{"id":133554,"date":"2026-01-15T13:06:22","date_gmt":"2026-01-15T13:06:22","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=133554"},"modified":"2026-01-15T13:06:22","modified_gmt":"2026-01-15T13:06:22","slug":"nga-rekordi-ne-falimentim-pse-ari-i-verdhe-i-konispolit-rrezikon-te-kalbet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/01\/15\/nga-rekordi-ne-falimentim-pse-ari-i-verdhe-i-konispolit-rrezikon-te-kalbet\/","title":{"rendered":"Nga rekordi n\u00eb falimentim: Pse \u2018Ari i Verdh\u00eb\u2019 i Konispolit rrezikon t\u00eb kalbet"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Bryan RUMANI<\/strong><br \/>\n<strong>An\u00ebtar i Departamentit Brain Gain<\/strong><\/p>\n<p>Sezoni 2025-2026 i kultivimit t\u00eb mandarin\u00ebs rrezikon t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb histori si m\u00eb i err\u00ebti p\u00ebr k\u00ebt\u00eb industri q\u00eb nga fillimet e saj. Zonat e Konispolit, Xarr\u00ebs dhe Mursis\u00eb, t\u00eb cilat prej dy dekadash jan\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb epiqendr\u00ebn e prodhimit shqiptar dhe jan\u00eb t\u00eb njohura p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e lart\u00eb t\u00eb mandarin\u00ebs, po p\u00ebrballen me nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb paprecedent\u00eb. Ajo q\u00eb pritej t\u00eb ishte nj\u00eb nga sezonet me prodhimin m\u00eb t\u00eb madh, fatkeq\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb skenar falimentimi masiv p\u00ebr fermer\u00ebt. Analiza e situat\u00ebs tregon se ky kolaps nuk vjen p\u00ebr shkak t\u00eb mbiprodhimit apo fatkeq\u00ebsive natyrore, por kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb neglizhimit nga strukturat shtet\u00ebrore, t\u00eb cilat kan\u00eb d\u00ebshtuar t\u00eb mbrojn\u00eb fermerin dhe t\u00eb promovojn\u00eb mark\u00ebn vendase.<\/p>\n<p><strong>Matematika e humbjes: Kur puna nuk paguhet<\/strong><\/p>\n<p>Arsyeja kryesore q\u00eb po gjunj\u00ebzon fermer\u00ebt \u00ebsht\u00eb \u00e7mimi, i cili ka zbritur n\u00ebn koston e prodhimit. Fermer\u00ebt e zon\u00ebs raportojn\u00eb se kostoja p\u00ebr t\u00eb prodhuar 1 kg mandarin\u00eb, duke llogaritur plehrat, ila\u00e7et, nitratet, vaditjen, naft\u00ebn dhe krahun e pun\u00ebs i cili \u00ebsht\u00eb shtrenjtuar nga inflacioni varion midis 30 deri n\u00eb 35 lek\u00eb. Megjithat\u00eb, realiteti i tregut \u00ebsht\u00eb krejt tjet\u00ebr. N\u00ebse n\u00eb fund t\u00eb tetorit \u00e7mimi mesatar ishte 50 lek\u00eb p\u00ebr kilogram, gjat\u00eb pikut t\u00eb sezonit n\u00eb n\u00ebntor dhe dhjetor, ai ra n\u00eb nj\u00eb mesatare prej vet\u00ebm 28 lek\u00ebsh. Me k\u00ebt\u00eb \u00e7mim shitjeje, fermer\u00ebt e kan\u00eb t\u00eb pamundur jo vet\u00ebm t\u00eb krijojn\u00eb t\u00eb ardhura p\u00ebr mbijetes\u00eb, por as t\u00eb mbulojn\u00eb shpenzimet baz\u00eb t\u00eb vitit.