{"id":119512,"date":"2025-07-21T17:09:22","date_gmt":"2025-07-21T17:09:22","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=119512"},"modified":"2025-07-21T17:11:28","modified_gmt":"2025-07-21T17:11:28","slug":"nisi-gjithcka-nga-nje-vile-ne-milano-sa-vila-te-tjera-duhen-ne-tirane-per-te-zbuluar-te-njejtin-sistem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/07\/21\/nisi-gjithcka-nga-nje-vile-ne-milano-sa-vila-te-tjera-duhen-ne-tirane-per-te-zbuluar-te-njejtin-sistem\/","title":{"rendered":"Arkitektura si alibi: Roli i Boerit dhe maskimi i interesave oligarkike n\u00eb Shqip\u00ebri"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Alba KEPI<\/strong><\/p>\n<p>Historia e shkat\u00ebrrimit urban dhe korrupsionit q\u00eb tronditi Milanon nisi me shembjen e nj\u00eb vile historike n\u00eb Piazza Aspromonte \u2014 nj\u00eb akt q\u00eb nxori n\u00eb pah nj\u00eb rrjet t\u00eb thell\u00eb lidhjesh mes politik\u00ebs, kapitalit t\u00eb err\u00ebt dhe arkitektur\u00ebs. Hetimet e m\u00ebtejshme zbuluan emra t\u00eb fuqish\u00ebm dhe lidhje t\u00eb ngushta q\u00eb vun\u00eb n\u00eb rrezik integritetin urban t\u00eb qytetit.<\/p>\n<p>Por n\u00eb Tiran\u00eb, ky proces shkat\u00ebrrues duket t\u00eb jet\u00eb n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe.<\/p>\n<p>Sa vila historike jan\u00eb shembur n\u00eb kryeqytet?<\/p>\n<p>Sa nd\u00ebrtesa kulture e arti jan\u00eb rrafshuar?<\/p>\n<p>Dhe sa prej tyre duhet t\u00eb shemben p\u00ebr t\u00eb ndezur alarmin e hapur hetimet p\u00ebr t\u00eb ndalur k\u00ebt\u00eb spirale destruktive?<\/p>\n<p>Ndryshe nga Milano, ku institucione dhe media reaguan shpejt dhe fuqish\u00ebm, n\u00eb Tiran\u00eb proceset hetimore mungojn\u00eb ose jan\u00eb shume t\u00eb ngadalta, nd\u00ebrsa kapitalet e err\u00ebta dhe klientelizmi politik dominojn\u00eb zhvillimin urban.<\/p>\n<p>Kjo b\u00ebn q\u00eb Tirana t\u00eb jet\u00eb sh\u00ebmb\u00eblltyra m\u00eb tragjike e modelit Milano \u2014 nj\u00eb shembull i keq i nj\u00eb sistemi q\u00eb p\u00ebrmbys hap\u00ebsir\u00ebn publike, grabit pron\u00ebn private dhe shkat\u00ebrron identitetin qytetar.<\/p>\n<p>Sa vila t\u00eb tjera duhet t\u00eb shemben n\u00eb Tiran\u00eb q\u00eb ky sistem t\u00eb ekspozohet?<\/p>\n<p>Sa koh\u00eb do t\u00eb kaloj\u00eb pa u hapur nj\u00eb proces hetimor?<\/p>\n<p>N\u00eb Tiran\u00eb, transformimi urban q\u00eb ka ndodhur gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb ndryshim fizik, por nj\u00eb shp\u00ebrfytyrim i thell\u00eb i identitetit dhe funksionit t\u00eb qytetit. Ky transformim vjen si rezultat i nj\u00eb modeli zhvillimi q\u00eb n\u00eb thelb \u00ebsht\u00eb i kapur nga kapitale t\u00eb err\u00ebta dhe interesa klienteliste, ku politika dhe ekonomia bashk\u00ebpunojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar p\u00ebrfitime t\u00eb shpejta dhe personale.<\/p>\n<p>Sa vila historike jan\u00eb shkat\u00ebrruar n\u00eb Tiran\u00eb? Askush nuk e di sakt\u00ebsisht, por p\u00ebrmes nj\u00eb procesi sistematik dhe t\u00eb pandalsh\u00ebm, qindra nd\u00ebrtesa t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore jan\u00eb rrafshuar, duke l\u00ebn\u00eb pas vet\u00ebm nj\u00eb zbraz\u00ebti t\u00eb hap\u00ebsirave urbane dhe nj\u00eb peizazh i betonizuar. K\u00ebto shkat\u00ebrrime shpesh justifikohen me plane urbanistike t\u00eb paqarta, t\u00eb cilat n\u00eb fakt jan\u00eb mb\u00ebshtetje formale p\u00ebr projekte t\u00eb zhvilluara nga grupe interesi t\u00eb lidhura me qeverin\u00eb.<\/p>\n<p>Kapitalet e err\u00ebta q\u00eb financojn\u00eb k\u00ebto projekte krijuan nj\u00eb ekosistem korruptiv ku ligji dhe rregullat jan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb penges\u00eb formale q\u00eb tejkalohet leht\u00eb, n\u00eb d\u00ebm t\u00eb qytetit, t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb jet\u00ebs s\u00eb banor\u00ebve dhe mjedisin urban.