ebs t\u00ebnde t\u00eb ndotur dhe pa nuhatje. Muza e nj\u00eb kriimtarie t\u00eb bukur, nuk k\u00ebrkohet, se ajo t\u00eb shfaqet ashtu papritur dhe pakujtuar.dhe ngacmon nervin krijues. Mjafton t\u00eb kujtoj se, vendi yn\u00eb ka nj\u00eb bukuri t\u00eb rrall\u00eb p\u00ebrrallore. Nj\u00eb ecje sportive gjat\u00eb bregdetit n\u00eb or\u00ebn 5 t\u00eb m\u00ebngjesit, \u00ebsht\u00eb aq josh\u00ebse dhe e paparashikueshme p\u00ebr cilindo, e cila sh\u00ebrben si muz\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkruar nj\u00eb triptik t\u00eb bukur apo fillimin e nj\u00eb romani. Sh\u00ebtitja n\u00eb mal, n\u00eb lugin\u00eb, n\u00eb pyll, n\u00eb breg t\u00eb nj\u00eb lagune, pran\u00eb liqenit, \u00ebsht\u00eb magjeps\u00ebse p\u00ebr gjith\u00e7ka kap syri dhe mendja e njeriut. I shtrir\u00eb mbi barin mbi bul\u00ebzat kristalore t\u00eb ves\u00ebs q\u00eb shk\u00eblqejn\u00eb n\u00ebn rrezet e diellit si smeralde,\u00a0d\u00ebgjon simfonit\u00eb e pashkruara n\u00eb asnj\u00eb pentagram t\u00eb vendit tim. Ajo \u00ebsht\u00eb muzika e shpirtit q\u00eb b\u00ebhet nj\u00ebsh me natyr\u00ebn, jan\u00eb z\u00ebrat q\u00eb krijojn\u00eb melodit\u00eb e pakrahasueshme t\u00eb k\u00ebsaj natyre t\u00eb p\u00ebrkryer. Kur je n\u00eb pyll\u00eb \u00ebsht\u00eb ninulla e uj\u00ebvar\u00ebs, ajo q\u00eb t\u00eb ledhaton e t\u00eb v\u00eb n\u00eb gjum\u00eb \u00ebnd\u00ebrrimtar\u00eb.\u00a0<em><u>Pse duhet ta k\u00ebrkosh muz\u00ebn i ngujuar brenda kat\u00ebr mureve?!<\/u><\/em>\u00a0P\u00ebrsa i p\u00ebrket psqyrimit t\u00eb jet\u00ebs, stilit,\u00a0<strong><em>realitetit, tematik\u00ebs dhe mesazheve q\u00eb jep let\u00ebrsia ime, po ia l\u00eb\u00a0<\/em><\/strong><strong><em>botuesit t\u00eb krijimtaris\u00eb sime, poetit me p\u00ebrmasa bot\u00ebrore,shkrimtarit, analistit t\u00eb shquar, p\u00ebrkthyesit dhe nj\u00ebrit mes 20 gazetar\u00ebve t\u00eb shquar t\u00eb bot\u00ebs, p\u00ebr vitin 2025<\/em><\/strong>,\u00a0<strong>Dr.Muj\u00eb Bu\u00e7papa<\/strong>, i cili e p\u00ebrcakton si m\u00eb posht\u00eb:<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>\u201cVilhelme Vrana<\/strong>\u00a0\u00ebsht\u00eb nj\u00eb pen\u00eb e fuqishme dhe e ve\u00e7ant\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqipe. Ajo ka hedhur themelet e nj\u00eb profili t\u00eb qart\u00eb autentik si prozatore moderne, duke sh\u00ebruar shpirt\u00ebrat e humbur njer\u00ebzor\u00eb dhe kombin e saj n\u00ebp\u00ebrmjet personazheve, t\u00eb cil\u00ebt mbajn\u00eb mbi vete fatet e shoq\u00ebris\u00eb son\u00eb dje dhe sot.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">*Shkrimtarja Vilhelme Vranari (Haxhiraj) ka l\u00ebvruar disa gjini letrare : poezi, skic\u00eb, novel\u00eb, tregim, roman, let\u00ebrsi pjes\u00eb teatrale p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">*Si publiciste n\u00eb mediat brenda dhe jasht\u00eb vendit, \u00ebsht\u00eb paraqitur me analiza, opinione, histori, p\u00ebrshkrime dhe intervista. Publicistika e saj botohet n\u00eb Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb, Angli, Itali, Arbresh\u00ebt e Italis\u00eb, Rumani, Franc\u00eb, ShBA, Kanada, Suedi, Gjermani, Zvic\u00ebr, Greqi, Mal i Zi , Maqedoni\u00a0\u00a0etje\u2026<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">*Ka p\u00ebrkthyer 3(tri) libra nga gjuha italiane.