{"id":119251,"date":"2025-07-17T17:40:11","date_gmt":"2025-07-17T17:40:11","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=119251"},"modified":"2025-07-17T17:40:41","modified_gmt":"2025-07-17T17:40:41","slug":"e-dymbedhjetet-e-pamjaftueshem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/07\/17\/e-dymbedhjetet-e-pamjaftueshem\/","title":{"rendered":"T\u00eb Dymb\u00ebdhjet\u00ebt e pamjaftuesh\u00ebm"},"content":{"rendered":"<div id=\"rekl-49\"><strong>Aurel PLASARI<\/strong><\/div>\n<div class=\"readmore-text-here\">\n<p><strong>Nga cikli \u201cMe historin\u00eb posht\u00eb n\u00ebnkres\u00ebs\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Ja edhe nj\u00eb rast kur historia lexohet p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar: q\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur lirin\u00eb nuk mjaftojn\u00eb 12 t\u00eb pan\u00ebnshtruar p\u00ebrkundrejt 1.238 t\u00eb n\u00ebnshtruarve, edhe profesor\u00eb qofshin ata. E ka ofruar nj\u00eb m\u00ebsim t\u00eb till\u00eb historie eseisti Giorgio Boatti me librin \u2018Preferirei di no. Le storie dei dodici professori che si opposero a Mussolini\u2019 (bot. Einaudi 2001). \u201c\u00c7ik\u00eb e nga nj\u00eb \u00e7ik\u00eb\u201d, kjo ka qen\u00eb teknika dinake e regjimit fashist p\u00ebr t\u00eb privuar qytetar\u00ebt nga liria. Nj\u00eb mas\u00eb ligjore tani, nj\u00eb mas\u00eb ligjore pastaj, hiq pak liri k\u00ebtu, zhvat pak liri atje.<\/p>\n<p>Synimi: q\u00eb qytetari t\u00eb mos e ndiej\u00eb se \u00e7\u2019po ndodh me lirin\u00eb e tij derisa m\u00eb n\u00eb fund ta gjej\u00eb veten t\u00eb zhveshur krejt\u00ebsisht prej saj. K\u00ebshtu u vun\u00eb n\u00eb funksionim n\u00eb Italin\u00eb fashiste ato masa q\u00eb njihen si ligjet \u201cfascistissime\u201d. I pari nd\u00ebr to, p\u00ebr t\u00eb siguruar aderimin sa m\u00eb t\u00eb rras\u00ebt t\u00eb intelektual\u00ebve n\u00eb regjimin fashist, ishte nj\u00eb ligj i 24 dhjetorit 1925, q\u00eb kishte p\u00ebr objekt funksionar\u00ebt shtet\u00ebror\u00eb, si pjes\u00eb e tyre edhe trup\u00ebn m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebse. N\u00ebp\u00ebrmjet tij u largua nga m\u00ebsimdh\u00ebnia i pari kontingjent prej 500 vetash, nga rektor\u00eb deri m\u00ebsues shkolle fillore, si \u201cpersona t\u00eb pap\u00ebrshtatsh\u00ebm\u201d n\u00eb raport me parimin e formuluar nga vet\u00eb Mussolini: \u201cN\u00eb Itali nuk ka vend p\u00ebr antifashist\u00ebt; ka vend vet\u00ebm p\u00ebr fashist\u00ebt, nd\u00ebrsa p\u00ebr \u2018afashist\u00ebt\u2019 vet\u00ebm kur t\u00eb jen\u00eb qytetar\u00eb t\u00eb ndersh\u00ebm dhe shembullor\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Me ligjin e 28 gushtit 1931 regjimi fashist e shtr\u00ebngoi edhe m\u00eb profesoratin n\u00eb dar\u00ebn e privimit t\u00eb liris\u00eb dhe t\u00eb n\u00ebnshtrimit; ai i detyronte profesor\u00ebt universitar\u00eb t\u00eb betoheshin p\u00ebr besnik\u00ebri ndaj fashizmit me k\u00ebt\u00eb formul\u00eb: \u201cBetohem t\u2019i jem besnik Mbretit, trash\u00ebguesve t\u00eb tij