Nd\u00ebrsa Rusia po redukton furnizimin me gaz n\u00eb Evrop\u00eb, duke pretenduar se arsyeja jan\u00eb problemet teknike dhe mir\u00ebmbajtja e tubacioneve t\u00eb gazit, BE-ja pretendon se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb manipulim politik dhe po p\u00ebrpiqet t\u00eb bind\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e saj q\u00eb ta kursejn\u00eb k\u00ebt\u00eb energji p\u00ebr t\u00eb pasur mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr dim\u00ebr.<\/p>\n
Q\u00eb nga fillimi i pushtimit rus t\u00eb Ukrain\u00ebs m\u00eb 24 shkurt, Evropa ka k\u00ebrkuar t\u00eb zvog\u00ebloj\u00eb var\u00ebsin\u00eb e saj energjetike nga Moska, me sanksionet e vendosura s\u00eb bashku me aleat\u00ebt per\u00ebndimor\u00eb.<\/p>\n
T\u00eb gjitha k\u00ebto trazira, sipas shum\u00eb ekspert\u00ebve, po krijojn\u00eb nj\u00eb rend t\u00eb ri energjetik bot\u00ebror, fillimet e t\u00eb cilit ishin t\u00eb dukshme me nj\u00eb fushat\u00eb n\u00eb rritje t\u00eb mbrojtjes s\u00eb kalimit n\u00eb energjin\u00eb \u201ce gjelb\u00ebr\u201d.<\/p>\n
Gjeopolitika dhe energjia<\/strong><\/p>\n Gjeopolitika dhe burimet e energjis\u00eb kan\u00eb qen\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb lidhura me aft\u00ebsin\u00eb e shteteve p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur dhe kontrolluar burimet e energjis\u00eb n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n K\u00ebshtu ndodhi m\u00eb par\u00eb me Perandorin\u00eb Britanike n\u00eb shekullin e 18-t\u00eb dhe ngritjen e Gjermanis\u00eb n\u00eb shekullin e 19-t\u00eb, pasi k\u00ebto fuqi kontrollonin dhe p\u00ebrdornin rezervat e qymyrit si burimin kryesor t\u00eb energjis\u00eb s\u00eb koh\u00ebs.<\/p>\n Qymyri ishte i nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb fuqizuar motorin me avull, shpikja kryesore q\u00eb nisi revolucionin industrial n\u00eb Per\u00ebndim dhe u b\u00eb burimi q\u00eb \u00e7oi n\u00eb transformimin e ekonomis\u00eb bujq\u00ebsore n\u00eb nj\u00eb industriale. Lokomotivat dhe anijet me qymyr ul\u00ebn koh\u00ebn dhe koston e transportit n\u00eb tok\u00eb dhe det, gj\u00eb q\u00eb \u00e7oi n\u00eb zhvillim t\u00eb p\u00ebrshpejtuar.<\/p>\n Megjithat\u00eb, zbulimi i naft\u00ebs n\u00eb Pensilvani n\u00eb 1859 filloi nj\u00eb revolucion t\u00eb ri energjetik. Me p\u00ebrparimin teknologjik n\u00eb shekullin e 20-t\u00eb, nafta u tregua burimi m\u00eb i mir\u00eb i energjis\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht me fillimin e prodhimit t\u00eb automobilave, duke z\u00ebvend\u00ebsuar k\u00ebshtu qymyrin.<\/p>\n Me rritjen e numrit t\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb zot\u00ebronin makina, rritej edhe k\u00ebrkesa p\u00ebr naft\u00eb, pra karburant. Anijet, kamion\u00ebt, tanket dhe avion\u00ebt ushtarak\u00eb q\u00eb filluan t\u00eb p\u00ebrdorin karburantin n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore, treguan se nafta \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb burim kryesor ushtarak. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, gazi p\u00ebr ngrohje filloi t\u00eb p\u00ebrdoret gjer\u00ebsisht.