{"id":35915,"date":"2023-02-01T09:48:25","date_gmt":"2023-02-01T09:48:25","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=35915"},"modified":"2023-02-01T09:48:25","modified_gmt":"2023-02-01T09:48:25","slug":"pushteti-i-tankeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/02\/01\/pushteti-i-tankeve\/","title":{"rendered":"Pushteti i tankeve"},"content":{"rendered":"<p><strong>Hitleri dhe Stalini, Praga dhe Sheshi Tien An Men. Pse pancer\u00ebt vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrcaktues edhe n\u00eb Ukrain\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>U p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nga fundi i Luft\u00ebs s\u00eb Madhe. U sh\u00ebrbenin Aleat\u00ebve p\u00ebr t\u00eb zhbllokuar ng\u00ebr\u00e7in e luft\u00ebs s\u00eb llogoreve. Fillimisht qe nj\u00eb katastrof\u00eb. Shkat\u00ebrroheshin nga artilieria gjermane, duke i transformuar n\u00eb kurthe vdekjeprur\u00ebse, arkivol\u00eb hekuri t\u00eb ndezur p\u00ebr ekuipazhet e tyre. Propaganda e luft\u00ebs gjermane e p\u00ebr\u00e7monte tankun. I kund\u00ebrvinte kurajon njer\u00ebzore. Nj\u00eb ilustrim i Ernst Schilling n\u00eb kopertin\u00ebn e s\u00eb p\u00ebrjavshmes satirike \u201cSimplicissimus\u201d t\u00eb 17 shtatorit 1918 tregon nj\u00eb tank anglez t\u00eb p\u00ebrballuar dhe t\u00eb shkat\u00ebrruar nga nj\u00eb ushtar i vet\u00ebm q\u00eb l\u00ebshonte granata. \u201cJan\u00eb zemrat, jo makinat ato q\u00eb vendosin rezultatin\u201d, thot\u00eb didaskalia. N\u00eb realitet ajo q\u00eb vendosi qe fuqia ekonomike, logjistika, aft\u00ebsia p\u00ebr t\u2019i prodhuar n\u00eb mas\u00eb, p\u00ebr t\u2019i furnizuar. Kur arrit\u00ebn n\u00eb front me mij\u00ebra, b\u00ebn\u00eb diferenc\u00ebn. Tanket ruse vall\u00ebzuese n\u00eb d\u00ebbor\u00eb nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb dukeshin t\u00eb pathyesh\u00ebm. Pastaj i kami par\u00eb si zhguallet e breshk\u00ebs apo t\u00eb trilobitit parahistorik, t\u00eb sh\u00ebnjestruara n\u00eb fush\u00eb si gjuajtja e p\u00ebllumbit, t\u00eb ndjekur nj\u00ebri pas tjetrit n\u00eb kolona dhjet\u00ebra kilometrash t\u00eb gjata. Si\u00e7 e kemi lexuar, e kishin nj\u00eb themb\u00ebr Akili. P\u00ebr t\u00eb kursyer hap\u00ebsir\u00eb dhe mund\u00ebsuar karikimin mekanik t\u00eb topit, predhat qen\u00eb vendosur n\u00eb rreth p\u00ebrreth top\u00e7injve. N\u00ebse nj\u00eb predh\u00eb arrin t\u2019i penetroj\u00eb, k\u00ebta t\u00eb fundit nuk kan\u00eb shp\u00ebtim, minicionet e ndodhura rreth tyre shp\u00ebrthejn\u00eb me zhurm\u00eb, kulla e tankut k\u00ebrcen si mbulesa e nj\u00eb tenxhereje me presion, ata b\u00ebhen pluhur. Mbetet vet\u00ebm skeleti pakok\u00eb i tankut. Jan\u00eb disa dekada q\u00eb thuhet se tanket jan\u00eb t\u00eb prapambetur. P\u00ebr ta mundur dragoin e \u00e7elikt\u00eb mjafton nj\u00eb njeri i vet\u00ebm me nj\u00eb bazuk\u00eb, nj\u00eb Javelin mbi shpatull apo me nj\u00eb shishe molotov. K\u00ebshtu e do legjenda.<\/p>\n<p>Jan\u00eb shum\u00eb konfliktet edhe t\u00eb fundit ku tanket kan\u00eb ngecur dhe megjithat\u00eb edhe avion\u00eb e helikopter\u00eb, q\u00eb n\u00eb let\u00ebr jan\u00eb arma m\u00eb e mir\u00eb antitank. N\u00eb realitet nuk \u00ebsht\u00eb tamam k\u00ebshtu. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se mund t\u00eb mjaftoj\u00eb nj\u00eb dron p\u00ebr ta asgj\u00ebsuar nj\u00eb makin\u00eb shum\u00ebmilion euroshe apo dollar\u00ebshe (4 e m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr Leopard 2 gjerman\u00eb, 6 e m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr Abrams amerikan\u00eb, nj\u00eb shum\u00eb e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs madh\u00ebsi p\u00ebr i T-90 rus\u00eb, q\u00eb gjeneral\u00ebt e Putinit jan\u00eb ruajtur mir\u00eb deri m\u00eb tani nga harxhimi n\u00eb Ukrain\u00eb, duke preferuar p\u00ebrdorin si mish p\u00ebr top q\u00eb i kushton pak apo aspak)., por ka situata ku q\u00ebmvendosin betej\u00ebn jan\u00eb dinosaur\u00ebt e vjet\u00ebr. \u00cbsht\u00eb historia e vjet\u00ebr e shpat\u00ebs dhe e mburoj\u00ebs. E b\u00ebr\u00eb e par\u00ebnd\u00ebsishme mburoja nga shpata gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb mpreh\u00ebta, shpiken mburoja m\u00eb efikase apo, anasjelltas, shpata m\u00eb t\u00eb fuqishme. Ndodh p\u00ebr raketat dhe p\u00ebr mburojat fantashkencore yjore, sakt\u00ebsisht si p\u00ebr tanket. Duhet t\u00eb ket\u00eb edhe nj\u00eb ar\u00ebsye n\u00ebse Zelensky k\u00ebrkonte me aq ngulm q\u00eb t\u2019i d\u00ebrgoheshin tanke t\u00eb r\u00ebnda dhe Moska k\u00ebrc\u00ebnonte raprezalje prej fundi bote n\u00ebse per\u00ebndimor\u00ebt i d\u00ebrgonin. Konflikti n\u00eb Ukrain\u00eb \u00ebsht\u00eb transformuar tashm\u00eb n\u00eb luft\u00eb pozicioni, si nj\u00eb shekull m\u00eb par\u00eb kishte ngecur me vite n\u00ebp\u00ebr llogore Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore. \u00cbsht\u00eb e qart\u00eb se nuk do t\u00eb ket\u00eb arm\u00ebpushim n\u00ebse pal\u00ebn nuk do t\u00eb futen t\u00eb ken\u00eb arritur n\u00eb kamp nj\u00eb pozicion nga ku t\u00eb negociohet m\u00eb mir\u00eb. P\u00ebrgatiten p\u00ebr p\u00ebrleshjen e madhe n\u00eb pranver\u00eb dhe p\u00ebr ta kthyer nga luft\u00eb llogoresh n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb l\u00ebviz\u00ebse n\u00eb stepat e pambarimta p\u00ebrdorin tanke. Jo m\u00eb kot aty jan\u00eb luftuar betejat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb tankeve t\u00eb historis\u00eb, me mij\u00ebra mjete t\u00eb korracuara nga nj\u00ebra an\u00eb dhe nga tjetra. Pancer\u00ebt e Hitlerit qen\u00eb teknikisht superior\u00eb, por Stalini prodhonte m\u00eb shum\u00eb dhe mund t\u2019i furnizonte m\u00eb mir\u00eb, fal\u00eb edhe ndihmave amerikane dhe inteligjenc\u00ebs angleze. Edhe at\u00ebhere Aleat\u00ebt hezitonin t\u00eb furnizonin pajisje t\u00eb avancuara. Jan\u00eb d\u00ebgjuar k\u00ebrkimfalje.