{"id":19048,"date":"2022-07-28T09:05:27","date_gmt":"2022-07-28T09:05:27","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=19048"},"modified":"2022-07-28T09:05:55","modified_gmt":"2022-07-28T09:05:55","slug":"mesazhi-studiueses-amerikane-lori-amy-ne-tryezen-per-trashegimine-kulturore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2022\/07\/28\/mesazhi-studiueses-amerikane-lori-amy-ne-tryezen-per-trashegimine-kulturore\/","title":{"rendered":"Mesazhi studiueses amerikane Lori Amy n\u00eb tryez\u00ebn p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb kulturore"},"content":{"rendered":"<p><strong>Mesazhi i plot\u00eb i studiueses amerikane Lori Amy n\u00eb tryez\u00ebn p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb kulturore:<\/strong><\/p>\n<p><strong>Sh\u00ebrim n\u00ebp\u00ebrmjet trash\u00ebgimis\u00eb<\/strong><\/p>\n<p><strong>Lori E. Amy<\/strong><\/p>\n<p>Un\u00eb jam teoriciene e traumave dhe jo specialiste e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore \u2013 dua ta b\u00ebj t\u00eb qart\u00eb k\u00ebt\u00eb q\u00eb n\u00eb fillim, p\u00ebr shkak se aktivizmi im gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit n\u00eb mbrojtje t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb Shqip\u00ebri buron nga kuptimi im se trash\u00ebgimia kulturore \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebruar traumat kolektive nga t\u00eb cilat po vuajn\u00eb sot si njer\u00ebzit ashtu dhe vendi.<\/p>\n<p>Do t\u00eb trajtoj k\u00ebtu disa pika n\u00eb lidhje me traumat kolektive q\u00eb n\u00eb gjykimin tim kan\u00eb nevoj\u00eb q\u00eb t\u00eb sh\u00ebrohen, por, pik\u00eb s\u00eb pari, d\u00ebshiroj t\u2019ju jap disa shembuj se si trash\u00ebgimia kulturore e Shqip\u00ebris\u00eb mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb sh\u00ebrim.<\/p>\n<p>Le t\u2019ia nisim me qendr\u00ebn historike t\u00eb Tiran\u00ebs. N\u00eb harkun e disa qindra metrave, trash\u00ebgimia juaj e pasur d\u00ebshmon p\u00ebr Perandorin\u00eb Bizantine dhe at\u00eb Osmane, si edhe p\u00ebr kap\u00ebrcyellin e shekullit t\u00eb nj\u00ebzet dhe p\u00ebr periudh\u00ebn e modernitetit. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb thesar i pa\u00e7muar, q\u00eb q\u00ebndron i fshehur, edhe pse n\u00eb drit\u00ebn e diellit \u2013 700 vjet q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb kronik\u00eb t\u00eb ngritjes dhe r\u00ebnies s\u00eb Perandorive, t\u00eb shekujve t\u00eb evoluimit njer\u00ebzor t\u00eb arkivuara n\u00eb arkitektur\u00ebn e qendr\u00ebs s\u00eb nj\u00eb qyteti&#8230; Nj\u00eb pjes\u00eb tep\u00ebr e madhe e s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb rrafshuar me buldozer\u00eb dhe vendin e s\u00eb cil\u00ebs e kan\u00eb z\u00ebn\u00eb nd\u00ebrtime t\u00eb reja, k\u00ebshtu q\u00eb \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht urgjente q\u00eb vendi t\u00eb konservoj\u00eb at\u00eb \u00e7ka ka mbetur dhe t\u00eb rind\u00ebrtoj\u00eb at\u00eb \u00e7far\u00eb mund t\u00eb rind\u00ebrtohet. Kjo trash\u00ebgimi na sjell\u00eb n\u00eb kujtes\u00eb se shqiptar\u00ebt nuk jan\u00eb thjesht nj\u00eb gj\u00eb e vetme \u2013 brenda kultur\u00ebs dhe identitetit shqiptar rrojn\u00eb historit\u00eb e pasura t\u00eb Lindjes dhe t\u00eb Per\u00ebndimit, rrojn\u00eb pjes\u00ebt m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb bot\u00ebve t\u00eb shumta t\u00eb konservuara n\u00eb nj\u00eb popull t\u00eb vet\u00ebm.