{"id":120145,"date":"2025-07-31T08:13:10","date_gmt":"2025-07-31T08:13:10","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=120145"},"modified":"2025-07-31T08:33:27","modified_gmt":"2025-07-31T08:33:27","slug":"gazeta-italiane-edi-rama-shnderroi-tiranen-ne-nje-shkretetire-me-kulla-dhe-ngjyra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/07\/31\/gazeta-italiane-edi-rama-shnderroi-tiranen-ne-nje-shkretetire-me-kulla-dhe-ngjyra\/","title":{"rendered":"Media italiane: Tirana e Edi Ram\u00ebs nj\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb me kulla dhe ngjyra!"},"content":{"rendered":"<p>Lucia Tozzi, studiuese e politikave urbane dhe gazetare e pavarur n\u00eb Itali ka publikuar nj\u00eb artikull rreth zhvillimit urban n\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb\u00a0<strong><a href=\"https:\/\/lucysullacultura.com\/tirana-e-il-futuro-di-milano\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">artikullin e titulluar \u201cTirana, Milanoja e ardhshme\u201d<\/a><\/strong>, Lucia Tozzi kritikon ashp\u00ebr transformimin e kryeqytetit shqiptar n\u00ebn drejtimin e Edi Ram\u00ebs. Ajo e konsideron Qeverin\u00eb Rama si nj\u00eb model autoritar t\u00eb zhvillimit t\u00eb qyteteve, me pasoja t\u00eb thella sociale dhe kulturore.<\/p>\n<p>Sipas Tozzi, Rama \u2013 artist i kthyer n\u00eb politikan \u2013 e ka kthyer Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb nj\u00eb laborator t\u00eb arkitektur\u00ebs globale, ku mungesa e rregullave dhe e rezistenc\u00ebs civile i lejon t\u00eb realizohen projekte gjigande dhe luksoze, shpesh t\u00eb shk\u00ebputura nga nevojat e komunitetit.<\/p>\n<p>P\u00ebr Ram\u00ebn thuhet se bashk\u00ebpunon me arkitekt\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb si Alejandro Aravena, Stefano Boeri, Bjarke Ingels dhe MVRDV p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar grada\u00e7ela, rezidenca, qendra tregtare dhe \u201csmart city\u201d, shpesh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb dhunshme ndaj hap\u00ebsir\u00ebs publike dhe banor\u00ebve lokal\u00eb.<\/p>\n<p>Ajo n\u00ebnvizon paradoksin mes imazhit \u201ccool\u201d, progresiv dhe t\u00eb gjelb\u00ebr q\u00eb Rama promovon n\u00eb sken\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare, dhe realitetit t\u00eb zhvendosjeve, polarizimit, rritjes s\u00eb betonizimit dhe ikjes masive t\u00eb t\u00eb rinjve shqiptar\u00eb jasht\u00eb vendit.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/lucysullacultura.com\/tirana-e-il-futuro-di-milano\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>SHKRIMI I PLOT\u00cb<\/strong><\/a><\/p>\n<p dir=\"ltr\">\u201cShqip\u00ebria prodhon m\u00eb shum\u00eb arkitektur\u00eb se e gjith\u00eb pjesa tjet\u00ebr e Evrop\u00ebs\u201d, thot\u00eb me krenari kryeministri i saj, Edi Rama. Por, nd\u00ebrsa ai ia beson nd\u00ebrtimin e pallateve luksoze dhe grata\u00e7elave arkitekt\u00ebve t\u00eb famsh\u00ebm me qasje kolonialiste, banor\u00ebt d\u00ebbohen ose largohen nga vendi. A do t\u00eb ndodh\u00eb e nj\u00ebjta gj\u00eb edhe n\u00eb Milano?<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Luigji XVI n\u00eb filmin e Mel Brooks, i luajtur nga vet\u00eb regjisori n\u00eb kopshtet e Versaj\u00ebs n\u00eb prag t\u00eb Revolucionit Francez, shfaqet duke ngritur fundet e damave t\u00eb oborrit ose duke ngacmuar oborrtar\u00ebt, duke mashtruar n\u00eb nj\u00eb loj\u00eb shahu me njer\u00ebz t\u00eb gjall\u00eb. Dhe, sapo kryen ndonj\u00eb t\u00eb pab\u00ebr\u00eb, ai sheh nga kamera me nj\u00eb fytyr\u00eb t\u00eb djall\u00ebzuar dhe komenton: \u201c\u00cbsht\u00eb bukur t\u00eb jesh mbret\u201d, i k\u00ebnaqur nga ndjesia e pand\u00ebshkueshm\u00ebris\u00eb q\u00eb i jep pushteti absolut.