Gjat\u00eb nj\u00eb tryeze t\u00eb organizuar nga Departamenti i Ekonomis\u00eb n\u00eb Partin\u00eb Demokratike, drejtuesi i Departamentit t\u00eb Financave Publike, Prof. Dr. Hysen Mu\u00e7eku, prezantoi nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb detajuar mbi gjendjen e sistemit t\u00eb pensioneve n\u00eb Shqip\u00ebri dhe propozimet p\u00ebr reformimin e tij.<\/p>\n
N\u00eb fjal\u00ebn e tij, n\u00eb prani t\u00eb kryetarit t\u00eb PD, Sali Berisha, p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb tret\u00eb dhe ekspert\u00ebve t\u00eb fush\u00ebs, Mu\u00e7eku\u00a0theksoi se sistemi i pensioneve n\u00eb Shqip\u00ebri po p\u00ebrballet me rrezik serioz p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsimit t\u00eb raportit kontribuues\u2013p\u00ebrfitues, q\u00eb sipas tij ka arritur n\u00eb 1.17.<\/p>\n
Fjala e Hysen Mu\u00e7ekut mbajtur n\u00eb tryez\u00ebn \u2018Pensionist\u00ebt, t\u00eb n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmburit\u2019<\/strong><\/p>\n I nderuar kryetar i Partis\u00eb Demokratike, profesor doktor Sali Berisha, t\u00eb nderuar pensionist\u00eb, p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb tret\u00eb, t\u00eb nderuar ekspert\u00eb t\u00eb fush\u00ebs, sot ne po diskutojm\u00eb nj\u00eb nga problematikat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb ka vendi dhe reform\u00ebn m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb Partia Demokratike n\u00eb pushtet.<\/p>\n N\u00ebse shohim kontekstin e problemit, raporti kontribuues-p\u00ebrfitues po p\u00ebrkeq\u00ebsohet nga viti n\u00eb vit dhe kjo ka thelluar mjaft defi\u00e7itin e skem\u00ebs s\u00eb sistemit t\u00eb sigurimeve shoq\u00ebrore. Pra, n\u00ebse normalisht nj\u00eb sistem q\u00eb t\u00eb funksionoj\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb raport mbi dy me nj\u00eb, pra nj\u00eb punonj\u00ebs dhe p\u00ebr nj\u00eb pensionist.<\/p>\n Sot raporti \u00ebsht\u00eb mjaft i p\u00ebrkeq\u00ebsuar. Pra ka arritur n\u00eb nivelin 1.17 kontribuues p\u00ebr \u00e7do pensionist. Dhe pyetja q\u00eb shtrohet, kush do t\u2019i paguaj\u00eb pensionet pas 10, 20 vitesh? Me \u00e7far\u00eb kostoje do jen\u00eb p\u00ebr ekonomin\u00eb dhe taksapaguesit shqiptar\u00eb? Reforma e vitit 2014, e nisur nga kjo qeveri, ka d\u00ebshtuar p\u00ebrfundimisht.<\/p>\n Dhe pyetja q\u00eb shtrohet, pra, sa vite jet\u00eb i kan\u00eb mbetur sistemit aktual nga k\u00ebto reforma? Dhe k\u00ebtu kan\u00eb ndikuar shum\u00eb faktor\u00eb, por nd\u00ebr faktor\u00ebt kryesor\u00eb ka qen\u00eb emigracioni, informaliteti dhe sistemi i pagave.<\/p>\n Emigracioni.<\/p>\n Shqip\u00ebria ka humbur mbi 200.000 kontribuues potencial n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb. Pra, i \u00ebsht\u00eb hequr rreth 20 deri n\u00eb 30% e baz\u00ebs potenciale t\u00eb kontribuuesve.<\/p>\n Po k\u00ebshtu edhe informaliteti. Megjith\u00ebse nuk ka nj\u00eb shif\u00ebr zyrtare, edhe sipas Organizat\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Pun\u00ebs dhe institucioneve financiare nd\u00ebrkomb\u00ebtare, rreth 30-40% e pun\u00ebsimit total \u00ebsht\u00eb informal ose gjys\u00ebm informal.<\/p>\n Pra, rreth 400-450.000 persona punojn\u00eb, por nuk kontribuojn\u00eb. Dhe kjo, n\u00ebse do t\u00eb futeshin edhe k\u00ebto n\u00eb skem\u00eb, do t\u00eb shkonte kontributi rreth 1.1, 1.2 milion\u00eb. Pra q\u00eb do ta p\u00ebrmir\u00ebsonte mjaft, ndjesh\u00ebm raportin nga 1.17 q\u00eb \u00ebsht\u00eb sot, n\u00eb rreth 1.5 deri n\u00eb 1.7. Pra, sistemi do t\u00eb ishte duksh\u00ebm m\u00eb i q\u00ebndruesh\u00ebm.