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">*\u00cbsht\u00eb e para autore fem\u00ebr, brenda trojeve shqiptare, q\u00eb u\u00a0\u00a0p\u00ebrkthye n\u00eb gjuh\u00ebn\u00a0rumune, kurse tani u p\u00ebrkthye edhe n\u00eb Greqi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">*Duke i dhuruar lexuesit mbi 50 vepra letrare, ese-\u00a0publicistik\u00eb, studime\u00a0\u00a0t\u00eb reklamuara n\u00eb mediat e vendit dhe t\u00eb huaja, bija e Kanin\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb\u00a0\u00a0nga kritika profesionale dhe nga lexuesi, renditet mes emrave t\u00eb shquar t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">*Asnj\u00eb shkrimtar tjet\u00ebr i ndaluar nga regjimi komunist, nuk ka mundur t\u00eb imponohet me kaq dinjitet njer\u00ebzor dhe letrar sa Vilhelme Haxhiraj.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>Ajo i b\u00ebri disa sh\u00ebrbime\u00a0<\/strong><strong>t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme let\u00ebrsis\u00eb shqipe<\/strong>:<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em><u>* S\u00eb pari<\/u><\/em><\/strong><strong><em>:<\/em><\/strong><em>\u00a0prishi hierarkin\u00eb e emrave letrar\u00eb t\u00eb vendosur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb\u00a0\u00a0pandershme dhe shpesh mediokre nga kritika e oientuar politikisht.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><em><u>*<strong>S\u00eb dyti:<\/strong><\/u><\/em><em>\u00a0solli nj\u00eb nj\u00eb pasuri t\u00eb pafundme origjinale t\u00eb stilit, fraz\u00ebs, gjuh\u00ebs, duke prishur uniformitetin e nj\u00eb let\u00ebrsie standarte gati 50 vje\u00e7are.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em><u>*S\u00eb treti<\/u><\/em><\/strong><strong><em>:<\/em><\/strong><em>\u00a0ajo shnd\u00ebrroi n\u00eb let\u00ebrsi vuajtjen e nj\u00eb kombi n\u00ebn regjimin komunist, duke tronditur nga themelet piramid\u00ebn letrare dhe psikologjin\u00eb q\u00eb e prodhoi dhe e mbrojti at\u00eb<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong><em><u>*Proza\u00a0\u00a0e saj ka p\u00ebrmasat e nj\u00eb drame globale<\/u><\/em><\/strong><em>. P\u00ebrmes saj ajo ka rib\u00ebr\u00eb shpirtin e humbur t\u00eb njeriut dhe t\u00eb kombit.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><em>*\u201cN\u00ebse vepra e Vilhelme Vranari (Haxhiraj)do t\u00eb ishte p\u00ebrkthyer n\u00eb gjuh\u00ebt kryesore nd\u00ebrkomb\u00ebtare, at\u00ebher\u00eb bota do t\u00eb njihte let\u00ebrsin\u00eb dhe artin e saj trondit\u00ebs. Ve\u00e7 pa frik\u00eb mund t\u00eb them se proza e saj\u00a0<strong>\u00ebsht\u00eb e nj\u00eb niveli europian dhe bot\u00ebror<\/strong>.\u00a0Un\u00eb mund ta vler\u00ebsoj\u00a0<strong><u>shkrimtaren<\/u><\/strong>\u00a0<strong><u>shqiptare Vranari si\u00a0\u00a0Herta Mulerin<\/u><\/strong>, e cila fitoi \u00e7mimin Nob\u00ebl p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb 2009.\u00a0T\u00eb dyja k\u00ebto shkrimtare q\u00eb e kaluan jet\u00ebn n\u00eb \u201c<u>Perandorin\u00eb e s\u00eb Keqes<\/u>\u201d, si\u00e7 ka deklaruar\u00a0<strong>Presidenti Regan<\/strong>, kan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt jo vet\u00ebm persekutimin e gjat\u00eb komunist, p\u00ebrndjekjet, burgosjet dhe internimet, por edhe\u00a0 artin\u00a0 e t\u00eb shkruarit, tematikat dhe personazhet. Dallimi ekziston vet\u00ebm n\u00eb faktin se Herta shkruan n\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb madhe si gjermanishtja dhe ka pas vetes nj\u00eb shtet si Gjermania. Nd\u00ebrsa Vranari dallon se vuajtjet\u00a0 e saj jan\u00eb t\u00eb tmerrshme, t\u00eb vazhdueshme dhe rr\u00ebnuese. Vranarit nuk iu lejua nga regjimi komunist t\u00eb ushtronte profesionin dhe as t\u00eb botonte asgj\u00eb deri n\u00eb r\u00ebnien e tij n\u00eb dhjetor,1990<\/em><em>.