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">K\u00ebshtu e imagjinoj Edi Ram\u00ebn \u2013 ish-artist, ish-kryetar bashkie i Tiran\u00ebs dhe tani kryeminist\u00ebr i vendit dhe kryetar i Partis\u00eb Socialiste, n\u00eb pushtet q\u00eb nga fundi i viteve \u201990. Nj\u00eb njeri q\u00eb m\u00eb 16 maj u gjunj\u00ebzua publikisht para Giorgia Melonit, si shenj\u00eb e marr\u00ebveshjes fitimprur\u00ebse p\u00ebr qendrat e migrant\u00ebve n\u00eb Gjad\u00ebr, dhe m\u00eb 6 qershor priti n\u00eb sheshin Sk\u00ebnderbej n\u00eb Tiran\u00eb nj\u00ebqind e pes\u00ebdhjet\u00eb nga arkitekt\u00ebt m\u00eb prestigjioz\u00eb n\u00eb bot\u00eb, n\u00eb festivalin Bread &amp; Heart, t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb thoshin \u00e7do blasfemi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb projekte n\u00eb Shqip\u00ebri, duke e lartuar at\u00eb si liderin m\u00eb t\u00eb kulturuar dhe demokratik n\u00eb bot\u00eb. N\u00eb fakt, n\u00eb videot q\u00eb dokumentojn\u00eb k\u00ebto shfaqje (madje edhe nj\u00eb t\u00eb tret\u00eb m\u00eb 10 korrik n\u00eb Rom\u00eb ku s\u00ebrish u gjunj\u00ebzua para kryeministres italiane), ai shikon nga kamera, por nuk gjen guximin t\u00eb shpreh\u00eb qart\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e tij.<\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583432\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Vista-tirana-1024x768-1-640x480.jpeg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Vista-tirana-1024x768-1-640x480.jpeg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Vista-tirana-1024x768-1-750x563.jpeg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Vista-tirana-1024x768-1.jpeg 1024w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" data-pin-no-hover=\"true\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\">N\u00eb fund t\u00eb fundit, Rama \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb artist se sa njeri teatri dhe preferon t\u00eb shpreh\u00eb ndjenjat e tij p\u00ebrmes transformimit vizual. Tirana \u2013 dhe e gjith\u00eb Shqip\u00ebria \u2013 \u00ebsht\u00eb telajoja e tij, dhe n\u00eb transformimin e dhunsh\u00ebm t\u00eb saj shfaqet deliri i madh\u00ebshtis\u00eb q\u00eb e karakterizon. \u201cShqip\u00ebria prodhon m\u00eb shum\u00eb arkitektur\u00eb se e gjith\u00eb pjesa tjet\u00ebr e Evrop\u00ebs\u201d, deklaroi ai me krenari n\u00eb hapjen e Festivalit, n\u00eb nj\u00eb sall\u00eb t\u00eb mbuluar me qilima dhe t\u00eb rrethuar nga arkitekt\u00ebt e tij t\u00eb af\u00ebrt. N\u00eb m\u00eb pak se dy dekada, ai ka arritur t\u00eb shp\u00ebrb\u00ebj\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb till\u00eb rregullash urbanistike sa p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar nd\u00ebrtimin e t\u00eb pakt\u00ebn 139 kullave me nj\u00eb mesatare prej 26 kate (disa deri n\u00eb 100) vet\u00ebm n\u00eb Tiran\u00eb \u2013 nj\u00eb qytet me 536 mij\u00eb banor\u00eb, m\u00eb pak se sa Gjenova.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">\u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb gjeni, arriti ta b\u00ebj\u00eb Tiran\u00ebn si Dubai i Evrop\u00ebs\u201d, m\u00eb thot\u00eb me entuziaz\u00ebm pronari im, krenar p\u00ebr pamjen e re t\u00eb skyline-it me kulla t\u00eb qytetit. Por Edi Rama e di q\u00eb kjo lloj miratimi i brendsh\u00ebm, fituar p\u00ebrmes kullave luksoze, nuk ting\u00ebllon mir\u00eb n\u00eb rrethet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb coolness-it. Dubai nuk \u00ebsht\u00eb demokratik, nuk \u00ebsht\u00eb \u201ci gjelb\u00ebr\u201d dhe \u00ebsht\u00eb e papranueshme si model progresi p\u00ebr nj\u00eb vend q\u00eb synon t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb BE si pjes\u00eb e \u201cgrupit t\u00eb t\u00eb mir\u00ebve\u201d. Prandaj ai th\u00ebrret \u201cushtrin\u00eb e tij t\u00eb arkitektur\u00ebs\u201d p\u00ebr t\u00eb imponuar nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb re.