{"id":129718,"date":"2025-11-29T10:43:37","date_gmt":"2025-11-29T10:43:37","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=129718"},"modified":"2025-11-29T10:45:18","modified_gmt":"2025-11-29T10:45:18","slug":"si-u-shua-zeri-qytetar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2025\/11\/29\/si-u-shua-zeri-qytetar\/","title":{"rendered":"Si u shua z\u00ebri qytetar&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Luli PROGNI <\/strong><\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb tetor nisa nj\u00eb bashk\u00ebpunim me BIRN p\u00ebr t\u00eb realizuar disa reportazhe me tema t\u00eb ndryshme, kryesisht sociale dhe mjedisore. E mora p\u00ebrsip\u00ebr me d\u00ebshir\u00eb k\u00ebt\u00eb projekt, sepse ishte pun\u00eb n\u00eb terren ku k\u00ebrkohej komunikim intensiv me komunitete t\u00eb ndryshme. Temat lidheshin pik\u00ebrisht me p\u00ebrballjen e komuniteteve me institucionet, p\u00ebr t\u00eb drejtat e c\u00ebnuara.<\/p>\n<p>Nisa nga Durr\u00ebsi, me banor\u00ebt e prekur prej projektit TID, t\u00eb cil\u00ebt ishin n\u00eb protest\u00eb ato dit\u00eb dhe reportazhi dukej i leht\u00eb p\u00ebr t&#8217;u realizuar. Intervistova disa banor\u00eb t\u00eb Durr\u00ebsit, t\u00eb cil\u00ebt rr\u00ebfyen se si po grabitej prona e tyre, sht\u00ebpi ku kan\u00eb jetuar me breza\u2026 ishin t\u00eb l\u00ebnduar se askush nuk po i mb\u00ebshteste. I pyeta n\u00ebse kishin marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb ndonj\u00eb protest\u00eb ku komunitete t\u00eb tjera k\u00ebrc\u00ebnoheshin ngjash\u00ebm\u2026 me kok\u00ebn ulur p\u00ebrgjigjeshin: n\u00eb fakt jo dhe gabim\u2026se ja si vjen puna kur halli na vjen te dera\u2026\u201d<\/p>\n<p>P\u00ebr reportazhin tjet\u00ebr u nisa drejt grev\u00ebs s\u00eb uris\u00eb t\u00eb naft\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Marinz\u00ebs dhe n\u00eb skajin tjet\u00ebr n\u00eb Spa\u00e7, ku minator\u00ebt ishin n\u00eb grev\u00eb gjithashtu. Komunikimi ishte i thjesht\u00eb edhe atje, sepse t\u00eb gjith\u00eb ishin t\u00eb angazhuar p\u00ebr t\u00eb folur p\u00ebr t\u00eb drejtat e tyre. M\u00eb rr\u00ebfyen kushtet e v\u00ebshtira t\u00eb pun\u00ebs, pagesat e ul\u00ebta, diskriminimin n\u00eb raport me punonj\u00ebsit e huaj, m\u00eb rr\u00ebfyen se si analizat e tyre tregojn\u00eb helme n\u00eb gjak dhe secili prej tyre vuan nga s\u00ebmundje q\u00eb vijn\u00eb si shkak i profesionit.<\/p>\n<p>Naft\u00ebtar\u00eb e minator\u00eb, rr\u00ebfyen se si kompanit\u00eb nuk i trajtojn\u00eb nga ana sh\u00ebndet\u00ebsore ose n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb keq i falsifikojn\u00eb analizat e tyre. \u201cTrajtohemi\u00a0 si skllev\u00ebr n\u00eb pronat tona dhe institucionet shtet\u00ebrore jo vet\u00ebm nuk na mbrojn\u00eb por jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pal\u00eb me kompanit\u00eb shfryt\u00ebzuese\u201d\u00a0 \u2013 than\u00eb t\u00eb revoltuar. Grevat u mbyll\u00ebn pa ndonj\u00eb sukses, nd\u00ebrsa institucionet shqiptare nuk u shfaq\u00ebn p\u00ebr\u00a0 asnj\u00eb moment. Me shum\u00eb gjas\u00eb ata nuk do t\u00eb dalin p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb protest\u00eb, sepse pas nj\u00eb muaji n\u00eb grev\u00eb nuk pat\u00ebn asnj\u00eb rezultat, protesta e humbi kuptimin.