{"id":159205,"date":"2026-10-29T18:59:33","date_gmt":"2026-10-29T18:59:33","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=159205"},"modified":"2026-10-29T18:59:33","modified_gmt":"2026-10-29T18:59:33","slug":"gazeta-franceze-vit-i-tmerrshem-per-autokratet-dy-iken-rama-perballet-me-nje-kundershtim-popullor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2026\/10\/29\/gazeta-franceze-vit-i-tmerrshem-per-autokratet-dy-iken-rama-perballet-me-nje-kundershtim-popullor\/","title":{"rendered":"Gazeta franceze: Vit i tmerrsh\u00ebm p\u00ebr autokrat\u00ebt! Dy ik\u00ebn, Rama p\u00ebrballet me nj\u00eb kund\u00ebrshtim popullor"},"content":{"rendered":"<div id=\"rekl-49\"><em><strong>Viti 2026 ka sjell\u00eb r\u00ebnien e dy prej autokrat\u00ebve m\u00eb jet\u00ebgjat\u00eb t\u00eb kontinentit, n\u00eb Hungari dhe Serbi, nd\u00ebrsa nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i tret\u00eb po p\u00ebrballet me nj\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb paprecedent\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. Ndon\u00ebse l\u00ebvizjet protestuese udh\u00ebhiqen nga vullneti i p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr nj\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritje demokratike, beteja kund\u00ebr iliberalizmit nuk \u00ebsht\u00eb fituar ende<\/strong><\/em>.<\/div>\n<div class=\"readmore-text-here\">\n<p><strong>Nga Martin Eteve, <a href=\"https:\/\/www.la-croix.com\/international\/hongrie-serbie-albanie-l-europe-est-elle-en-train-de-se-liberer-de-lautoritarisme-20261029\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">LA CROIX<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb vit i tmerrsh\u00ebm p\u00ebr autokrat\u00ebt evropian\u00eb. Pas r\u00ebnies n\u00eb prill t\u00eb kryeministrit hungarez Viktor Orban, n\u00eb pushtet q\u00eb nga viti 2010, radha i erdhi presidentit n\u00eb largim t\u00eb Serbis\u00eb, Aleksandar Vu\u00e7i\u00e7, n\u00eb pushtet q\u00eb nga viti 2014, i cili u rr\u00ebzua t\u00eb diel\u00ebn, m\u00eb 25 tetor, gjat\u00eb zgjedhjeve parlamentare. Nd\u00ebrkoh\u00eb, kryeministri shqiptar Edi Rama, ndon\u00ebse konsiderohet m\u00eb pak autoritar se dy t\u00eb par\u00ebt, po p\u00ebrballet me nj\u00eb kund\u00ebrshtim popullor t\u00eb p\u00ebrmasave t\u00eb paprecedenta n\u00eb rrug\u00ebt e Tiran\u00ebs, \u00e7do mbr\u00ebmje prej disa muajsh. Ai vazhdon t\u00eb mbahet fort pas pushtetit, t\u00eb cilin e ushtron prej m\u00eb shum\u00eb se tremb\u00ebdhjet\u00eb vjet\u00ebsh.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 koh\u00ebzgjatjes s\u00eb \u201cmbret\u00ebrimit\u201d t\u00eb tyre, k\u00ebta tre burra kan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ushtrimi t\u00eb pushtetit q\u00eb d\u00ebmton demokracit\u00eb e vendeve t\u00eb tyre, dob\u00ebson mekanizmat e kontrollit dhe i l\u00eb korrupsionit hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb lul\u00ebzoj\u00eb. Pik\u00ebrisht kund\u00ebr k\u00ebtyre lloj devijimeve u formuan l\u00ebvizjet e fuqishme opozitare, t\u00eb cilat i larguan dy t\u00eb par\u00ebt nga majat e shtetit dhe po k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb t\u00eb tretin.