{"id":21659,"date":"2022-08-25T20:25:30","date_gmt":"2022-08-25T20:25:30","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=21659"},"modified":"2022-08-25T20:35:27","modified_gmt":"2022-08-25T20:35:27","slug":"telegraph-tony-blair-keshilloi-nazarbajevin-si-te-mbroje-nje-masaker","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2022\/08\/25\/telegraph-tony-blair-keshilloi-nazarbajevin-si-te-mbroje-nje-masaker\/","title":{"rendered":"Telegraph: Tony Blair k\u00ebshilloi Nazarbajevin si t\u00eb mbroj\u00eb nj\u00eb masak\u00ebr"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Robert Mendick, Telegraph<\/strong><\/p>\n<p>Tony Blair i ka dh\u00ebn\u00eb presidentit autokratik t\u00eb Kazakistanit k\u00ebshilla se si duhet t\u00eb veproj\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur imazhin e vet pas masakrimit t\u00eb civil\u00ebve t\u00eb paarmatosur gjat\u00eb nj\u00eb proteste kund\u00ebr regjimit t\u00eb tij.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb let\u00ebr p\u00ebr Nursultan Nazarbayev, t\u00eb siguruar nga The Telegraph, Blair i tha presidentit kazakas se vdekja e 14 protestuesve \u201csido q\u00eb tragjike, nuk duhet t\u00eb v\u00eb n\u00eb hije progresin e st\u00ebrmadh\u201d q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb vendi i tij.<\/p>\n<p>Blair, i cili paguhet miliona paund \u00e7do vit p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb k\u00ebshilla Nazarbajevit, shkon deri aty sa sugjeron paragraf\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb vendosen n\u00eb fjalimin q\u00eb presidenti do t\u00eb mbante n\u00eb Universitetin e Kembrixhit n\u00eb mbrojtje t\u00eb veprimeve t\u00eb tij.<\/p>\n<p>Blair paguhet p\u00ebrmes zyr\u00ebs s\u00eb tij private t\u00eb konsulenc\u00ebs, Tony Blair Associates (TBA), e cila u nd\u00ebrtua pasi ai u largua nga zyra e kryeministrit n\u00eb vitin 2007. TBA kuptohet se ka angazhuar nj\u00eb num\u00ebr k\u00ebshilltar\u00ebsh n\u00eb disa ministri ky\u00e7e n\u00eb Kazakistan.<\/p>\n<p>Aktivist\u00ebt e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut akuzojn\u00eb Blais se vepron \u201cn\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb turpshme\u201d duke rritur besueshm\u00ebrin\u00eb e Nazarbajevit n\u00eb sken\u00ebn bot\u00ebrore n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb miliona paund\u00ebve.<\/p>\n<p>Letra u d\u00ebrgua n\u00eb korrik 2012, para nj\u00eb fjalimi q\u00eb do t\u00eb mbante m\u00eb von\u00eb at\u00eb muaj Nazarbajev n\u00eb Universitetin e Kembrixhit.<\/p>\n<p>Disa muaj m\u00eb her\u00ebt, m\u00eb 16 dhe 17 dhjetor 2011, s\u00eb paku 14 protestues u q\u00eblluan dhe u vran\u00eb si dhe 64 t\u00eb tjer\u00eb u plagos\u00ebn nga sh\u00ebrbimet e siguris\u00eb s\u00eb Kazakistanit n\u00eb qytez\u00ebn naft\u00ebnxjerr\u00ebse Zhanaozen. Protestues t\u00eb tjer\u00eb, m\u00eb s\u00eb shumti pun\u00ebtor\u00eb nafte n\u00eb grev\u00eb, u arrestuan dhe dyshohet se jan\u00eb torturuar.<\/p>\n<p>Blair filloi t\u00eb punoj\u00eb p\u00ebr Nazarbajev n\u00eb n\u00ebntor 2011, vet\u00ebm pak jav\u00eb para masakr\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb let\u00ebr, t\u00eb d\u00ebrguar me nj\u00eb let\u00ebr me kok\u00eb Zyra e Tony Blair, Blair shkruante: \u201cI dashur Z. President, k\u00ebtu keni nj\u00eb sugjerim p\u00ebr nj\u00eb paragraf p\u00ebr ta p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb fjalimin e Kembrixhit. Mendoj se \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb t\u00eb takohemi