<\/p>\n<p>Puna nisi t\u00eb b\u00ebhej m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb tjera tema. N\u00eb fshatin Marqinet, pak kilometra larg kryeqytetit, 70 familje mbet\u00ebn t\u00eb pastreha nga t\u00ebrmeti i 26 n\u00ebntorit. Prej gjasht\u00eb vitesh, dy familje jetojn\u00eb n\u00eb kontenier\u00eb n\u00eb nj\u00eb lagje t\u00eb k\u00ebtij fshati. Rrin\u00eb aty n\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb e vap\u00eb, duke pritur streh\u00ebn q\u00eb iu premtua pas t\u00ebrmetit. Premtime q\u00eb p\u00ebrs\u00ebrit\u00ebn n\u00eb \u00e7do fushat\u00eb, por banor\u00ebt nuk ankohen m\u00eb. Dhe heshtja e tyre ka nj\u00eb shpjegim, sepse kur kryeministri shkoi atje n\u00eb nj\u00eb prej fushatave t\u00eb fundit p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar vota, nj\u00ebri prej banor\u00ebve pati guximin t\u00eb pyes\u00eb pse sht\u00ebpit\u00eb e tyre nuk u nd\u00ebrtuan kurr\u00eb dhe kur do t\u00eb merrte zgjidhje halli i tyre. Kastriot quhet.<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjja e shpejt\u00eb e kryeministrit ishte nxjerrja e tij jasht\u00eb sall\u00ebs s\u00eb aktivitetit me batutat stigmatizuese, nd\u00ebrsa pjesa tjet\u00ebr e banor\u00ebve q\u00eb m\u00eb her\u00ebt ishin dakort\u00ebsuar t\u00eb flisnin p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin hall, ul\u00ebn syt\u00eb. Tani, as Kastrioti nuk flet m\u00eb.<\/p>\n<p>Kur shkova k\u00ebt\u00eb n\u00ebntor t\u2019i takoj familjet q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb kontenier, dol\u00ebn n\u00eb der\u00eb t\u00eb acaruar. \u201cPse na shqet\u00ebson? Nuk flasim m\u00eb.\u201d \u201cPo \u00e7far\u00eb keni p\u00ebr t\u00eb humbur?\u201d i pyeta. \u201cS\u2019kam asgj\u00eb\u2026 mir\u00eb jam k\u00ebtu.\u201d\u00a0 \u201cMir\u00eb &#8211; do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb mbulosh me teneqe \u00e7atin\u00eb q\u00eb pikon?\u201d \u2013 vazhdova ta pyesja. \u201cPo ja e mbulojm\u00eb me teneqe.. jemi shum\u00eb mir\u00eb.. nuk kam asnj\u00eb ankes\u00eb\u2026\u201d \u2013 u p\u00ebrgjigj\u00ebn.<\/p>\n<p>N\u00eb Shqip\u00ebri, njer\u00ebzit nuk presin m\u00eb q\u00eb institucionet shtet\u00ebrore t\u00eb kryejn\u00eb rolin e tyre, p\u00ebrkundrazi frik\u00ebsohen prej tyre se mos ua heqin edhe ato pak q\u00eb u kan\u00eb l\u00ebn\u00eb: nj\u00eb kuti t\u00eb hekurt, ku mund t\u00eb flen\u00eb nat\u00ebn. Ndoshta mij\u00ebra t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb lagjen e Kombinatit, Durr\u00ebs, Kruj\u00eb, Thuman\u00eb, La\u00e7, etj. jetojn\u00eb me qera q\u00eb nuk u paguhet m\u00eb si\u00e7 iu pat\u00ebn premtuar, edhe pse 1.15 miliard\u00eb \u20ac u mblodh\u00ebn n\u00eb emrin e tyre.