<\/p>\n<p>Por, sigurisht, ju jeni shqiptar\u00eb \u2013 n\u00eb syt\u00eb tuaj, 700 vjet s\u2019jan\u00eb asgj\u00eb, jan\u00eb pik\u00ebza m\u00eb e vog\u00ebl n\u00eb horizontin e pafund t\u00eb koh\u00ebs, q\u00eb nga parahistoria e deri n\u00eb koh\u00ebn e sotme, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs st\u00ebrgjysh\u00ebrit tuaj kan\u00eb populluar k\u00ebt\u00eb tok\u00eb. Vendbanimet neolite t\u00eb zbuluara s\u00eb fundmi n\u00eb Lin datojn\u00eb 8,000 vjet m\u00eb par\u00eb. Q\u00eb nga parahistoria dhe p\u00ebrgjat\u00eb ngritjes s\u00eb Perandoris\u00eb Romake, trash\u00ebgimia shqiptare p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb kronik\u00eb t\u00eb evolucionit t\u00eb europian\u00ebve. Fjala vjen, ekspert\u00ebt e trash\u00ebgimis\u00eb jan\u00eb g\u00ebzuar pa mas\u00eb nga rezultatet e g\u00ebrmimeve t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb fundit n\u00eb Orikum, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn dhe pjes\u00ebn e humbur t\u00eb analiz\u00ebs historike t\u00eb fushat\u00ebs s\u00eb Jul \u00c7ezarit n\u00eb Luft\u00ebn e Madhe Civile Romake. N\u00eb vitin 49 p.e.s., \u00c7ezari zbarkoi me trupat e tij n\u00eb Gjirin e Palas\u00ebs \u2013 sot nj\u00eb investim strategjik i Bank\u00ebs Bot\u00ebrore q\u00eb ka marr\u00eb n\u00eb mbrojtje mjedisore at\u00eb zon\u00eb dhe e ka shnd\u00ebrruar at\u00eb n\u00eb \u201cBregun e Gjelb\u00ebrt\u201d &#8211; dhe udh\u00ebhoqi trupat e tij n\u00eb Qaf\u00ebn e Llogaras\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb sulm t\u00eb befasish\u00ebm mbi forcat e Pompeit n\u00eb Orikum.<\/p>\n<p>Pak koh\u00eb mbasi \u00c7ezari doli fitimtar n\u00eb at\u00eb luft\u00eb civile, pushtimi romak e rr\u00ebnoi Shqip\u00ebrin\u00eb; qytete t\u00eb t\u00ebra u rrafshuan, 150,000 ilir\u00eb u shit\u00ebn si skllev\u00ebr. Dhe megjithat\u00eb \u2013 dhe megjithat\u00eb, ilir\u00ebt u ngrit\u00ebn prap\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe i dhan\u00eb Rom\u00ebs disa prej perandor\u00ebve t\u00eb saj m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm. Dhe pik\u00ebrisht k\u00ebtu trash\u00ebgimia kulturore na tregon nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb se si t\u00eb sh\u00ebrojm\u00eb plag\u00ebt, dhe si t\u00eb restaurojm\u00eb pejzat sociale: trash\u00ebgimia kulturore hedh drit\u00eb mbi kompleksitetin e historis\u00eb dhe t\u00eb identitetit shqiptar, nj\u00eb kompleksitet ky q\u00eb refuzon kategorizime t\u00eb thjesht\u00ebzuara. Vuajtja e madhe p\u00ebrgjat\u00eb viteve t\u00eb send\u00ebrtimit t\u00eb perandorive bashk\u00ebjeton krah p\u00ebr krah me nj\u00eb rezilienc\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, me nj\u00eb aft\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u ringritur n\u00eb k\u00ebmb\u00eb. Sitet e trash\u00ebgimis\u00eb suaj d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebr shum\u00eb jet\u00eb t\u00eb ndryshme, p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme, dhe ky kompleksitet \u00ebsht\u00eb ajo \u00e7far\u00eb e ka shtyr\u00eb Mike Galaty-n \u2013 nj\u00eb arkeolog ky pun\u00ebn e t\u00eb cilit mund ta kujtoni nga Lugina e Shal\u00ebs \u2013 t\u00eb thot\u00eb se shqiptar\u00ebt kan\u00eb nj\u00eb vend unik n\u00eb historin\u00eb e nd\u00ebrtimit t\u00eb kombit&#8230; nj\u00eb vend q\u00eb ofron kuptime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr momentin ku ne e gjejm\u00eb veten n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb bashk\u00ebkohore.