{"id":150759,"date":"2026-08-10T09:28:08","date_gmt":"2026-08-10T09:28:08","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=150759"},"modified":"2026-08-10T09:28:08","modified_gmt":"2026-08-10T09:28:08","slug":"gazeta-spanjolle-the-albanian-files-aktakuze-per-ramen-projektet-jepeshin-me-nje-telefonate-prej-tij","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/08\/10\/gazeta-spanjolle-the-albanian-files-aktakuze-per-ramen-projektet-jepeshin-me-nje-telefonate-prej-tij\/","title":{"rendered":"Gazeta spanjolle: \u201cThe Albanian Files\u201d aktakuz\u00eb p\u00ebr Ram\u00ebn, projektet jepeshin me nj\u00eb telefonat\u00eb prej tij"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Bernardo Alvarez-Villar, EL DIARIO<\/strong><\/p>\n<p>Historia merr ndonj\u00ebher\u00eb kthesa t\u00eb paparashikuara.<\/p>\n<p>Edi Rama, kryeministri shqiptar, shkroi parath\u00ebnien e nj\u00eb libri duke menduar se ai do t\u00eb ishte nj\u00eb festim i rolit t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb tij n\u00eb modernizimin urbanistik t\u00eb vendit. P\u00ebrkundrazi, \u201cThe Albanian Files\u201d (\u201cDosjet e Shqip\u00ebris\u00eb\u201d) \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb nga simbolet e protestave masive kund\u00ebr qeveris\u00eb shqiptare dhe ndoshta edhe n\u00eb nj\u00eb prov\u00eb akuzuese.<\/p>\n<p>Protestuesit, t\u00eb cil\u00ebt gjat\u00eb marshimeve kan\u00eb shfaqur pankarta me kopertin\u00ebn e librit, i kan\u00eb d\u00ebrguar nj\u00eb kopje Prokuroris\u00eb, duke pretenduar se ajo p\u00ebrmban prova p\u00ebr korrupsion n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 500 projekte urbanistike.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb lib\u00ebr nuk mund t\u00eb zgjedh\u00eb se si do t\u00eb lexohet pasi botohet\u201d, thot\u00eb Anneke Abhelakh, kuratore dhe redaktore e librit. \u201cP\u00ebrmbajtja nuk ka ndryshuar, por ka ndryshuar momenti historik n\u00eb t\u00eb cilin interpretohet. I nj\u00ebjti material q\u00eb u prezantua si d\u00ebshmi e transformimit t\u00eb vendit, tani shfaqet n\u00eb debatin publik si d\u00ebshmi e munges\u00ebs s\u00eb transparenc\u00ebs dhe e m\u00ebnyr\u00ebs se si \u00ebsht\u00eb menaxhuar ky transformim.\u201d<\/p>\n<p>Gati 800 faqet e \u201cThe Albanian Files\u201d p\u00ebrmbledhin, sipas redaktores s\u00eb tij, \u201c20 vite transformimi arkitektonik n\u00eb Shqip\u00ebri, me pjes\u00ebmarrjen e m\u00eb shum\u00eb se 60 arkitekt\u00ebve nga e gjith\u00eb bota, p\u00ebrmes intervistave, eseve, fotografive, hartave dhe kujtimeve t\u00eb projekteve\u201d.<\/p>\n<p>\u201cT\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta element\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb portret t\u00eb nj\u00eb periudhe n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn arkitektura u lidh me identitetin n\u00eb ndryshim t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Thuhet se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebr arkitektur\u00ebn, por un\u00eb mendoj se, m\u00eb shum\u00eb se kaq, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet p\u00ebrmes t\u00eb cilave prodhohet arkitektura\u201d, shton ajo.<\/p>\n<p><strong>Darka informale dhe telefonata<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb lib\u00ebr shpjegohet, p\u00ebr shembull, se si arkitekti amerikan Sam Chermayeff punoi n\u00eb disa projekte n\u00eb Shqip\u00ebri pasi ishte angazhuar jasht\u00eb tender\u00ebve ose procedurave administrative t\u00eb rregulluara.<\/p>\n<p>Gjith\u00e7ka, sipas p\u00ebrshkrimit n\u00eb lib\u00ebr, rregullohej p\u00ebrmes darkave informale dhe telefonatave me Edi Ram\u00ebn dhe an\u00ebtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb qeveris\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb pas dyshohet se leht\u00ebsonin aksesin n\u00eb toka publike.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb \u201cThe Albanian Files\u201d gjenden plane dhe dokumente shpjeguese t\u00eb projekteve turistike t\u00eb parashikuara n\u00eb zona t\u00eb mbrojtura, t\u00eb hartuara dhe t\u00eb datuara para se Parlamenti shqiptar t\u00eb miratonte ndryshimin e Ligjit p\u00ebr Zonat e Mbrojtura, i cili lejonte nd\u00ebrtimin n\u00eb k\u00ebto ekosisteme.