{"id":143863,"date":"2026-05-26T10:53:55","date_gmt":"2026-05-26T10:53:55","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=143863"},"modified":"2026-05-26T10:53:55","modified_gmt":"2026-05-26T10:53:55","slug":"televizioni-publik-austriak-kercenime-rrembime-dhe-miliona-te-devijuara-tek-akshi-i-rames","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/05\/26\/televizioni-publik-austriak-kercenime-rrembime-dhe-miliona-te-devijuara-tek-akshi-i-rames\/","title":{"rendered":"Televizioni publik austriak: K\u00ebrc\u00ebnime, rr\u00ebmbime dhe miliona t\u00eb devijuara tek AKSHI i Ram\u00ebs"},"content":{"rendered":"<h4 class=\"jeg_post_subtitle\">Q\u00eb nga shtatori, Shqip\u00ebria ka ministren e par\u00eb n\u00eb bot\u00eb t\u00eb drejtuar nga inteligjenca artificiale. \u201cDiella\u201d, q\u00eb n\u00eb shqip do t\u00eb thot\u00eb diell, do t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb n\u00eb vendin kandidat p\u00ebr n\u00eb BE \u201cprokurimet publike t\u00eb jen\u00eb 100 p\u00ebr qind pa korrupsion\u201d, premtoi kryeministri prej koh\u00ebsh Edi Rama. Por eksperimenti duket se ka shkuar n\u00eb drejtimin e kund\u00ebrt: ndaj personave pas chatbot-it po zhvillohen hetime p\u00ebr krim t\u00eb organizuar. Jan\u00eb ngritur disa padi dhe t\u00eb mart\u00ebn pritet t\u00eb vendoset n\u00ebse ekzistenca e \u201cDiella\u201d-s si an\u00ebtare e qeveris\u00eb \u00ebsht\u00eb apo jo n\u00eb p\u00ebrputhje me Kushtetut\u00ebn.<\/h4>\n<p><a href=\"https:\/\/orf.at\/stories\/3431001\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Artikull i ORF<\/a><\/p>\n<div class=\"jeg_ad jeg_ad_article jnews_content_inline_ads  \">\n<div class=\"ads-wrapper align-center \">\n<div class=\"ads_code\">Q\u00eb nga fillimi, ekspert\u00ebt dhe opozita e konsideruan problematike iden\u00eb q\u00eb nj\u00eb inteligjenc\u00eb artificiale t\u00eb merrte vendime administrative. Sipas tyre, IA mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb prokurimet publike, por p\u00ebrgjegj\u00ebsia duhet t\u00eb mbetet te njer\u00ebzit real\u00eb. Kreu i grupit parlamentar t\u00eb Partis\u00eb Demokratike opozitare konservatore, Gazment Bardhi, e quajti \u201cDiella\u201d-n \u201cfantazi propagandistike\u201d t\u00eb Ram\u00ebs dhe \u201cfasad\u00eb virtuale p\u00ebr t\u00eb fshehur vjedhjet gjigante t\u00eb p\u00ebrditshme t\u00eb k\u00ebsaj qeverie\u201d.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Partia Socialiste e Ram\u00ebs fitoi zgjedhjet parlamentare n\u00eb maj t\u00eb vitit t\u00eb kaluar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb kat\u00ebrt radhazi dhe arriti shumic\u00ebn absolute.<\/p>\n<p>N\u00eb shtator, \u201cDiella\u201d u promovua ministre me dekret presidencial, por kontrolli mbi t\u00eb mbeti drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb duart e Ram\u00ebs. \u201cAjo \u00ebsht\u00eb vajza ime\u201d, tha Rama at\u00ebher\u00eb, \u201cdhe \u00ebsht\u00eb shum\u00eb besnike ndaj babait t\u00eb saj.\u201d Ai shtoi se ajo nuk ka kush\u00ebrinj dhe prandaj nuk rrezikon t\u00eb bjer\u00eb n\u00eb nepotizmin e zakonsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Edi Rama \u00ebsht\u00eb kryeminist\u00ebr q\u00eb nga viti 2013 dhe gjithmon\u00eb ka qen\u00eb i prirur ndaj veprimeve me efekt publik.