{"id":134820,"date":"2026-01-30T11:29:27","date_gmt":"2026-01-30T11:29:27","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=134820"},"modified":"2026-01-30T11:41:26","modified_gmt":"2026-01-30T11:41:26","slug":"nje-pikture-si-e-pikasos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/01\/30\/nje-pikture-si-e-pikasos\/","title":{"rendered":"Nj\u00eb piktur\u00eb si e Pikasos"},"content":{"rendered":"<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\n<p><strong>Nga Sami MILLOSHI<\/strong><\/p>\n<p><em>\u2013 P\u00ebrshtypje p\u00ebr librin \u201d ELEGANCA e LOT\u00cbVE \u201d t\u00eb shkrimtares IRIS HALILI \u2013<\/em><\/p>\n<p>Do ta them q\u00eb n\u00eb fillim: libri \u201cEleganca e lot\u00ebve\u201d i Iris Halilit m\u00eb p\u00eblqeu jashtezakonisht. Pse? Sepse p\u00ebrshtypja e par\u00eb, pasi e lexova, \u00ebsht\u00eb se ajo shkruan me nj\u00eb sinqeritet t\u00ea jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, natyrisht me sinqeritetin e nj\u00eb f\u00ebmije,q\u00eb e ruan f\u00ebmij\u00ebn ne vet\u00ebdijen e vet edhe n\u00eb mosh\u00ebn e pjekuris\u00eb.<br \/>\nSi\u00e7, thoshte Picasso i madh:\u201dM\u2019u desh gjith\u00eb jeta ime t\u00eb pikturoja si f\u00ebmij\u00eb.\u201d<br \/>\nDhe ,prandaj Picasso u b\u00eb ai q\u00eb njeh sot gjith\u00eb Bota. Ndoshta ky lib\u00ebr do t\u2019i sjell\u00eb nj\u00eb fat pak a shum\u00eb t\u00eb ngjajsh\u00ebm edhe zonj\u00ebs Halili si shkrimtare.<br \/>\nPo p\u00ebr \u00e7far e ka shpalosur sinqeritetin e saj f\u00ebminor Iris Halili?<br \/>\nAjo ka shkruar nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebr gjyshen e saj Ganimete Gjilani Fratari dhe p\u00ebr daj\u00ebn e saj Hajredin Fratarin, t\u00eb cil\u00ebt provuan dhe p\u00ebrballuan me dinjitet t\u00eb pashoq ferrin e diktatur\u00ebs komuniste q\u00eb i torturoi me t\u00eb gjitha m\u00ebnyrat e saj shtazarake. N\u00eb syt\u00eb e saj prej f\u00ebmije kan\u00eb mbetur t\u00eb stampuara t\u00eb gjitha ato tortura sepse ajo, ndon\u00ebse imcake, ka qen\u00eb d\u00ebshmitare e tyre.<br \/>\nKa edhe libra t\u00eb tjer\u00eb, n\u00eb Shqip dhe n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaj, t\u00eb shkruar n\u00eb vet\u00eb t\u00eb par\u00eb me kujtime t\u00eb f\u00ebmijnis\u00eb. Ka ,tashm\u00eb, gjithashtu nj\u00eb num\u00ebr librash me kujtime t\u00eb atyre q\u00eb provuan burgjet e Enver Hoxh\u00ebs. N\u00eb morin\u00eb e k\u00ebtyre librave ,\u201dEleganca e lot\u00ebve \u201d shk\u00eblqen si nj\u00eb margaritar.<br \/>\nPse? Sepse \u00ebsht\u00eb i mbushur plot me fakte,plot me detaje, plot me jet\u00eb. Dhe duket fare qart\u00ebsisht se autorja e ka kompozuar librin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb atill\u00eb q\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb prezantoj\u00eb tmerret e diktatur\u00ebs,por edhe t\u00eb na d\u00ebshmoj\u00eb se si dhe pse, n\u00eb thelb, ata q\u00eb u p\u00ebrball\u00ebn me t\u00eb keqen, ia dol\u00ebn jo vet\u00ebm t\u00eb mbijetojn\u00eb, por edhe t\u00eb triumfojn\u00eb moralisht.<br \/>\nHalili i ka kushtuar nj\u00eb v\u00ebmendje jasht\u00ebzakonisht t\u00ea madhe asaj q\u00eb quhet trash\u00ebgimi familjare. Nj\u00eb trash\u00ebgimi e begat\u00eb vlerash morale dhe historike si ajo e familjes s\u00eb Hajredin Fratarit n\u00eb Mallakast\u00ebr,nuk mund t\u00eb mos jet\u00eb nj\u00eb baz\u00eb e fuqishme p\u00ebr karaktere t\u00eb forta, si gjyshja Gano, apo si daja Hajredin. E stolisur shpirt\u00ebrisht me kultur\u00eb t\u00eb thell\u00eb, gjyshja Gano rrezatoi stoiciz\u00ebm dhe mir\u00ebsi deri n\u00eb frym\u00ebn e fundit. Kjo mir\u00ebsi rrezaton n\u00eb gjith\u00eb faqet e librit dhe lexuesi nuk mund t\u00eb mos e admiroj\u00eb autoren p\u00ebr