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">P\u00ebr fat t\u00eb keq un\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb jem e shp\u00ebrfillur nga institucionet kulturore t\u00eb vendit, se p\u00ebrpjekjet p\u00ebr demokraci d\u00ebshtuan, kurse ne q\u00eb u ngrit\u00ebm n\u00eb 1990, u zhg\u00ebnjyem, se u p\u00ebrball\u00ebm me neokomunizmin antikomb\u00ebtar.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: A keni nj\u00eb rutin\u00eb t\u00eb caktuar p\u00ebr t\u00eb shkruar? \u00c7far\u00eb ju ndihmon t\u00eb hyni n\u00eb gjendjen e duhur krijuese?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH:<strong>\u00a0<\/strong>N\u00eb fillimet e demokracis\u00eb, k\u00ebrkoja dritare apo hap\u00ebsira t\u00eb lira p\u00ebr krijimtarin\u00eb. Ju kujtoj se isha rikthyer n\u00eb profesionin e bukur dhe fisnik, por t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb m\u00ebsuesis\u00eb, pas nj\u00eb shk\u00ebputjeje prej m\u00ebse 2 dekada e gjysm\u00eb. M\u00eb duhej shum\u00eb pun\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsoja dhe aplikoja t\u00eb rejat e sheknc\u00ebs dhe metodologjin\u00eb e bashk\u00ebkohore. Isha Kryetare e LDG dhe kisha impenjimet dhe detyrat e mia si an\u00ebtare e Kryesis\u00eb s\u00eb LDGSh, n\u00eb Tiran\u00eb, por dhe an\u00ebtare e Kryesis\u00eb s\u00eb PD. Vlor\u00eb: Nj\u00ebkoh\u00ebsisht dhe an\u00ebtare e K\u00ebshillit Komb\u00ebtar t\u00eb PD.pa ndihm\u00ebn e bashk\u00ebshortit dhe t\u00eb djalit q\u00eb m\u2019i leht\u00ebsonin pun\u00ebt, nuk do t\u2019ia kisha dal\u00eb dot. Vajza Ermelinda me bashk\u00ebshortin e saj, trompist virtuoz, muzikant\u00eb t\u00eb talentuar, emigruan n\u00eb vitin 1993, duke m\u00eb l\u00ebn\u00eb edhe djalin e tyre 1 vje\u00e7ar, nipin tim t\u00eb \u00ebmb\u00ebl q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb 33 vje\u00e7 dhe ka krijuar familjen e tij. Me gjith\u00eb ngarkes\u00ebn, un\u00eb me nj\u00eb sakrific\u00eb sublime deri n\u00eb vitin 1998, pasi dhash\u00eb dor\u00ebheqjen si Kryetare e LDG, fillova pun\u00eb sistematike n\u00eb krijimtari. Rutin\u00eb quhet profesioni, puna si sip\u00ebrmarrje a si mjet jetese \u00ebsht\u00eb puna, me t\u00eb cil\u00ebn jeton. Kurse t\u00eb shkruarit nuk \u00ebsht\u00eb profesion, \u00ebsht\u00eb pasion apo dhunti e ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb shkrihet me jet\u00ebn e individit. K\u00ebnaq\u00ebsia q\u00eb i jep v\u00ebnia n\u00eb jet\u00eb apo realizimi i talentit t\u00eb lindur, d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr t\u00eb pasqyruar t\u00eb mirat dhe t\u00eb k\u00ebqijat e k\u00ebsaj bote t\u00eb p\u00ebrdal\u00eb, krijuesi p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb dikush shnd\u00ebrrohet n\u00eb vler\u00eb intelektuale. Un\u00eb lumturohem kur v\u00eb n\u00eb dukje problemet sociale, padrejt\u00ebsit\u00eb shoq\u00ebrore, dhembjet e njer\u00ebzimit q\u00eb jan\u00eb unike n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, sado e kulturuar dhe e zhvilluar t\u00eb jet\u00eb. Korrupsioni dhe dhuna jan\u00eb t\u00eb pranishme dhe n\u00eb ato vende t\u00eb lakmuara nga ne.