<\/p>\n Shqip\u00ebria humbet nga informaliteti sot rreth 700 milion\u00eb euro n\u00eb vit. Dhe pyetja q\u00eb shtrohet, pse kjo nuk trajtohet si emergjenc\u00eb komb\u00ebtare? Dhe t\u00eb merren masa t\u00eb menj\u00ebhershme drastike p\u00ebr k\u00ebt\u00eb emergjenc\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n Pra, formalizimi i ekonomis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga reformat kryesore p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar sistemin e pensioneve n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00ebse b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb krahasim me vendet e tjera, Shqip\u00ebria sot ka pensionet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta n\u00eb rajon, pa u krahasuar me vendet e Bashkimit Evropian. Sot pensionet n\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb dy deri tre her\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta se vendet e rajonit.<\/p>\n Dhe po t\u2019i shihni edhe k\u00ebto nga grafik\u00ebt, Bosnja, Maqedonia e Veriut, Serbia, Mali i Zi, pra, kan\u00eb rreth 2.5, tre her\u00eb pensione m\u00eb t\u00eb larta sesa n\u00eb Shqip\u00ebri. Pa u krahasuar me vendet e Bashkimit Evropian, ku pensioni n\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb gati rreth 10 her\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta se t\u00eb vendeve t\u00eb Bashkimit Evropian.<\/p>\n N\u00ebse shohim shpenzimet q\u00eb kryen qeveria shqiptare p\u00ebr pensionet, pra, ne e masim k\u00ebt\u00eb n\u00eb p\u00ebrqindje me produktin e brendsh\u00ebm bruto, pra me GDP-n\u00eb. Shqip\u00ebria sot shpenzon nj\u00eb p\u00ebrqindje relativisht t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb produktit t\u00eb brendsh\u00ebm bruto, krahasuar me vendet e rajonit dhe pa u krahasuar me vendet e Bashkimit Evropian.<\/p>\n Dhe kjo kufizon nivelin e p\u00ebrfitimeve dhe reflekton kapacitete t\u00eb kufizuara fiskale. Pasojat sociale. S\u00eb pari \u00ebsht\u00eb rritja e varf\u00ebris\u00eb te t\u00eb moshuarit.<\/p>\n Si\u00e7 e theksoi edhe Teliti m\u00eb par\u00eb, sot t\u00eb moshuarit po mbijetojn\u00eb. Dhe indeksi, pra i varf\u00ebris\u00eb, n\u00ebse do t\u00eb matej me at\u00eb indeksin e \u00e7mimeve t\u00eb konsumit, megjith\u00ebse nuk matet realisht, pra me ato \u00e7mimet e konsumit q\u00eb konsumojn\u00eb pensionist\u00ebt, pra, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i ul\u00ebt edhe se i vendeve t\u00eb rajonit.<\/p>\n Dhe \u00e7far\u00eb ka b\u00ebr\u00eb kjo? Ka krijuar var\u00ebsin\u00eb nga t\u00eb ardhurat nga familja. Ka kufizuar sh\u00ebrbimet baz\u00eb dhe ka krijuar nj\u00eb pabarazi sociale.<\/p>\n Prandaj, Partia Demokratike propozon nj\u00eb reform\u00eb rr\u00ebnj\u00ebsore n\u00eb fush\u00ebn e pensioneve, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb tre shtylla kryesore. Pra, s\u00eb pari, Partia Demokratike do t\u00eb vendosi nj\u00eb pension publik minimal, mb\u00ebshtetur n\u00eb minimumin jetik. Ne e kemi prezantuar edhe m\u00eb par\u00eb minimumin jetik dhe posht\u00eb minimumit jetik nuk do t\u00eb ket\u00eb pensione n\u00eb Shqip\u00ebri. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, do t\u00eb pensionet do t\u00eb indeksohen n\u00eb vijim\u00ebsi me inflacionin. Jo si\u00e7 b\u00ebn kjo qeveri, q\u00eb inflacionin merr inflacionin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm, jo inflacionin q\u00eb prek direkt pensionist\u00ebt me ato produkte dhe sh\u00ebrbime baz\u00eb. Po k\u00ebshtu, dixhitalizimi i pagave dhe kontrolli m\u00eb i fort\u00eb i tyre, n\u00ebp\u00ebrmjet dixhitalizimit do t\u00eb jet\u00eb e mundur edhe kontrolli i sistemit t\u00eb pagave. Kjo do t\u00eb \u00e7oj\u00eb dhe n\u00eb zgjerimin e baz\u00ebs s\u00eb kontribuesve me rreth 50-70,000 kontribuues. Dhe kjo do t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb lidhje m\u00eb t\u00eb fort\u00eb nd\u00ebrmjet kontribuuesve dhe p\u00ebrfituesve.