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Alejandro Aravena, i njohur si p\u00ebr projektet e tij t\u00eb banesave sociale n\u00eb Kili ashtu edhe p\u00ebr t\u00ebrheqjen e tij personale, dhe fitues i \u00e7mimit Pritzker \u2013 \u00e7mimi m\u00eb i lart\u00eb n\u00eb arkitektur\u00eb \u2013 lart\u00ebson \u201cdijen e rrug\u00ebs\u201d shqiptare, aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nga posht\u00eb, p\u00ebr t\u00eb prodhuar qytete informale si n\u00eb t\u00eb gjitha vendet jo-per\u00ebndimore, \u201cjasht\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb perandoris\u00eb\u201d. Nd\u00ebrsa propozon p\u00ebrmbysjen e paradigm\u00ebs formale dhe rregullatore t\u00eb urbanizimit evropian, Aravena po nd\u00ebrton nd\u00ebrkoh\u00eb Tirana Society Towers, nj\u00eb grata\u00e7el\u00eb 100-kat\u00ebshe n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb qytetit. Stefano Boeri, autori i planit Tirana 2030 me vizionin e tij p\u00ebr pyje urbane dhe \u201cpyje orbitale\u201d, deklaron se Shqip\u00ebria duhet t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb nga gabimet e \u201cv\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb m\u00ebdhenj\u201d evropian\u00eb dhe t\u00eb thot\u00eb \u201cjo\u201d ndaj presionit t\u00eb Real Estate, p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar biodiversitetin bregdetar dhe gjelb\u00ebrimin urban. Deri tani, ai vet\u00eb ka nd\u00ebrtuar nj\u00eb \u201cpyll vertikal\u201d, nj\u00eb kub t\u00eb art\u00eb pas vil\u00ebs s\u00eb diktatorit t\u00eb vdekur Enver Hoxha, nj\u00eb pallat luksoz pran\u00eb tij dhe projektin Tirana Riverside \u2013 i cil\u00ebsuar nga urbanistja Doriana Musai si nj\u00eb \u201csmart city\u201d q\u00eb n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb jo t\u00eb goditur nga t\u00ebrmeti, i imponuar nga lart dhe i shk\u00ebputur nga nevojat e komunitetit. Komuniteti u d\u00ebbua me forc\u00eb n\u00eb fund t\u00eb vitit 2020 dhe fillim t\u00eb 2021 nga policia me gaz lotsjell\u00ebs \u2013 nj\u00eb shembull i qart\u00eb sesi planifikimi emergjent dhe dizajni importuar mund t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb justifikuar d\u00ebbimin e banor\u00ebve dhe transformimin e dhunsh\u00ebm t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs n\u00eb em\u00ebr t\u00eb \u201cinovacionit\u201d.<\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583431\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bosco-768x1024-1-640x853.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bosco-768x1024-1-640x853.jpg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bosco-768x1024-1-750x1000.jpg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bosco-768x1024-1.jpg 768w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"853\" data-pin-no-hover=\"true\" \/>\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583430\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Society-Towers-1024x1024-1-640x640.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Society-Towers-1024x1024-1-640x640.jpg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Society-Towers-1024x1024-1-160x160.jpg 160w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Society-Towers-1024x1024-1-75x75.jpg 75w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Society-Towers-1024x1024-1-350x350.jpg 350w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Society-Towers-1024x1024-1-750x750.jpg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Society-Towers-1024x1024-1.jpg 1024w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"640\" data-pin-no-hover=\"true\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\">Pas