\u00a0<em>Vet\u00ebm gjat\u00eb Realizmit Socialist shkrimtari ishte profesionist i em\u00ebruar nga Partia-shtet dhe tematik\u00ebn, madje dhe koh\u00ebne daljes nga botimi e kishte t\u00eb planifikuar sipas planit socialist p\u00ebr kultur\u00ebn. Kurse un\u00eb shkruaj at\u00eb q\u00eb m\u00eb ngacmon, q\u00eb l\u00ebndon shoq\u00ebrin\u00eb, tjet\u00ebrson tradit\u00ebn dhe pa pik\u00eb morali mohon<\/em>\u00a0<strong>nd\u00ebrgjegjen komb\u00ebtare, Shqiptarizmin<\/strong>. Ata nuk jan\u00eb shkrimtar\u00eb, por m\u00ebdit\u00ebs, skllev\u00ebr q\u00eb i servilosen skllavopronarit, i cili i heq p\u00ebr hunde, sepse shp\u00ebrblehen si puthadoras, p\u00ebr sh\u00ebrbimin antikomb\u00ebtar q\u00eb kryejn\u00eb. Ata b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb detyruar dhe t\u00eb planifikuar nga Partia m\u00ebm\u00eb. Kurse\u00a0<em>mua m\u00eb sh\u00ebrben edhe nj\u00eb th\u00ebnie, nj\u00eb rr\u00ebfim i s\u00eb shkuar\u00ebs apo i dit\u00ebve tona, nj\u00eb kujtes\u00eb f\u00ebmij\u00ebrie q\u00eb p\u00ebr mua jan\u00eb t\u00eb pashlyeshme nga kujtesa, sepse dhe vuajtjet shpirt\u00ebrore kan\u00eb qen\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb pakrahasueshme. M\u00eb g\u00ebzojn\u00eb m\u00ebngjeset plot diell n\u00eb Vlor\u00ebn time, m\u00eb madh\u00ebron Kanina me kalan\u00eb dhe pozicionin e saj krenar e t\u00eb paepur. M\u00eb p\u00eblqejn\u00eb m\u00ebngjeset e praruara t\u00eb Vlor\u00ebs, kur eci n\u00eb bregdet, m\u00eb duket sikur zgjas duart dhe p\u00ebrqafohem me Karaburunin, Mesokanalin,Sazanin dhe Triportin,tri k\u00ebmb\u00ebt e ur\u00ebs mburoje q\u00eb na mbron e na ndan\u00eb nga uj\u00ebrat detare italiane.Gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb aq e bukur, ngjet si buz\u00ebqeshja e pafajshme e f\u00ebmij\u00ebve, por e pafat p\u00ebr politikan\u00eb mendjefresk\u00ebt. E si mund t\u00eb m\u00eb diktojn\u00eb se \u00e7\u2019duhet t\u00eb shkruaj, kur Vlora e dy deteve q\u00eb s\u2019heshtin kurr\u00eb, Kanina, fushat me malet jugper\u00ebndimore q\u00eb rrethojn\u00eb gjirin m\u00eb t\u00eb bukur, m\u00eb enigmatik t\u00eb Vlor\u00ebs dhe t\u00eb mbojtur t\u00eb Vlor\u00ebs.N\u00eb brigjet e Karaburunit, t\u00eb shpellave magjeps\u00ebse bregdetare miliona vje\u00e7are, t\u00eb cil\u00ebt nj\u00ebz\u00ebri, m\u00eb thon\u00eb: Ne jemi k\u00ebtu. P\u00ebrshkruaji dertet dhe hallet tona q\u00eb jan\u00eb rr\u00ebnjosur n\u00eb shekuj bashk\u00eb me historin\u00eb e shqiptar\u00ebve t\u00eb vuajtur. E si bekim Flladi apo Briza detare, q\u00eb bashk\u00eb me k\u00ebng\u00ebn e\u00a0 Sirenave, m\u00eb sjell p\u00ebrsh\u00ebndetjet e uj\u00ebrave t\u00eb kristalta si askund n\u00eb bot\u00eb,\u00a0<strong>t\u00eb Jonit blu dhe Ariatikut t\u00eb kalt\u00ebr<\/strong>! Jan\u00eb pik\u00ebrisht k\u00ebto ndijime q\u00eb m\u00eb japin forc\u00ebn dhe qet\u00ebsin\u00eb e mosh\u00ebs s\u00eb tret\u00eb, duke m\u00eb nxitur t\u00eb shkruaj.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: Cili \u00ebsht\u00eb mesazhi apo tema kryesore q\u00eb synoni t\u2019u p\u00ebrcillni lexuesve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme p\u00ebrmes veprave tuaja?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH:\u00a0Un\u00eb kam 27 vite q\u00eb shkruaj dhe kam l\u00ebvruar thuajse n\u00eb t\u00eb gjitha gjinit\u00eb letrare. E nisa ashtu pa ndonj\u00eb synim p\u00ebr t\u00eb ardhmen me nj\u00eb v\u00ebllim t\u00eb vog\u00ebl poetik. Por trazirat e koh\u00ebs, soll\u00ebn\u00a0<em>ngjarjet tragjike t\u00eb vitit 1997, i cili\u00a0<strong>si analogji e diktatur\u00ebs me aktualitetin e luft\u00ebs civile<\/strong>,q\u00eb u nxit nga Partia e Pun\u00ebs, q\u00eb ngriti n\u00eb k\u00ebmb t\u00eb p\u00ebrkrahurit e saj q\u00eb e brohorisnin me barkun bosh dhe nxori kriminel\u00ebt e burgjeve, ku v\u00ebllai vrau v\u00ebllan\u00eb, shiti motr\u00ebn apo vajz\u00ebn p\u00ebr prostitucion, vran\u00eb grat\u00eb p\u00ebr t\u2019u rr\u00ebmbyer stolit\u00eb prej ari, nj\u00eb barbariz\u00ebm prej huligan\u00ebsh, u b\u00eb frym\u00ebzim q\u00eb un\u00eb t\u00eb rikujtoja nj\u00eb ngjarje t\u00eb dhimbshme reale.