<\/p>\n Dhe, pensioni minimal p\u00ebr shtresat vulnerab\u00ebl. Pra, sistemi do t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb i drejt\u00eb dhe do jet\u00eb m\u00eb funksional. Ndikimi i reform\u00ebs. N\u00eb afatin e shkurt\u00ebr, flasim afati i shkurt\u00ebr nj\u00eb, 1.5 vite, pra do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb kosto 300-500 milion\u00eb euro n\u00eb vit. Dhe, si\u00e7 e theksova edhe m\u00eb par\u00eb se shpesh shtrohet pyetja, ku do jen\u00eb burimet?<\/p>\n Pra, vet\u00ebm informaliteti, ju thash, nga informaliteti, ekonomia shqiptare humb n\u00eb fush\u00ebn e sigurimeve shoq\u00ebrore, humb rreth 700 milion\u00eb euro n\u00eb vit. Pra, k\u00ebtu jan\u00eb burimet. Pa marr\u00eb parasysh edhe koston e korrupsionit qeveritar, q\u00eb edhe sipas institucioneve nd\u00ebrkomb\u00ebtare arrin rreth 2.3-2.7 miliard\u00eb euro.<\/p>\n Po k\u00ebshtu, edhe n\u00eb afatin e mes\u00ebm do t\u00eb ulet deficiti n\u00eb k\u00ebt\u00eb skem\u00eb, 30 deri n\u00eb 50%. Pasi n\u00ebse i referohemi edhe shifrave, sot buxheti i shtetit ka nj\u00eb barr\u00eb mjaft t\u00eb madhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, rreth 25% e mbulon buxheti i shtetit.<\/p>\n Po k\u00ebshtu, do t\u00eb ulet edhe deficiti buxhetor, pra, n\u00eb mas\u00ebn 60-80%. Si p\u00ebrfundim, pra, pa nj\u00eb reform\u00eb, sistemi aktual rrezikon kolapsin e plot\u00eb. Zgjidhja, cila do jet\u00eb? Kombinimi shtet plus treg plus individ.<\/p>\n Dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, modeli i p\u00ebrzier garanton q\u00ebndrueshm\u00ebri dhe pensione m\u00eb t\u00eb larta. Pra, vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, ne mund t\u00eb zgjidhim problemet e sistemit t\u00eb sigurimeve shoq\u00ebrore, pra t\u00eb pensioneve n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gjat\u00eb nj\u00eb tryeze t\u00eb organizuar nga Departamenti i Ekonomis\u00eb n\u00eb Partin\u00eb Demokratike, drejtuesi i Departamentit t\u00eb Financave Publike, Prof. Dr. Hysen Mu\u00e7eku, prezantoi nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb detajuar mbi gjendjen e sistemit t\u00eb pensioneve n\u00eb Shqip\u00ebri dhe propozimet p\u00ebr reformimin e tij. N\u00eb fjal\u00ebn e tij, n\u00eb prani t\u00eb kryetarit t\u00eb PD, Sali Berisha, p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":142312,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-142288","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/142288","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=142288"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/142288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":142313,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/142288\/revisions\/142313"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/142312"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=142288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=142288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=142288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nPo k\u00ebshtu, do t\u00eb zhvilloj\u00eb edhe dy shtyllat e tjera t\u00eb pensionit, pra pensionin privat t\u00eb detyruesh\u00ebm, n\u00ebp\u00ebrmjet kursimeve individuale t\u00eb kapitalizuara dhe pensionin vullnetar. Pra, duke vendosur edhe nxit\u00ebsit fiskal\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, pra n\u00ebp\u00ebrmjet stimujve p\u00ebr kursime shtes\u00eb. Masat kryesore reformuese, si\u00e7 e theksuam edhe m\u00eb par\u00eb, pra formalizimi i ekonomis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb emergjenc\u00eb komb\u00ebtare dhe ulja e informalitetit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr aksionet kryesore q\u00eb do t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb Partia Demokratike n\u00eb pushtet.<\/p>\n