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, Peter Magyar zhvilloi fushat\u00ebn n\u00eb Hungari kund\u00ebr \u201csistemit\u201d n\u00eb fuqi, iliberalizmin e t\u00eb cilit Orban e kishte p\u00ebrkufizuar hapur si doktrin\u00eb. N\u00eb Serbi, l\u00ebvizja studentore q\u00eb rr\u00ebzoi Vu\u00e7i\u00e7in u formua n\u00eb fund t\u00eb vitit 2024, pas 16 viktimave t\u00eb shkaktuara nga shembja e streh\u00ebs prej betoni t\u00eb stacionit hekurudhor t\u00eb Novi Sadit, i cili ishte rinovuar vet\u00ebm tre vjet m\u00eb par\u00eb. Nd\u00ebrsa Edi Rama po p\u00ebrballet me \u201crevolucionin e flamingove roz\u00eb\u201d, q\u00eb lindi nga mobilizimi kund\u00ebr nj\u00eb projekti t\u00eb paqart\u00eb nd\u00ebrtimi n\u00eb nj\u00eb lagun\u00eb t\u00eb mbrojtur, t\u00eb mb\u00ebshtetur nga Jared Kushner, dh\u00ebndri i Donald Trump.<\/p>\n<p><strong>Refuzimi i iliberalizmit<\/strong><\/p>\n<p>K\u00ebshtu, humbjet elektorale t\u00eb Orbanit dhe Vu\u00e7i\u00e7it jan\u00eb pasoj\u00eb e refuzimit t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsimit t\u00eb jet\u00ebs demokratike q\u00eb ata kan\u00eb orkestruar n\u00eb vendet e tyre p\u00ebrkat\u00ebse, dhe jo e nj\u00eb lloj mosinteresimi p\u00ebr politik\u00ebn nga ana e qytetar\u00ebve q\u00eb i kishin sjell\u00eb n\u00eb pushtet. Pjes\u00ebmarrja n\u00eb zgjedhjet hungareze dhe serbe arriti p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb 79% dhe 69%, nivele t\u00eb papara prej disa dekadash.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmojn\u00eb edhe programet e pasuesve t\u00eb tyre. Pika e par\u00eb e programit t\u00eb student\u00ebve serb\u00eb, e titulluar \u201cSerbia ose mafia\u201d, parashikon \u00e7montimin e mekanizmit shtet\u00ebror t\u00eb grabitjes s\u00eb pasuris\u00eb, t\u00eb ngritur nga Aleksandar Vu\u00e7i\u00e7 q\u00eb nga viti 2014: krijimin e nj\u00eb policie gjyq\u00ebsore t\u00eb specializuar n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr korrupsionit, konfiskimin e pasurive t\u00eb fituara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme, transparenc\u00ebn e prokurimeve publike dhe \u00e7lirimin e mediave nga kontrolli politik.<\/p>\n<p>Rikthimi te normat demokratike ishte madje nj\u00eb argument i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm ekonomik gjat\u00eb fushat\u00ebs s\u00eb Peter Magyarit. Si an\u00ebtare e Bashkimit Evropian (BE), Hungaria ishte subjekt i sanksioneve t\u00eb Komisionit Evropian, i cili kishte pezulluar disbursimin e disa miliard\u00eb eurove nga fondet p\u00ebr Budapestin, p\u00ebr shkak t\u00eb shkeljeve t\u00eb shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs nga qeverit\u00eb e Viktor Orbanit.<\/p>\n<p>\u201cNga pik\u00ebpamja elektorale, premtimi p\u00ebr zhbllokimin e fondeve evropiane e ndihmoi fushat\u00ebn e Peter Magyarit n\u00eb favor t\u00eb liberalizmit demokratik\u201d, shpjegon Federico Santopinto, p\u00ebrgjegj\u00ebs i programit p\u00ebr Evrop\u00ebn n\u00eb Institutin p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet Nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe Strategjike (Iris). \u201cFakti q\u00eb ky premtim \u00ebsht\u00eb mbajtur \u2014 Komisioni Evropian propozoi zhbllokimin e 4,2 miliard\u00eb eurove n\u00eb shtator, sh\u00ebnim i redaksis\u00eb \u2014 e forcon at\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb.\u201d<\/p>\n<p><strong>\u00c7montimi i sistemit p\u00ebrmes ligjeve t\u00eb vet\u00eb sistemit<\/strong><\/p>\n<p>Pas fitores n\u00eb zgjedhje, nis nj\u00eb tjet\u00ebr sfid\u00eb: \u00e7montimi i sistemit ekzistues p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb s\u00ebrish jet\u00eb ekosistemit demokratik. \u201cNuk \u00ebsht\u00eb aspak e leht\u00eb t\u00eb realizosh nj\u00eb transformim demokratik pas vitesh t\u00eb t\u00ebra t\u00eb kapjes s\u00eb shtetit\u201d, shpjegon Florian Marciacq, studiues i asociuar n\u00eb Institutin Francez t\u00eb Marr\u00ebdh\u00ebnieve