<\/em>\u00a0Kujtoj se un\u00eb vija nga nj\u00eb shtres\u00eb e pasur, e cila u p\u00ebrmbys at\u00ebher\u00eb kur u \u00e7lirua vendi nga i huaji. N\u00eb 50 vite ndodh\u00ebn aq shum\u00eb tragjedi dhe ndryshime t\u00eb karakterit t\u00eb shqiptarit<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">N\u00eb vend q\u00eb shtresa e varf\u00ebr t\u00eb ngrihej n\u00eb nivelin e shtres\u00ebs s\u00eb mesme, e pranuan diktatur\u00ebn duke rritur mllefin dhe urrejtjen ndaj gjysm\u00ebs q\u00eb s\u2019 kishte asgj\u00eb, as p\u00ebrkrahjen e pushtetit dhe as pasurin\u00eb.\u00a0\u00a0Vuajtjet e nj\u00eb populli nga krimet monstruoze t\u00eb Partis\u00eb kishin hapur aq shum\u00eb varre dhe plag\u00eb, sa nuk num\u00ebrohen. Asnj\u00eb krim nuk i ngjante tjetrit, por t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kishin pasojat e r\u00ebnda ekonomike, politike e morale q\u00eb shprehjen e gjente te Lufta e Klasave, e cila as shuhej dhe as pak\u00ebsohej. Kjo luft\u00eb u ngrit n\u00eb nj\u00eb sistem ideologjik\u00a0ku baza e \u00e7do t\u00eb drejte apo lirie,\u00a0\u00a0fillonte se kujt race, fisi dhe familjeje i p\u00ebrkisje, p\u00ebr arsimim, p\u00ebr marr\u00eb strehim, apo nj\u00eb flet\u00eb pune.\u00a0\u00a0\u00a0Nj\u00eb luft\u00eb e till\u00eb shtazarake fillonte nga origjina e st\u00ebrgjyshit, gjyshit, babait, te djali apo vajza deri te f\u00ebmij\u00ebt e tyre.\u00a0Kjo luft\u00eb ishte aq vrastare, sa vriste n\u00ebn\u00ebn me f\u00ebmij\u00ebn n\u00eb bark\u00eb, familjen e hidhte n\u00eb humner\u00eb, apo n\u00eb rrug\u00ebn e madhe, shkat\u00ebrronte dhe vriste dashurit\u00eb e pafajshme mes dy t\u00eb rinjve me prejardhje klasore t\u00eb ndryshme.\u00a0<em><u>Vdekja tragjike e nj\u00eb vajze t\u00eb re, intelektuale dhe m\u00ebsuese tronditi qytetin bregdetar, n\u00eb janarin e vitit 1985.<\/u><\/em>\u00a0Cili vall\u00eb ishte shkaku i k\u00ebsaj jete t\u00eb humbur? -Lufta e Klasave, m\u00eb egra n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rruzullin tok\u00ebsor. Pas nj\u00eb suksesi t\u00eb admiruesh\u00ebm, t\u00eb romanit \u201c<strong>Dhembje N\u00ebne<\/strong>\u201d,paralel me publicistik\u00ebn, fillova t\u00eb shkruaj novela, tregime, skica letrare, romane dhe let\u00ebrsi p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb. Pavar\u00ebsisht se let\u00ebrsia ime sipas kritik\u00ebs profesionale \u00ebsht\u00eb nj\u00eb Let\u00ebrsi Ndryshe, e Realizmit Real, e para e k\u00ebtij lloji q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb trajtuar asnj\u00ebher\u00eb kaq transparente. Sipas analist\u00ebve, kjo rrym\u00eb e kund\u00ebrt letrare me let\u00ebrsin\u00eb e diktuar t\u00eb Realizmi Soicialist, b\u00ebn radiografin\u00eb dhe autopsin\u00eb e nj\u00eb regjimi q\u00eb tjet\u00ebrsoi kombin dhe bashk\u00ebkomb\u00ebsit. Por \u00e7do tem\u00eb ka rrjedh\u00ebn e saj autentike, shkaqet dhe pasojat e tragjedive t\u00eb nj\u00eb kombi t\u00eb lasht\u00eb si rezultat i ndarjes klasore n\u00eb dy klasa armike deri n\u00eb vdekje. \u00c7do vep\u00ebr ka natyr\u00ebn e vet t\u00eb trajtimit t\u00eb problematik\u00ebs, e cila varet nga botkuptimi apo k\u00ebndv\u00ebshtrimi i personazheve, negative apo pozitive. Po marr\u00eb