mbret\u00ebror\u00eb, dhe Regjimit Fashist, t\u00eb respektoj besnik\u00ebrisht Statutin dhe ligjet e tjera t\u00eb shtetit, t\u00eb ushtroj detyr\u00ebn e m\u00ebsimdh\u00ebnies dhe t\u00eb p\u00ebrmbush t\u00eb gjitha detyrimet akademike me synimin p\u00ebr t\u00eb formuar qytetar\u00eb veprimtar\u00eb, t\u00eb ndersh\u00ebm e t\u00eb devotsh\u00ebm ndaj atdheut dhe Regjimit Fashist. Betohem q\u00eb nuk b\u00ebj pjes\u00eb dhe nuk do t\u00eb b\u00ebj pjes\u00eb n\u00eb shoqata ose parti veprimtaria e t\u00eb cilave nuk p\u00ebrputhet me detyrimet e detyr\u00ebs sime\u201d.<\/p>\n<p><strong>E di q\u00eb fashizmi i at\u00ebhersh\u00ebm ka mbetur vet\u00ebm nostalgji, \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebr llogaria q\u00eb ma provokon historia e t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00ebve n\u00eb rrethana gjithnj\u00eb aktuale: \u00c7\u2019fuqi mund t\u00eb ket\u00eb refuzimi i vet\u00ebm 12 profesor\u00ebve p\u00ebrkundrejt n\u00ebnshtrimit t\u00eb 1.238 t\u00eb tjer\u00ebve?<\/strong><\/p>\n<p>Me fjal\u00eb m\u00eb t\u00eb thjeshta kjo do t\u00eb thoshte jo vet\u00ebm q\u00eb profesor\u00ebt duhej t\u00eb ishin \u201cfashist\u00eb\u201d, por atyre u k\u00ebrkohej t\u00eb prodhonin n\u00ebp\u00ebr auditor\u00eb \u201cfashist\u00eb n\u00eb seri\u201d. Vet\u00ebm 12, nd\u00ebr 1.250 profesor\u00eb gjithsej, nuk iu n\u00ebnshtruan vullnetit t\u00eb Duces. Historit\u00eb\u00a0 njer\u00ebzore t\u00eb t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00ebve ka mbledhur dhe ka rind\u00ebrtuar n\u00eb librin e tij Giorgio Boatti: Dikush i pensionuar p\u00ebrdhunsh\u00ebm para kohe. Dikush tjet\u00ebr i shtr\u00ebnguar t\u00eb n\u00ebnshkruante dor\u00ebheqjen. T\u00eb tjer\u00eb t\u00eb p\u00ebrjashtuar nga m\u00ebsimdh\u00ebnia n\u00eb \u00e7do nivel, madje edhe nga m\u00ebsimdh\u00ebnia private n\u00eb sht\u00ebpi. Nj\u00eb tjet\u00ebr i p\u00ebrndjekur nga kontrollet dhe bastisjet e vijueshme t\u00eb policis\u00eb sekrete fashiste. Tjetri me degdisje n\u00eb kamp p\u00ebrqendrimi. Ndonj\u00eb n\u00eb burg, ku edhe vdiq. Etj. N\u00ebse disa nd\u00ebr t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00ebt mund t\u00eb llogariten p\u00ebr antifashist\u00eb, p\u00ebr shembull ata syresh q\u00eb kishin n\u00ebnshkruar m\u00eb 1925 \u201cManifestin e Intelektual\u00ebve Antifashist\u00eb\u201d t\u00eb Benedetto Croce-s, t\u00eb tjer\u00eb e refuzuan nj\u00eb betim t\u00eb till\u00eb thjesht jo se qen\u00eb antifashist\u00eb, por sepse ai binte ndesh me nd\u00ebrgjegjen e tyre profesionale. P\u00ebr shembull, si\u00e7 e shpallte n\u00eb refuzimin e tij nj\u00ebri syresh: \u201cAkti im nuk synon t\u00eb ket\u00eb asnj\u00eb dometh\u00ebnie politike . \u00cbsht\u00eb thjesht\u00ebsisht nj\u00eb akt respekti ndaj imperativit kategorik t\u00eb detyr\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.syri.net\/uploads\/syri.net\/images\/2025\/July\/17\/auto_Capture-751752733141.jpg\" alt=\"Image\" \/><\/p>\n<p><strong>Po sikur, n\u00eb vitin e larg\u00ebt 1931, t\u00eb 1.250 profesor\u00ebt universitar\u00eb t\u2019i kishin th\u00ebn\u00eb \u201cjo\u201d betimit fashist, pranimit p\u00ebr t\u2019u n\u00ebnshtruan dhe, si rrjedhim, p\u00ebr t\u00eb n\u00ebnshtruar t\u00eb tjer\u00ebt?