{"id":136008,"date":"2026-02-13T11:43:31","date_gmt":"2026-02-13T11:43:31","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=136008"},"modified":"2026-02-13T21:35:03","modified_gmt":"2026-02-13T21:35:03","slug":"arkitekti-territori-dhe-fati-i-profesioneve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/02\/13\/arkitekti-territori-dhe-fati-i-profesioneve\/","title":{"rendered":"Arkitekti, territori dhe fati i profesioneve!"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Alba KEPI<\/strong><\/p>\n<p>Dor\u00ebheqja e nj\u00eb arkitekti nga profesioni i tij \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt i rrall\u00eb. \u00cbsht\u00eb akt nd\u00ebrgjegjeje. \u00cbsht\u00eb refuzim p\u00ebr t\u2019u pajtuar me nj\u00eb realitet q\u00eb ai e ndjen t\u00eb padrejt\u00eb. Rasti i Astrit Nixha nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb histori personale; \u00ebsht\u00eb simptom\u00eb e nj\u00eb gjendjeje m\u00eb t\u00eb thell\u00eb q\u00eb prek jo vet\u00ebm arkitektur\u00ebn, por kultur\u00ebn profesionale n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Pyetja, megjithat\u00eb, mbetet; A \u00ebsht\u00eb dor\u00ebheqja nj\u00eb akt i mjaftuesh\u00ebm? Apo \u00ebsht\u00eb shenj\u00eb se profesioni ka mbetur pa mekanizma mbrojt\u00ebs kolektiv\u00eb?<\/p>\n<p>Historia na m\u00ebson se kur profesionist\u00ebt p\u00ebrjashtohen ose zgjedhin t\u00eb largohen, fusha nuk mbetet bosh. Ajo mbushet. Dhe shpesh mbushet nga ata q\u00eb jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb p\u00ebrshtaten me sistemin, jo ta sfidojn\u00eb at\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Italin\u00eb e Benito Mussolini, arkitektura u b\u00eb instrument i ideologjis\u00eb shtet\u00ebrore. Disa arkitekt\u00eb u larguan, disa u hesht\u00ebn, por mungesa e nj\u00eb q\u00ebndrimi kolektiv e la profesionin t\u00eb kapur nga propaganda. Monumentaliteti propagandistik z\u00ebvend\u00ebsoi eksperimentin dhe pluralizmin.<\/p>\n<p>N\u00eb Gjermanin\u00eb e Adolf Hitler, modernist\u00ebt u p\u00ebrjashtuan dhe shum\u00eb emigruan, mes tyre Walter Gropius. Ata shp\u00ebtuan integritetin personal, por hap\u00ebsira publike gjermane mbeti n\u00eb duart e arkitektur\u00ebs ideologjike.<\/p>\n<p>Pas diktatur\u00ebs s\u00eb Francisco Franco, arkitekt\u00ebt spanjoll\u00eb nuk zgjodh\u00ebn dor\u00ebheqjen kolektive. Ata u organizuan n\u00eb kolegje profesionale t\u00eb forta, imponuan gara t\u00eb hapura dhe rishkruan standardet urbane. Rezultati ishte transformimi i qyteteve si Barcelona, ku arkitektura u kthye n\u00eb projekt qytetar<\/p>\n<p>M\u00ebsimi \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb se largimi ruan nd\u00ebrgjegjen, por nuk e ndryshon struktur\u00ebn.<\/p>\n<p>Ekziston edhe modeli tjet\u00ebr, ai i organizimit.<\/p>\n<p>N\u00eb Rome, arkitektura \u00ebsht\u00eb trajtuar si pjes\u00eb e identitetit civilizues. Plani rregullues historik dhe variantet e tij kan\u00eb vendosur kufizime t\u00eb forta ndaj nd\u00ebrtimeve t\u00eb larta n\u00eb qendr\u00ebn historike. Arkitekt\u00ebt dhe institucionet e trash\u00ebgimis\u00eb kan\u00eb mbrojtur nj\u00eb parim t\u00eb thjesht\u00eb, por themelor: horizonti i qytetit \u00ebsht\u00eb pasuri publike.<\/p>\n<p>Roma ka refuzuar modelin e zhvillimit vertikal agresiv q\u00eb shohim n\u00eb Milan. Nuk \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr zhvillimit \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr shkat\u00ebrrimit t\u00eb siluet\u00ebs historike. Grattacelat zhvendosen n\u00eb zona t\u00eb p\u00ebrcaktuara; qendra historike mbrohet.<\/p>\n<p>Ky nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm vendim administrativ. \u00cbsht\u00eb kultur\u00eb profesionale. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb pakt i heshtur mes arkitekt\u00ebve, institucioneve dhe qytetit e qytetar\u00ebve.<\/p>\n<p>N\u00eb Shqip\u00ebri, debati shpesh personalizohet n\u00eb diskutimet mbi centralizimin e vizionit urban. Problemi \u00ebsht\u00eb mungesa e mekanizmave t\u00eb pavarur profesional\u00eb q\u00eb balancojn\u00eb pushtetin dhe tregun.