novel\u00ebn \u201c<strong>Mamaja<\/strong>\u201d (ShB.Toena, 2000) N\u00ebn\u00eb apo Mama, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm gruaja q\u00eb ka lindur f\u00ebmij\u00ebn, por \u00ebsht\u00eb dhe ajo q\u00eb e ka rritur me dashurin\u00eb e n\u00ebn\u00ebs, me p\u00ebrk\u00ebdhelin\u00eb e shpirtit, me dor\u00ebn e ngroht\u00eb, me fjal\u00ebn e \u00ebmb\u00ebl dhe drith\u00ebruese t\u00eb nj\u00eb gruaje q\u00eb fati nuk i dha f\u00ebmij\u00eb, por i fali kujdesin p\u00ebr edukimin dhe bujarin\u00eb p\u00ebr mir\u00ebrritjen e atij f\u00ebmije q\u00eb b\u00ebhet nj\u00ebsh me jet\u00ebn e saj. K\u00ebt\u00eb e kupton \u00e7do njeri, kur shikon sakrific\u00ebn e asaj n\u00ebne shpirt\u00ebore apo dhembjen e pakufishme q\u00eb ndjen kur ia rr\u00ebmbejn\u00eb nga kraharori i ngroht\u00eb, k\u00ebt\u00eb dhurat\u00eb t\u00eb pa\u00e7muar, f\u00ebmij\u00ebn e saj dhe p\u00ebr \u00e7udi ajo nuk duron dot k\u00ebt\u00eb humbje nj\u00eblloj si n\u00ebna biologjike e fatkq\u00ebsisht ajo n\u00ebn\u00eb i dor\u00ebzohet vdekjes. \u00c7do vep\u00ebr ka nj\u00eb tem\u00eb m\u00eb vehte,por ka dhe misionin\u00a0\u00a0e saj edukativ. Asnj\u00ebher\u00eb veprat e nj\u00eb autori nuk krahasohen dhe as p\u00ebrgjith\u00ebsohen n\u00eb fush\u00ebn e edukimit me nj\u00ebra -tjetr\u00ebn. Secila\u00a0\u00a0ka rolin e vet dhe t\u00eb gjitha veprat e nj\u00eb autori t\u00eb marra s\u00eb bashku luajn\u00eb rolin e edukimit t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb plagosur.\u00a0<u>Un\u00eb<strong>\u00a0u kam b\u00ebr\u00eb thirrje t\u00eb rinjve<\/strong><\/u>:\u00a0<em>Duajeni dhe jetojeni jet\u00ebn ashtu si vjen, se ajo \u00ebsht\u00eb e bukur! Jeta \u00ebsht\u00eb dhurata m\u00eb e bukur q\u00eb vjen vet\u00ebm nj\u00ebher\u00eb! Ju t\u00eb rinj t\u00eb shek XXI, mos lejoni tragjedit\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebriten!(Trilogji-V\u00ebshtroni Mediuz\u00ebn\u201d, Toena, 2005,2006,2007.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>GM: \u00c7far\u00eb roli ka let\u00ebrsia n\u00eb dokumentimin e dhimbjeve t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs dhe n\u00eb form\u00ebsimin e shoq\u00ebris\u00eb? A besoni se ajo ka fuqin\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb sh\u00ebrimin e plag\u00ebve historike dhe n\u00eb ndryshimin e mend\u00ebsis\u00eb e sjelljes s\u00eb njer\u00ebzve?<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">VVH:<strong>\u00a0<\/strong>Roli q\u00eb luan let\u00ebrsia tek nj\u00eb individ \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e madhe se ndikimi i saj n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri. Shoq\u00ebria n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb rruzullit tok\u00ebsor \u00ebsht\u00eb heterogjene, sepse jo t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs prejardhje klasore. Ata vijn\u00eb nga shtresa klasore dhe familje t\u00eb ndryshme. Si t\u00eb till\u00eb kan\u00eb botkuptim t\u00eb ndrysh\u00ebm, interesa t\u00eb ve\u00e7anta, kultur\u00eb t\u00eb ndryshme edhe pse jan\u00eb bij\u00eb t\u00eb nj\u00eb n\u00ebne e nj\u00eb babai. Klasat shoq\u00ebrore jan\u00eb n\u00eb vart\u00ebsi t\u00eb sistemit politiko-shoq\u00ebror, i cili ka politikat e tij ekonomike dhe kulturore. Jo t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit i p\u00ebrvet\u00ebsojn\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn mas\u00eb dhe nivel k\u00ebto norma t\u00eb diktuara, sepse ata jan\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm me nj\u00ebri-tjetrin. Let\u00ebrsia nuk mund t\u00eb quhet dokument, pasi ky ka vlera ligjore. Kurse\u00a0<em><u>let\u00ebrsia luan nj\u00eb rol humanitar dhe edukativ shum\u00eb t\u00eb madh, karahasuar me organet e drejt\u00ebsis\u00eb.