{"id":143741,"date":"2026-05-25T10:02:38","date_gmt":"2026-05-25T10:02:38","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=143741"},"modified":"2026-05-25T10:03:23","modified_gmt":"2026-05-25T10:03:23","slug":"media-e-huaj-oligarket-patronazhistet-dhe-krimi-si-e-transformoi-shqiperine-qeverisja-rama","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/05\/25\/media-e-huaj-oligarket-patronazhistet-dhe-krimi-si-e-transformoi-shqiperine-qeverisja-rama\/","title":{"rendered":"Media e huaj: Oligark\u00ebt, patronazhist\u00ebt dhe krimi, si e transformoi Shqip\u00ebrin\u00eb qeverisja Rama?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Vincent Y\u016bsui van Gerven Oei,<br \/>\nThe Albanian Mechanism<\/strong><\/p>\n<p>Prej tre vitesh kam t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn rutin\u00eb. Zgjohem, marr laptopin dhe zbres posht\u00eb te Ideal Coffee p\u00ebr nj\u00eb ekspres dopio, nj\u00eb shishe uj\u00eb Qafshtama n\u00eb temperatur\u00eb ambienti (m\u00ebrzitem shum\u00eb kur mbaron dhe m\u00eb japin Tepelen\u00eb) dhe shkruaj deri n\u00eb drek\u00eb. Pastaj kaloj rrugic\u00ebn te Ideal Food, ku marr drek\u00ebn dhe dark\u00ebn time t\u00eb parapaketuar, ha drek\u00ebn dhe m\u00eb pas shkoj te Ideal Fitness p\u00ebr t\u2019u st\u00ebrvitur. Ideal Coffee, Ideal Food, Ideal Fitness \u2013 jeta ime ideale e vog\u00ebl si shkrimtar.<\/p>\n<p>Pronari i Ideal Coffee ishte mb\u00ebshtet\u00ebs i LSI-s\u00eb (tani Partia e Liris\u00eb) dhe, meq\u00eb zakonisht isha klienti i par\u00eb n\u00eb or\u00ebn 7 t\u00eb m\u00ebngjesit, ndonj\u00ebher\u00eb flisnim p\u00ebr ngjarjet e dit\u00ebs s\u00eb kaluar para se t\u00eb vinin klient\u00ebt e tjer\u00eb p\u00ebr doz\u00ebn e tyre t\u00eb m\u00ebngjesit me kafein\u00eb. Nj\u00eb tundje koke drejt hyrjes tregonte se thashethemet tona po merrnin fund p\u00ebrkoh\u00ebsisht. Ideal Coffee ishte qendra politike e zon\u00ebs ku jetoj. N\u00eb nj\u00eb cep mund t\u00eb gjeje operatorin lokal politik t\u00eb Partis\u00eb Socialiste duke zhvilluar takimet e tij, p\u00ebrfshir\u00eb edhe me fqinj\u00ebn time, nj\u00eb ish-n\u00ebpun\u00ebse civile n\u00eb pension q\u00eb ishte administratore e pallatit dhe patronazhiste. Ajo sigurohej q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb votonin \u201csi\u00e7 duhet\u201d dhe madje m\u00eb ofroi edhe mua t\u00eb m\u00eb siguronte nj\u00eb pasaport\u00eb. Aktiviteti i tyre u intensifikua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb frenetike n\u00eb fund t\u00eb ver\u00ebs s\u00eb vitit 2024, m\u00eb shum\u00eb se gjysm\u00eb viti p\u00ebrpara zgjedhjeve parlamentare t\u00eb vitit 2025. Deri at\u00ebher\u00eb, p\u00ebr mua ishte e qart\u00eb se ata i kishin fituar zgjedhjet tashm\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb cep tjet\u00ebr t\u00eb kafenes\u00eb, ministri i sapoem\u00ebruar i Brendsh\u00ebm, Ervin Hoxha, kishte ngritur zyr\u00ebn e tij provizore. Nd\u00ebrsa truprojat e tij t\u00eb veshur me t\u00eb zeza pinin cigare pa pushim n\u00eb verand\u00eb, nj\u00eb rrjedh\u00eb e vazhdueshme mb\u00ebshtet\u00ebsish dhe njer\u00ebzish q\u00eb k\u00ebrkonin favore, ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb filtruar nga tavolina e operatorit politik n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, zhvillonin takime t\u00eb programuara me shtetarin: burra t\u00eb rritur q\u00eb shikonin dyshemen\u00eb me siklet p\u00ebr at\u00eb q\u00eb do t\u00eb k\u00ebrkonin, pa ditur ku t\u2019i vendosnin duart. Por edhe Hoxha kishte problemet e tij: nj\u00eb m\u00ebngjes kaloi shum\u00eb koh\u00eb duke sistemuar nj\u00eb grumbull telefonash \u201cburner\u201d. Ai nuk u rikthye n\u00eb qeveri pas zgjedhjeve.