<\/p>\n<p><strong>Goditja e imazhit \u2018Made in Albania\u2019 dhe kaosi me pesticidet<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr element q\u00eb ka d\u00ebmtuar r\u00ebnd\u00eb shitjen \u00ebsht\u00eb antireklama p\u00ebr produktet shqiptare lidhur me sigurin\u00eb ushqimore. P\u00ebrgjat\u00eb vitit, shtetet e Bashkimit Europian, p\u00ebrmes sistemit t\u00eb njoftimit RASFF, kan\u00eb klasifikuar disa d\u00ebrgesa drejt Kroacis\u00eb, Sllovenis\u00eb dhe Italis\u00eb si t\u00eb rrezikshme p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrmbajtjes s\u00eb lart\u00eb t\u00eb substanc\u00ebs chlorfenapyr, e cila \u00ebsht\u00eb e ndaluar n\u00eb BE.<\/p>\n<p>P\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr k\u00ebt\u00eb situat\u00eb, megjithat\u00eb, nuk mund t&#8217;u faturohet fermer\u00ebve. Ata i blejn\u00eb pesticidet n\u00eb tregun vendas, n\u00ebn rekomandimin e agronom\u00ebve dhe farmacive bujq\u00ebsore t\u00eb licencuara. Faji bie mbi d\u00ebshtimin e strukturave shtet\u00ebrore, specifikisht Ministris\u00eb s\u00eb Bujq\u00ebsis\u00eb p\u00ebr mos-t\u00ebrheqjen nga tregu t\u00eb produkteve t\u00eb ndaluara, dhe sistemit doganor q\u00eb ka d\u00ebshtuar t\u00eb parandaloj\u00eb kontraband\u00ebn e k\u00ebtyre substancave, tregtimi i t\u00eb cilave n\u00eb Europ\u00eb p\u00ebrb\u00ebn vep\u00ebr penale.<\/p>\n<p><strong>Mungesa e Infrastruktur\u00ebs dhe gracka e monopolit<\/strong><\/p>\n<p>Kriza e thell\u00eb n\u00eb Konispol nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dukuri e izoluar, por simptom\u00eb e nj\u00eb modeli bujq\u00ebsor t\u00eb prapambetur, ku Shqip\u00ebria operon me standarde shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta se rajoni. Mungesa m\u00eb e madhe \u00ebsht\u00eb ajo e magazinave ftoh\u00ebse. Pasi vilet, mandarina dehidratohet dhe humbet pesh\u00eb brenda 24 or\u00ebve, gj\u00eb q\u00eb e detyron fermerin ta shes\u00eb produktin menj\u00ebher\u00eb, duke pranuar \u00e7far\u00ebdo \u00e7mimi q\u00eb i ofron tregtari. N\u00ebse do t\u00eb kishte magazina ftoh\u00ebse si\u00e7 ndodh n\u00eb Kenia apo Egjipt ku ato subvencionohen nga qeveria dhe funksionojn\u00eb me panele diellore &#8211; fermeri do t\u00eb kishte fuqi t\u00eb negocionte dhe t\u00eb stabilizonte \u00e7mimin.<\/p>\n<p>Kjo munges\u00eb infrastrukture ka favorizuar krijimin e nj\u00eb monopoli ku eksporti kryhet nga pak firma. Diferenca n\u00eb \u00e7mim \u00ebsht\u00eb abuzive: produkti blihet nga fermeri me 28 lek\u00eb dhe arrin te konsumatori me 120 lek\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb Inspektorati Shtet\u00ebror I Mbik\u00ebqyrjes s\u00eb Tregut nuk ka nd\u00ebrhyr\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, shit-blerja shpesh b\u00ebhet n\u00eb informalitet t\u00eb plot\u00eb, pa dokumente ligjore, ku tregtar\u00ebt vonojn\u00eb pagesat ose refuzojn\u00eb t\u00eb paguajn\u00eb duke pretenduar pa prova se mandarina ka mbetje pesticidesh. Kjo skem\u00eb mashtrimi ndodh n\u00ebn hund\u00ebn e administrat\u00ebs tatimore, e cila ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb luftoj\u00eb informalitetin dhe qarkullimin e mallrave pa fatura.