<\/p>\n<p>Ne gjendemi n\u00eb nj\u00eb kap\u00ebrcyell evolucionar, kur ngrohja globale po na shtr\u00ebngon q\u00eb t\u00eb rivler\u00ebsojm\u00eb rrug\u00ebt q\u00eb na kan\u00eb sjell\u00eb ne n\u00eb k\u00ebt\u00eb humner\u00eb. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ka shum\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb bien me leht\u00ebsi n\u00eb kurthin e t\u00eb menduarit se mb\u00ebrritja e tyre e von\u00eb n\u00eb modernitet \u00ebsht\u00eb d\u00ebshtim, Galaty e sheh trash\u00ebgimin\u00eb e shqiptar\u00ebve si nj\u00eb aset p\u00ebr evoluimin e species son\u00eb njer\u00ebzore. T\u00eb gjitha format kulturore t\u00eb njer\u00ebzimit jan\u00eb n\u00eb proces ndryshimi \u2013 betonit dhe \u00e7elikut, q\u00eb aktualisht po gllab\u00ebrojn\u00eb qytetet tona dhe po e kthejn\u00eb bot\u00ebn n\u00eb nj\u00eb planet t\u00eb pabanuesh\u00ebm, u ka kaluar tashm\u00eb vakti. \u00cbsht\u00eb pik\u00ebrisht ky fakt \u2013 pra, q\u00eb Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb e vonuar n\u00eb k\u00ebto forma q\u00eb u ka kaluar vakti &#8211; q\u00eb, paradoksalisht, e b\u00ebn k\u00ebt\u00eb vend nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb vyer p\u00ebr ri-p\u00ebrfytyrimin e t\u00eb ardhmeve n\u00eb t\u00eb cilat lloji njer\u00ebzor mund t\u00eb mbijetoj\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb epok\u00eb t\u00eb ndryshimit t\u00eb klim\u00ebs.<\/p>\n<p>Por, ajo \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb imediate p\u00ebr popullin dhe vendin, rigjetja e vler\u00ebs pozitive t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb shqiptar\u00ebve mund ndihmoj\u00eb n\u00eb sh\u00ebrimin e nj\u00eb pjese t\u00eb plag\u00ebve m\u00eb t\u00eb infektuara q\u00eb e kan\u00eb paralizuar vendin \u2013 plag\u00ebt e persekutim<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mesazhi i plot\u00eb i studiueses amerikane Lori Amy n\u00eb tryez\u00ebn p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb kulturore: Sh\u00ebrim n\u00ebp\u00ebrmjet trash\u00ebgimis\u00eb Lori E. Amy Un\u00eb jam teoriciene e traumave dhe jo specialiste e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore \u2013 dua ta b\u00ebj t\u00eb qart\u00eb k\u00ebt\u00eb q\u00eb n\u00eb fillim, p\u00ebr shkak se aktivizmi im gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit n\u00eb mbrojtje t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":19050,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":["post-19048","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-aktualitet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19048","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19048"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19048\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19050"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}