<\/p>\n<p>Ky teat\u00ebr politik gjall\u00ebrohej m\u00eb tej nga paraqitjet e her\u00ebpashershme t\u00eb Monika Kryemadhi, ish-kryetares s\u00eb LSI-s\u00eb dhe ish-bashk\u00ebshortes s\u00eb ish-presidentit Ilir Meta, e cila \u00ebsht\u00eb n\u00ebn hetim penal dhe q\u00eb ishte kthyer n\u00eb komentatore t\u00eb Big Brother. Ajo frekuentonte gjithashtu Ideal Fitness. Nj\u00eb dit\u00eb, pasi kishte d\u00ebrguar dik\u00eb t\u00eb m\u00ebsonte komb\u00ebsin\u00eb dhe profesionin tim, m\u00eb nd\u00ebrpreu gjat\u00eb ushtrimeve p\u00ebr biceps: \u201cAh, edhe un\u00eb jam artiste. Po ndryshoj karrier\u00eb nga politika n\u00eb art. Dukesh aziatik, m\u00eb p\u00eblqejn\u00eb dramat koreane. S\u00eb fundmi kam b\u00ebr\u00eb nj\u00eb film. Do t\u00eb t\u00eb ftoj n\u00eb premier\u00eb n\u00eb janar, ndoshta mund t\u00eb shkruash di\u00e7ka.\u201d Ftesa nuk erdhi kurr\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb kryeminist\u00ebr q\u00eb diskuton p\u00ebr skulptur\u00eb me ambasadorin italian n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb ekonomike; bashk\u00ebshortja e nj\u00eb kryebashkiaku q\u00eb sillet si kuratore arti; nj\u00eb oligark q\u00eb b\u00ebhet pronar galerie dhe sponsor arti; nj\u00eb bank\u00eb private q\u00eb u jep artist\u00ebve zarfe me para; nj\u00eb ish-drejtues partie q\u00eb b\u00ebhet regjisor filmash; nj\u00eb drejtoresh\u00eb muzeu pa perspektiv\u00eb q\u00eb kanalizon fondet publike te miqt\u00eb e saj \u2013 kompleksi mafia-art-politik n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb n\u00eb lul\u00ebzim t\u00eb plot\u00eb.<\/p>\n<p>\u00c7do dit\u00eb, t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend zgjohen dhe zbresin te \u201cIdeal Coffee\u201d i tyre. Dhe \u00e7do dit\u00eb, n\u00eb \u00e7do \u201cIdeal Coffee\u201d, luhen pjes\u00eb t\u00eb vogla teatrale: plane p\u00ebr t\u00eb fituar avantazh ndaj fqinjit, p\u00ebr t\u00eb siguruar nj\u00eb leje nd\u00ebrtimi, p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb favore, p\u00ebr t\u00eb diskutuar kush ka mashtruar k\u00eb dhe kush do t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb m\u00eb pas n\u00eb burg.<\/p>\n<p>Kur fillova t\u00eb shkruaja p\u00ebr \u201cThe Albanian Mechanism\u201d, n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 2024, thash\u00eb se regjimi i Ram\u00ebs kishte filluar t\u00eb mbante er\u00eb kalb\u00ebzimi. Mendoj se tani t\u00eb gjith\u00eb \u2013 edhe diplomat\u00ebt m\u00eb indiferent\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb \u2013 e kan\u00eb ndier er\u00ebn e fort\u00eb t\u00eb kufom\u00ebs s\u00eb qelbur. Gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb kulla shum\u00ebkat\u00ebshe ushqehen mbi mishin e saj t\u00eb dekompozuar si k\u00ebrpudha prej betoni, nj\u00eb parodi e kalbur e mij\u00ebra bunker\u00ebve t\u00eb nd\u00ebrtuar gjat\u00eb diktatur\u00ebs. Por k\u00ebto struktura as nuk pretendojn\u00eb t\u00eb mbrojn\u00eb atdheun; ato mbrojn\u00eb nj\u00eb klas\u00eb t\u00eb vetme oligark\u00ebsh kriminal\u00eb q\u00eb thithin burimet natyrore dhe njer\u00ebzore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Dhe tani q\u00eb ky kancer ka pushtuar pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb Tiran\u00ebs, ai po metastazon edhe n\u00eb qytetet provinciale dhe periferit\u00eb rezidenciale t\u00eb kryeqytetit.