Nd\u00ebrkomb\u00ebtare (Ifri) dhe bashk\u00ebdrejtor i Observatorit t\u00eb Ballkanit t\u00eb Fondacionit Jean-Jaur\u00e8s. \u201cN\u00eb dhjetor 2025, Vu\u00e7i\u00e7i em\u00ebroi 13 nga 15 gjyqtar\u00ebt e Gjykat\u00ebs Kushtetuese dhe mandati i tyre zgjat n\u00ebnt\u00eb vjet. P\u00ebr pushtetin e ri, kjo Gjykat\u00eb do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb nj\u00eb penges\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, por shkarkimi i tyre do t\u00eb binte ndesh me shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr Jacques Rupnik, specialist i Ballkanit dhe drejtor k\u00ebrkimor emeritus n\u00eb Sciences Po, \u201cv\u00ebshtir\u00ebsia q\u00ebndron te \u00e7montimi i nj\u00eb sistemi iliberal pa iu drejtuar masave q\u00eb jan\u00eb vet\u00eb iliberale dhe q\u00eb shkelin shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb Hungari, \u00e7montimi i sistemit t\u00eb Orbanit, i nisur nga Peter Magyar, po p\u00ebrdor instrumentet e p\u00ebrshpejtuara legjislative t\u00eb trash\u00ebguara nga po ai sistem, me argumentin se duhet vepruar shpejt. K\u00ebshtu, shumica e re miratoi nj\u00eb reform\u00eb kushtetuese q\u00eb n\u00eb korrik, e shkarkoi presidentin n\u00eb largim nga detyra dhe ndaloi dy t\u00eb tretat e deputet\u00ebve t\u00eb Fidesz-it, partis\u00eb s\u00eb Orbanit, t\u00eb rikandidonin n\u00eb zgjedhjet e ardhshme parlamentare.<\/p>\n<p>\u201cRreziku \u00ebsht\u00eb t\u00eb imponosh vendime me forc\u00eb dhe t\u2019u jap\u00ebsh mund\u00ebsi autokrat\u00ebve t\u00eb dikursh\u00ebm t\u00eb paraqiten si viktima e t\u00eb rikthehen n\u00eb zgjedhjet e ardhshme\u201d, paralajm\u00ebron Jacques Rupnik. Kjo ndodhi edhe n\u00eb Poloni, ku partia iliberale PiS, n\u00eb pushtet nga viti 2015 deri n\u00eb vitin 2023, arriti t\u00eb fitoj\u00eb zgjedhjet presidenciale n\u00eb vitin 2025, dy vjet pasi ishte mundur nga liberal\u00ebt e Donald Tuskut. Shkak u b\u00ebn\u00eb metodat e p\u00ebrshpejtuara t\u00eb p\u00ebrdorura nga kryeministri i ri p\u00ebr t\u00eb \u00e7montuar transmetuesin publik audioviziv, si dhe ngecja e reformave kushtetuese t\u00eb premtuara.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Viti 2026 ka sjell\u00eb r\u00ebnien e dy prej autokrat\u00ebve m\u00eb jet\u00ebgjat\u00eb t\u00eb kontinentit, n\u00eb Hungari dhe Serbi, nd\u00ebrsa nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i tret\u00eb po p\u00ebrballet me nj\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb paprecedent\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. Ndon\u00ebse l\u00ebvizjet protestuese udh\u00ebhiqen nga vullneti i p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr nj\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritje demokratike, beteja kund\u00ebr iliberalizmit nuk \u00ebsht\u00eb fituar ende. Nga Martin Eteve, LA CROIX &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":158734,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-159205","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159205","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=159205"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159205\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":159206,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159205\/revisions\/159206"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/158734"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=159205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=159205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=159205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}