{"id":126921,"date":"2025-10-29T20:51:22","date_gmt":"2025-10-29T20:51:22","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=126921"},"modified":"2025-10-29T20:59:35","modified_gmt":"2025-10-29T20:59:35","slug":"momenti-qe-ndau-epokat-fundi-i-globalizimit-dhe-lindja-e-perandorise-ekonomike-amerikane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/10\/29\/momenti-qe-ndau-epokat-fundi-i-globalizimit-dhe-lindja-e-perandorise-ekonomike-amerikane\/","title":{"rendered":"Momenti q\u00eb ndau epokat\/ Fundi i globalizimit dhe lindja e perandoris\u00eb ekonomike amerikane"},"content":{"rendered":"<div class=\"xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\n<p><strong>Enri \u00c7eno<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Nj\u00eb moment q\u00eb ndau historin\u00eb n\u00eb dy epoka<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">26 tetori 2025 do t\u00eb kujtohet si nj\u00eb dat\u00eb q\u00eb ndryshoi kursin e shekullit XXI \u2014 dita kur Shtetet e Bashkuara nuk ishin m\u00eb pjes\u00eb e sistemit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, por u b\u00ebn\u00eb vet\u00eb sistemi.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se tridhjet\u00eb vjet, bota kishte jetuar n\u00ebn nj\u00eb rend global t\u00eb bazuar mbi globalizimin ekonomik, ku fuqit\u00eb ishin t\u00eb nd\u00ebrvarura, tregjet t\u00eb hapura, dhe zinxhir\u00ebt e furnizimit shtriheshin p\u00ebrtej kufijve politik\u00eb. Kjo nd\u00ebrvar\u00ebsi u pa si garanci e paqes. Por ajo krijoi edhe var\u00ebsi t\u00eb rrezikshme, ve\u00e7an\u00ebrisht ndaj Kin\u00ebs, e cila u b\u00eb fabrika e bot\u00ebs \u2014 dhe m\u00eb shum\u00eb se kaq: burimi i saj strategjik.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb vitin 2025, kjo arkitektur\u00eb filloi t\u00eb shembet. Por jo p\u00ebrmes kolapsit spontan \u2014 ajo u rr\u00ebzua q\u00ebllimisht. Dhe dirigjenti i k\u00ebsaj shembjeje ishte Amerika.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Dominimi i heshtur i Kin\u00ebs: epoka e tokave t\u00eb rralla<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Nga fundi i viteve 1990, Pekini nd\u00ebrtoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike kontrollin mbi sektorin m\u00eb strategjik t\u00eb epok\u00ebs digjitale: materialet e rralla tok\u00ebsore. K\u00ebto jan\u00eb 17 element\u00eb kimik\u00eb q\u00eb, megjith\u00ebse t\u00eb panjohur p\u00ebr publikun, jan\u00eb themeli i \u00e7do teknologjie moderne \u2014 motor\u00eb elektrik\u00eb, panele diellore, turbina ere, raketa, smartphone, satelit\u00eb dhe server\u00eb AI.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Kina arriti t\u00eb kontrolloj\u00eb mbi 80% t\u00eb p\u00ebrpunimit global t\u00eb k\u00ebtyre elementeve. Dhe p\u00ebrmes nj\u00eb strategjie t\u00eb q\u00ebndrueshme industriale, ajo jo vet\u00ebm q\u00eb i prodhoi m\u00eb lir\u00eb, por shkat\u00ebrroi konkurrenc\u00ebn n\u00eb SHBA, Australi dhe Evrop\u00eb, duke e kthyer veten n\u00eb qendr\u00ebn e vetme t\u00eb furnizimit global.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Ky avantazh u b\u00eb arma e saj m\u00eb e fuqishme. N\u00eb \u00e7do p\u00ebrplasje tregtare apo diplomatike, Kina e dinte se mund t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnonte me mbylljen e furnizimeve t\u00eb neodymium-it \u2014 nj\u00eb element pa t\u00eb cilin asnj\u00eb Tesla nuk l\u00ebviz, asnj\u00eb F-35 nuk ngrihet, asnj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb dh\u00ebnash nuk funksionon.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb thelb, Kina kontrollonte \u201cneuronet\u201d e teknologjis\u00eb globale.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Deri n\u00eb momentin kur SHBA vendosi t\u00eb shkuror\u00ebzohej nga kjo var\u00ebsi.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Ekonomia si arm\u00eb: doktrina e re e Uashingtonit<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Donald Trump, i rikthyer n\u00eb politik\u00eb pas nj\u00eb dekade t\u00eb trazuar, rifilloi at\u00eb q\u00eb shum\u00eb e quanin \u201cluft\u00eb tregtare\u201d, por q\u00eb n\u00eb retrospektiv\u00eb do t\u00eb njihet si strategjia m\u00eb e rafinuar e luft\u00ebs ekonomike q\u00eb ka ekzistuar ndonj\u00ebher\u00eb.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb tetor 2025, ai paralajm\u00ebroi tarifa 100% mbi 300 miliard\u00eb dollar\u00eb mallra kineze, nj\u00eb hap q\u00eb do t\u00eb kishte shkat\u00ebrruar \u00e7do ekonomi tjet\u00ebr, por q\u00eb p\u00ebr SHBA ishte nj\u00eb shantazh i llogaritur.