{"id":25822,"date":"2022-10-11T17:15:38","date_gmt":"2022-10-11T17:15:38","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=25822"},"modified":"2022-10-11T17:16:02","modified_gmt":"2022-10-11T17:16:02","slug":"argjentina-paqendrueshmeria-politike-kronike-dhe-mundesite-per-te-mos-u-humbur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2022\/10\/11\/argjentina-paqendrueshmeria-politike-kronike-dhe-mundesite-per-te-mos-u-humbur\/","title":{"rendered":"Argjentina, paq\u00ebndrueshm\u00ebria politike kronike dhe mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr t\u00eb mos u humbur"},"content":{"rendered":"<p>Vend me potencialitete gjeopolitike t\u00eb m\u00ebdha, Argjentina konfirmohet viktim\u00eb e deformimeve t\u00eb ndodhura n\u00eb ADN e saj politike dhe socioekonomike: Buenos Airesi mbetet i paq\u00ebndruesh\u00ebm nga brenda dhe i varur nga jasht\u00eb p\u00ebr financimin e borxhit t\u00eb tij sovran. E v\u00ebrtetojn\u00eb dy ngjarje t\u00eb ndodhura n\u00eb jav\u00ebt e fundit.<\/p>\n<p><strong>Atentati ndaj Cristina Kirchner dhe marr\u00ebvedhja me Fondin Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar<\/strong><\/p>\n<p>E para, vrasja e tentuar ndaj Cristina Kirchner, z\u00ebvend\u00ebspresidentja aktuale dhe kryetare e krahut t\u00eb fort\u00eb t\u00eb peronizmit, n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb nj\u00eb procedimi penal q\u00eb e sheh t\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr keqp\u00ebrdorim, emblem\u00eb e \u201c<em>grieta<\/em>\u201d komb\u00ebtare, fraktur\u00eb q\u00eb nga 2007 e sheh vendin t\u00eb ndar\u00eb midis kirchnerist\u00ebve dhe antikirchnerist\u00ebve dhe q\u00eb futet n\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb polarizimi shpesh t\u00eb shpalosur n\u00eb dhun\u00eb. Ngjarja e dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb em\u00ebrimi n\u00eb fillimin e gushtit i Sergio Massa si \u201csuperminist\u00ebr\u201d i Ekonomis\u00eb (do t\u00eb menaxhoj\u00eb edhe politikat bujq\u00ebsore dhe prodhuese) i ngarkuar q\u00eb t\u00eb mbaj\u00eb gjall\u00eb financat \u2013 dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, larg sheshet \u2013 e vendit, duke mund\u00ebsuar implementimin e marr\u00ebveshjes me Fondin Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar lidhur me ristrukturimin e borxhit t\u00eb arritur me v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb fund t\u00eb shkurtit dhe i urryer nga krahu kirchnerist.<\/p>\n<p>Presidenti aktual i Dhom\u00ebs dhe figur\u00eb e tret\u00eb referues i <em>Frente de Todos<\/em>, (koalicion progresist q\u00eb grupon kirchenerist\u00eb dhe peronist\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 pjes\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb shok\u00ebve t\u00eb majt\u00eb), Massa ka qen\u00eb i treti q\u00eb ka marr\u00eb dikasterin e Ekonomis\u00eb n\u00eb harkun e nj\u00eb muaji, pas dor\u00ebheqjes s\u00eb dy ministrave teknik\u00eb Guzm\u00e1n dhe Batakis (i pari aderues tek Fern\u00e1ndez, i dyti tek Kirchner). Alternimi i vazhduesh\u00ebm i ministrave \u00ebsht\u00eb demonstrimi plastik q\u00eb asnj\u00eb politikan i maj\u00ebs, sidomos pas goditjes s\u00eb dh\u00ebn\u00eb nga dora e koalicionit t\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb t\u00eb opozit\u00ebs, <em>Juntos por el Cambio<\/em> n\u00eb zgjedhjet e mesit t\u00eb mandatit t\u00eb 2021 dhe nd\u00ebrsa afrohen zgjedhjet e 2023, guxon t\u00eb marr\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e masave strukturore t\u00eb k\u00ebrkuar nga organizma dhe investitor\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, por patjet\u00ebr jopopullore, sidomos n\u00eb nj\u00eb kuad\u00ebr kontributesh publike i cili parashikon p\u00ebr shembull subvencionet p\u00ebr energjin\u00eb q\u00eb \u2013 n\u00ebse i llogarit \u2013 do t\u2019i ngrinte n\u00eb qiell faturat energjitike.