<\/p>\n<p>Dyshimi i ambientalist\u00ebve dhe protestuesve \u00ebsht\u00eb se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ndryshim ligjor t\u00eb hartuar posa\u00e7\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebto zhvillime urbanistike.<\/p>\n<p>DebatikCenter of Contemporary Art \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kolektiv i pavarur artistik q\u00eb nd\u00ebrthur kritik\u00ebn politike me praktika artistike t\u00eb orientuara drejt \u201canalizimit t\u00eb zbatimit t\u00eb neoliberalizmit n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e tij, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb aktivisht n\u00eb protestat q\u00eb kan\u00eb tronditur vendin ballkanik q\u00eb prej fundit t\u00eb majit, \u201clibri ekspozon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavullnetshme mekanizmat q\u00eb synon t\u00eb glorifikoj\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>\u201cNuk ka asgj\u00eb n\u00eb faqet e tij q\u00eb t\u2019i ngjaj\u00eb nj\u00eb projekti p\u00ebr komunitetin. Ka vet\u00ebm rrokaqiej, hotele luksoze dhe komplekse private, shum\u00eb prej t\u00eb cilave jan\u00eb projektuar n\u00eb toka publike ose n\u00eb zona natyrore t\u00eb mbrojtura.\u201d<\/p>\n<p>Protestat masive nis\u00ebn si kund\u00ebrshtim ndaj nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb resorti luksoz n\u00eb ishullin adriatik t\u00eb Sazanit, ku \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb Jared Kushner, dh\u00ebndri i Donald Trumpit.<\/p>\n<p>\u201cPor kjo \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm pika q\u00eb mbushi kup\u00ebn\u201d, shprehen an\u00ebtar\u00ebt e DebatikCenter, \u201csepse zhg\u00ebnjimi p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si \u00ebsht\u00eb menaxhuar planifikimi urbanistik dhe bumi turistik ka vite q\u00eb ekziston. N\u00eb thelb, protesta drejtohet kund\u00ebr nj\u00eb forme t\u00eb caktuar t\u00eb kapitalizmit grabitqar t\u00eb nxitur nga shteti, zakonisht n\u00ebn drejtimin e lider\u00ebve autoritar\u00eb q\u00eb simpatizojn\u00eb t\u00eb djatht\u00ebn ekstreme. Trump\u00ebt e mish\u00ebrojn\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht mir\u00eb k\u00ebt\u00eb model, por nuk jan\u00eb t\u00eb vetmit\u201d.<\/p>\n<p><strong>T\u00eb pla\u00e7kitet \u201cEdeni i fundit i Evrop\u00ebs\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Pak koh\u00eb pas fillimit t\u00eb protestave n\u00eb Shqip\u00ebri, u b\u00eb publike nj\u00eb investigim gazetaresk i p\u00ebrgatitur nga Progressive International. \u201cThe Edi Rama Files\u201d \u00ebsht\u00eb rezultat i rrjedhjes s\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb dokumentesh zyrtare, t\u00eb cilat zbulojn\u00eb nj\u00eb rrjet t\u00eb dyshuar trafiku droge dhe pastrimi parash rreth kryeministrit shqiptar.<\/p>\n<p>Investigimi tregon se si K\u00ebshilli Komb\u00ebtar i Territorit (KKT), i drejtuar nga vet\u00eb Rama, dyshohet se ka dh\u00ebn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike leje nd\u00ebrtimi n\u00eb bregdetin Adriatik dhe n\u00eb Tiran\u00eb p\u00ebr kompani t\u00eb lidhura me pastrimin e parave.<\/p>\n<p>Mes tyre ve\u00e7ohet nj\u00eb kompleks luksoz turistik n\u00eb ligatin\u00ebn e mbrojtur t\u00eb Zv\u00ebrnecit, i lidhur gjithashtu me Jared Kushnerin dhe i nd\u00ebrtuar mbi toka t\u00eb p\u00ebrfituara p\u00ebrmes titujve t\u00eb falsifikuar t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb q\u00eb datojn\u00eb nga periudha osmane.<\/p>\n<p>Mekanizmi i k\u00ebsaj skeme mb\u00ebshtetet te figura ligjore e \u201cinvestitorit strategjik\u201d, e krijuar nga qeveria p\u00ebr t\u00eb shpron\u00ebsuar pronar\u00ebt dhe p\u00ebr t\u2019i mbrojtur nd\u00ebrtuesit nga ndjekja penale. Hetimet e Prokuroris\u00eb s\u00eb Posa\u00e7me kund\u00ebr Korrupsionit (SPAK) \u2014 e cila tashm\u00eb ka urdh\u00ebruar 20 arrestime dhe ka ngrir\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 100 milion\u00eb euro n\u00eb asete \u2014 i lidhin k\u00ebto koncesione me bos\u00eb t\u00eb trafikut t\u00eb drog\u00ebs dhe me zyrtar\u00eb politik\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cKy \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shtet i oligark\u00ebve dhe krimit t\u00eb organizuar kund\u00ebr