{"id":137311,"date":"2026-03-03T12:27:55","date_gmt":"2026-03-03T12:27:55","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=137311"},"modified":"2026-03-03T12:27:55","modified_gmt":"2026-03-03T12:27:55","slug":"bombat-ne-iran-goditjen-e-merr-kina-90-e-prodhimit-iranian-te-naftes-eksportohet-ne-kine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/03\/03\/bombat-ne-iran-goditjen-e-merr-kina-90-e-prodhimit-iranian-te-naftes-eksportohet-ne-kine\/","title":{"rendered":"Bombat n\u00eb Iran, goditjen e merr Kina\/ 90% e prodhimit iranian t\u00eb naft\u00ebs eksportohet n\u00eb Kin\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.dw.com\/sq\/republika-popullore-e-kin%C3%ABs\/t-50321020\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Kina ka d\u00ebnuar ashp\u00ebr<\/strong><\/a>\u00a0sulmet ndaj Iranit dhe vrasjen e kreut t\u00eb shtetit dhe udh\u00ebheq\u00ebsit fetar Ali Khamenei. Pekini foli p\u00ebr nj\u00eb &#8220;shkelje flagrante t\u00eb sovranitetit n\u00eb form\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb&#8221;. Ministria e Jashtme kineze ka deklaruar se jan\u00eb shkelur parimet e Kart\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n<p>P\u00ebr Kin\u00ebn, Irani, s\u00eb bashku me Rusin\u00eb, \u00ebsht\u00eb furnizuesi kryesor i gazit dhe naft\u00ebs. Vler\u00ebsohet se 90% e prodhimit iranian t\u00eb naft\u00ebs eksportohet n\u00eb Kin\u00eb. Deri tani, shumica e k\u00ebtyre eksporteve jan\u00eb kryer p\u00ebrmes vendeve t\u00eb treta, pasi Irani u n\u00ebnshtrohet sanksioneve t\u00eb ashpra. Flotat e paligjshme kan\u00eb ndihmuar n\u00eb transport. Q\u00eb nga prilli 2025, eksportet e naft\u00ebs iraniane madje faturohen n\u00eb renminbi, monedh\u00ebn e Republik\u00ebs Popullore t\u00eb Kin\u00ebs. Arsyeja p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrjashtimi i Iranit nga sistemi nd\u00ebrkomb\u00ebtar i pagesave SWIFT, i udh\u00ebhequr nga Per\u00ebndimi.<\/p>\n<p>Pas sulmeve izraelito-amerikane gjat\u00eb fundjav\u00ebs,<a href=\"https:\/\/www.dw.com\/sq\/irani\/t-66830528\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Irani ka pezulluar p\u00ebrkoh\u00ebsisht trafikun<\/strong><\/a>\u00a0detar p\u00ebrmes Ngushtic\u00ebs s\u00eb Hormuzit, ngushtic\u00ebs 50 kilometra t\u00eb gjer\u00eb midis Gjirit t\u00eb Persis\u00eb dhe Oqeanit Indian. Kjo ka paralizuar nj\u00eb nga rrug\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb trafikut p\u00ebr tregtin\u00eb globale t\u00eb naft\u00ebs. Gati 20% e konsumit global t\u00eb naft\u00ebs transportohet p\u00ebrmes k\u00ebsaj rruge detare. Nga 20 milion\u00eb fu\u00e7i naft\u00eb e pap\u00ebrpunuar q\u00eb kalojn\u00eb \u00e7do dit\u00eb p\u00ebrmes ngushtic\u00ebs, gjysma jan\u00eb t\u00eb destinuara p\u00ebr Kin\u00ebn, nj\u00eb vend me k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr energji. Pekini e sheh sigurin\u00eb e tij energjetike t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuar n\u00ebse ngushtica mbyllet afatgjat\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb lufte rajonale.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Aleat\u00eb kund\u00ebr SHBA-s\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Irani dhe Kina jan\u00eb gjithashtu t\u00eb lidhura ngusht\u00eb politikisht. Q\u00eb nga viti 2023, Irani \u00ebsht\u00eb an\u00ebtar i aleanc\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb s\u00eb udh\u00ebhequr nga Kina dhe Rusia, Organizat\u00ebs s\u00eb Bashk\u00ebpunimit t\u00eb Shangait (SCO), dhe q\u00eb nga viti 2024 \u00ebsht\u00eb an\u00ebtar i BRICS+-it, konfederat\u00ebs s\u00eb vendeve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb zhvillim n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>&#8220;Vrasja e hapur&#8221; e nj\u00eb kreu shteti sovran dhe nxitja p\u00ebr ndryshim t\u00eb regjimit jan\u00eb t\u00eb papranueshme, tha ministri kinez i Jasht\u00ebm Wang Yi n\u00eb nj\u00eb bised\u00eb telefonike me homologun e tij rus, Sergei Lavrov, t\u00eb diel\u00ebn. Sulmet ndodh\u00ebn nd\u00ebrsa SHBA dhe Irani ishin n\u00eb mes t\u00eb negociatave. Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb agjencis\u00eb kineze t\u00eb lajmeve Xinhua, Lavrovi raportohet se ka r\u00ebn\u00eb dakord me argumentin e homologut t\u00eb tij kinez.