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb skenar, figura si Stefano Boeri, arkitekti i njohur q\u00eb ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb projekte madhore n\u00eb Tiran\u00eb dhe m\u00eb gjer\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb model ku arkitektura sh\u00ebrben si fasad\u00eb p\u00ebr projekte me interesa politike dhe ekonomike, shpesh duke censuruar media dhe z\u00ebrat kritik\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Arkitektura si alibi: Roli i Boerit dhe maskimi i interesave oligarkike n\u00eb Shqip\u00ebri<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrfshirja e arkitektit Stefano Boeri n\u00eb projekte t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme urbane n\u00eb Tiran\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur nga autoritetet shqiptare jo vet\u00ebm si element prestigji nd\u00ebrkomb\u00ebtar, por edhe si nj\u00eb instrument p\u00ebr t\u00eb legjitimuar nj\u00eb model zhvillimi thell\u00ebsisht t\u00eb politizuar dhe t\u00eb kontrolluar nga kapitali oligarkik. N\u00ebn petkun e inovacionit dhe vizionit modern urban, shpesh fshihet nj\u00eb realitet shum\u00eb m\u00eb kompleks dhe problematik: zhvendosja e kontrollit mbi hap\u00ebsir\u00ebn publike nga interesat qytetare tek nj\u00eb sistem klientelist dhe ekonomikisht i mbyllur.<\/p>\n<p>N\u00eb vend q\u00eb arkitektura t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si mjet i transparenc\u00ebs, gjith\u00ebp\u00ebrfshirjes dhe vizionit afatgjat\u00eb, ajo \u00ebsht\u00eb transformuar n\u00eb nj\u00eb mjet komunikimi q\u00eb mbulon munges\u00ebn e proceseve demokratike n\u00eb planifikimin urban. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, Boeri, me pesh\u00ebn e tij profesionale, ka funksionuar \u2014 me vet\u00ebdije apo jo \u2014 si nj\u00eb garanci estetike p\u00ebr projekte q\u00eb p\u00ebrndryshe do t\u00eb ishin objekt kritikash publike dhe shqyrtimi institucional.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb ndodh realisht \u00ebsht\u00eb instrumentalizimi i autoritetit profesional p\u00ebr t\u00eb fshehur konfliktin e interesit, munges\u00ebn e transparenc\u00ebs n\u00eb vendimmarrje dhe p\u00ebrfitimet e drejtp\u00ebrdrejta t\u00eb nj\u00eb rrethi t\u00eb ngusht\u00eb oligarkik, i lidhur ngusht\u00eb me pushtetin vendor dhe qendror. P\u00ebrmes k\u00ebsaj skeme, zhvillimi urban shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb proces t\u00eb kontrolluar nga lart, ku qytetari humb fuqin\u00eb e tij dhe hap\u00ebsira publike i n\u00ebnshtrohet logjik\u00ebs s\u00eb kapitalit t\u00eb err\u00ebt.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prirje q\u00eb nuk i p\u00ebrket vet\u00ebm Tiran\u00ebs, por e gjejm\u00eb edhe n\u00eb raste t\u00eb ngjashme si n\u00eb Milano. Por n\u00eb Tiran\u00eb, ku mungon nj\u00eb sistem i fort\u00eb kontrolli institucional dhe ku media p\u00ebrballet me kufizime t\u00eb r\u00ebnda, ky model shfaqet n\u00eb form\u00ebn e tij m\u00eb t\u00eb zhveshur: nj\u00eb paradigm\u00eb e zhvillimit t\u00eb kapur, ku arkitektura p\u00ebrdoret jo p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar qytetari, por p\u00ebr t\u00eb mbrojtur interesat e pushteti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Alba KEPI Historia e shkat\u00ebrrimit urban dhe korrupsionit q\u00eb tronditi Milanon nisi me shembjen e nj\u00eb vile historike n\u00eb Piazza Aspromonte \u2014 nj\u00eb akt q\u00eb nxori n\u00eb pah nj\u00eb rrjet t\u00eb thell\u00eb lidhjesh mes politik\u00ebs, kapitalit t\u00eb err\u00ebt dhe arkitektur\u00ebs. Hetimet e m\u00ebtejshme zbuluan emra t\u00eb fuqish\u00ebm dhe lidhje t\u00eb ngushta q\u00eb vun\u00eb n\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":119138,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-119512","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119512"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119514,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119512\/revisions\/119514"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/119138"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}