<\/strong><\/p>\n<p>Kaq sa p\u00ebr t\u00eb dalluar se \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb nd\u00ebrgjegjja profesionale.<\/p>\n<p>T\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00ebt, p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb refuzimi t\u00eb till\u00eb, humb\u00ebn jo vet\u00ebm karrier\u00ebn, por edhe lirin\u00eb vetjake, shpesh edhe at\u00eb familjare. Mbase edhe jet\u00ebn. Por i q\u00ebndruan liris\u00eb s\u00eb mendimit dhe rezultuan me llogari t\u00eb q\u00ebruara me nd\u00ebrgjegjen e vet. Ruajt\u00ebn edhe dinjitetin dhe, p\u00ebrkat\u00ebsisht, emrin e mir\u00eb me t\u00eb cilin ende sot po kujtohen. Edhe pse historia \u2013 si\u00e7 thuhet \u2013 nuk b\u00ebhet me \u201csikur\u201d, lexuesit e sot\u00ebm kan\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb pyesin: Po sikur, n\u00eb vitin e larg\u00ebt 1931, t\u00eb 1.250 profesor\u00ebt universitar\u00eb t\u2019i kishin th\u00ebn\u00eb \u201cjo\u201d betimit fashist, pranimit p\u00ebr t\u2019u n\u00ebnshtruan dhe, si rrjedhim, p\u00ebr t\u00eb n\u00ebnshtruar t\u00eb tjer\u00ebt? T\u00eb kuptohemi: \u201cbetimi\u201d nuk do t\u00eb thot\u00eb se ata q\u00eb e kryen at\u00eb u b\u00ebn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb fashist\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb dhe prodhuan n\u00ebp\u00ebr auditor\u00eb \u201cfashist\u00ebt n\u00eb seri\u201d. Komunikimi mendor profesor-student n\u00ebp\u00ebr auditor\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i nd\u00ebrlikuar, kjo \u00ebsht\u00eb e sigurt.<\/p>\n<p><strong>E ka t\u00eb kot\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri n\u00ebse shpreson ta shp\u00ebtoj\u00eb lirin\u00eb e vet vet\u00ebm fal\u00eb q\u00ebndres\u00ebs s\u00eb atyre disa shum\u00eb t\u00eb pak\u00ebve. P\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb ndryshe: nuk mund t\u2019u ngarkohet vet\u00ebm disa shum\u00eb t\u00eb pak\u00ebve marrja p\u00ebrsip\u00ebr e p\u00ebrgjegj\u00ebsive t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb t\u00ebr\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Mir\u00ebpo mbetet pyetja: Po sikur ajo turm\u00eb e st\u00ebrmadhe profesor\u00ebsh t\u00eb mos ia kishin l\u00ebshuar lirin\u00eb e tyre regjimit fashist, me teknik\u00ebn e tij t\u00eb p\u00ebrmendur \u201c\u00e7ik\u00eb e nga nj\u00eb \u00e7ik\u00eb\u201d, a do t\u00eb kishte p\u00ebrfunduar Italia n\u00eb at\u00eb katastrof\u00eb njer\u00ebzore n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn p\u00ebrfundoi? Libra si ky i Giorgio Boattit ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar sesi p\u00ebrmbysja e demokracive nuk ndodh vet\u00ebm me tanke ose me grushte t\u00eb dhunshme shteti, por edhe duke promovuar \u201c\u00e7ik\u00eb e nga nj\u00eb \u00e7ik\u00eb\u201d fanatiz\u00ebm mendimi dhe intoleranc\u00eb