Boerit, arkitekt\u00ebt shfaqin nj\u00ebri pas tjetrit entuziazmin e tyre p\u00ebr lirin\u00eb e madhe p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar pa plane e rregulla \u2013 por gjithmon\u00eb me rekomandimin q\u00eb t\u00eb ruhet cil\u00ebsia dhe gjelb\u00ebrimi \u2013 sikur mbrojtja e mjedisit t\u00eb mund t\u00eb vij\u00eb natyrsh\u00ebm nga mir\u00ebsia dhe ndjenjat e sip\u00ebrmarr\u00ebsve. Ky spektak\u00ebl i turpsh\u00ebm ndodh n\u00eb ambientet e Book Building, nj\u00eb pallat me form\u00eb pes\u00ebk\u00ebnd\u00ebshe, i nd\u00ebrtuar pran\u00eb xhamis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr dhe Kull\u00ebs s\u00eb Sahatit n\u00eb sheshin Sk\u00ebnderbej. Fasada e tij \u00ebsht\u00eb aq e \u00e7uditshme \u2013 me nj\u00eb lloj perdeje betoni \u2013 sa q\u00eb vet\u00eb projektuesit, studioja belge 51N4E, nuk e tregojn\u00eb as n\u00eb faqen e tyre zyrtare, ku p\u00ebrkundrazi reklamojn\u00eb vepr\u00ebn e par\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, TID Tower, dhe rikualifikimin e sheshit Sk\u00ebnderbej, q\u00eb tani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ishull nxeht\u00ebsie.<\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583429\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Down-Town-One-1024x682-1-640x426.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Down-Town-One-1024x682-1-640x426.jpg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Down-Town-One-1024x682-1-750x500.jpg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Down-Town-One-1024x682-1.jpg 1024w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"426\" data-pin-no-hover=\"true\" \/>\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583428\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Bok-building-1024x768-1-640x480.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Bok-building-1024x768-1-640x480.jpg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Bok-building-1024x768-1-750x563.jpg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Bok-building-1024x768-1.jpg 1024w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" data-pin-no-hover=\"true\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\">Por Book Building nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb n\u00eb krahasim me shfaqjet arkitekturore t\u00eb MVRDV, studio holandeze me fam\u00eb: Downtown One, nj\u00eb kull\u00eb drejtk\u00ebnd\u00ebshe me kube q\u00eb dalin si pixel nga fasada, p\u00ebr t\u00eb formuar hart\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb; dhe mbi t\u00eb gjitha, Skanderbeg Building, nj\u00eb kull\u00eb 85 metra e lart\u00eb n\u00eb form\u00ebn e bustit t\u00eb heroit komb\u00ebtar. Kjo kull\u00eb ka ballkone n\u00eb form\u00eb hunde, veshi, mustaqesh. \u201cNuk duhet t\u2019u p\u00eblqej\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve. Un\u00eb nuk nd\u00ebrtoj nd\u00ebrtesa p\u00ebr t\u00eb gjitha shijet\u201d, ka th\u00ebn\u00eb Winy Maas nga MVRDV gjat\u00eb nj\u00eb debati. N\u00eb p\u00ebrshkrimin e projektit shkruhet: \u201cN\u00eb dit\u00ebt e sotme, qytetet n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn po b\u00ebhen gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb ngjashme. Un\u00eb i inkurajoj t\u00eb rezistojn\u00eb ndaj k\u00ebsaj tendence, t\u00eb gjejn\u00eb karakterin e tyre dhe ta theksojn\u00eb. Skanderbeg Building \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb.\u201d<\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583427\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Skanderbeg-Building-768x1024-1-640x853.