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Mesazhi ishte i qart\u00eb: ose Pekini pranon ristrukturimin e zinxhir\u00ebve t\u00eb furnizimit, ose humb qasjen n\u00eb tregun m\u00eb t\u00eb pasur t\u00eb bot\u00ebs.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Kina reagoi menj\u00ebher\u00eb duke k\u00ebrc\u00ebnuar me ndalimin e eksporteve t\u00eb mineraleve t\u00eb rralla. Por p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, SHBA ishte p\u00ebrgatitur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb skenar. Dhe kund\u00ebrgoditja erdhi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb spektakolare.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Tre dit\u00ebt q\u00eb ndryshuan bot\u00ebn: \u201c72-Hour Checkmate\u201d<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Nga 24 deri m\u00eb 26 tetor 2025, SHBA orkestroi nj\u00eb seri marr\u00ebveshjesh q\u00eb n\u00eb dukje ishin teknike, por n\u00eb thelb ishin p\u00ebrmbysje e nj\u00eb rendi global.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 24 tetor: Malajzia n\u00ebnshkruan pakt p\u00ebr zhvillimin e minierave t\u00eb elementeve t\u00eb rralla me mb\u00ebshtetje amerikane.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 25 tetor: Tajlanda n\u00ebnshkruan marr\u00ebveshje p\u00ebr p\u00ebrpunimin e k\u00ebtyre materialeve, duke krijuar infrastruktur\u00eb alternative ndaj fabrikave kineze.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 26 tetor: U shpall korniza e re rajonale, q\u00eb p\u00ebrfshinte gjithashtu Australin\u00eb, Kamboxhian dhe Japonin\u00eb \u2013 me nj\u00eb investim fillestar prej 350 miliard\u00eb dollar\u00ebsh amerikan\u00eb n\u00eb rrjete furnizimi.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb vet\u00ebm tre dit\u00eb, Amerika shk\u00ebputi sistemin e saj teknologjik nga dominimi kinez dhe e lidhi me nj\u00eb zinxhir furnizimi t\u00eb ri t\u00eb udh\u00ebhequr nga aleat\u00ebt aziatik\u00eb.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Pekini \u201cb\u00ebri nj\u00eb hap prapa\u201d \u2013 jo nga d\u00ebshira, por nga mungesa e opsioneve.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Nga globalizimi n\u00eb \u201cimperializ\u00ebm ekonomik\u201d<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb vitet \u201990 dhe 2000, SHBA predikonte globalizimin si m\u00ebnyr\u00ebn p\u00ebr ta p\u00ebrhapur tregun e lir\u00eb dhe demokracin\u00eb. Por globalizimi u kthye kund\u00ebr vet\u00eb krijuesit t\u00eb tij: prodhimi u zhvendos n\u00eb Azi, zinxhir\u00ebt u p\u00ebrqendruan n\u00eb Kin\u00eb, dhe var\u00ebsia amerikane u thellua.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb 2025, ky kapitull u mbyll.<\/div>\n<div dir=\"auto\">SHBA nuk po e shkat\u00ebrron globalizimin \u2014 po e rikolonizon at\u00eb.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb p\u00ebrpiqet t\u00eb konkurroj\u00eb n\u00eb terren t\u00eb barabart\u00eb, Uashingtoni ka zgjedhur t\u00eb kontrolloj\u00eb hyrjen n\u00eb vet\u00eb tregun global, duke e b\u00ebr\u00eb at\u00eb mjet presioni politik dhe ekonomik.<\/div>\n<div dir=\"auto\">N\u00eb praktik\u00eb, kjo n\u00ebnkupton:<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Vendet q\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb me SHBA marrin akses tregtar, investime dhe mb\u00ebshtetje teknologjike.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Ata q\u00eb mbeten n\u00eb orbit\u00ebn kineze, p\u00ebrballen me tarifa, izolim dhe munges\u00eb aksesesh kritike.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Ky \u00ebsht\u00eb modeli i ri i perandoris\u00eb ekonomike: jo p\u00ebrmes pushtimit ushtarak, por p\u00ebrmes var\u00ebsis\u00eb s\u00eb strukturuar dhe kontrollit t\u00eb tregjeve.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Shifrat q\u00eb flasin p\u00ebr fundin e epok\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Midis 2018 dhe 2024, tregtia dypal\u00ebshe SHBA\u2013Kin\u00eb ra nga 758 miliard\u00eb n\u00eb 578 miliard\u00eb dollar\u00eb.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Por parat\u00eb nuk u zhduk\u00ebn. Ato u rishp\u00ebrndan\u00eb.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Pjesa m\u00eb e madhe e k\u00ebtij fluksi \u2013 rreth 180 miliard\u00eb dollar\u00eb \u2013 u zhvendos drejt vendeve t\u00eb ASEAN-it, t\u00eb cilat pranuan rolin e \u201cpartner\u00ebve tributues\u201d n\u00eb rendin e ri amerikan.