{"id":126011,"date":"2025-10-18T16:25:29","date_gmt":"2025-10-18T16:25:29","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=126011"},"modified":"2025-10-18T16:25:29","modified_gmt":"2025-10-18T16:25:29","slug":"iskk-ne-kontekstin-e-kujteses-kombetare-dhe-nevojes-per-rivleresim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/10\/18\/iskk-ne-kontekstin-e-kujteses-kombetare-dhe-nevojes-per-rivleresim\/","title":{"rendered":"ISKK n\u00eb kontekstin e kujtes\u00ebs komb\u00ebtare dhe nevoj\u00ebs p\u00ebr rivler\u00ebsim"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>nga Bujar Leskaj<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Instituti i Studimeve p\u00ebr Krimet dhe Pasojat e Komunizmit (ISKK) mbetet nj\u00eb nd\u00ebr institucionet ky\u00e7e t\u00eb shtetit shqiptar n\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr dekomunistizimin e shoq\u00ebris\u00eb dhe thellimin e kujtes\u00ebs historike mbi periudh\u00ebn e diktatur\u00ebs.<br \/>\nN\u00eb Raportin Vjetor 2024, ISKK e paraqet qart\u00eb misionin e tij: t\u00eb hulumtoj\u00eb, dokumentoj\u00eb dhe edukoj\u00eb publikun mbi krimet e regjimit komunist dhe pasojat e tij shoq\u00ebrore e kulturore.<br \/>\nKy rol e vendos Institutin jo vet\u00ebm si nj\u00eb ruajt\u00ebs t\u00eb kujtes\u00ebs, por si nj\u00eb aktor formues t\u00eb nd\u00ebrgjegjes demokratike, q\u00eb ndihmon shoq\u00ebrin\u00eb t\u00eb reflektoj\u00eb mbi t\u00eb kaluar\u00ebn p\u00ebr t\u00eb forcuar demokracin\u00eb.<br \/>\nMegjithat\u00eb, si\u00e7 thekson studiuesi Ndri\u00e7im Kulla, kujtesa dhe historia nuk jan\u00eb procese t\u00eb mbyllura. Ato k\u00ebrkojn\u00eb rivler\u00ebsim t\u00eb vazhduesh\u00ebm, p\u00ebrfshirje shkencore e kulturore, dhe nj\u00eb p\u00ebrballje t\u00eb ndershme me faktet, pa u shnd\u00ebrruar n\u00eb mjet retorik ose politik.<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, misioni i ISKK-s\u00eb p\u00ebrkon me nevoj\u00ebn q\u00eb p\u00ebrmend Kulla p\u00ebr nj\u00eb \u201cInstitut Kujtese\u201d \u2014 nj\u00eb qend\u00ebr q\u00eb nuk kufizohet te denoncimi, por q\u00eb synon rivler\u00ebsimin dhe sintetizimin e dijes mbi p\u00ebrvoj\u00ebn historike t\u00eb diktatur\u00ebs.<br \/>\n1. Arritjet kryesore t\u00eb ISKK gjat\u00eb vitit 2024<br \/>\nRaporti vjetor evidenton nj\u00eb vit me veprimtari t\u00eb gjer\u00eb k\u00ebrkimore, edukative dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Disa prej pikave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebrfshijn\u00eb:<br \/>\n1.1. Zbatimi i rekomandimeve t\u00eb Kuvendit<br \/>\nInstituti ka p\u00ebrmbushur pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb 9 rekomandimeve t\u00eb Kuvendit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb miratuara n\u00eb qershor 2024, q\u00eb kishin p\u00ebr synim forcimin e transparenc\u00ebs, promovimin e k\u00ebrkimit shkencor dhe bashk\u00ebpunimin me institucionet arsimore e akademike.<br \/>\n1.2. Veprimtaria shkencore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare<br \/>\nGjat\u00eb vitit u zhvilluan dy konferenca madhore nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u2014 n\u00eb Tiran\u00eb dhe Bukuresht \u2014 mbi propagand\u00ebn, artin dhe let\u00ebrsin\u00eb gjat\u00eb komunizmit, n\u00eb bashk\u00ebpunim me institucione t\u00eb kujtes\u00ebs nga Europa Lindore.