<\/p>\n SHBA u mb\u00ebshtet gjithashtu n\u00eb naft\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur pushtetin n\u00eb shekullin e 20-t\u00eb. Megjithat\u00eb, n\u00eb fund t\u00eb asaj periudhe, p\u00ebr burimet e rinovueshme t\u00eb energjis\u00eb filluan t\u00eb flitet m\u00eb intensivisht p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrparimit teknologjik, burimeve t\u00eb kufizuara, ndryshimeve klimatike dhe ndotjes s\u00eb mjedisit.<\/p>\n Vendndodhja e burimeve t\u00eb energjis\u00eb<\/strong><\/p>\n Q\u00eb nga fillimi i revolucionit industrial, gjeopolitika e energjis\u00eb, dometh\u00ebn\u00eb fakti se kush zot\u00ebron furnizimet me energji dhe kush ka akses n\u00eb ato furnizime, ka qen\u00eb nj\u00eb faktor ky\u00e7 n\u00eb sigurin\u00eb globale. Gjeopolitika e energjis\u00eb p\u00ebrkufizohet si efekti q\u00eb vendosja e burimeve t\u00eb energjis\u00eb ka n\u00eb politik\u00ebn e shteteve. Elementi kryesor i k\u00ebtij \u201cefekti\u201d \u00ebsht\u00eb var\u00ebsia e prodhuesve (var\u00ebsia nga fitimi) dhe e konsumator\u00ebve (var\u00ebsia nga burimet e energjis\u00eb).<\/p>\n Var\u00ebsia nga nj\u00eb burim energjie arrihet vet\u00ebm kur ai burim mund t\u00eb transportohet leht\u00ebsisht dhe ekonomikisht nga vendi ku ndodhet n\u00eb vendin e konsumatorit, q\u00eb n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti karakteristik\u00eb e naft\u00ebs.<\/p>\n Nafta \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb burim energjie nga i cili mund t\u00eb prodhohet karburanti i nevojsh\u00ebm p\u00ebr transport. Gazi ka karakteristika t\u00eb ngjashme, por transporti i tij \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb kompleks dhe m\u00eb i shtrenjt\u00eb. Qymyri filloi revolucionin industrial, por sot ai gjithashtu luan nj\u00eb rol dyt\u00ebsor ndaj naft\u00ebs.<\/p>\n Kur ka var\u00ebsi energjetike, do t\u00eb ishte ideale t\u00eb kishim nj\u00eb ekuilib\u00ebr dhe \u00e7el\u00ebsi p\u00ebr ta ruajtur at\u00eb \u00ebsht\u00eb stabiliteti i \u00e7mimeve dhe furnizimeve t\u00eb energjis\u00eb. Kur ky ekuilib\u00ebr prishet, mund t\u00eb ndodhin trazira politike dhe gjeopolitike.<\/p>\n Gjat\u00eb pes\u00eb dekadave t\u00eb fundit, ka pasur nj\u00eb tregti globale relativisht t\u00eb lir\u00eb t\u00eb naft\u00ebs dhe gazit natyror n\u00eb tregjet bot\u00ebrore. Megjithat\u00eb, sipas ekspert\u00ebve, kjo p\u00ebrfundoi me pushtimin e Ukrain\u00ebs nga Rusia m\u00eb 24 shkurt, i cili shkaktoi sanksione masive per\u00ebndimore.<\/p>\n Cila \u00ebsht\u00eb alternativa p\u00ebr Evrop\u00ebn?<\/strong><\/p>\n Var\u00ebsia energjetike e Bashkimit Evropian nga Rusia \u00ebsht\u00eb e madhe. Q\u00eb kur u nd\u00ebrtua gazsjell\u00ebsi Trans-Siberian n\u00eb vitet \u201980, filluan k\u00ebto frik\u00eb nga mbivar\u00ebsia.<\/p>\n Megjithat\u00eb, Rusia \u00ebsht\u00eb e pasur me burime t\u00eb ndryshme dhe \u00ebsht\u00eb af\u00ebr Bashkimit Evropian, gj\u00eb q\u00eb e b\u00ebn at\u00eb nj\u00eb partner ekonomik natyror, dhe kjo nuk ndryshoi kur Moska ndryshoi \u00e7mimet e energjis\u00eb p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebrblyer ose nd\u00ebshkuar nj\u00eb vend p\u00ebr politikat e saj, ose kur pushtoi Gjeorgjin\u00eb n\u00eb 2008. \u2026 ose aneksimi i Krimes\u00eb n\u00eb 2014. Deri n\u00eb agresionin rus kund\u00ebr Ukrain\u00ebs.