mendimi, duke i trajtuar kund\u00ebrshtar\u00ebt e mendimit si armiq t\u00eb shtetit e mandej t\u00eb popullit dhe duke i skajuar n\u00ebp\u00ebrmjet asaj q\u00eb quhet n\u00eb politologji \u201cdhun\u00eb strukturore\u201d t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb mendojn\u00eb ndryshe nga pushteti. P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfunduar me vrasjen e liris\u00eb. Meq\u00eb, si lexuesit e sot\u00ebm, as vet\u00eb nuk jetoj n\u00eb Italin\u00eb fashiste dhe e di q\u00eb fashizmi i at\u00ebhersh\u00ebm ka mbetur vet\u00ebm nostalgji, \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebr llogaria q\u00eb ma provokon historia e t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00ebve n\u00eb rrethana gjithnj\u00eb aktuale: \u00c7\u2019fuqi mund t\u00eb ket\u00eb refuzimi i vet\u00ebm 12 profesor\u00ebve p\u00ebrkundrejt n\u00ebnshtrimit t\u00eb 1.238 t\u00eb tjer\u00ebve?<\/p>\n<p>Nj\u00eb fuqi morale relative, jo m\u00eb shum\u00eb: k\u00ebt\u00eb p\u00ebrgjigje dha historia. P\u00ebr t\u00eb ruajtur lirin\u00eb \u2013 lirit\u00eb n\u00eb i da\u00e7i n\u00eb shum\u00ebs \u2013 nuk mjaftuaka q\u00ebndresa e disa shum\u00eb t\u00eb pak\u00ebve, sado e guximshme dhe e vendosur qoft\u00eb ajo. E ka t\u00eb kot\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri n\u00ebse shpreson ta shp\u00ebtoj\u00eb lirin\u00eb e vet vet\u00ebm fal\u00eb q\u00ebndres\u00ebs s\u00eb atyre disa shum\u00eb t\u00eb pak\u00ebve. P\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb ndryshe: nuk mund t\u2019u ngarkohet vet\u00ebm disa shum\u00eb t\u00eb pak\u00ebve marrja p\u00ebrsip\u00ebr e p\u00ebrgjegj\u00ebsive t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb t\u00ebr\u00eb.\u00a0<a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2021\/02\/22\/te-dymbedhjetet-e-pamjaftueshem\/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5eYXqu0fA94gOF-6jNRugkt1uyGQprf3Q1L95B31-ULeaEefwlxTS4rGSuNA_aem_rDsj3KlaMo-yCMYjAD-SoQ\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\/Hashtag\/<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aurel PLASARI Nga cikli \u201cMe historin\u00eb posht\u00eb n\u00ebnkres\u00ebs\u201d Ja edhe nj\u00eb rast kur historia lexohet p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar: q\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur lirin\u00eb nuk mjaftojn\u00eb 12 t\u00eb pan\u00ebnshtruar p\u00ebrkundrejt 1.238 t\u00eb n\u00ebnshtruarve, edhe profesor\u00eb qofshin ata. E ka ofruar nj\u00eb m\u00ebsim t\u00eb till\u00eb historie eseisti Giorgio Boatti me librin \u2018Preferirei di no. Le storie dei &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":119252,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-119251","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119251"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119254,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119251\/revisions\/119254"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/119252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}