<br \/>\nKy bashk\u00ebpunim ndihmon n\u00eb integrimin e p\u00ebrvoj\u00ebs shqiptare n\u00eb rrjetin evropian t\u00eb institucioneve t\u00eb kujtes\u00ebs, duke e pozicionuar ISKK si pjes\u00eb e dialogut nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr p\u00ebrballjen me totalitarizmin.<br \/>\n1.3. Botimet dhe studimet<br \/>\nU botuan 12 tituj librash \u2014 monografi, dokumente arkivore dhe kujtime t\u00eb ish-t\u00eb p\u00ebrndjekurve \u2014 q\u00eb pasurojn\u00eb fondin dokumentar t\u00eb periudh\u00ebs 1944\u20131991. Revista shkencore e ISKK vijoi t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb reflektimi profesional mbi metodologjin\u00eb e studimeve t\u00eb kujtes\u00ebs.<br \/>\n1.4. Edukimi p\u00ebrmes kujtes\u00ebs<br \/>\nN\u00eb bashk\u00ebpunim me Ministrin\u00eb e Arsimit, u organizuan 17 veprimtari edukative n\u00eb shkolla, p\u00ebrmes ekspozitave, dokumentar\u00ebve dhe leksioneve historike.<br \/>\nKy program edukativ ka ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb formimin e brezit t\u00eb ri \u2014 duke e ndihmuar t\u00eb kuptoj\u00eb diktatur\u00ebn jo si mit politik, por si realitet njer\u00ebzor dhe moral.<br \/>\n1.5. P\u00ebrkujtimi publik dhe arti i kujtes\u00ebs<br \/>\nEkspozitat si \u201cRevolta e Qaf\u00eb-Barit\u201d, \u201cLetra nga ferri\u201d dhe \u201cPersekutimi i hartuesve t\u00eb alfabetit shqip\u201d p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb mjetet artistike t\u00eb kujtes\u00ebs q\u00eb shkojn\u00eb p\u00ebrtej arkiv\u00ebs historike \u2014 duke e kthyer dhimbjen n\u00eb vet\u00ebdije kolektive.<br \/>\n2. Kuptimi i ri i kujtes\u00ebs sipas Ndri\u00e7im Kull\u00ebs: nga denoncimi te rivler\u00ebsimi<br \/>\nReflektimi i Kull\u00ebs sjell nj\u00eb dimension t\u00eb ri p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn si ISKK duhet t\u00eb eci p\u00ebrpara. Ai flet p\u00ebr nevoj\u00ebn e daljes \u201cjasht\u00eb\u201d s\u00eb kujtes\u00ebs \u2014 nga dosjet dhe dokumentet drejt auditor\u00ebve, mediave, artit dhe hap\u00ebsir\u00ebs publike.<br \/>\nSipas tij, puna e kujtes\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri ka mbetur \u201cp\u00ebrgjysm\u00eb\u201d: shum\u00eb aspekte t\u00eb p\u00ebrndjekjes, artit t\u00eb rezistenc\u00ebs dhe reflektimit njer\u00ebzor mbi diktatur\u00ebn ende nuk jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e dijes kulturore.<br \/>\nKulla n\u00ebnvizon disa ide themelore q\u00eb mund t\u00eb kthehen n\u00eb orientime strategjike p\u00ebr ISKK:<br \/>\n1. Kujtesa si dije, jo vet\u00ebm si akuz\u00eb. Historia duhet ndri\u00e7uar e shpjeguar me mjete shkencore e kulturore, jo vet\u00ebm denoncuar.<br \/>\n2. Nevoja p\u00ebr nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb \u201crivler\u00ebsimit shkencor\u201d \u2013 nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ku historia, memoria dhe harresa bashk\u00ebjetojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb etike.