<\/p>\n Gazsjell\u00ebsi Nord Stream 1 \u00ebsht\u00eb gazsjell\u00ebsi m\u00eb i madh p\u00ebrmes t\u00eb cilit Rusia furnizon Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore n\u00ebp\u00ebrmjet Gjermanis\u00eb dhe ka qen\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim q\u00eb nga viti 2011. Pronari i tij m\u00eb i madh \u00ebsht\u00eb Gazprom. Rusia ka reduktuar furnizimet me gaz n\u00ebp\u00ebrmjet Nord Stream 1 gjat\u00eb muajit t\u00eb kaluar, duke p\u00ebrmendur arsye teknike dhe mir\u00ebmbajtjen e tubacionit, por zyrtar\u00ebt evropian\u00eb pretendojn\u00eb se ky \u00ebsht\u00eb manipulim dhe se \u00ebsht\u00eb p\u00ebr arsye politike.<\/p>\n Gjermania, ekonomia m\u00eb e madhe e Evrop\u00ebs, varet nga gazi rus dhe po p\u00ebrpiqet t\u00eb plot\u00ebsoj\u00eb furnizimet p\u00ebrpara dimrit. Ministrat e Energjis\u00eb s\u00eb BE-s\u00eb kan\u00eb arritur nj\u00eb marr\u00ebveshje q\u00eb vendet an\u00ebtare do t\u00eb ulin vullnetarisht konsumin e gazit me 15 p\u00ebr qind deri n\u00eb mes t\u00eb shtatorit, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb kursejn\u00eb sasit\u00eb e nevojshme p\u00ebr dim\u00ebr. BE-ja mund ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb detyrueshme n\u00ebse shtetet an\u00ebtare nuk arrijn\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbushin objektivin, megjith\u00ebse Greqia, Italia, Polonia, Portugalia dhe Spanja e kund\u00ebrshtojn\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n Gjithashtu, embargoja evropiane ndaj naft\u00ebs ruse, me t\u00eb cil\u00ebn ajo u bashkua me SHBA-n\u00eb, Britanin\u00eb, Kanadan\u00eb dhe Australin\u00eb, \u00e7on n\u00eb nj\u00eb rrug\u00ebtim m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb k\u00ebtij burimi energjie dhe rrjedhimisht n\u00eb \u00e7mime m\u00eb t\u00eb larta, p\u00ebr shkak t\u00eb transportit dhe sigurimit m\u00eb t\u00eb shtrenjt\u00eb.<\/p>\n Megjithat\u00eb, Evropa nuk mund t\u2019i besoj\u00eb m\u00eb Rusis\u00eb si burimi kryesor i saj i energjis\u00eb edhe n\u00ebse hiqen sanksionet dhe pushtimi p\u00ebrfundon, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb vendet propozojn\u00eb projekte t\u00eb reja t\u00eb shtrenjta t\u00eb infrastruktur\u00ebs energjetike dhe lidhin kontrata afatgjata p\u00ebr furnizime alternative. Udh\u00ebheq\u00ebsit evropian\u00eb tani po p\u00ebrpiqen gjithashtu t\u00eb p\u00ebrshpejtojn\u00eb planet ambicioze p\u00ebr projektet e energjis\u00eb s\u00eb rinovueshme.<\/p>\n Megjithat\u00eb, BE-ja do t\u00eb ket\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr l\u00ebnd\u00eb djeg\u00ebse fosile nd\u00ebrkoh\u00eb dhe analist\u00ebt besojn\u00eb se vendet e Lindjes s\u00eb Mesme jan\u00eb fituesit m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb krijimin e nj\u00eb harte t\u00eb re energjetike.<\/p>\n Ata kan\u00eb qen\u00eb m\u00eb par\u00eb n\u00ebn presion p\u00ebr t\u00eb diversifikuar burimet e energjis\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb shqet\u00ebsimeve globale p\u00ebr ndryshimin e klim\u00ebs, megjithat\u00eb, presidenti i SHBA Joe Biden i b\u00ebri thirrje s\u00eb fundmi Arabis\u00eb Saudite t\u00eb rris\u00eb rezervat e saj t\u00eb naft\u00ebs, pavar\u00ebsisht se e quajti mbret\u00ebrin\u00eb nj\u00eb vend \u201crenegat\u201d gjat\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore.<\/p>\n Prioriteti rus<\/strong><\/p>\n Nga ana tjet\u00ebr, industria e energjis\u00eb \u00ebsht\u00eb shtylla kurrizore e ekonomis\u00eb ruse dhe Moska po punon intensivisht p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nj\u00eb z\u00ebvend\u00ebsues p\u00ebr klientin evropian dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rol sheh m\u00eb shum\u00eb Kin\u00ebn dhe Indin\u00eb.<\/p>\n Sipas ekspert\u00ebve, n\u00eb rendin e ri energjetik do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb ndikimit n\u00eb tre raste \u2013 n\u00eb rastin e SHBA dhe vendeve t\u00eb tjera per\u00ebndimore, t\u00eb cilat p\u00ebrdorin ekonomit\u00eb e tyre t\u00eb m\u00ebdha dhe fuqin\u00eb bler\u00ebse si arm\u00eb politike; n\u00eb rastin e Kin\u00ebs dhe vendeve n\u00eb zhvillim si India dhe Turqia, t\u00eb cilat arrit\u00ebn t\u00eb shmangin presionin per\u00ebndimor dhe t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb biznes me Rusin\u00eb; dhe n\u00eb rastin e Arabis\u00eb Saudite dhe vendeve t\u00eb tjera t\u00eb naft\u00ebs n\u00eb Lindjen e Mesme, t\u00eb cilat p\u00ebrpiqen t\u00eb ruajn\u00eb neutralitetin.<\/p>\n Prioriteti i Rusis\u00eb tani \u00ebsht\u00eb t\u00eb rris\u00eb lidhjet me Azin\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht me Kin\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb kompensuar humbjen e tregut evropian.<\/p>\n Kjo nuk \u00ebsht\u00eb aq e thjesht\u00eb n\u00eb rastin e gazit, pasi do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb infrastrukture masive t\u00eb shtrenjt\u00eb, pra tubacione gazi.<\/p>\n Sa i p\u00ebrket SHBA-s\u00eb, edhe ajo ka sfida t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb. Q\u00eb nga fundi i Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, dollari ka qen\u00eb monedha kryesore n\u00eb tregtin\u00eb e naft\u00ebs, duke ndihmuar SHBA-n\u00eb t\u00eb mbaj\u00eb nj\u00eb pozicion qendror n\u00eb ekonomin\u00eb globale.<\/p>\n Megjithat\u00eb, tani disa vende, si Arabia Saudite, po eksplorojn\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e tregtimit t\u00eb energjis\u00eb n\u00eb monedha t\u00eb tjera. Rusia gjithashtu ka filluar t\u00eb kusht\u00ebzoj\u00eb klient\u00ebt e saj q\u00eb t\u00eb paguajn\u00eb energjin\u00eb n\u00eb rubla.<\/p>\n T\u00eb gjitha k\u00ebto ngjarje \u00e7ojn\u00eb n\u00eb krijimin e nj\u00eb rendi t\u00eb ri energjetik n\u00eb t\u00eb cilin roli i burimeve t\u00eb rinovueshme t\u00eb energjis\u00eb do t\u00eb rritet. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nd\u00ebrsa Rusia po redukton furnizimin me gaz n\u00eb Evrop\u00eb, duke pretenduar se arsyeja jan\u00eb problemet teknike dhe mir\u00ebmbajtja e tubacioneve t\u00eb gazit, BE-ja pretendon se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb manipulim politik dhe po p\u00ebrpiqet t\u00eb bind\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e saj q\u00eb ta kursejn\u00eb k\u00ebt\u00eb energji p\u00ebr t\u00eb pasur mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr dim\u00ebr. Q\u00eb nga fillimi i pushtimit …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":19401,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37,41],"tags":[],"class_list":["post-19400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike","category-rajoni"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19400"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19400\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}