<\/p>\n<p>Vilat e fundit italiane n\u00eb zon\u00ebn time jan\u00eb shembur gjat\u00eb gjasht\u00eb muajve t\u00eb fundit. Rea Xhillari ka \u201cprojektuar\u201d \u00e7far\u00ebdo produkti t\u00eb idiot\u00ebsis\u00eb s\u00eb sh\u00ebmtuar q\u00eb do t\u00eb ngrihet pas Ideal Fitness. Posht\u00eb rrug\u00ebs sime me nj\u00eb sens, nj\u00eb tjet\u00ebr kriminel i vog\u00ebl mendoi se ishte e nevojshme t\u00eb ngjeshte nj\u00eb kopje t\u00eb Stefano Boerit, duke shpresuar t\u00eb kapte vorbull\u00ebn e fundit, tashm\u00eb n\u00eb r\u00ebnie, t\u00eb lavatri\u00e7es s\u00eb nd\u00ebrtimit. Nd\u00ebrkoh\u00eb, lojtar\u00ebt e m\u00ebdhenj po largohen nga tregu shqiptar, duke diversifikuar asetet jasht\u00eb vendit dhe duke u t\u00ebrhequr nga v\u00ebmendja n\u00eb rritje e SPAK-ut. P\u00ebr shembull, Samir Mane shiti zinxhirin e supermarketeve dhe bleu disa resorte bregdetare n\u00eb Portugali, megjith\u00ebse firma e tij prestigjioze e kontabilitetit e kishte paralajm\u00ebruar se ato ishin t\u00eb zhytura n\u00eb borxhe. Sa m\u00eb e thell\u00eb gropa, aq m\u00eb t\u00eb pastra parat\u00eb.<\/p>\n<p>Mungesat n\u00eb tregun e pun\u00ebs, t\u00eb shkaktuara nga mungesa totale e perspektiv\u00ebs ekonomike p\u00ebr shumic\u00ebn e t\u00eb rinjve shqiptar\u00eb, q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb largohen masivisht nga vendi, s\u00eb bashku me kolapsin demografik q\u00eb po p\u00ebrjeton Europa, po kompensohen n\u00eb heshtje me nj\u00eb sistem t\u00eb ngjash\u00ebm me kafala-n e Emirateve, duke sjell\u00eb filipinas p\u00ebr sektorin e sh\u00ebrbimeve dhe bangladeshas p\u00ebr nd\u00ebrtimin. Kushtet e tyre t\u00eb jetes\u00ebs dhe pun\u00ebs, m\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb shum\u00eb prej tyre, jan\u00eb fyese p\u00ebr \u00e7do standard njer\u00ebzor. Dhe nd\u00ebrsa m\u00eb p\u00eblqen t\u00eb shoh njer\u00ebz t\u00eb tjer\u00eb aziatik\u00eb n\u00eb supermarketin tim lokal q\u00eb i duan macet tona t\u00eb lagjes, Lule dhe Mina, po aq sa un\u00eb, prania e dukshme e emigrant\u00ebve t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri do t\u00eb shkaktoj\u00eb \u2013 ndryshe nga nomad\u00ebt digjital\u00eb q\u00eb pijn\u00eb bubble tea n\u00eb hap\u00ebsirat e tyre coworking \u2013 lindjen e nj\u00eb politike t\u00eb djatht\u00eb raciste, di\u00e7ka q\u00eb Shqip\u00ebria ka pasur fatin t\u00eb mos e ket\u00eb deri tani. Kur isha s\u00eb fundmi n\u00eb nj\u00eb bar t\u00eb vog\u00ebl pran\u00eb K\u00eblcyr\u00ebs, kamarierja llafazane u ankua se \u201cbangladeshasit po na marrin pun\u00ebt\u201d. Komenti i saj m\u00eb ting\u00eblloi si nj\u00eb alarm i fort\u00eb.