\u00a0<\/u><\/em>Shpesh her\u00eb let\u00ebrsia reale, q\u00eb nuk i b\u00ebn hosana askujt, por i b\u00ebn hije t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs apo trillit imagjinar, ose fantazis\u00eb s\u00eb bukur dhe edukative, mendoj se, si e till\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb oponenc\u00eb me ligjet e shkruara apo t\u00eb pashkruara q\u00eb jan\u00eb kund\u00ebr liris\u00eb vetjake, apo t\u00eb drejtave individuale. Let\u00ebrsia atdhetare e mirfillt\u00eb q\u00eb i b\u00ebn sh\u00ebrbim pozitiv individit, i b\u00ebn edhe shoq\u00ebris\u00eb, pa diskutim edhe kombit. A ka forc\u00eb let\u00ebrsia q\u00eb ta arrij\u00eb k\u00ebt\u00eb evolucion kulturor n\u00eb nj\u00eb konglomerat\u00eb njer\u00ebzish me nivel kulturor t\u00eb ndrysh\u00ebm? Shkrimtari duke evidentuar problemet apo fenomenet negative q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb globalizmi kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebrmasa t\u00eb frikshme, k\u00ebrkon zbutjen apo eliminimin e tyre, sepse sjellin zhdukjen e nd\u00ebrgjegjjes komb\u00ebtare. Psh:\u00a0<em>N\u00ebse do t\u00eb ngrihej me forc\u00eb nj\u00eb z\u00eb kund\u00ebr dhun\u00ebs s\u00eb gruas, do t\u00eb ngjasonte si shkrepja e pushk\u00ebs n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, e cila shuhet pa b\u00ebr\u00eb asnj\u00eb efekt, madje pa l\u00ebvizur asnj\u00eb kok\u00ebrr r\u00ebre. Nuk vjen behari me nj\u00eb lule.<\/em>\u00a0Plag\u00ebt q\u00eb ka marr\u00eb Kombi yn\u00eb, jan\u00eb aq t\u00eb thella, sa nuk gjendet asnj\u00eb melhem q\u00eb t\u2019i sh\u00ebroj\u00eb.\u00a0<em><u>Virtyti i shqiptarit q\u00eb ka qen\u00eb si yll drite p\u00ebr t\u2019i ndri\u00e7uar skutat e err\u00ebta t\u00eb shpirtit dhe llag\u00ebmet e ndotura t\u00eb jet\u00ebs, ka harruar rrug\u00ebn e Zotit.<\/u><\/em>\u00a0P\u00ebr fat t\u00eb keq ato cil\u00ebsi t\u00eb bukura, jan\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar nga\u00a0<em><u>smira, mllefi, urrejtja, servilizmi, mashtrimi q\u00eb jan\u00eb veset e mbijetes\u00ebs s\u00eb t\u00eb paaftit.<\/u><\/em>\u00a0Kujtoj se teknologjia e avancuar, dixhitalizimi, si interneti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ndihmes\u00eb e madhe, p\u00ebr t\u00eb realizuar ritmet e jet\u00ebs sa m\u00eb shpejt. Kjo teknologji, krahas t\u00eb mirave ke dhe t\u00eb meta. Po marr\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pasoj\u00eb negative: Ka shkaktuar dembelizmin e individit, duke hequr dor\u00eb nga libri. Mund ta lexosh nj\u00eb lib\u00ebr n\u00eb internet, por shijen q\u00eb t\u00eb jep libri n\u00eb let\u00ebr, kur sheh \u00e7do detaj, kur e prek me dor\u00eb, i ledhaton faqet, e lexon me sy, i kthehesh p\u00ebr t\u00eb kujtuar nj\u00eb detaj dhe t\u00eb duket sikur personazhet jan\u00eb ulur n\u00eb \u00e7do faqe edhe kuvendojn\u00eb me lexuesin. K\u00ebt\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi nuk ta jep kurr\u00eb interneti. Librat vajtojn\u00eb t\u00eb pluhurosura n\u00ebp\u00ebr biblioteka se lexuesit i kan\u00eb harruar dhe mohuar. Ai q\u00eb nuk e ka jetuar dhembjen e nj\u00eb sistemi vrastar, nuk e imagjinon dot. M\u00eb e keqja \u00ebsht\u00eb se historia duhet t\u00eb flas\u00eb p\u00ebr vuajtjet e nj\u00eb kombi,sepse brenda territorit t\u00eb tij jetonin dy grupime: Nj\u00ebri i anatemuar dhe i varur n\u00eb nj\u00eb hon qaf\u00ebthyes,apo vdiste nga spazmat brenda qelive m\u00eb t\u00eb ngushta se varret dhe m\u00eb t\u00eb ftohta se vdekja, kurse gjysma tjet\u00ebr kishte \u00e7do t\u00eb drejt\u00eb dhe liri legjitime.A nuk i b\u00ebn\u00eb pyetje vetes ky brez \u201cfatlum\u201d :\u00a0<em>Pse kjo ndarje drastike?! A nuk ishin t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00eb?!