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr tem\u00eb lidhet me \u201cshkollat pa f\u00ebmij\u00eb dhe f\u00ebmij\u00eb pa shkolla\u201d. Shkuam n\u00eb dhjetra shkolla fshatrash, ku gjet\u00ebm godina t\u00eb kapluara nga heshtja, si muzeume pa asnj\u00eb vizitor, me bankat e kthyera p\u00ebrmbys n\u00eb klasat a braktisura, sikur ora e fundit sapo kishte mbaruar.<\/p>\n<p>Diku d\u00ebgjon vet\u00ebm k\u00ebrcitjen e der\u00ebs s\u00eb shkoll\u00ebs q\u00eb hapet dhe mbyllet nga era, diku tjet\u00ebr nj\u00eb shkoll\u00eb ku m\u00ebsojn\u00eb 6 f\u00ebmij\u00eb dhe kur dalin n\u00eb pushimin e madh luajn\u00eb n\u00eb oborr bashk\u00eb me pulat. Diku tjet\u00ebr shkolla \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00ebsi tregtare hoteleri-sh\u00ebrbimi ku grat\u00eb do b\u00ebjn\u00eb zairet\u00eb e dimrit. N\u00eb shum\u00eb fshatra t\u00eb tjera nuk ka m\u00eb as z\u00eb, as shpres\u00eb, as arsye p\u00ebr t\u00eb mbajtur shkoll\u00ebn hapur. Jan\u00eb k\u00ebto vende ku e kupton se braktisja vjen ngadal\u00eb, n\u00eb heshtje, derisa s\u2019mbetet asnj\u00eb p\u00ebr t\u2019u ankuar.<\/p>\n<div class=\"fotogaleri\">\n<div class=\"bx-wrapper\">\n<div class=\"bx-viewport\">\n<ul class=\"read-slider\">\n<li><a href=\"https:\/\/www.syri.net\/fotogaleria\/842941\/si-humbem-zerin-reportazh-nga-shqiperia-qe-nuk-flet-me\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.syri.net\/uploads\/syri.net\/images\/2025\/November\/29\/auto_-640-0-2b6805f3-54b8-4e84-9575-eedcd77614ae-8441764409419.jpeg\" \/><i class=\"fa fa-search-plus syri_zoom\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"bx-controls bx-has-pager bx-has-controls-direction\">\n<div class=\"bx-controls-direction\">Nj\u00eb tjet\u00ebr tem\u00eb: Lumenjt\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb nj\u00eb pasuri natyrore, me rrjedha t\u00eb egra dhe ekosisteme t\u00eb rralla, por sot ndodhen n\u00ebn presion nga aktivitetet minerare, hidrokarbure, nd\u00ebrhyrjet hidroteknike dhe menaxhimi i dob\u00ebt i mbetjeve, duke e b\u00ebr\u00eb mbrojtjen e tyre nj\u00eb sfid\u00eb t\u00eb madhe mjedisore.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>N\u00eb Fush\u00eb-Arr\u00ebz, lumi Fan vjen i kthjell\u00ebt nga malet dhe skuqet sapo kalon n\u00ebn fabrik\u00ebn e pasurimit t\u00eb bakrit n\u00eb shpatin an\u00ebs qytetit. Ndotja e mbetjeve t\u00eb minier\u00ebs shkon deri n\u00eb arat e fshtrave af\u00ebr dhe p\u00ebrshkon gjith\u00eb lugin\u00ebn deri sa bashkohet me Matin. Uji i ndotur rrjedh drejt rr\u00ebnj\u00ebve t\u00eb bim\u00ebve dhe pem\u00ebve me t\u00eb cilat ushqehen njer\u00ebzit e kafsh\u00ebt.<\/p>\n<p>Banor\u00ebt nuk guxojn\u00eb t\u00eb flasin, sepse djemt\u00eb dhe burrat e tyre punojn\u00eb n\u00eb minier\u00eb. Nj\u00eb koleg, gazetar lokal, m\u00eb tha se disa muaj m\u00eb heret ishin ankuar n\u00eb media q\u00eb mbetjet e minier\u00ebs kishin hyr\u00eb n\u00ebp\u00ebr oborre; e t\u00eb nes\u00ebrmen i k\u00ebrc\u00ebnuan se do t\u2019i hiqnin nga puna t\u00eb gjith\u00eb. Disa i hoq\u00ebn. M\u00eb pas i kthyen, vet\u00ebm pasi banor\u00ebt premtuan se nuk do t\u00eb flasin kurr\u00eb m\u00eb. Kur shkojm\u00eb t\u2019i takojm\u00eb, refuzojn\u00eb t\u00eb hapin portat dhe luten t\u00eb largohemi: \u201cIk. T\u00eb lutem ik. Mos e afro kamer\u00ebn.