<br \/>\n3. Kujtesa si proces i hapur dhe plural. Ai paralajm\u00ebron rrezikun e \u201cinstrumentalizimit politik\u201d t\u00eb historis\u00eb dhe k\u00ebrkon q\u00eb institucioni t\u00eb ruaj\u00eb objektivitetin shkencor.<br \/>\n4. Roli i harrimit etik. Kujtesa nuk duhet t\u00eb jet\u00eb barr\u00eb, por mjet p\u00ebr reflektim; jo \u00e7do gj\u00eb mund t\u00eb kujtohet, as \u00e7do fakt duhet t\u00eb harrohet.<br \/>\n5. Balanca mes historis\u00eb dhe memorieve personale. Kujtesa komb\u00ebtare nd\u00ebrtohet duke respektuar edhe p\u00ebrvojat individuale t\u00eb t\u00eb mbijetuarve.<br \/>\nK\u00ebto ide p\u00ebrkojn\u00eb me q\u00ebllimet afatgjata t\u00eb ISKK, por k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb ristrukturim konceptual \u2014 nga nj\u00eb institucion q\u00eb hulumton krimet, n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr rivler\u00ebsuese t\u00eb kujtes\u00ebs kolektive.<br \/>\n3. Sfidat p\u00ebr t\u00eb ardhmen n\u00eb drit\u00ebn e k\u00ebtij vizioni<br \/>\nDuke u mb\u00ebshtetur si n\u00eb raportin vjetor, ashtu edhe n\u00eb reflektimet e Kull\u00ebs, sfidat kryesore q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb p\u00ebrpara ISKK mund t\u00eb p\u00ebrmblidhen si m\u00eb posht\u00eb:<br \/>\n3.1. Nd\u00ebrtimi i nj\u00eb paradigme t\u00eb re t\u00eb kujtes\u00ebs<br \/>\nISKK duhet t\u00eb kaloj\u00eb nga paradigma e denoncimit te paradigma e kuptimit dhe dialogut.<br \/>\nKjo n\u00ebnkupton bashk\u00ebpunime me institucione kulturore, universitete, dhe qendra k\u00ebrkimore p\u00ebr t\u00eb integruar kujtes\u00ebn n\u00eb kurrikula akademike, muzeologji dhe art.<br \/>\n3.2. Thellimi i k\u00ebrkimit shkencor nd\u00ebrdisiplinar<br \/>\nKujtesa e diktatur\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm histori politike \u2014 ajo p\u00ebrfshin antropologjin\u00eb e frik\u00ebs, let\u00ebrsin\u00eb e burgut, artin e mbijetes\u00ebs, psikologjin\u00eb e traum\u00ebs.<br \/>\nInstituti duhet t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00ebsi nd\u00ebrdisiplinare dhe t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb me studiues nga fushat e sociologjis\u00eb, psikologjis\u00eb dhe arteve.<br \/>\n3.3. Zgjerimi i qasjes publike dhe kultivimi i kultur\u00ebs s\u00eb kujtes\u00ebs<br \/>\nN\u00eb frym\u00ebn e Ndri\u00e7im Kull\u00ebs, kujtesa duhet \u201ct\u00eb dal\u00eb jasht\u00eb\u201d \u2014 drejt auditor\u00ebve, mediave, teatrove, platformave dixhitale.<br \/>\nKrijimi i \u201cArkiv\u00ebs Digjitale t\u00eb Kujtes\u00ebs Shqiptare\u201d dhe muzeve virtual\u00eb interaktiv\u00eb do t\u00eb p\u00ebrforcoj\u00eb ndikimin e ISKK tek brezat e rinj.<br \/>\n3.4. Pavar\u00ebsia institucionale dhe kredibiliteti etik<br \/>\nN\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri ku historia shpesh p\u00ebrdoret p\u00ebr q\u00ebllime politike, ISKK duhet t\u00eb mbetet institucion etik, i mbrojtur nga ndikimet partiake.<br \/>\nP\u00ebr ta arritur k\u00ebt\u00eb, k\u00ebrkohet transparenc\u00eb e plot\u00eb, mekanizma t\u00eb mbik\u00ebqyrjes s\u00eb jashtme dhe nj\u00eb kod etik i kujtes\u00ebs, q\u00eb rregullon p\u00ebrfaq\u00ebsimin e d\u00ebshmive, p\u00ebrdorimin e burimeve dhe respektimin e viktimave.