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Skanderbeg-Building-768x1024-1-640x853.jpg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Skanderbeg-Building-768x1024-1-750x1000.jpg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Skanderbeg-Building-768x1024-1.jpg 768w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"853\" data-pin-no-hover=\"true\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\">\u00cbsht\u00eb gjithmon\u00eb zbavit\u00ebse t\u00eb ndesh\u00ebsh me njer\u00ebz kaq arrogant\u00eb \u2013 e b\u00ebjn\u00eb gjith\u00e7ka m\u00eb t\u00eb qart\u00eb: ku tjet\u00ebr mund t\u00eb lexosh nj\u00eb deklarat\u00eb kaq t\u00eb ngarkuar me kolonializ\u00ebm? Kryetari i nj\u00eb studioje ultra-evropiane \u2013 thell\u00ebsisht holandeze, me trash\u00ebgimin\u00eb e Rem Koolhaas \u2013 pushton nj\u00eb vend me nj\u00eb tuf\u00eb nd\u00ebrtesash gjigande, me variacione t\u00eb tre-kat\u00ebr modeleve t\u00eb m\u00ebdha e t\u00eb dallueshme, q\u00eb kan\u00eb mbushur bot\u00ebn nga Tajvani n\u00eb Ekuador, dhe pretendon t\u00eb p\u00ebrkufizoj\u00eb karakterin individual t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me nj\u00eb arkitektur\u00eb ikonike q\u00eb e b\u00ebn t\u00eb zbehet edhe Kina e fillim viteve 2000 apo regjimet autoritare t\u00eb \u00e7do epoke. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, \u00ebsht\u00eb si t\u00eb thuash: \u201cJu shqiptar\u00ebt jeni nj\u00eb fis nacionalist\u00ebsh t\u00eb mjer\u00eb, jini krenar\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, shprehuni p\u00ebrmes mark\u00ebs sime nd\u00ebrkomb\u00ebtare, q\u00eb kthen \u00e7do bretkoc\u00eb n\u00eb princ cool \u2013 dhe, urdh\u00ebroni, ja ku \u00ebsht\u00eb arka e pagesave.\u201d<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Prej dekadash, arkitekt\u00ebt dhe dizajner\u00ebt holandez\u00eb e kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebr detyr\u00eb t\u2019u tregojn\u00eb popujve t\u00eb tjer\u00eb se kush jan\u00eb dhe si duhet t\u00eb zgjidhin problemet e tyre \u2013 nga Singapori te Detroiti, nga Lagos te Tirana \u2013 me projekte t\u00eb shtrenjta dhe t\u00eb firmosura me emra t\u00eb njohur.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Edhe m\u00eb zbuluese, ndon\u00ebse m\u00eb e dykuptimt\u00eb, \u00ebsht\u00eb rind\u00ebrtimi i Piramid\u00ebs s\u00eb Tiran\u00ebs (e frym\u00ebzuar nga piramidat e Giz\u00ebs), dikur monument p\u00ebr Enver Hoxh\u00ebn \u2013 simbol i shtypjes s\u00eb regjimit komunist. MVRDV e kthen n\u00eb nj\u00eb monument p\u00ebr loj\u00ebrat dhe inovacionin: e b\u00ebn t\u00eb kalueshme, t\u00eb ngjitshme, t\u00eb shfryt\u00ebzueshme me tarraca (deri k\u00ebtu mir\u00eb), dhe e mbulon me paralelepiped\u00eb shum\u00ebngjyr\u00ebsh q\u00eb strehojn\u00eb biznese, galeri, start-up-e, workshope dhe kafene \u2013 t\u00eb gjitha ato funksione hibride q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb inovacionin social evropian. Po, \u00ebsht\u00eb m\u00eb \u201ce g\u00ebzueshme\u201d se m\u00eb par\u00eb \u2013 por \u00ebsht\u00eb ajo g\u00ebzim q\u00eb nuk t\u00eb b\u00ebn t\u00eb qesh\u00ebsh, q\u00eb t\u00eb b\u00ebn t\u00eb ndihesh bosh, sepse nuk p\u00ebrputhesh me atmosfer\u00ebn. Nj\u00eb g\u00ebzim i rrem\u00eb, si kapelat me llastik t\u00eb Vitit t\u00eb Ri, q\u00eb t\u00eb nxisin ose t\u00eb qash, ose t\u00eb shkosh drejt drog\u00ebrave s\u00eb forta.