<\/p>\n<p>Trash\u00ebgimia e v\u00ebrtet\u00eb e politikave t\u00eb Ram\u00ebs do t\u00eb jet\u00eb kjo rritje e s\u00eb djatht\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri dhe nuk m\u00eb duket aspak e pamundur q\u00eb forca politike q\u00eb do t\u00eb rr\u00ebzoj\u00eb p\u00ebrfundimisht Partin\u00eb Socialiste t\u00eb mos jet\u00eb opozita tradicionale e Partis\u00eb Demokratike e udh\u00ebhequr nga fantazma e rraskapitur e Sali Berisha, por nj\u00eb forc\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb nacionaliste dhe ksenofobe e stilit Orb\u00e1n apo Kaczy\u0144ski. Ngritja e fashizmit shqiptar do t\u00eb jet\u00eb trash\u00ebgimia e p\u00ebrhershme (dhe gjenocidale) e \u201cartistit\u201d shum\u00ebngjyr\u00ebsh: krijimi i hap\u00ebsir\u00ebs aty ku nuk ka \u2013 p\u00ebr intoleranc\u00eb dhe nj\u00eb \u201crikthim te identiteti\u201d.<\/p>\n<p>Mund t\u00eb ndodh\u00eb q\u00eb t\u00eb shohim Belinda Balluku n\u00eb burg. Mund t\u00eb ndodh\u00eb q\u00eb Shqip\u00ebria t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb Bashkimin Europian. Mund t\u00eb ndodh\u00eb t\u00eb shohim vrasjen e nj\u00eb oligarku. Mund t\u00eb ndodh\u00eb nj\u00eb luft\u00eb e hapur mafioze mes grupeve t\u00eb Shijakut, Elbasanit dhe Vlor\u00ebs. Mund t\u00eb ndodh\u00eb q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb Byroja Komb\u00ebtare e Hetimit t\u00eb trokas\u00eb n\u00eb portat e kompleksit t\u00eb Ram\u00ebs n\u00eb Surrel. Por mekanizmi shqiptar q\u00eb jam p\u00ebrpjekur t\u00eb dokumentoj gjat\u00eb tre viteve t\u00eb fundit do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb prodhoj\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb rezultat: pabarazi ekonomike, alienim dhe, n\u00eb fund, fashiz\u00ebm si valvul shkarkimi p\u00ebr kontradiktat sociale t\u00eb pazgjidhura.<\/p>\n<p>Ka qen\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb dokumentoja p\u00ebr ju kolapsin e Per\u00ebndimit nga e ashtuquajtura periferi e tij. Shijojeni sa zgjat.\/ politiko\/<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.syri.net\/uploads\/syri.net\/images\/2026\/May\/25\/auto_-640-0-6a1405578e6e91779700065.png\" alt=\"Oligark\u00ebt, patronazhist\u00ebt dhe krimi: si e transformoi Shqip\u00ebrin\u00eb qeverisja Rama?\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Vincent Y\u016bsui van Gerven Oei, The Albanian Mechanism Prej tre vitesh kam t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn rutin\u00eb. Zgjohem, marr laptopin dhe zbres posht\u00eb te Ideal Coffee p\u00ebr nj\u00eb ekspres dopio, nj\u00eb shishe uj\u00eb Qafshtama n\u00eb temperatur\u00eb ambienti (m\u00ebrzitem shum\u00eb kur mbaron dhe m\u00eb japin Tepelen\u00eb) dhe shkruaj deri n\u00eb drek\u00eb. Pastaj kaloj rrugic\u00ebn te Ideal Food, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":127651,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-143741","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143741","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=143741"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143741\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":143744,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143741\/revisions\/143744"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/127651"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=143741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=143741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=143741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}