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, Massa \u00ebsht\u00eb ndoshta karta e fundit p\u00ebr t\u2019u luajtur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u2019i jap\u00eb ekzekutivit t\u00eb paraqitet n\u00eb zgjedhjet e ardhshme duke i zbutur efektet e kriz\u00ebs ekonomike t\u00eb brendshme, t\u00eb cil\u00ebs i shtohen ato t\u00eb pandemis\u00eb m\u00eb par\u00eb dhe t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb m\u00eb pas. Nd\u00ebrsa kontestohet marr\u00ebveshja me Fondin Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, q\u00eb p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr parashikon kusht\u00ebzime m\u00eb t\u00eb forta se ato t\u00eb imponuara ndaj vendeve t\u00eb tjera, inflacioni ka tejkaluar 60% (sipas ekonomist\u00ebve do t\u00eb arrij\u00eb 90% n\u00eb fundin e vitit), rezervat n\u00eb valut\u00eb t\u00eb huaj kan\u00eb prekur minimumin historik dhe v\u00ebera e valut\u00ebs komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb n\u00eb r\u00ebnie t\u00eb lir\u00eb.<\/p>\n<p>Alberto Fern\u00e1ndez, peronist i \u201cmoderuar\u201d i zgjedhur president i Argjentin\u00ebs n\u00eb 2019, kishte premtuar nj\u00eb projekt t\u00eb qart\u00eb prishjeje me administrat\u00ebn e m\u00ebparshme t\u00eb Mauricio Macri: mik personal i Donald Trump, Macri ishte autori i marr\u00ebveshjes me Fondin Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb 2018, e p\u00ebrcaktuar si \u201ckapje p\u00ebr fyti\u201d nga peronist\u00ebt, i prirur ndaj ultraliberizmit dhe i angazhimit me Shtetet e Bashkuara mbi \u00e7\u00ebshtje rajonale vendimtare si izolimi i Venezuel\u00ebs s\u00eb Maduro, por kthesa ka qen\u00eb vet\u00ebm e pjesshme.<\/p>\n<p><strong>Ura me Uashingtonin<\/strong><\/p>\n<p>Banja e realitetit q\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb tij i \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb kryej\u00eb, pavar\u00ebsisht kthes\u00ebn n\u00eb form\u00eb U mbi tema si raportet me Venezuel\u00ebn dhe Bolivin\u00eb (nga rivendosja e plot\u00eb me marr\u00ebdh\u00ebnieve diplomatike me vendin e drejtuar nga Nicol\u00e1s Maduro tek letra e k\u00ebrkimfaljes ndaj homologut bolivian Luis Arce p\u00ebr rolin e ekzekutivit t\u00eb Macri n\u00eb grushtin e shtetit q\u00eb ka rr\u00ebzuar Evo Morales n\u00eb fundin e 2019), demonstron sesa Argjentina \u00ebsht\u00eb skllave e borxhit nga administratat e m\u00ebparshme. Kjo e shtyn Buenos Airesin t\u00eb mos n\u00ebnshtrohet Fondit Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, organiz\u00ebm i sh\u00ebnuar nga pesha specifike e Uashingtonit. Jo rast\u00ebsisht, pavar\u00ebsisht retorik\u00ebs djeg\u00ebse, e shpalosur edhe n\u00eb rastin e Takimit t\u00eb Amerikave t\u00eb qershorit, kur Fern\u00e1ndez nuk i ka dob\u00ebsuar kritikat ndaj Joe Biden p\u00ebr ftes\u00ebn e munguar p\u00ebr Venezuel\u00ebn, Kub\u00ebn dhe Nikaraguan, Argjentina \u00ebsht\u00eb ruajtur nga prishja e urave me Uashingtonin; p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Shtetet e Bashkuara jan\u00eb partneri i tret\u00eb treg\u00ebtar i vendit pas Brazilit dhe Kin\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb muajt e fundit kan\u00eb pasuar takime n\u00eb Shtetet e Bashkuara midis funksionar\u00ebve amerikane dhe argjentinas, midis t\u00eb cil\u00ebve ai i Massa i fillimit t\u00eb shtatorit, q\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb sublimoheshin nga takimi i paralajm\u00ebruar midis Biden dhe Fern\u00e1ndez, i shtyr\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb pozitivitetit me Covid-19 i presidentit amerikan. Takime t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruara, p\u00ebrve\u00e7se mbi negociat\u00ebn n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Fondit Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, edhe mbi bashk\u00ebpunimin bilateral potencial n\u00eb aspekte strategjike, p\u00ebrfshi ato n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb projektimit kinez.