<\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583426\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Blocchi-colorati-1024x768-1-640x480.jpeg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Blocchi-colorati-1024x768-1-640x480.jpeg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Blocchi-colorati-1024x768-1-750x563.jpeg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Blocchi-colorati-1024x768-1.jpeg 1024w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" data-pin-no-hover=\"true\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, ideologjia e trash\u00eb \u00ebsht\u00eb soft power-i amerikan i viteve \u201980 kund\u00ebr gris\u00eb s\u00eb kampit sovjetik \u2013 si n\u00eb reklam\u00ebn e famshme t\u00eb Ridley Scott p\u00ebr Macintosh-in: nj\u00eb atlete me ngjyra hyn n\u00eb nj\u00eb kinema ku t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb automatik\u00eb n\u00eb bardh\u00eb e zi dhe hedh nj\u00eb \u00e7ekan n\u00eb ekran, duke i \u00e7liruar p\u00ebrpara se ta ndaloj\u00eb policia. Pamja e fundit \u00ebsht\u00eb logoja e moll\u00ebs s\u00eb kafshuar, n\u00eb ngjyrat e ylberit.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">N\u00eb fillimet e tij si kryebashkiak, Edi Rama fitoi fam\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare duke lyer fasadat \u201cgri\u201d t\u00eb nd\u00ebrtesave sovjetike me mij\u00ebra ngjyra. Dhe, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, kjo funksionoi \u2013 ashtu si reklama e Apple. Por sot, kutizat kapitaliste me ngjyra kan\u00eb humbur \u00e7do erotiz\u00ebm q\u00eb dikur l\u00ebshonte atletja me \u00e7ekan. D\u00ebshira mungon. Tirana \u2013 dhe Shqip\u00ebria n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi \u2013 po humbet banor\u00ebt: popullsia e p\u00ebrgjithshme ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb rreth 2.3 milion\u00eb (rreth nj\u00eb e treta m\u00eb pak se n\u00eb kulmin e saj) dhe po plaket me shpejt\u00ebsi, sepse t\u00eb rinjt\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb ikin jasht\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb nj\u00eb jete m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Treguesit ekonomik\u00eb rriten, por jo mjaftuesh\u00ebm \u2013 ose nuk shp\u00ebrndahen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejt\u00eb \u2013 p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbysur k\u00ebt\u00eb trend. N\u00eb koh\u00ebn e pallateve me ngjyra \u2013 kujtim personal nga Bienalja e Artit n\u00eb 2005 \u2013 kontradiktat ishin t\u00eb forta, por rrug\u00ebt e Bllokut gum\u00ebzhinin nga vajza krenare dhe t\u00eb guximshme, aq sa t\u00eb fusnin frik\u00eb. Madje edhe n\u00eb nj\u00eb film amator t\u00eb vitit 1987, xhiruar nga Maria Pace Ottieri me v\u00ebllain e saj Alberto, Jean Blanchaert dhe Rezzonica Castelbarco, kur qyteti ishte ende larg faz\u00ebs \u201cylber\u201d, kishte m\u00eb shum\u00eb jet\u00eb n\u00eb lagjet me sht\u00ebpi t\u00eb ul\u00ebta sesa ka sot, n\u00eb nj\u00eb qytet t\u00eb mbushur me turist\u00eb.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Intelektuali Edi Rama, miku i Bifo-s, nuk mund t\u00eb mos ndiej\u00eb an\u00ebn depresive t\u00eb k\u00ebsaj skenografie. Por, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb ndryshoj\u00eb politikat, ai vazhdon t\u00eb postoj\u00eb video t\u00eb p\u00ebrqafimeve t\u00eb tij me t\u00eb fuqishmit e bot\u00ebs, dhe t\u00eb derdh\u00eb miliona metra kub beton, gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb shtrenjt\u00eb, mbi kopshtet q\u00eb dikur e pasuronin Tiran\u00ebn. Parku rreth liqenit, n\u00eb jug t\u00eb qytetit, \u00ebsht\u00eb i rrethuar nga kantiere nd\u00ebrtimi \u2013 aktuale dhe t\u00eb planifikuara \u2013 sepse si\u00e7 dihet, pamja nga parku dhe waterfront-i rrit vler\u00ebn e pron\u00ebs. K\u00ebshtu kan\u00eb filluar t\u00eb ngrihen: Lake View, Grand Park View, Lake Diamond Tower, Tirana Rocks (k\u00ebta t\u00eb fundit jan\u00eb kuti betoni t\u00eb hedhura si copa lego-je mbi nj\u00eb cop\u00eb tok\u00eb nga t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt MVRDV). Pastaj qendra tregtare, hotele, nj\u00eb grata\u00e7el\u00eb nga studioja OODA e nd\u00ebrtuar me sht\u00ebpiza t\u00eb rrotulluara dhe vendosur mbi nj\u00ebra-tjetr\u00ebn (quajtur Hora Vertikale), grata\u00e7ela-male, sht\u00ebpi luksoze me \u00e7mim 7000 euro p\u00ebr met\u00ebr katror, t\u00eb destinuara p\u00ebr t\u00eb mbetur bosh \u2013 dhe natyrisht, stadiumet e \u201crind\u00ebrtuara\u201d.