at\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulje t\u00eb rrall\u00eb p\u00ebr t\u00eb shfaqur vlerat e plota t\u00eb kohezionit familjar. Lexuesi e merr me mend se d\u00ebshp\u00ebrimi i thell\u00eb p\u00ebrball\u00eb torturave kishte po ashtu nj\u00eb sistem vertebror t\u00eb \u00e7elikt\u00eb q\u00eb ishin vlerat e familjes dhe, prandaj rronte shpresa se, nj\u00eb dit\u00eb, n\u00ebna do ta shihte djalin e saj jasht\u00eb burgut,se nj\u00eb dit\u00eb ajo do ta shihte t\u00eb martuar, dhe se nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb p\u00ebrk\u00ebdhelte edhe f\u00ebmij\u00ebt e tij.<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis jasht\u00ebzakonisht t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm moral dhe kulturor ka pasur fatin t\u00eb rritet edhe autorja. Prandaj, nuk \u00ebsht\u00eb e rastit q\u00eb ajo e thot\u00eb me nj\u00eb \u00e7ilt\u00ebrsi t\u00eb habitshme poetike se \u201d \u00cbnd\u00ebrra her\u00eb na b\u00ebhet e shkuara,her\u00eb na vjen si e ardhmja,her\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb d\u00ebshirojm\u00eb dhe her\u00eb ajo q\u00eb jetojm\u00eb.\u201d( faqe 76)<br \/>\nDeri m\u00eb sot, un\u00eb nuk kam par\u00eb lib\u00ebr m\u00eb t\u00eb arrir\u00eb se ky i Iris Halilit q\u00eb me nj\u00eb eleganc\u00eb kompozicionale kaq fine t\u00eb b\u00ebj\u00eb me nj\u00eb kirurgji fjale autopsin\u00eb e luft\u00ebs s\u00eb klasave e cila ishte p\u00ebr pes\u00ebdhjet\u00eb vjet kanceri m\u00eb i tmerrsh\u00ebm n\u00eb trupin e shoq\u00ebris\u00eb shqiptare. Sot \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u2019ua shpjegosh brezave t\u00eb rinj se \u00e7far do t\u00eb thoshte \u201d njeriu me biografi t\u00eb keqe \u201c;apo \u201d njeriu me biografi t\u00eb mir\u00eb\u201d. Por, kur lexon librin e Irisit, e kupton fare mir\u00eb, se pse si f\u00ebmije n\u00eb shkoll\u00eb, kur u dha lajmi se diktatori vdiq ,asaj i shp\u00ebrtheu e qeshura\u2026Dhe, se si, ajo dashje pa dashje, e kishte shfaqur g\u00ebzimin p\u00ebr vdekjen e tij, pavar\u00ebsisht se gjyshja ,me at\u00eb inteligjencien e saj emotive,gjithnj\u00eb e kishte porositur q\u00eb t\u00eb ishte e kujdeshme dhe e p\u00ebrmbajtur p\u00ebr t\u2019u mos u dh\u00ebn\u00eb shkas atyre q\u00eb e kishin n\u00eb dor\u00eb ta ashp\u00ebrsonin edhe m\u00eb tep\u00ebr luft\u00ebn e klasave.<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebshtrim, nuk e dij se pse, duke e lexuar librin m\u2019u kujtua nobelistja ukrainase Svjetllana Alekskejovi\u00e7 e cila, mori Nobel n\u00eb vitin 2015 pik\u00ebrisht p\u00ebr kurajon e saj kunder regjimit totalitar. Libri i saj \u201d Z\u00ebrat e utopis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mikstur\u00eb e gazetaris\u00eb dhe e let\u00ebrsis\u00eb fiction. Megjith\u00ebse Halili, e nd\u00ebrton rr\u00ebfimin e saj si nj\u00eb mikstur\u00eb midis kujtimeve t\u00eb f\u00ebminis\u00eb dhe gjendjeve emocionale t\u00eb personave real\u00eb,pra pak ndryshe nga nobelistja ukrainase,ajo arrin q\u00eb po ashtu, si ajo,ta rr\u00ebmbej\u00eb v\u00ebmendjen e lexuesit n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrirje fakt-emocione.<br \/>\nPrandaj, do t\u00eb thosha se nuk ka asnj\u00eb pik\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie se \u00e7far mund t\u00eb quhej libri i saj, bazuar n\u00eb manualet estetike t\u00eb derisotme.<br \/>\nAs librin e Aleksejovic dhe as librin e Halilit nuk mund t\u2019i quash romane, n\u00eb kuptimin klasik q\u00eb ka kjo fjal\u00eb. Por, si njera edhe tjetra, p\u00ebr shkak t\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb shprehjes dhe densitetit t\u00eb mendimit,arrijn\u00eb t\u00eb sjellin drama e tragjedi njer\u00ebzore, me po at\u00ea fuqi q\u00eb i kan\u00eb sjell\u00eb romanciere t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb fiction.