<\/p>\n<p>Nga perspektiva veriamerikane, Amerika Latine vazhdon n\u00eb fakt t\u00eb mbaj\u00eb rolin e bah\u00e7es s\u00eb sht\u00ebpis\u00eb disponueshm\u00ebria e t\u00eb cilit i siguron superfuqis\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e projektimit t\u00eb influenc\u00ebs jasht\u00eb vendit dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, t\u00eb ruaj\u00eb primatin bot\u00ebror. Kusht q\u00eb mund t\u00eb ndryshohet nga penetrimi n\u00eb rajon i fuqive armiq\u00ebsore si Federata Ruse dhe, sidomos, Republika Popullore e Kin\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Karta ruso \u2013 kineze<\/strong><\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, Argjentina e Fern\u00e1ndez (dhe e Kirchner, shpirt i peronizmit dhe kund\u00ebraltar i dualizmit q\u00eb ka frenuar aksionin qeveritar) ka thelluar marr\u00ebdh\u00ebniet me Kin\u00ebn dhe Rusin\u00eb. Sidomos Republika Popullore n\u00eb vitet e vitet e fundit e ka tejkaluar Uashingtonin si partner treg\u00ebtar i vendit jugamerikan dhe \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nd\u00ebr investitor\u00ebt kryesor\u00eb t\u00eb huaj, duke e p\u00ebrq\u00ebndruar pranin\u00eb e saj n\u00eb aspekte strategjike midis t\u00eb cilave infrastruktura, miniera, energji b\u00ebrthamore, hap\u00ebsir\u00eb, telekomunikacione. Nd\u00ebrsa n\u00eb Mosk\u00eb, ku ishte n\u00eb vizit\u00eb n\u00eb dit\u00ebt p\u00ebrpara fillimit t\u00eb pushtimit t\u00eb Ukrian\u00ebs nga ana e forcave ruse, Fern\u00e1ndez ka deklaruar se Argjentina synon q\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb \u201cder\u00ebn hyr\u00ebse\u201d t\u00eb Federat\u00ebs n\u00eb Amerik\u00ebn e Jugut. Menj\u00ebher\u00eb m\u00eb pas ka shkuar n\u00eb kryeqytetin kinez, ku \u00ebsht\u00eb paraqitur n\u00eb inaugurimin e Loj\u00ebrave Olimpike Dim\u00ebrore (lideri i vet\u00ebm n\u00eb nj\u00ebrit prej vendeve an\u00ebtare t\u00eb G20), ka aderuar zyrtarisht n\u00eb \u201cRrug\u00ebt e Reja t\u00eb M\u00ebndafshit\u201d (q\u00eb duhet t\u2019i sjellin projekte t\u00eb vlefshme p\u00ebr 24 miliard) dhe ka siguruar zgjerimin e <em>swap agreement<\/em> (nga 18.5 miliard n\u00eb 21.5 miliard).<\/p>\n<p>Ve\u00e7 k\u00ebsaj, n\u00eb mars i \u00ebsht\u00eb caktuar Kin\u00ebs nd\u00ebrtimi i centralit t\u00eb kat\u00ebrt b\u00ebrthamor (Atucha III) t\u00eb vendit; pa num\u00ebruar baz\u00ebn hap\u00ebsinore n\u00eb Patagoni e nd\u00ebrtuar nga kinez\u00ebt dhe i dh\u00ebn\u00eb Pekinit p\u00ebr 50 vjet (i vetmi n\u00eb Amerik\u00ebn e Jugut), q\u00eb amerikan\u00ebt i frik\u00ebsohen se mos p\u00ebrdoret p\u00ebr q\u00ebllime spiunazhi. N\u00eb drit\u00ebn e kufizimeve strukturore ekonomiko \u2013 financiare, Fern\u00e1ndez synon k\u00ebsht\u00eb t\u00eb fitoj\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb marzh negociues t\u00eb mundsh\u00ebm me Shtetet e Bashkuara dhe me organizma me drejtim amerikan si Fondi Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Banka Nd\u00ebramerikane e Zhvillimit dhe Banka Bot\u00ebrore dhe, nd\u00ebrkoh\u00eb, t\u00eb zgjeroj\u00eb numrin e partner\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb n\u00eb shenj\u00ebn e <em>Realpolitik\u00ebs<\/em>.<\/p>\n<p>N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, marr\u00ebdh\u00ebniet me Brazilin e Jair Bolsonaro \u2013 q\u00eb e ka quajtur Fern\u00e1ndez \u201cnj\u00eb komunist\u201d kund\u00ebr t\u00eb cilit \u201cnuk ka vaksin\u00eb\u201d \u2013 po rimarrin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndrojtur veten pas nj\u00eb dyvje\u00e7ari me f\u00ebrkime. Jo vet\u00ebm p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje ideologjike dhe prej raporteve t\u00eb q\u00ebndrueshme midis peronizmit dhe Lula da Silva, n\u00eb avantazh n\u00eb sondazhe q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb rizgjidhet president i Brazilit, por edhe prej diatrib\u00ebs n\u00eb gjirin e MERCOSUR, i bllokuar nga nj\u00eb ng\u00ebr\u00e7 n\u00eb \u201cfleksibilitetin\u201d e saj q\u00eb shikon n\u00eb kund\u00ebrv\u00ebnie Buenos Airesin dhe Brazilian (bashk\u00eb me Montevideon), konkurrent\u00eb tradicional\u00eb ekonomik\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, n\u00eb muajt e fundit t\u00eb dy ekonomit\u00eb kryesore jugamerikane po