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Nuk mjaftoi q\u00eb Qemal Stafa u kthye n\u00eb hotel dhe qend\u00ebr tregtare me nj\u00eb kull\u00eb, pa asnj\u00eb shenj\u00eb t\u00eb funksionit sportiv n\u00eb pamjen e jashtme (projekti i Aren\u00ebs Komb\u00ebtare nga studio Archea); tani edhe Selman St\u00ebrmasi, q\u00eb ndodhet po n\u00eb qend\u00ebr, do t\u2019i n\u00ebnshtrohet nj\u00eb \u201crigjenerimi\u201d nga OMA, q\u00eb do t\u00eb sjell\u00eb edhe pes\u00eb nd\u00ebrtesa t\u00eb tjera gjigante n\u00eb af\u00ebrsi.<\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1583425\" src=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Stadio-768x1024-1-640x853.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" srcset=\"https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Stadio-768x1024-1-640x853.jpg 640w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Stadio-768x1024-1-750x1000.jpg 750w, https:\/\/boldnews.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Stadio-768x1024-1.jpg 768w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"853\" data-pin-no-hover=\"true\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\">Pavar\u00ebsisht protestave t\u00eb q\u00ebndrueshme nga artist\u00eb dhe aktivist\u00eb gjat\u00eb dy viteve para pandemis\u00eb, as Teatri Komb\u00ebtar nuk iu shp\u00ebtoi buldozer\u00ebve \u2013 sepse axhenda e pasurive t\u00eb paluajtshme k\u00ebrkonte nj\u00eb tjet\u00ebr lod\u00ebr: nj\u00eb teat\u00ebr t\u00eb ri nga Bjarke Ingels. Ky rast u b\u00eb i njohur nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht, por aft\u00ebsia e jasht\u00ebzakonshme e Ram\u00ebs p\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebpunuar me intelektual\u00eb dhe profesionist\u00eb t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb kultur\u00ebs, si dhe p\u00ebr t\u00eb shtypur disidenc\u00ebn mediatike, e ka shp\u00ebtuar p\u00ebrkoh\u00ebsisht nga turpi.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Disa vite m\u00eb pas, Erion Veliaj, kryebashkiaku i Tiran\u00ebs dhe aleat besnik i Ram\u00ebs, u arrestua pas hetimeve p\u00ebr korrupsion dhe pastrim parash p\u00ebrmes nj\u00eb sistemi kompleks fondacionesh, galerish dhe OJQ-sh, si\u00e7 rr\u00ebfen Vincent W.J. van Gerven Oei n\u00eb The Albanian Mechanism.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Transformimi i Tiran\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces i trazuar q\u00eb duhet v\u00ebzhguar me kujdes, sepse mund t\u00eb na thot\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhmen ton\u00eb. Rasti i hetimeve aktuale p\u00ebr urbanistik\u00ebn n\u00eb Milano \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prov\u00eb e qart\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb. Kombinimi i autokracis\u00eb dhe progresizmit t\u00eb kulturuar, t\u00eb mish\u00ebruar nga narcisisti Edi Rama, \u00ebsht\u00eb josh\u00ebs p\u00ebr udh\u00ebheq\u00ebsit tan\u00eb \u2013 q\u00eb \u00ebnd\u00ebrrojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn liri dhe autoritet si ai. Leht\u00ebsia me t\u00eb cil\u00ebn ai i shtremb\u00ebron rregullat p\u00ebr t\u00eb favorizuar interesat e grupeve t\u00eb nd\u00ebrtimit q\u00eb e mb\u00ebshtesin, shihet nga ta si model suksesi \u2013 p\u00ebr aq koh\u00eb sa ai arrin ta kontrolloj\u00eb imazhin e tij komb\u00ebtar e nd\u00ebrkomb\u00ebtar, t\u00eb p\u00ebrforcuar nga artist\u00eb dhe arkitekt\u00eb q\u00eb i shkojn\u00eb pas.