popullit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d, shpjegon Fatos Lubonja, nj\u00eb nga intelektual\u00ebt m\u00eb kritik\u00eb ndaj qeveris\u00eb aktuale dhe ish-i burgosur politik gjat\u00eb diktatur\u00ebs s\u00eb Enver Hoxh\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cQ\u00eb kur Rama erdhi n\u00eb pushtet, oligark\u00ebt dhe krimi i organizuar kan\u00eb marr\u00eb gradualisht kontrollin e t\u00eb gjitha institucioneve, nd\u00ebrsa opozita \u00ebsht\u00eb dob\u00ebsuar gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb. Rrokaqiejt dhe resortet turistike z\u00ebn\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsir\u00eb dhe pastrimi i parave \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb t\u00eb vetmen m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtuar vendin, pasi Shqip\u00ebria ka d\u00ebshtuar t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb ekonomi t\u00eb q\u00ebndrueshme\u201d, reflekton Lubonja.<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur, pra, q\u00eb \u00e7\u00ebshtjet urbanistike jan\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb konfliktit politik n\u00eb vend:<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebr mua, arkitektura n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb shprehja vizuale e katastrofave q\u00eb sjell globalizimi dhe neoliberalizmi si forc\u00eb homogjenizuese. P\u00ebrmes arkitektur\u00ebs shprehet gjithashtu fuqia e krimit t\u00eb organizuar, i cili vepron n\u00eb shkall\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare pa marr\u00eb parasysh d\u00ebmin q\u00eb i shkaktohet shoq\u00ebris\u00eb dhe identitetit kulturor t\u00eb nj\u00eb populli\u201d, denoncon disidenti.<\/p>\n<p>Abhelakh pranon se, kur filloi t\u00eb punonte p\u00ebr k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmbledhje, mbeti \u201ce habitur nga prania kaq e madhe e arkitektur\u00ebs n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb shum\u00eb njer\u00ebzve\u201d.<\/p>\n<p>Ajo kuptoi se nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb tem\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr ekspert\u00ebt, \u201cpor p\u00ebr di\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e debatit politik dhe e bisedave mbi t\u00eb ardhmen e vendit\u201d.<\/p>\n<p>\u201cKur flitet p\u00ebr arkitektur\u00ebn, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb flitet p\u00ebr identitetin, zhvillimin, hap\u00ebsir\u00ebn publike, trash\u00ebgimin\u00eb dhe demokracin\u00eb. Protestat e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb dukshme. Nuk b\u00ebhet fjal\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb debat mbi projekte specifike, por p\u00ebr pyetjen se kush i jep form\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs publike, kush p\u00ebrfiton prej saj dhe kush d\u00ebgjohet kur nj\u00eb vend p\u00ebrfytyron t\u00eb ardhmen e tij\u201d, p\u00ebrfundon ajo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Bernardo Alvarez-Villar, EL DIARIO Historia merr ndonj\u00ebher\u00eb kthesa t\u00eb paparashikuara. Edi Rama, kryeministri shqiptar, shkroi parath\u00ebnien e nj\u00eb libri duke menduar se ai do t\u00eb ishte nj\u00eb festim i rolit t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb tij n\u00eb modernizimin urbanistik t\u00eb vendit. P\u00ebrkundrazi, \u201cThe Albanian Files\u201d (\u201cDosjet e Shqip\u00ebris\u00eb\u201d) \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb nga simbolet e protestave &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":150760,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-150759","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/150759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=150759"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/150759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":150761,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/150759\/revisions\/150761"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/150760"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=150759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=150759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=150759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}