<\/p>\n<p>Gjerman\u00ebt thpshin se Leopard\u00ebt u sh\u00ebrbenin atyre, pasi q\u00eb furnizimi i vinte n\u00eb rrezikun e raprezaljeve, se ishte shum\u00eb e komplikuar t\u2019i p\u00ebrdorje dhe, s\u00eb fundi, dujet t\u00eb b\u00ebnin hesapet me opinionin publik t\u00eb tyre. Kishin frik\u00eb \u2013 dhe jo krejt\u00ebsisht gabim \u2013 se mos liheshin vet\u00ebm, si\u00e7 kishte ndodhur p\u00ebr gazin. N\u00eb realitet m\u00eb pas \u00ebsht\u00eb kuptuar se problemi i v\u00ebrtet\u00eb i kancelarit Scholz qen\u00eb objeksionet pacifiste q\u00eb vinin nga koalicioni, bile nga brenda Partis\u00eb Socialdemokrate t\u00eb tij. \u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb makin\u00eb shum\u00eb e komplikuar. Nuk mund t\u2019u japim ukrainase sisteme q\u00eb nuk do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u2019i riparojn\u00eb, mir\u00ebmbajn\u00eb dhe, n\u00eb perspektiv\u00eb, nuk do t\u2019u sh\u00ebrbenin\u201d. Edhe n\u00eb Uashington problemi p\u00ebr Biden qen\u00eb objeksionet e Pentagonit dhe ekuilibrat e brendsh\u00ebm politik\u00eb. Situata \u00ebsht\u00eb zhbllokuar kur Uashingtoni \u00ebsht\u00eb vendosur p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb Abrams e tij. Nuk do t\u00eb jen\u00eb nga 30 prej k\u00ebtyre mjeteve q\u00eb do ta zgjidhin situat\u00ebn n\u00eb front, por parimi q\u00eb Gjermania dhe Europa nuk ekspozohen vet\u00eb, secila p\u00ebr hesapin e tij, ndoshta po.<\/p>\n<p>Tanku ka qen\u00eb gjithmon\u00eb simbol, nj\u00eb mikrokozmos i p\u00ebrq\u00ebndruar i frik\u00ebrave dhe i kontradiktave t\u00eb gjendjes njer\u00ebzore dhe bile i politik\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare. M\u00eb kan\u00eb mbetur n\u00eb syt\u00eb e mendjes skena t\u00eb filmave bardhezi t\u00eb para si f\u00ebmij\u00eb. Nuk do ta dija p\u00ebr momentin n\u00ebse \u00ebsht\u00eb tek <em>Asgj\u00eb e re nga fronti i per\u00ebndimit<\/em>, i nxjerr\u00eb nga romani i Erich Maria Remarque. I pari, i paarritsh\u00ebm, i rusit t\u00eb natyralizuar amerikan Lewis Milestone, i p\u00ebrket vitit 1930. Ai m\u00eb popullori \u00ebsht\u00eb i vitit 1979. Nj\u00eb <em>remake<\/em> i fundit i gjermanit Edward Berger \u00ebsht\u00eb i vitit 2022. Kujtoj nj\u00eb sken\u00eb ku tanku kalon sip\u00ebr llogores, duket sikur t\u00eb shtyp. Pastaj n\u00eb internet kam zbuluar se t\u00eb fshihesh n\u00eb nj\u00eb vrim\u00eb, p\u00ebr ta sulmuar tankun nga ana m\u00eb e dob\u00ebt, nga pas, \u00ebsht\u00eb ende pjes\u00eb e st\u00ebrvitjes. N\u00eb nj\u00eb sken\u00eb tjet\u00ebr, nj\u00eb ushtar plagos nj\u00eb bashk\u00ebluft\u00ebtarin e tij duke e q\u00eblluar me nj\u00eb predh\u00eb antitank. Ul\u00ebrima d\u00ebrrmuese kthehej n\u00eb ankthet e mia. Tanket n\u00eb fush\u00ebn e klaustrofobis\u00eb b\u00ebjn\u00eb gar\u00eb me n\u00ebndet\u00ebset dhe kalojn\u00eb me goxha diferenc\u00eb. Film tjet\u00ebr kryevep\u00ebr: <em>Sahara <\/em>i vitit 1943, ku \u00ebsht\u00eb Humphrey Bogart q\u00eb b\u00ebn tankistin n\u00eb Afrik\u00ebn Veriore. Nj\u00eb xhevahir absolut filmi izraelian <em>Lebanon <\/em>i vitit 2009, i Samuel Maoz, i xhiruar sikur t\u00eb ndodhej n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb nj\u00eb Merkava. \u00cbsht\u00eb bota, nj\u00eb luft\u00eb e t\u00ebr\u00eb, bile i gjith\u00eb konflikti midis Izraelit dhe arab\u00ebve, m\u00eb mizor\u00eb midis tyre sesa me armikun izraelian, par\u00eb jo nga nj\u00eb dritare, por nga sh\u00ebnjestra e nj\u00eb tanku.