\u201d Aty, drama s\u2019ka nevoj\u00eb p\u00ebr dialog, frika dhe heshtja flet m\u00eb fort se \u00e7do intervist\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, institucionet thon\u00eb se uji \u00ebsht\u00eb i past\u00ebr. Statistikat thon\u00eb se nuk ka t\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr krime mjedisore. Disa \u00e7\u00ebshtje t\u00eb krimit mjedisor n\u00eb shifra minimale ndiqen nga policia, shum\u00eb m\u00eb pak p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb prokurori dhe asnj\u00eb vendim gjykate p\u00ebr d\u00ebnim t\u00eb krimit mjedisor. Arsyetimi \u00ebsht\u00eb tall\u00ebs sa statistikat e tyre: nuk ka prova, nd\u00ebrsa uji i kuq i lumit vazhdon t\u00eb rrjedh\u00eb. Nuk ka autor\u00eb thot\u00eb prokuroria dhe gjykata\u2026<\/p>\n<p>Pas udh\u00ebtimesh n\u00eb dhjetra fshatra n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr cepat e Shqip\u00ebris\u00eb, shoh t\u00eb nj\u00ebjtin ritual: frik\u00eb, mjerim, heshtje. Nj\u00eb vend ku institucionet jan\u00eb plot\u00ebs\u00ebsisht indiferente, ku kompanit\u00eb e huaja marrin gjith\u00e7ka dhe e l\u00ebn\u00eb tok\u00ebn t\u00eb sakatuar. Nj\u00eb vend ku qytetar\u00ebt nuk flasin m\u00eb, jo sepse s\u2019kan\u00eb \u00e7far\u00eb t\u00eb thon\u00eb, por sepse \u00e7do fjal\u00eb ka nj\u00eb kosto p\u00ebr ta: humbje e v\u00ebndit t\u00eb pun\u00ebn, streh\u00ebs, buk\u00ebs, jet\u00ebs.<\/p>\n<p>Kjo p\u00ebrvoj\u00eb udh\u00ebtimesh n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri m\u00eb ka trishtuar, por m\u00eb ka qart\u00ebsuar se pse dhe si u shua z\u00ebri i protest\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, ku qytetarin s\u2019ka kush ta mbroj\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Luli PROGNI K\u00ebt\u00eb tetor nisa nj\u00eb bashk\u00ebpunim me BIRN p\u00ebr t\u00eb realizuar disa reportazhe me tema t\u00eb ndryshme, kryesisht sociale dhe mjedisore. E mora p\u00ebrsip\u00ebr me d\u00ebshir\u00eb k\u00ebt\u00eb projekt, sepse ishte pun\u00eb n\u00eb terren ku k\u00ebrkohej komunikim intensiv me komunitete t\u00eb ndryshme. Temat lidheshin pik\u00ebrisht me p\u00ebrballjen e komuniteteve me institucionet, p\u00ebr t\u00eb drejtat &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":129719,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-129718","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=129718"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":129721,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129718\/revisions\/129721"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/129719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=129718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=129718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=129718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}