<\/p>\n<p><strong>Opozita i drejtohet Gjykat\u00ebs Kushtetuese<\/strong><\/p>\n<p>Partia Demokratike ngriti nj\u00eb ankes\u00eb n\u00eb gjykat\u00eb: sipas Kushtetut\u00ebs, vet\u00ebm njer\u00ebz real\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e qeveris\u00eb, nd\u00ebrsa nj\u00eb algorit\u00ebm nuk mban p\u00ebrgjegj\u00ebsi para qytetar\u00ebve. Sipas saj, dekreti shkel edhe ndarjen e pushteteve, duke krijuar pa baz\u00eb ligjore nj\u00eb struktur\u00eb t\u00eb re ministrore dhe duke i dh\u00ebn\u00eb kryeministrit kompetenca t\u00eb reja jasht\u00eb kuadrit kushtetues. T\u00eb mart\u00ebn, gjykata m\u00eb e lart\u00eb shqiptare pritet t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb vendim p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n<p>\u201cDiella\u201d nuk ishte nj\u00eb krijim i ri kur u prezantua publikisht n\u00eb shtator; ajo ekzistonte q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb vitit si chatbot n\u00eb E-Albania, portali digjital i sh\u00ebrbimeve shtet\u00ebrore. Figura u zhvillua n\u00eb bashk\u00ebpunim me Microsoft dhe OpenAI, kompanit\u00eb pas ChatGPT-s\u00eb. Pak muaj m\u00eb von\u00eb, \u201cDiella\u201d mori nj\u00eb fytyr\u00eb: nj\u00eb avatar t\u00eb animuar me veshje tradicionale shqiptare, p\u00ebr t\u00eb cilin aktorja Anila Bisha sh\u00ebrbeu si modele dhe dha z\u00ebrin e saj.<\/p>\n<p>N\u00eb nivel nd\u00ebrkomb\u00ebtar, projekti i paprecedent\u00eb i Shqip\u00ebris\u00eb t\u00ebrhoqi v\u00ebmendje. Por paralajm\u00ebrimet se nuk ishte e qart\u00eb sa transparente apo t\u00eb kontrollueshme do t\u00eb ishin vendimet e nj\u00eb an\u00ebtari qeveritar t\u00eb drejtuar nga AI, dhe kush do t\u00eb mbante p\u00ebrgjegj\u00ebsi n\u00eb rast gabimesh, u v\u00ebrtetuan shpejt.<\/p>\n<p><strong>Hetime ndaj krijuesve t\u00eb \u201cDiella\u201d-s<\/strong><\/p>\n<p>Pas \u201cDiella\u201d-s q\u00ebndron AKSHI, agjencia komb\u00ebtare shqiptare e informacionit, p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr transformimin digjital t\u00eb vendit dhe e varur drejtp\u00ebrdrejt nga kryeministri. N\u00eb dhjetor, drejtoresha e AKSHI-t dhe z\u00ebvend\u00ebsja e saj ran\u00eb n\u00eb fokus t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. Prokuroria e Posa\u00e7me kund\u00ebr Korrupsionit dhe Krimit t\u00eb Organizuar i vendosi n\u00eb arrest sht\u00ebpie.<\/p>\n<p>Sipas akuz\u00ebs, ato ua jepnin tender\u00ebt kompanive mike n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb q\u00ebllimshme. P\u00ebr t\u00eb larguar kompanit\u00eb konkurruese, thuhet se p\u00ebrdornin frik\u00ebsim dhe k\u00ebrc\u00ebnime. Madje dyshohet edhe p\u00ebr rr\u00ebmbime, nd\u00ebrsa disa milion\u00eb euro jan\u00eb devijuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb.<\/p>\n<p>Nga opozita pati k\u00ebrkesa p\u00ebr dor\u00ebheqjen e Ram\u00ebs, por pa rezultat. \u201cM\u00eb par\u00eb njer\u00ebzit duhej t\u00eb prisnin n\u00eb radh\u00eb p\u00ebr \u00e7do dokument, edhe p\u00ebr nj\u00eb v\u00ebrtetim t\u00eb thjesht\u00eb. AKSHI u ka kursyer qytetar\u00ebve mbi 600 milion\u00eb euro dhe mbi 7.000 vite koh\u00eb pritjeje\u201d, deklaroi kryeministri. Sipas tij, nuk kishte nevoj\u00eb p\u00ebr nd\u00ebrhyrje.<\/p>\n<p><strong>\u201cKorrupsion i vjet\u00ebr i fshehur pas softuerit t\u00eb ri\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, besueshm\u00ebria e \u201cDiella\u201d-s n\u00eb popull duket se \u00ebsht\u00eb d\u00ebmtuar r\u00ebnd\u00eb. Kritik\u00ebt theksojn\u00eb se ministrja virtuale \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e sistemit t\u00eb korruptuar dhe jo zgjidhje p\u00ebr t\u00eb. Lutfi Dervishi, ish-drejtor i Transparency International Albania, deklaroi n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr gazet\u00ebn gjermane \u201cZeit\u201d se \u201cDiella\u201d do t\u00eb \u201cfshehte korrupsionin e vjet\u00ebr pas nj\u00eb softueri t\u00eb ri\u201d.