para \u00e7\u00ebshtjes Zhanaozen. Fakti \u00ebsht\u00eb se ju keni b\u00ebr\u00eb ndryshime pas saj; por n\u00eb \u00e7do rast, k\u00ebto ngjarje, sido q\u00eb tragjike, nuk duhet t\u00eb l\u00ebn\u00eb n\u00eb hije progresin e st\u00ebrmadh q\u00eb ka arritur Kazakistani. Trajtimi i saj [i masakr\u00ebs] n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn q\u00eb un\u00eb sugjeroj, \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr median per\u00ebndimore. Ajo do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb gjithashtu si nj\u00eb citim q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoret n\u00eb t\u00eb ardhmen p\u00ebr t\u00eb krijuar argumentin baz\u00eb p\u00ebr Kazakistanin.\u201d<\/p>\n<p>Me shkrimin e tij me dor\u00eb, Blair shtoi n\u00eb fund t\u00eb letr\u00ebs: \u201cP\u00ebrsh\u00ebndetje t\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrta. Un\u00eb pres q\u00eb t\u00eb takohem me ju n\u00eb Lond\u00ebr! I juaji p\u00ebrgjithmon\u00eb, Tony Blair.\u201d<\/p>\n<p>Blair i pati bashkangjitur letr\u00ebs dy paragraf\u00eb t\u00eb gjat\u00eb me rreth 500 fjal\u00eb q\u00eb Nazarbajev duhej t\u2019i shtonte te fjalimi i tij. Fjal\u00ebt e shkruara nga Blair por t\u00eb recituara nga Nazarbajev me disa ndryshime, u d\u00ebgjuan shum\u00eb n\u00eb ato koh\u00eb. Ato u p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr ta paraqitur Nazarbajevin si nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs vizionar q\u00eb pati p\u00ebrmir\u00ebsuar standardet e jetes\u00ebs s\u00eb atdheut t\u00eb vet.<\/p>\n<p>Nazarbajevi ka qen\u00eb president i Kazakistanit, nj\u00eb vend i pasur me naft\u00eb e gaz dhe me sip\u00ebrfaqe m\u00eb t\u00eb madhe se Europa per\u00ebndimore, q\u00eb kur vendi fitoi pavar\u00ebsin\u00eb nga Bashkimi Sovjetik m\u00eb 1991. Ai vitoi zgjedhjet e fundit presidenciale m\u00eb 2011 duke marr\u00eb 96 p\u00ebr qind t\u00eb votave.<\/p>\n<p>Blair k\u00ebshilloi klientin e tij t\u00eb shtoj\u00eb n\u00eb fjalim nj\u00eb paragraf q\u00eb fillonte: \u201cUn\u00eb e dua vendin tim. Un\u00eb kam punuar fort p\u00ebr ta ndihmuar at\u00eb t\u00eb kap\u00ebrcej\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb e hidhur t\u00eb historis\u00eb s\u00eb vet t\u00eb von\u00eb. Un\u00eb kam qen\u00eb n\u00eb krye nd\u00ebrsa ai ka b\u00ebr\u00eb p\u00ebrparime dramatike n\u00eb standardet e jetes\u00ebs, pasuri dhe mir\u00ebqenie p\u00ebr popullin\u2026 Un\u00eb i g\u00ebzohem toleranc\u00ebs fetare thelb\u00ebsore t\u00eb kombit q\u00eb lejon njer\u00ebz nga besime t\u00eb ndryshme t\u2019i praktikojn\u00eb k\u00ebto besime n\u00eb liri.\u201d<\/p>\n<p>Blair shkroi gjithashtu n\u00eb flalim rolin q\u00eb Kazakistani ka luajtur duke ndihmuar forcat e NATO-s t\u00eb t\u00ebrhiqen nga Afganistani si dhe vendimin e Nazarbajevit p\u00ebr t\u00eb hequr dor\u00eb nga arm\u00ebt b\u00ebrthamore, nj\u00eb relike e epok\u00ebs Sovjetike.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb Zhanaozen, Blair i sugjeroi Nazarbajevit t\u00eb shtonte n\u00eb fjalimin e tij: \u201cKa \u00e7\u00ebshtje p\u00ebr demokracin\u00eb dhe t\u00eb drejtat e njeriut t\u00eb cilat jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr t\u2019u trajtuar. Un\u00eb kuptoj kur d\u00ebgjoj at\u00eb q\u00eb thon\u00eb kritik\u00ebt tan\u00eb. Gjithsesi, un\u00eb thjesht\u00eb do t\u2019i them atyre: me t\u00eb gjitha mjetet jepini argumentet tuaja dhe un\u00eb ju siguroj q\u00eb po ju d\u00ebgjoj. Por na jepni ne merita p\u00ebr ndryshimet e st\u00ebrm\u00ebdha t\u00eb natyr\u00ebs pozitive q\u00eb ne kemi sjell\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb k\u00ebtyre nj\u00ebzet viteve t\u00eb fundit\u2026 ne do t\u00eb duhet t\u00eb ecim hap pas hapi.