\u00a0 Nuk b\u00ebhen, ndopak kurioz q\u00eb ta njohin jet\u00ebn e tyre \u00e7njer\u00ebzore, vrasjet pa gjyq, apo t\u00eb pyesin se si u rrit f\u00ebmija jetim me baba gjall\u00eb?!Pse ky vend i pasur mbi tok\u00eb dhe n\u00ebn tok\u00eb \u00ebsht\u00eb kaq i varf\u00ebr dhe i p\u00ebr\u00e7muar nga poltika rajonale dhe kontinentale? Pse u ndoq genocidi m\u00eb i papar\u00eb nd\u00ebr shqiptar\u00ebt etnik dhe brenda trojeve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Londineze?! Pse ky vend autokton n\u00eb trojet e veta u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb burg gjigand , ku kishte vet\u00ebm rojtar\u00eb dhe t\u00eb burgosur. Pse Shqip\u00ebria e bukur si nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb varrez\u00eb gjigande, plot me varre pa em\u00ebr? Kaq pak humaniz\u00ebm ka ngelur nd\u00ebr shqiptar\u00ebt q\u00eb nuk ia edukojn\u00eb brezit t\u00eb ri t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e hidhur t\u00eb nj\u00eb kombi q\u00eb e \u00e7mon lirin\u00eb baraz me jet\u00ebn?! P\u00ebrgjigjja e k\u00ebtyre pyetjeve enigm\u00eb, \u00ebsht\u00eb:<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Mungesa e leximit apo mosp\u00ebrfillja politike e futjes s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb bashk\u00ebkohore t\u00eb pas viteve \u201890, n\u00ebp\u00ebr shkolla, \u00ebsht\u00eb m\u00ebkati m\u00eb i madh i qeveris\u00eb, t\u00eb cilin un\u00eb e quaj krim ndaj kultur\u00ebs komb\u00ebtare<em>. Duhet t\u00eb jemi kund\u00ebr p\u00ebr\u00e7arjes me nj\u00ebri- tjetrin, mllefit, smir\u00ebs, urrejtjes, dhe hakmarrjes se k\u00ebto cil\u00ebsi nuk na nderojn\u00eb. Ne kemi nevoj\u00eb t\u00eb falim dhe t\u00eb marrim dashuri njer\u00ebzore, t\u00eb jemi tolerant\u00eb, t\u00eb kemi v\u00ebllaz\u00ebrim dh t\u00ebjemi model i mir\u00ebsis\u00eb.. K\u00ebto i jep me tep\u00ebri nj\u00eb let\u00ebrsi q\u00eb pasqyron realitetin e kombit shqiptar me t\u00eb mirat dhe t\u00eb k\u00ebqijat e tij.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>INTERVIST\u00cb ME SHKRIMTAREN SHUM\u00cbDIMENSIONALE VILHELME VRANA HAXHIRAJ (IV) EKSKLUZIVE NGA G\u00cbZIM MARKU Ka z\u00ebra q\u00eb nuk mjaftohen me t\u00eb treguarit e nj\u00eb historie, ata duan t\u00eb ngulitin gjurm\u00eb n\u00eb vet\u00ebdijen ton\u00eb. Nj\u00eb prej k\u00ebtyre z\u00ebrave \u00ebsht\u00eb Vilhelme Vrana Haxhiraj, shkrimtarja q\u00eb e ka kthyer let\u00ebrsin\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur kujtes\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb prekur &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":117925,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-117921","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117921","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117921"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117927,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117921\/revisions\/117927"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/117925"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}