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Rezultati konkret i k\u00ebsaj lirie qeveris\u00ebse \u00ebsht\u00eb n\u00ebnshtrimi i njer\u00ebzve dhe i hap\u00ebsir\u00ebs: qyteti rritet n\u00eb lart\u00ebsi dhe me shpejt\u00ebsi, por pa banor\u00eb. Boshatiset dhe polarizohet, duke humbur kujtes\u00ebn dhe aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb krijuar d\u00ebshir\u00eb. Ngjan me nj\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb \u2013 por me ngjyra.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">&gt; \u201c\u00cbsht\u00eb makthi m\u00eb i madh p\u00ebr k\u00ebdo q\u00eb lufton. Q\u00eb \u00e7do protest\u00eb e revolt\u00eb t\u00eb p\u00ebrkthehet n\u00eb forcim t\u00eb regjimit n\u00eb pushtet. Q\u00eb \u00e7do fitore e vog\u00ebl kund\u00ebr qytetit t\u00eb luksit t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb shtimin e lart\u00ebsis\u00eb s\u00eb grata\u00e7elave t\u00eb tij.\u201d<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Filmi Annulloje Ligjn i Fabrizio Bellomo (2023), q\u00eb eksploron marr\u00ebdh\u00ebnien mes artit publik, transformimit urban dhe revolt\u00ebs, p\u00ebrfundon me nj\u00eb fjalim t\u00eb Edi Ram\u00ebs, q\u00eb tregon se gjat\u00eb nj\u00eb proteste kund\u00ebr qeveris\u00eb s\u00eb tij, aktivist\u00ebt rr\u00ebzuan nj\u00eb k\u00ebrpudh\u00eb shum\u00ebngjyr\u00ebshe \u2013 skulptur\u00eb e Carsten Holler \u2013 duke e shkat\u00ebrruar. Kur Rama i tha Hollerit se do ta rind\u00ebrtonin, ai dha nj\u00eb \u201cide t\u00eb mrekullueshme\u201d:<\/p>\n<p dir=\"ltr\">\u201cTa rind\u00ebrtojm\u00eb, por 25% m\u00eb t\u00eb madhe. K\u00ebshtu, kushdo q\u00eb e prek, do t\u00eb dij\u00eb se ajo do t\u00eb rikthehet \u2013 por m\u00eb e madhe. Kjo do t\u00eb frenoj\u00eb ata q\u00eb duan ta d\u00ebmtojn\u00eb, por n\u00ebse e b\u00ebjn\u00eb, ajo do t\u00eb rritet.\u201d<\/p>\n<p dir=\"ltr\">\u00cbsht\u00eb makthi m\u00eb i madh p\u00ebr ata q\u00eb luftojn\u00eb: q\u00eb \u00e7do kund\u00ebrshtim t\u00eb ushqej\u00eb pik\u00ebrisht regjimin q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrmbysin. Q\u00eb \u00e7do fitore e vog\u00ebl ndaj qytetit t\u00eb luksit t\u00eb p\u00ebrkthehet n\u00eb grata\u00e7ela m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe n\u00eb forcimin e sistemit vampir q\u00eb e mban gjall\u00eb.<\/p>\n<p dir=\"ltr\">Edi Rama e gjeti t\u00eb mrekullueshme iden\u00eb e Carsten Holler-it \u2013 dhe e vuri menj\u00ebher\u00eb n\u00eb zbatim. Tani mbetet p\u00ebr t\u2019u par\u00eb se sa gjat\u00eb do ta favorizoj\u00eb ende k\u00ebt\u00eb bulliz\u00ebm institucional dhe simbolik i nj\u00eb diktatori kolonial, si dhe ata q\u00eb p\u00ebrpiqen ta imitojn\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lucia Tozzi, studiuese e politikave urbane dhe gazetare e pavarur n\u00eb Itali ka publikuar nj\u00eb artikull rreth zhvillimit urban n\u00eb Tiran\u00eb. N\u00eb\u00a0artikullin e titulluar \u201cTirana, Milanoja e ardhshme\u201d, Lucia Tozzi kritikon ashp\u00ebr transformimin e kryeqytetit shqiptar n\u00ebn drejtimin e Edi Ram\u00ebs. Ajo e konsideron Qeverin\u00eb Rama si nj\u00eb model autoritar t\u00eb zhvillimit t\u00eb qyteteve, me &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":120146,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-120145","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120145","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=120145"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120145\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120150,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120145\/revisions\/120150"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/120146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120145"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=120145"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120145"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}