k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb l\u00ebn\u00eb menjan\u00eb divergjencat ideologjike \u2013 q\u00eb megjithat\u00eb e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb mbaj\u00eb nj\u00eb q\u00ebndrim m\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm, dometh\u00ebn\u00eb ambig (duke e\u00ebdnuar agresionin n\u00eb Ukrain\u00eb por pa marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb sanksionet kund\u00ebr Rusis\u00eb), n\u00eb raportet me Mosk\u00ebn pas 24 shkurtit \u2013 t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr nd\u00ebrvar\u00ebsin\u00eb q\u00eb e lidh dhe q\u00eb i kusht\u00ebzon ekonomin\u00eb, sidomos n\u00eb vijim t\u00eb krizave t\u00eb shkaktuara apo t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuara nga agresioni i Rusis\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb, duke filluar nga aspekti energjitik dhe ai ushqimor. Nga k\u00ebtu, p\u00ebr shembull, mb\u00ebshtetja e Brazilias ndaj hyrjes s\u00eb Buenos Airesit n\u00eb BRICS. Si\u00e7 e ka pranuar Fern\u00e1ndez, vendi i tij nuk mund t\u2019ia lejoj\u00eb vetes t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb \u201cmarr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb keqe\u201d me fqinjin.<\/p>\n<p><strong>Dritare mund\u00ebsie<\/strong><\/p>\n<p>Me pak fjal\u00eb, Argjentina \u00ebsht\u00eb p\u00ebrball\u00eb dritares s\u00eb radh\u00ebs s\u00eb mund\u00ebsive. Gjeografia monitor i agresioneve potenciale ndaj nj\u00eb pjese t\u00eb mir\u00eb t\u00eb kufijve t\u00eb saj, i siguron resurse natyrale t\u00eb bollshme dhe mund\u00ebsin\u00eb e l\u00ebvizjes leths\u00ebsith mallrat drejt Oqeanit Atlantik n\u00ebp\u00ebrmjet sistemin lumor komb\u00ebtar. P\u00ebr shembull, Argjentina \u00ebsht\u00eb e pajisur me rezervat e dyta t\u00eb litiumit n\u00eb bot\u00eb, \u00ebsht\u00eb prodhuesi i tret\u00eb bot\u00ebror i grurit dhe i dyti i soj\u00ebs.<\/p>\n<p>Sikur t\u00eb arrinte t\u2019i zhvillonte resurset e m\u00ebdha q\u00eb dispononte, edhe n\u00eb planin energjitik \u2013 duke filluar p\u00ebr shembull nga vendburimi i Vaca Muerta, i dyti i <em>shale gas<\/em> n\u00eb bot\u00eb dhe i kat\u00ebrti i <em>shale oil<\/em>, aktualisht larg nga t\u00eb v\u00ebnit n\u00eb shfryt\u00ebzim \u2013 mund t\u00eb ngrej\u00eb tiparin e vet gjeopolitik, duke shfryt\u00ebzuar p\u00ebrk\u00ebdheljen e Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe at\u00eb t\u00eb rivaleve t\u00eb saj nj\u00eb faz\u00eb p\u00ebrgatitore t\u00eb risistemimit t\u00eb ekuilibrave strategjike global\u00eb. Alternativa \u00ebsht\u00eb t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb jet\u00eb pre e q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb ciklike q\u00eb i dallon historin\u00eb, e eg\u00ebrsuar nga deg\u00ebzimet jugamerikane t\u00eb ndeshjes midis Uashingtonit dhe Pekinit, gjithnj\u00eb e m\u00eb aktiv n\u00eb bah\u00e7en e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb superfuqis\u00eb.<\/p>\n<p>(nga <em>Aspen Institute<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vend me potencialitete gjeopolitike t\u00eb m\u00ebdha, Argjentina konfirmohet viktim\u00eb e deformimeve t\u00eb ndodhura n\u00eb ADN e saj politike dhe socioekonomike: Buenos Airesi mbetet i paq\u00ebndruesh\u00ebm nga brenda dhe i varur nga jasht\u00eb p\u00ebr financimin e borxhit t\u00eb tij sovran. E v\u00ebrtetojn\u00eb dy ngjarje t\u00eb ndodhura n\u00eb jav\u00ebt e fundit. Atentati ndaj Cristina Kirchner dhe marr\u00ebvedhja &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":25823,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-25822","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25822","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25822"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25822\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25823"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25822"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25822"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25822"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}