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, kritik\u00eb erdhi edhe nga Koreja e Veriut, aleate e Kin\u00ebs dhe Rusis\u00eb. Pheniani foli p\u00ebr nj\u00eb &#8220;akt t\u00eb paligjsh\u00ebm agresioni&#8221; dhe &#8220;d\u00ebnoi me forc\u00eb aktin e paturpsh\u00ebm dhe t\u00eb pabes\u00eb nga SHBA dhe Izraeli p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur ambiciet e tyre egoiste dhe hegjemonike.&#8221;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Sulm ushtarak: a e justifikon q\u00ebllimi mjetin?<\/strong><\/p>\n<p>Interpretimi i Kin\u00ebs dhe aleat\u00ebve t\u00eb saj ndryshon nga ai i qeveris\u00eb gjermane. &#8220;SHBA kan\u00eb k\u00ebrkuar p\u00ebr jav\u00eb me radh\u00eb nj\u00eb zgjidhje t\u00eb negociuar me Iranin. Megjithat\u00eb, n\u00eb bisedimet n\u00eb Oman dhe Zvic\u00ebr, pala iraniane nuk ka pranuar asnj\u00eb marr\u00ebveshje gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, t\u00eb besueshme dhe t\u00eb verifikueshme p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb programin e saj b\u00ebrthamor ushtarak,&#8221; tha Kancelari gjerman Friedrich Merz t\u00eb shtun\u00ebn. Irani nuk \u00ebsht\u00eb angazhuar t\u00eb reduktoj\u00eb programin e tij t\u00eb raketave balistike ose t\u00eb nd\u00ebrpres\u00eb aktivitetet e tij destabilizuese n\u00eb rajon dhe m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>Qeveria gjermane do t\u00eb shqyrtoj\u00eb n\u00ebse kjo situat\u00eb justifikon ligj\u00ebrisht sulmet e armatosura, sipas ministrit t\u00eb Jasht\u00ebm Johann Wadephul. P\u00ebr avokatin dhe ekspertin e s\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare Christoph Safferling nga Universiteti Gjerman i Erlangen-Nuremberg, e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb mjaft e qart\u00eb. &#8220;N\u00eb fuqi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ndalim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i p\u00ebrdorimit t\u00eb forc\u00ebs. Pavar\u00ebsia territoriale dhe integriteti politik i nj\u00eb shteti sovran duhet t\u00eb respektohen pa kushte. Dhe kjo nuk \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb po shohim k\u00ebtu,&#8221; i tha ai revist\u00ebs Tagesschau. &#8220;K\u00ebto sulme ajrore sulmojn\u00eb Iranin si shtet sovran dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye fillimisht jan\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me t\u00eb drejt\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare.&#8221;<\/p>\n<p>Sipas Safferling-ut, n\u00eb disa situata dhuna \u00ebsht\u00eb juridikisht e ligjshme, p\u00ebr shembull, me nj\u00eb mandat t\u00eb OKB-s\u00eb, n\u00eb raste vet\u00ebmbrojtjeje ose nj\u00eb katastrofe humanitare t\u00eb af\u00ebrt. Vet\u00eb SHBA kan\u00eb folur p\u00ebr vet\u00ebmbrojtje dhe k\u00ebrc\u00ebnime t\u00eb af\u00ebrta. &#8220;Megjithat\u00eb, n\u00eb realitet kemi dy shtete, SHBA dhe Irani, t\u00eb cil\u00ebt po negociojn\u00eb me nj\u00ebri-tjetrin. Nuk mund t\u00eb thuhet se tani nuk ka koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb masa t\u00eb tjera.&#8221;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8220;Ligji i xhungl\u00ebs&#8221;<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb jashtme, Pekini flet p\u00ebr nj\u00eb &#8220;ligj t\u00eb xhungl\u00ebs&#8221; amerikan, sipas t\u00eb cilit diplomacia lejohet si n\u00eb natyr\u00eb t\u00eb eg\u00ebr, n\u00ebse \u00ebsht\u00eb e nevojshme n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb arbitrare me bomba dhe raketa. Fakti q\u00eb forcat e armatosura t\u00eb SHBA-s\u00eb arrestuan presidentin venezuelian Nicol\u00e1s Maduro n\u00eb rezidenc\u00ebn e tij gjat\u00eb nj\u00eb operacioni ushtarak n\u00eb janar dhe e gjykuan n\u00eb Nju Jork \u00ebsht\u00eb shum\u00eb shqet\u00ebsues p\u00ebr Pekinin. &#8220;Viti 2026 nuk ka nisur sakt\u00ebsisht mir\u00eb,&#8221; tha presidenti kinez Xi Jinping n\u00eb nj\u00eb bised\u00eb me kancelarin Merz t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn. Konfliktet nd\u00ebrkomb\u00ebtare jan\u00eb tep\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrthurura. Bota ndodhet n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb kthese me ndryshime radikale.<\/p>\n<p>Prandaj, ndryshe nga SHBA, Kina d\u00ebshiron t\u00eb forcoj\u00eb Kombet e Bashkuara. Uashingtoni i ka borxh OKB-s\u00eb rreth 4 miliard\u00eb dollar\u00eb si tarifa an\u00ebtar\u00ebsie. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, Kina po k\u00ebrkon aleanc\u00eb me Evrop\u00ebn. N\u00eb deklarat\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt pas vizit\u00ebs s\u00eb Merzit n\u00eb Kin\u00eb u tha: &#8220;T\u00eb dyja pal\u00ebt riafirmuan q\u00ebndrimin e tyre se parimet e Kart\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara dhe e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb baz\u00ebn e bashk\u00ebpunimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Gjermania dhe Kina do t\u00eb vazhdojn\u00eb t&#8217;i mb\u00ebshtesin ato dhe t\u00eb ruajn\u00eb dialogun mbi \u00e7\u00ebshtjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb k\u00ebt\u00eb baz\u00eb.&#8221;<\/p>\n<p>T\u00eb mart\u00ebn,(03.03.)\u00a0Merz-i do t\u00eb takohet me Presidentin e SHBA-s\u00eb, Donald Trump, n\u00eb Uashington. Para nisjes, ai nuk kritikoi drejtp\u00ebrdrejt SHBA apo Izraelin, dhe t\u00eb diel\u00ebn theksoi se nuk donte t&#8217;i jepte m\u00ebsime askujt. &#8220;Inkuadrime sipas s\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare do t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb efekt relativisht t\u00eb vog\u00ebl. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb n\u00ebse ato nuk kan\u00eb pasoja.&#8221;<\/p>\n<p>Sulmet aktuale i japin Kin\u00ebs\u00a0<a href=\"https:\/\/www.dw.com\/sq\/trump-pret-viktima-t%C3%AB-tjera-amerikane-n%C3%AB-luftimet-me-iranin\/a-76178707\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>nj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb favorshme p\u00ebr t\u00eb krijuar<\/strong><\/a>\u00a0 nj\u00eb klim\u00eb armiq\u00ebsore ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe k\u00ebshtu t\u00eb sfidoj\u00eb pretendimet e saj p\u00ebr udh\u00ebheqje globale. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, OKB-ja duhet t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb p\u00ebrdorimi i forc\u00ebs s\u00eb armatosur t\u00eb rregullohet nga rregullat dhe jo nga arbitrariteti. Argumenti i Trump-it \u00ebsht\u00eb kontestues: n\u00ebse Kina do ta zbatonte at\u00eb, Pekini mund t\u00eb kalonte Ngushtic\u00ebn e Tajvanit n\u00eb \u00e7do koh\u00eb me justifikimin e vet\u00ebmbrojtjes. Pekini e konsideron Tajvanin nj\u00eb provinc\u00eb t\u00eb pabindur dhe nuk e toleron pavar\u00ebsin\u00eb e ishullit t\u00eb qeverisur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb demokratike.<\/p>\n<p>Argumentet e SHBA-s\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoren nj\u00ebsoj nga Rusia p\u00ebr t\u00eb justifikuar luft\u00ebn e saj agresive kund\u00ebr Ukrain\u00ebs, thot\u00eb eksperti i s\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare Safferling. Kat\u00ebr vjet m\u00eb par\u00eb, presidenti rus Vladimir Putin nisi nj\u00eb operacion ushtarak special kund\u00ebr Ukrain\u00ebs &#8220;p\u00ebr t\u00eb mbrojtur popullsin\u00eb ruse&#8221;. U p\u00ebrmend\u00ebn edhe arsye humanitare. &#8220;Si\u00e7 mund ta shihni, n\u00eb fund funksionon n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb t\u00eb ngjashme,&#8221; p\u00ebrmbledh avokati. Tani Kina d\u00ebshiron t\u00eb paraqitet si nj\u00eb komb i fort\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr detyrimet e tij dhe nuk p\u00ebrdor arm\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paarsyeshme, edhe pse ribashkimi me Tajvanin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga interesat e saj themelore.\/ DW<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kina ka d\u00ebnuar ashp\u00ebr\u00a0sulmet ndaj Iranit dhe vrasjen e kreut t\u00eb shtetit dhe udh\u00ebheq\u00ebsit fetar Ali Khamenei. Pekini foli p\u00ebr nj\u00eb &#8220;shkelje flagrante t\u00eb sovranitetit n\u00eb form\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb&#8221;. Ministria e Jashtme kineze ka deklaruar se jan\u00eb shkelur parimet e Kart\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara. P\u00ebr Kin\u00ebn, Irani, s\u00eb bashku me Rusin\u00eb, \u00ebsht\u00eb furnizuesi kryesor &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":137316,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-137311","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137311","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=137311"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137311\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":137317,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137311\/revisions\/137317"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/137316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=137311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=137311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=137311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}