<\/p>\n<p>Denisa Kele, pedagoge IT-je n\u00eb Universitetin e Nju Jorkut n\u00eb Tiran\u00eb, tha p\u00ebr ZDF se n\u00ebse t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt persona q\u00eb programuan \u201cDiella\u201d-n, dyshohen p\u00ebr korrupsion, \u201cministrja AI mund t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb instrument i kamufluar mir\u00eb p\u00ebr abuzim\u201d.<\/p>\n<p><strong>Aktorja si \u201cDiella\u201d kund\u00ebr vullnetit t\u00eb saj<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb padi kund\u00ebr \u201cDiella\u201d-s \u00ebsht\u00eb ngritur edhe nga gruaja q\u00eb i dha z\u00ebrin dhe fytyr\u00ebn: Anila Bisha ka paditur qeverin\u00eb p\u00ebr p\u00ebrdorim t\u00eb paligjsh\u00ebm t\u00eb imazhit t\u00eb saj. Sipas saj, materiali video dhe audio q\u00eb regjistroi ishte menduar vet\u00ebm p\u00ebr chatbot-in e E-Albania-s dhe kontrata p\u00ebrfundoi n\u00eb fund t\u00eb vitit 2025. Ajo deklaron se nuk ka pranuar kurr\u00eb t\u00eb b\u00ebhej fytyra e ministres AI.<\/p>\n<p>Avokati i saj e p\u00ebrshkroi kontrat\u00ebn si t\u00eb kufizuar n\u00eb p\u00ebrdorim. \u201cB\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb objekt ekskluziv dhe nj\u00eb q\u00ebllim ekskluziv. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se imazhi dhe z\u00ebri i saj nuk mund t\u00eb p\u00ebrdoreshin p\u00ebr produkte t\u00eb tjera\u201d, tha ai. Qeveria i hodhi posht\u00eb akuzat. \u201cSipas mendimit ton\u00eb, pretendimi \u00ebsht\u00eb pa baz\u00eb\u201d, deklaroi nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i qeveris\u00eb. N\u00eb fund, vendimi i takon gjykat\u00ebs.<\/p>\n<p>Shum\u00eb ekspert\u00eb besojn\u00eb se inteligjenca artificiale ka t\u00eb ardhme n\u00eb politik\u00eb dhe mund t\u00eb sjell\u00eb p\u00ebrfitime p\u00ebr qytetar\u00ebt. Sipas tyre, vendimtare \u00ebsht\u00eb q\u00eb publiku t\u00eb p\u00ebrfshihet n\u00eb zhvillim dhe procesi t\u00eb mbetet transparent. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera: duhet t\u00eb funksionoj\u00eb ndryshe nga rasti i \u201cDiella\u201d-s.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u00eb nga shtatori, Shqip\u00ebria ka ministren e par\u00eb n\u00eb bot\u00eb t\u00eb drejtuar nga inteligjenca artificiale. \u201cDiella\u201d, q\u00eb n\u00eb shqip do t\u00eb thot\u00eb diell, do t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb n\u00eb vendin kandidat p\u00ebr n\u00eb BE \u201cprokurimet publike t\u00eb jen\u00eb 100 p\u00ebr qind pa korrupsion\u201d, premtoi kryeministri prej koh\u00ebsh Edi Rama. Por eksperimenti duket se ka shkuar n\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":143864,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-143863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=143863"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":143866,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143863\/revisions\/143866"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/143864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=143863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=143863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=143863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}