{"id":134704,"date":"2026-01-29T09:12:24","date_gmt":"2026-01-29T09:12:24","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=134704"},"modified":"2026-01-29T09:25:15","modified_gmt":"2026-01-29T09:25:15","slug":"huffpost-rama-krijoi-ministre-ia-per-ti-dhene-fund-ryshfetit-krijuesit-e-saj-arrestohen-per-korrupsion","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/01\/29\/huffpost-rama-krijoi-ministre-ia-per-ti-dhene-fund-ryshfetit-krijuesit-e-saj-arrestohen-per-korrupsion\/","title":{"rendered":"Media spanjolle: Rama krijoi ministre IA p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fund ryshfetit, krijuesit e saj arrestohen p\u00ebr korrupsion"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Felix Esteban,<\/strong><br \/>\nHUFFINGTON POST<\/p>\n<p>Shprehja e famshme \u201ccili \u00ebsht\u00eb kulmi i\u2026?\u201d mund t\u00eb aplikohej pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast. T\u00eb krijosh nj\u00eb inteligjenc\u00eb artificiale (IA) p\u00ebr t\u00eb luftuar korrupsionin dhe pastaj t\u00eb dal\u00eb \u201ce p\u00ebrfshir\u00eb\u201d n\u00eb nj\u00eb skandal ryshfeti. Dhe, sigurisht, IA-t\u00eb krijohen p\u00ebr momentin nga njer\u00ebzit, q\u00eb nga natyra jan\u00eb t\u00eb korruptuesh\u00ebm. Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb ndodhi n\u00eb Shqip\u00ebri, ku kryeministri Edi Rama u b\u00eb protagonisti i k\u00ebtij rr\u00ebshqitjeje q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb sh\u00ebrbente p\u00ebr nj\u00eb komedi-triller futuristike.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria donte t\u2019i shiste bot\u00ebs nj\u00eb ide t\u00eb fuqishme: t\u00eb p\u00ebrdorte inteligjenc\u00ebn artificiale p\u00ebr t\u00eb ulur korrupsionin struktural t\u00eb shtetit. Projekti kishte em\u00ebr: Diella, nj\u00eb avatar virtual i prezantuar si \u201cministrja\u201d e par\u00eb e krijuar nga IA n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>Misioni i saj ishte t\u00eb eliminonte nd\u00ebrmjet\u00ebsit, t\u00eb ulte ryshfetet dhe t\u00eb b\u00ebnte m\u00eb transparente prokurimet publike. Problemi \u00ebsht\u00eb se vet\u00eb agjencia shtet\u00ebrore, q\u00eb e zhvilloi, tani \u00ebsht\u00eb n\u00ebn hetim p\u00ebr korrupsion t\u00eb dyshuar.<\/p>\n<p>Rasti \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb paradoks t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u injoruar. Nd\u00ebrsa Diella promovohej n\u00eb forume nd\u00ebrkomb\u00ebtare si shembull i inovacionit institucional, drejtuesit kryesor\u00eb t\u00eb Agjencis\u00eb Komb\u00ebtare t\u00eb Informacionit \u2014 organi q\u00eb menaxhon infrastruktur\u00ebn digjitale t\u00eb shtetit \u2014 u vun\u00eb n\u00ebn arrest sht\u00ebpiak, t\u00eb akuzuar p\u00ebr pjes\u00ebmarrje n\u00eb nj\u00eb rrjet kriminal q\u00eb supozohet se ka manipuluar tender\u00ebt publik\u00eb p\u00ebrmes intimidimit.<\/p>\n<p><strong>Diella, fytyra digjitale e luft\u00ebs kund\u00ebr korrupsionit<\/strong><\/p>\n<p>Skena \u00ebsht\u00eb mjaft bizare. Diella u shfaq publikisht e veshur me kostum tradicionale, me nj\u00eb estetik\u00eb t\u00eb dizajnuar me kujdes dhe nj\u00eb fjalim t\u00eb kujdessh\u00ebm. Madje arriti t\u00eb merrte pjes\u00eb n\u00eb Parlamentin shqiptar n\u00eb vjesht\u00eb, duke mbrojtur rolin e saj pas kritikave mbi kushtetutshm\u00ebrin\u00eb e veprimtaris\u00eb s\u00eb saj.