<br \/>\nDuke e sjell\u00eb associacion me ukrainasen Aleksijevi\u00e7 nuk kam kurrsesi p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb b\u00ebj ndonj\u00eb krahasim t\u00eb imt\u00eb. Por, desha, megjithat\u00eb t\u00eb ve n\u0113 dukje, se ndonj\u00ebhere vepra q\u00eb meritojn\u00eb v\u00ebmendje t\u00ea thell\u00eb, tek ne, ose neglizhohen, ose priten me komplimente t\u00eb ekzagjeruara q\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb harres\u00eb p\u00ebr fat t\u00eb keq.<br \/>\nPrandaj un\u00eb u entusiazmova aq shum\u00eb kur profesor Uk\u00eb Bu\u00e7papaj shkroi k\u00ebto fjal\u00eb m\u00eb 9 Janar 2026 p\u00ebr librin e Iris Halilit:\u201dLibri \u201cEleganca e lot\u00ebve\u201d i Iris Halilit \u00ebsht\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 15 kate vlera m\u00eb lart se t\u00eb gjith\u00eb librat e Lea Ypit: \u2026\u201d<br \/>\nSot, n\u00ebse ke altoparlantet e pushtetit, mund t\u00eb t\u00eb shesin edhe p\u00ebr \u201d gjeni \u201c( si\u00e7 na e servir\u00ebn at\u00eb Ypin). Rasti i Iris Halilit, nuk mendoj se \u00ebsht\u00eb i till\u00eb. Por, aq sa kam intuit\u00eb un\u00eb, ajo dhe libri i saj \u201d Eleganca e lot\u00ebve \u201d meriton v\u00ebmendjen maksimale t\u00eb elit\u00ebs letrare shqiptare. Ne nuk e kemi luksin t\u2019i shp\u00ebrfillim raste t\u00eb tilla.<br \/>\nIris Halili meriton p\u00ebrkrahjen maksimale p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebrritur nj\u00eb dit\u00eb aty ku sot p\u00ebr sot, mund t\u00eb quhej utopi. Sepse ajo me librin e saj, ka nderuar veten, por mund fare mir\u00eb t\u00eb nderoj\u00eb edhe Shqip\u00ebrin\u00eb\u2026<\/p>\n<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<\/div>\n<div dir=\"auto\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.ftia9-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/622560940_2714108392274518_3565059099884571718_n.jpg?stp=dst-jpg_p526x296_tt6&amp;_nc_cat=111&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=833d8c&amp;_nc_eui2=AeEVQqI-__Comqn7t8M7HqJL39-Bw_lhnMjf34HD-WGcyMU5TNBkfUfKPRUG1eIhh_4&amp;_nc_ohc=ac-aZEhSmoUQ7kNvwE_1VLE&amp;_nc_oc=Adn9DTXJ2musFU3OWUtKzVpoCSEtpmEMAdb6z_QqLQOof4DX_lx9k2iSXf-NEUNoooQ&amp;_nc_zt=23&amp;_nc_ht=scontent.ftia9-1.fna&amp;_nc_gid=hdxIdFg7YVOzOQq_t2uRSA&amp;oh=00_AfqNmaToPliugrVGdaS2PWRIJxkyUG_-UaAV3CiO7yl8pQ&amp;oe=69827643\" alt=\"Mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb imazh i teksti q\u00eb thot\u00eb &quot;IRIS HALILI Eleganca e clot\u00f6ve Meparatheni Me nga ngaVisarZhiti Visar Zhiti Onufri&quot;\" \/><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Sami MILLOSHI \u2013 P\u00ebrshtypje p\u00ebr librin \u201d ELEGANCA e LOT\u00cbVE \u201d t\u00eb shkrimtares IRIS HALILI \u2013 Do ta them q\u00eb n\u00eb fillim: libri \u201cEleganca e lot\u00ebve\u201d i Iris Halilit m\u00eb p\u00eblqeu jashtezakonisht. Pse? Sepse p\u00ebrshtypja e par\u00eb, pasi e lexova, \u00ebsht\u00eb se ajo shkruan me nj\u00eb sinqeritet t\u00ea jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, natyrisht me sinqeritetin e nj\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":134826,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-134820","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=134820"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134827,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134820\/revisions\/134827"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/134826"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=134820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=134820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=134820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}