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb fjalimin final t\u00eb recituar nga Nazarbajev, ai ndoqi n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi k\u00ebshillat e Blair, megjith\u00ebse injoroi disa \u00e7\u00ebshtje ky\u00e7e \u2013 duke mos e p\u00ebrmendur Zhanaozen me em\u00ebr.<\/p>\n<p>N\u00eb analiz\u00ebn e vet t\u00eb fundit mbi k\u00ebt\u00eb vend, Human Rights Watch (HRW) doli n\u00eb konkluzioni se: \u201cSituata e keqe e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb Kazakistan vijoi t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohet m\u00eb 2013 ku autoritetet shtyp\u00ebn lirin\u00eb e shprehjes dhe pak\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb p\u00ebrmes keqp\u00ebrdorimit t\u00eb ligjeve tep\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgjithshme.\u201d<\/p>\n<p>Hugh \u00cbilliamson, Drejtor i HR\u00cb p\u00ebr divizionin e Europ\u00ebs dhe Azis\u00eb Q\u00ebndrore tha: \u201c\u00cbsht\u00eb e turpshme q\u00eb Tony Blair ka marr\u00eb miliona paund nga ky autokrat p\u00ebr t\u00eb shkruar fjalime p\u00ebr t\u00eb pa u marr\u00eb realisht me kok\u00ebn e problemeve t\u00eb st\u00ebrm\u00ebdha me t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb Kazakistan.\u201d<\/p>\n<p>Blair ka mohuar q\u00eb ai \u201cp\u00ebrfiton personalisht\u201d nga roli i tij n\u00eb Kazakistan. N\u00eb fakt ai paguhet p\u00ebrmes Tony Blair Associates, e cila \u00ebsht\u00eb krahu tregtar i Office of Tony Blair. Besohet se marr\u00ebveshja e TBA me Kazakistanin \u00ebsht\u00eb af\u00ebrisht 7 milion\u00eb paund n\u00eb vit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs p\u00ebr Tony Blair tha n\u00eb let\u00ebr se ai po theksonte \u00e7\u00ebshtjen se \u201cngjarjet n\u00eb Zhanaozen qen\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb tragjike dhe se ato duhet t\u00eb trajtoheshin n\u00eb \u00e7do fjalim dhe jo t\u00eb injoroheshin.\u201d<\/p>\n<p>Ai shtoi se megjith\u00ebse Blair e ka b\u00ebr\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb qart\u00eb se Kazakistani p\u00ebrballet me \u201csfida reale\u201d mbi \u00e7\u00ebshtje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, vendi gjithsesi ka b\u00ebr\u00eb \u201cprogres t\u00eb st\u00ebrmadh\u201d n\u00eb termat e ekonomis\u00eb, toleranc\u00ebs fetare dhe \u00e7armatosjes b\u00ebrthamore.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Robert Mendick, Telegraph Tony Blair i ka dh\u00ebn\u00eb presidentit autokratik t\u00eb Kazakistanit k\u00ebshilla se si duhet t\u00eb veproj\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur imazhin e vet pas masakrimit t\u00eb civil\u00ebve t\u00eb paarmatosur gjat\u00eb nj\u00eb proteste kund\u00ebr regjimit t\u00eb tij. N\u00eb nj\u00eb let\u00ebr p\u00ebr Nursultan Nazarbayev, t\u00eb siguruar nga The Telegraph, Blair i tha presidentit kazakas se &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":21662,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":["post-21659","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-aktualitet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21659","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21659"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21659\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}