<\/div>\n<div dir=\"auto\">K\u00ebto shtete, si Malajzia, Tajlanda, Vietnami dhe Indonezia, pan\u00eb rritje 20% n\u00eb tregtin\u00eb me SHBA, duke e b\u00ebr\u00eb rajonin epiqendr\u00ebn e furnizimit global pas-Kin\u00eb.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb 30 vjet, pjesa e Kin\u00ebs n\u00eb tregun global t\u00eb elementeve t\u00eb rralla ra, dhe kjo r\u00ebnie ishte simbolike: fundi i monopolit strategjik t\u00eb Pekinit.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Strategjia amerikane: nga \u201cFree Trade\u201d n\u00eb \u201cControlled Trade\u201d<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Shtetet e Bashkuara po aplikojn\u00eb nj\u00eb strategji q\u00eb n\u00eb thelb \u00ebsht\u00eb invers i globalizimit klasik.<\/div>\n<div dir=\"auto\">N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb ndjekin konkurrenc\u00ebn e lir\u00eb, ato po organizojn\u00eb tregtin\u00eb globale si nj\u00eb sistem t\u00eb kontrolluar hierarkikisht, me qend\u00ebr n\u00eb Uashington dhe deg\u00eb n\u00eb Azi, Evrop\u00eb dhe Amerik\u00ebn Latine.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb sistem:<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Politika monetare lidhet me dollarin dhe normat amerikane.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Zinxhir\u00ebt teknologjik\u00eb kalojn\u00eb p\u00ebrmes licencave, standardeve dhe kompanive amerikane.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Burimet natyrore sigurohen p\u00ebrmes partneriteteve strategjike q\u00eb kusht\u00ebzohen nga politika.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Ky \u00ebsht\u00eb kapitalizmi imperial \u2014 nj\u00eb rend ku ekonomia \u00ebsht\u00eb instrument i politik\u00ebs s\u00eb jashtme.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u201cTributi modern\u201d dhe rikthimi i var\u00ebsis\u00eb s\u00eb kontrolluar<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb thelb, ky nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem tregtar, por nj\u00eb mekaniz\u00ebm tributues.<\/div>\n<div dir=\"auto\">N\u00eb Rom\u00ebn e lasht\u00eb, provincat i d\u00ebrgonin ar dhe burime Perandoris\u00eb n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb mbrojtjes dhe tregut.<\/div>\n<div dir=\"auto\">N\u00eb 2025, modeli \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb \u2014 vet\u00ebm se tributi paguhet n\u00eb zinxhir\u00eb furnizimi, licenca teknologjike dhe qasje tregtare.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb rend t\u00eb ri:<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 SHBA jep siguri ekonomike, por k\u00ebrkon p\u00ebrputhje strategjike.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Shtetet e tjera fitojn\u00eb stabilitet, por humbasin autonomin\u00eb industriale.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Kina mbetet konkurrenti i vet\u00ebm, por i rrethuar nga nj\u00eb mur ekonomik i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga satelit\u00eb t\u00eb varur nga Uashingtoni.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Diplomacia e frik\u00ebs: 63% kundrejt 4%<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Nga viti 2018 deri m\u00eb 2025, SHBA ka aplikuar nj\u00eb model tarifash q\u00eb ndan bot\u00ebn n\u00eb miq dhe rival\u00eb.<\/div>\n<div dir=\"auto\">63% e mallrave kineze jan\u00eb goditur me tarifa maksimale, nd\u00ebrsa vet\u00ebm 4% e mallrave nga vendet aleate jan\u00eb prekur.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u00c7do kriz\u00eb tregtare \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzuar si mjet presioni p\u00ebr riorientim strategjik:<\/div>\n<div dir=\"auto\">N\u00eb \u00e7do k\u00ebrc\u00ebnim, tregjet rr\u00ebzoheshin, Pekini reagonte, nd\u00ebrsa Uashingtoni jepte p\u00ebrjashtime p\u00ebr aleat\u00ebt.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Rezultati: zinxhir\u00ebt global\u00eb e shmangnin Kin\u00ebn, jo nga frika e Pekinit, por nga rreziku i sanksioneve amerikane.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u00c7do \u201ckaos\u201d i duksh\u00ebm ishte nj\u00eb l\u00ebvizje e menduar p\u00ebr t\u00eb zhvendosur kapitalin.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Takimi q\u00eb do t\u00eb fiksoj\u00eb epok\u00ebn: Xi\u2013Trump n\u00eb APEC<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Takimi i 1 n\u00ebntorit n\u00eb APEC do t\u00eb jet\u00eb simbolik, por thelb\u00ebsor.