<br \/>\n3.5. P\u00ebrfshirja e komuniteteve t\u00eb t\u00eb p\u00ebrndjekurve dhe brezit t\u00eb ri<br \/>\nKulla kujton se protagonist\u00ebt e asaj periudhe \u201cende rrojn\u00eb\u201d \u2014 ndaj puna me ta nuk \u00ebsht\u00eb e shkuar, por pjes\u00eb e s\u00eb tashmes.<br \/>\nISKK duhet t\u00eb zhvilloj\u00eb programe bashk\u00ebpunimi me shoqatat e ish-t\u00eb p\u00ebrndjekurve dhe laboratore kujtese p\u00ebr student\u00eb, ku p\u00ebrvoja, historia dhe reflektimi bashk\u00ebjetojn\u00eb.<br \/>\n4. P\u00ebrfundim: drejt nj\u00eb etike t\u00eb re t\u00eb kujtes\u00ebs<br \/>\nN\u00eb drit\u00ebn e raportit dhe reflektimeve t\u00eb Ndri\u00e7im Kull\u00ebs, sfida m\u00eb e madhe e ISKK nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm dokumentimi i s\u00eb shkuar\u00ebs, por krijimi i nj\u00eb kulture t\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb kujtes\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrfshin kuptimin, reflektimin dhe edukimin.<br \/>\nKjo do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtohet nj\u00eb kujtes\u00eb e hapur, pluraliste dhe shkencore, q\u00eb e \u00e7liron historin\u00eb nga p\u00ebrdorimi politik dhe e kthen n\u00eb dije p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<br \/>\nN\u00ebse periudha e komunizmit ishte koha e shtypjes s\u00eb kujtes\u00ebs, at\u00ebher\u00eb misioni i sot\u00ebm \u00ebsht\u00eb \u00e7lirimi i saj \u2014 jo vet\u00ebm nga frika, por edhe nga ideologjia.<br \/>\nISKK mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb qendr\u00ebn q\u00eb bashkon historin\u00eb, memorien dhe etik\u00ebn, duke e b\u00ebr\u00eb kujtes\u00ebn jo vet\u00ebm t\u00eb kaluar\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb shqiptar\u00ebve, por udh\u00ebrr\u00ebfyesin e tyre moral p\u00ebr t\u00eb ardhmen\u00a0demokratike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>nga Bujar Leskaj Instituti i Studimeve p\u00ebr Krimet dhe Pasojat e Komunizmit (ISKK) mbetet nj\u00eb nd\u00ebr institucionet ky\u00e7e t\u00eb shtetit shqiptar n\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr dekomunistizimin e shoq\u00ebris\u00eb dhe thellimin e kujtes\u00ebs historike mbi periudh\u00ebn e diktatur\u00ebs. N\u00eb Raportin Vjetor 2024, ISKK e paraqet qart\u00eb misionin e tij: t\u00eb hulumtoj\u00eb, dokumentoj\u00eb dhe edukoj\u00eb publikun mbi krimet &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":31036,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-126011","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126011","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=126011"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126011\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":126012,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126011\/revisions\/126012"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=126011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=126011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=126011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}