<\/p>\n<p><strong>Zgjidhja: Nga emergjenca te strategjia afatgjat\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar k\u00ebt\u00eb sektor vital nga falimentimi, nevojitet nj\u00eb nd\u00ebrhyrje e menj\u00ebhershme e ndar\u00eb n\u00eb faza. N\u00eb afatshkurt\u00ebr, Qeveria Shqiptare duhet t\u00eb ndjek\u00eb shembullin e Greqis\u00eb dhe Spanj\u00ebs, duke bler\u00eb 5,000 \u2013 10,000 ton\u00eb mandarina t\u00eb pashitura me kosto prodhimi (30 lek\u00eb\/kg) p\u00ebr t&#8217;i shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb institucione publike si spitale, shkolla dhe sht\u00ebpi f\u00ebmij\u00ebsh, ose p\u00ebr prodhim energjie. Gjithashtu, fermer\u00ebt e regjistruar duhet t\u00eb mb\u00ebshteten me subvencione direkte rreth 500\u20ac p\u00ebr dynym p\u00ebr t\u00eb mbuluar kostot.<\/p>\n<p>N\u00eb afatmes\u00ebm, Ministria e Bujq\u00ebsis\u00eb dhe Autoriteti i Konkurrenc\u00ebs duhet ta b\u00ebjn\u00eb t\u00eb detyrueshme me ligj &#8220;Kontrat\u00ebn p\u00ebr Furnizim&#8221;, ku \u00e7do blerje t\u00eb ket\u00eb sasi, \u00e7mim dhe afat pagese t\u00eb paracaktuar, dhe shkel\u00ebsit t\u00eb ndiqen penalisht. Kjo duhet shoq\u00ebruar me nj\u00eb sistem dixhital ku fermer\u00ebt deklarojn\u00eb sp\u00ebrkatjet dhe ku analizat ofrohen falas nga shteti (duke hequr barr\u00ebn prej 200\u20ac p\u00ebr analiz\u00eb), p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb &#8220;Korridor t\u00eb Gjelb\u00ebr&#8221; drejt tregjeve europiane.<\/p>\n<p>N\u00eb terma afatgjat\u00eb, industria ka nevoj\u00eb p\u00ebr leht\u00ebsi fiskale, si heqja e TVSH-s\u00eb dhe taks\u00ebs s\u00eb naft\u00ebs p\u00ebr aktivitetet prodhuese, si dhe nj\u00eb diplomaci aktive p\u00ebr sigurimin e tregjeve t\u00eb reja. E ardhmja e industris\u00eb s\u00eb mandarin\u00ebs do t\u00eb jet\u00eb e sigurt vet\u00ebm n\u00ebse Qeveria vendos t\u00eb ndihmoj\u00eb realisht fermerin dhe jo t\u00eb lejoj\u00eb abuzimin me fondet, si\u00e7 ndodhi me rastin e IPARD.<\/p>\n<p>Masat duhen marr\u00eb tani dhe jo kur t\u00eb jet tep\u00ebr von\u00eb!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Bryan RUMANI An\u00ebtar i Departamentit Brain Gain Sezoni 2025-2026 i kultivimit t\u00eb mandarin\u00ebs rrezikon t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb histori si m\u00eb i err\u00ebti p\u00ebr k\u00ebt\u00eb industri q\u00eb nga fillimet e saj. Zonat e Konispolit, Xarr\u00ebs dhe Mursis\u00eb, t\u00eb cilat prej dy dekadash jan\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb epiqendr\u00ebn e prodhimit shqiptar dhe jan\u00eb t\u00eb njohura p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":133555,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-133554","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133554","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=133554"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133556,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133554\/revisions\/133556"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/133555"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=133554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=133554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=133554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}