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Kina do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb t\u00eb shp\u00ebtoj\u00eb fytyr\u00ebn e saj, duke pranuar pjes\u00ebrisht marr\u00ebveshjen p\u00ebr \u201cstabilizim tregtar\u201d.<\/div>\n<div dir=\"auto\">N\u00eb realitet, kjo do t\u00eb jet\u00eb kapitullimi i par\u00eb diplomatik i Pekinit ndaj Uashingtonit q\u00eb nga viti 1972.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb k\u00ebm\u00ebbim t\u00eb leht\u00ebsimit t\u00eb tarifave, Kina do t\u00eb pranoj\u00eb:<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 qasje amerikane n\u00eb kapacitetet aziatike t\u00eb p\u00ebrpunimit t\u00eb mineraleve t\u00eb rralla,<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 bashk\u00ebprodhim n\u00ebn mbik\u00ebqyrje amerikane, dhe<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 ruajtje t\u00eb status quo-s\u00eb n\u00eb Tajvan n\u00eb shk\u00ebmbim p\u00ebr paqe tregtare.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Por n\u00ebn sip\u00ebrfaqe, Amerika do t\u00eb ket\u00eb fituar kontrollin mbi t\u00eb ardhmen teknologjike t\u00eb njer\u00ebzimit.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Epoka pas-globaliste: monopoli i vlerave dhe i burimeve<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Epoka q\u00eb po lind nuk \u00ebsht\u00eb multipolare. \u00cbsht\u00eb monocentrike, e p\u00ebrqendruar rreth nj\u00eb perandorie q\u00eb nuk p\u00ebrdor flamur\u00eb apo koloni, por standarde, tregje dhe teknologji.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 AI amerikane do t\u00eb dominoj\u00eb infrastruktur\u00ebn globale t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Burimet natyrore do t\u00eb kanalizohen p\u00ebrmes partneriteteve t\u00eb varura.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Siguria industriale do t\u00eb kusht\u00ebzohet nga politika.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2022 Dhe \u00e7do shtet do t\u00eb duhet t\u00eb zgjedh\u00eb:<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2192 tregun amerikan, ose<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u2192 zinxhir\u00ebt kinez\u00eb.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Jo t\u00eb dyja. Asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Perandoria q\u00eb fitoi pa luft\u00eb<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">N\u00eb histori, vet\u00ebm disa fuqi kan\u00eb arritur t\u00eb ndryshojn\u00eb rendin bot\u00ebror pa e djegur me luft\u00eb.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Roma e b\u00ebri me rrug\u00ebt dhe legjionet.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Britania me flot\u00ebn dhe tregtin\u00eb.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Amerika e vitit 2025 e b\u00ebri me ekonomi, inteligjenc\u00eb artificiale dhe zinxhir\u00eb furnizimi.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">M\u00eb 26 tetor 2025, SHBA nuk shpalli perandori \u2014 ajo e krijoi n\u00eb heshtje.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Dhe nd\u00ebrsa bota ende flet p\u00ebr \u201cfundin e globalizimit\u201d, e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb:<\/div>\n<div dir=\"auto\">Globalizimi nuk vdiq. Ai u pushtua.<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Enri \u00c7eno Nj\u00eb moment q\u00eb ndau historin\u00eb n\u00eb dy epoka 26 tetori 2025 do t\u00eb kujtohet si nj\u00eb dat\u00eb q\u00eb ndryshoi kursin e shekullit XXI \u2014 dita kur Shtetet e Bashkuara nuk ishin m\u00eb pjes\u00eb e sistemit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, por u b\u00ebn\u00eb vet\u00eb sistemi. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se tridhjet\u00eb vjet, bota kishte jetuar n\u00ebn nj\u00eb rend &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":126922,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-126921","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126921","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=126921"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":126925,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126921\/revisions\/126925"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/126922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=126921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=126921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=126921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}