<\/p>\n<p>\u201cNuk jam nj\u00eb qenie njer\u00ebzore,\u201d thoshte ajo n\u00eb nj\u00eb video institucionale, \u201cnuk kam interesa personale; vet\u00ebm t\u00eb dh\u00ebna, algoritme dhe objektivin p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebrbyer qytetar\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paanshme\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb praktik\u00eb, avatar-i funksionon si nj\u00eb nd\u00ebrfaqe digjitale p\u00ebr sh\u00ebrbime administrative: k\u00ebrkesa p\u00ebr dokumente, takime dhe sh\u00ebrbime publike. Q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb t\u00eb eliminohet kontakti njer\u00ebzor q\u00eb gjat\u00eb dekadave ka favorizuar pages\u00ebn e ryshfeteve p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshpejtuar proceset.<\/p>\n<p>Sipas qeveris\u00eb, hapi tjet\u00ebr do t\u00eb jet\u00eb q\u00eb Diella t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb ofertat n\u00eb konkurse publike bazuar ekskluzivisht n\u00eb t\u00eb dh\u00ebna objektive, me sisteme t\u00eb auditueshme.<\/p>\n<p>Projekti u nxiti drejtp\u00ebrdrejt nga kryeministri Edi Rama, q\u00eb qeveris q\u00eb nga 2013 dhe ka b\u00ebr\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr korrupsionit nj\u00eb nga shtyllat e fjalimeve t\u00eb tij, sidomos p\u00ebrpara Brukselit.<\/p>\n<p><strong>Korrupsioni, kusht ky\u00e7 p\u00ebr integrimin n\u00eb BE<\/strong><\/p>\n<p>Ulja e korrupsionit nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb premtim elektoral i zakonsh\u00ebm. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb kusht eksplicit q\u00eb Shqip\u00ebria t\u00eb p\u00ebrparoj\u00eb n\u00eb procesin e saj t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin Evropian. Sipas raporteve t\u00eb BE-s\u00eb, vendi ka shfaqur \u201cdisa p\u00ebrparime\u201d, por korrupsioni mbetet \u201ci p\u00ebrhapur n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb cenuesh\u00ebm\u201d, sidomos n\u00eb prokurimet publike, nd\u00ebrtim dhe turiz\u00ebm.<\/p>\n<p>Nj\u00eb raport i BE-s\u00eb i n\u00ebntorit vler\u00ebsonte p\u00ebrparime t\u00eb nj\u00eb prokurorie speciale t\u00eb krijuar n\u00eb 2019 p\u00ebr t\u00eb ndjekur korrupsionin e nivelit t\u00eb lart\u00eb. E nj\u00ebjta nj\u00ebsi po heton Agjencin\u00eb Komb\u00ebtare t\u00eb Informacionit, p\u00ebrgjegj\u00ebse direkt p\u00ebr zhvillimin dhe operimin e Diell\u00ebs.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat zyrtare japin nj\u00eb kontekst. N\u00eb 2024, prokuroria b\u00ebri ndalime paraprake p\u00ebr rreth 2.800 persona, por vet\u00ebm 14 raste lidhen me korrupsion publik. Megjithat\u00eb, hetimet kan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb figura t\u00eb nivelit t\u00eb lart\u00eb: nj\u00eb ish-president, kryebashkiakun e Tiran\u00ebs dhe nj\u00eb zv.kryeministre me pesh\u00eb politike brenda partis\u00eb s\u00eb Ram\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Dilema politike dhe kufijt\u00eb e IA-s\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Rama ka mbrojtur publikisht pavar\u00ebsin\u00eb e prokuroris\u00eb, edhe pse pranon tensionet. Shqip\u00ebria ka nj\u00eb nga normat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb arrestimeve parandaluese n\u00eb Evrop\u00eb, nj\u00eb fakt q\u00eb shqet\u00ebson organizatat e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut.<\/p>\n<p>Kryeministri insiston se lufta kund\u00ebr korrupsionit \u00ebsht\u00eb e pap\u00ebrsosur, por e nevojshme. \u201cNuk mund t\u00eb planifikohet gjith\u00e7ka,\u201d ka th\u00ebn\u00eb me ironi duke folur p\u00ebr kalendarin e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb BE, sipas deklaratave q\u00eb p\u00ebrcolli New York Times.