<\/p>\n<p>Kur gara nuk \u00ebsht\u00eb reale, vendimmarrja vjen e centralizuar, profesionist\u00ebt ndihen t\u00eb p\u00ebrjashtuar, at\u00ebher\u00eb rreziku nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm padrejt\u00ebsia ndaj individit. Rreziku \u00ebsht\u00eb degradimi i standardit. Sepse arkitektura nuk \u00ebsht\u00eb sh\u00ebrbim privat. Ajo \u00ebsht\u00eb akt publik. \u00c7do nd\u00ebrtes\u00eb e madhe ndryshon jet\u00ebn urbane p\u00ebr dekada.<\/p>\n<p>Dor\u00ebheqja \u00ebsht\u00eb protest\u00eb.<\/p>\n<p>Por organizimi \u00ebsht\u00eb strategji e nj\u00eb \u201cPakt i Arkitekt\u00ebve p\u00ebr Qytetin e Atdheun\u201d n\u00eb Shqip\u00ebri do t\u00eb n\u00ebnkuptonte refuzim kolektiv t\u00eb projekteve q\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb historike, k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr gara t\u00eb hapura dhe transparente, mbrojtje t\u00eb siluet\u00ebs urbane, denoncim profesional t\u00eb praktikave q\u00eb cenojn\u00eb deontologjin\u00eb.<\/p>\n<p>Kur t\u00eb aft\u00ebt largohen, sistemi fuqizohet.<\/p>\n<p>Kur t\u00eb aft\u00ebt bashkohen, sistemi vihet n\u00eb prov\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje arkitekt\u00ebsh.<\/p>\n<p>E nj\u00ebjta ndjenj\u00eb p\u00ebrjashtimi p\u00ebrjetohet nga mjek\u00eb q\u00eb p\u00ebrballen me sistem t\u00eb politizuar, pedagog\u00eb q\u00eb shohin degradim akademik, jurist\u00eb q\u00eb ndjejn\u00eb presion mbi pavar\u00ebsin\u00eb profesionale, inxhinier\u00eb q\u00eb p\u00ebrballen me standarde t\u00eb komprometuara.<\/p>\n<p>Kur profesionet humbasin autonomin\u00eb, shoq\u00ebria humbet shtyllat e saj.<\/p>\n<p>Deontologjia \u00ebsht\u00eb kontrata morale mes profesionistit dhe publikut. N\u00eb momentin q\u00eb ajo z\u00ebvend\u00ebsohet nga klientelizmi apo frika, shoq\u00ebria hyn n\u00eb faz\u00eb erozioni institucional.<\/p>\n<p>Historia tregon nj\u00eb ligj t\u00eb heshtur:<\/p>\n<p>Shoq\u00ebrit\u00eb nuk bien vet\u00ebm nga korrupsioni politik.<\/p>\n<p>Bien kur profesionet pushojn\u00eb s\u00eb mbrojturi standardin.<\/p>\n<p>Dor\u00ebheqja e nj\u00eb arkitekti \u00ebsht\u00eb akt i fort\u00eb. Por m\u00eb e fort\u00eb do t\u00eb ishte nj\u00eb bashkim profesionist\u00ebsh q\u00eb thon\u00eb:<\/p>\n<p>Ne nuk largohemi.<\/p>\n<p>Ne nuk heshtim.<\/p>\n<p>Ne nuk e l\u00ebm\u00eb qytetin e territorin pa z\u00eb profesional.<\/p>\n<p>Sepse qyteti, territori, pasuria natyrore nuk \u00ebsht\u00eb projekt.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb kujtes\u00eb, identitet, e ardhme.<\/p>\n<p>Dhe profesionet nuk jan\u00eb thjesht burim t\u00eb ardhurash.<\/p>\n<p>Jan\u00eb garanci e dinjitetit publik.<\/p>\n<p>Pra dilema nuk \u00ebsht\u00eb n\u00ebse nj\u00eb arkitekt duhet t\u00eb dor\u00ebhiqet.<\/p>\n<p>Dilema \u00ebsht\u00eb n\u00ebse profesionet shqiptare do t\u00eb zgjedhin fragmentimin apo paktin.<\/p>\n<p>Sepse kur t\u00eb aft\u00ebt bashkohen, historia ndryshon drejtim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Alba KEPI Dor\u00ebheqja e nj\u00eb arkitekti nga profesioni i tij \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt i rrall\u00eb. \u00cbsht\u00eb akt nd\u00ebrgjegjeje. \u00cbsht\u00eb refuzim p\u00ebr t\u2019u pajtuar me nj\u00eb realitet q\u00eb ai e ndjen t\u00eb padrejt\u00eb. Rasti i Astrit Nixha nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb histori personale; \u00ebsht\u00eb simptom\u00eb e nj\u00eb gjendjeje m\u00eb t\u00eb thell\u00eb q\u00eb prek jo vet\u00ebm &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":105281,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[134],"tags":[],"class_list":["post-136008","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/136008","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=136008"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/136008\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136009,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/136008\/revisions\/136009"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/105281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=136008"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=136008"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=136008"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}