<\/p>\n<p>Rasti Diella shton nj\u00eb shtres\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb debat: a mund t\u00eb jet\u00eb v\u00ebrtet i pavarur nj\u00eb mjet inteligjence artificiale n\u00ebse ata q\u00eb e programojn\u00eb jan\u00eb n\u00ebn dyshim? Ekspert\u00ebt e qeverisjes paralajm\u00ebrojn\u00eb nj\u00eb rrezik t\u00eb duksh\u00ebm: nj\u00eb sistem i till\u00eb mund t\u00eb trajnohet me t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb paragjykuara ose t\u00eb programohet p\u00ebr t\u00eb injoruar disa sinjale mashtrimi.<\/p>\n<p>Andi Hoxhaj, profesor i Drejt\u00ebsis\u00eb dhe ekspert p\u00ebr Ballkanin Per\u00ebndimor n\u00eb King\u2019s College t\u00eb Londr\u00ebs, e p\u00ebrmbledh me kujdes: avatar-i lejon qeverin\u00eb t\u00eb thot\u00eb BE-s\u00eb se e kupton problemin dhe po p\u00ebrpiqet ta adresoj\u00eb. Por historiku i Shqip\u00ebris\u00eb mbetet \u201cproblematik\u201d.<\/p>\n<p><strong>Zgjidhje reale apo ekspozit\u00eb teknologjike?<\/strong><\/p>\n<p>Nuk ekzistojn\u00eb metrika t\u00eb qarta p\u00ebr t\u00eb matur sa ka ulur korrupsionin Diella. Sistemi \u00ebsht\u00eb dizajnuar p\u00ebr t\u00eb parandaluar, jo p\u00ebr t\u00eb zbuluar krime t\u00eb kryera tashm\u00eb. Kjo munges\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash e v\u00ebshtir\u00ebson vler\u00ebsimin e ndikimit t\u00eb saj real p\u00ebrtej mesazhit politik.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, ka nj\u00eb element t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: hetimi ndaj agjencis\u00eb q\u00eb kontrollon Diell\u00ebn nuk \u00ebsht\u00eb fshehur dhe nuk \u00ebsht\u00eb ndalur. P\u00ebr disa analist\u00eb, kjo tregon se shteti shqiptar po fillon t\u00eb kuptoj\u00eb se korrupsioni nuk luftohet vet\u00ebm me teknologji apo me gjeste simbolike, por me institucione q\u00eb funksionojn\u00eb, edhe kur fokusi bie tek vet\u00eb qeveria.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria vazhdon t\u00eb p\u00ebrpiqet t\u00eb bind\u00eb Europ\u00ebn se \u00ebsht\u00eb serioze. Diella \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e tregimit. Por faktet \u2014 dhe hetimet gjyq\u00ebsore \u2014 peshojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se \u00e7do avatar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Felix Esteban, HUFFINGTON POST Shprehja e famshme \u201ccili \u00ebsht\u00eb kulmi i\u2026?\u201d mund t\u00eb aplikohej pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast. T\u00eb krijosh nj\u00eb inteligjenc\u00eb artificiale (IA) p\u00ebr t\u00eb luftuar korrupsionin dhe pastaj t\u00eb dal\u00eb \u201ce p\u00ebrfshir\u00eb\u201d n\u00eb nj\u00eb skandal ryshfeti. Dhe, sigurisht, IA-t\u00eb krijohen p\u00ebr momentin nga njer\u00ebzit, q\u00eb nga natyra jan\u00eb t\u00eb korruptuesh\u00ebm. Kjo \u00ebsht\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":134705,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-134704","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134704","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=134704"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134712,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134704\/revisions\/134712"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/134705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=134704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=134704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=134704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}