<\/p>\n<p>Paksa m\u00eb i amerikanizuar \u00ebsht\u00eb i m\u00ebpasmi <em>Fury <\/em>i David Ayer, i vitit 2014. Plot me heroizma <em>western<\/em>, gjak allaQuentin Tarantino, skena mizore nga piktura t\u00eb Bosch apo Bruegel, gjerman\u00eb t\u00eb varur nga SS nga shtyllat e drit\u00ebs me n\u00eb qaf\u00eb kartel\u00ebn \u201ckan\u00eb refuzuar p\u00ebr t\u00eb punuar p\u00ebr F\u00fchrer\u201d, trupa t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb cop\u00ebtuar, t\u00eb grir\u00eb si kukullat nga rripat. Protagonist Brad Pitt, komandant i ashp\u00ebr i nj\u00eb batalioni tankesh amerikane Sherman i z\u00ebn\u00eb me Tiger gjerman\u00eb. Urdh\u00ebrat e gjeneralit Patton parashikonin se duhej t\u00eb kishte t\u00eb pakt\u00ebn 3 Sherman q\u00eb kapnin 1 Tiger. Mekanika gjermane ka ende primatin e ekselenc\u00ebs. Dikur qen\u00eb k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt e makin\u00ebs s\u00eb mrekullueshme, e \u201ckanonier\u00ebs automobil\u201d, e \u201csintez\u00ebs s\u00eb vyer midis njeriut t\u00eb luft\u00ebs dhe krijesave mekanike t\u00eb tij\u201d. Qe nj\u00eb epok\u00eb ku mendjet m\u00eb krijuese t\u00eb Italis\u00eb dhe t\u00eb Europ\u00ebs qen\u00eb n\u00eb d\u00ebsh\u00ebprim p\u00ebrpara mitit t\u00eb makinave dhe, me shpejt\u00ebsin\u00eb e tyre t\u00eb pabesueshme, qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb asgj\u00ebsonin kalor\u00ebsin\u00eb e vjet\u00ebr demode. Ka q\u00eb thot\u00eb se pik\u00ebrisht tanket dhe gjith\u00ebsesi, nga agresiviteti i fabrik\u00ebs, kubizmi do t\u00eb nxirrte an\u00ebt e skuadruara, k\u00ebndet metalike, majat e mpreh\u00ebta. Filippo Tommaso Marinetti shkrihej p\u00ebrball\u00eb ides\u00eb t\u00eb \u201cluft\u00ebs si higjen\u00eb e bot\u00ebs\u201d, ashtu si vite m\u00eb von\u00eb Ernst J\u00fcnger do t\u00eb g\u00ebzonte n\u00eb \u201cfurtunat e \u00e7elikta\u201d.<\/p>\n<p>\u201cGjysm\u00eb dinosaur, gjysm\u00eb inxhinier\u201d: k\u00ebshtu shkrimtari i madh gjerman luft\u00ebtar n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore do t\u00eb p\u00ebrcaktohej n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb tij rinor nga filozofi G\u00fcnther Anders, m\u00eb pas humanist dhe pacifist. <em>Njeriu \u00ebsht\u00eb vjet\u00ebruar, <\/em>ku Anders denoncon \u201cturpin prometeik\u201d t\u00eb njer\u00ebzimit p\u00ebrball\u00eb makinave, p\u00ebrkrah <em>Kapitalit <\/em>t\u00eb Marx, ka qen\u00eb nj\u00eb prej leximeve q\u00eb m\u00eb kan\u00eb formuar n\u00eb gjimnaz. N\u00eb at\u00eb mosh\u00eb p\u00ebrthithja me uri v\u00ebrtet gjith\u00e7ka, por edhe i pangopur si\u00e7 isha, e gjeja t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb <em>Lirin\u00eb komuniste <\/em>t\u00eb Galvano della Volpe. Vet\u00ebm koh\u00ebt e fundit kam kuptuar se filozofi marksist qe ishte kaq n\u00eb mod\u00eb midis bashk\u00ebkoh\u00ebsve t\u00eb mi t\u00eb s\u00eb majt\u00ebs ekstreme, si i ri isha magjepsur nga fuqia e pancer\u00ebve gjerman\u00eb q\u00eb pat\u00ebn pushtuar Franc\u00ebn, n\u00eb pik\u00ebn sa t\u00eb botonte n\u00eb korrikun e 1940 n\u00eb Primatin e Bottai (ministri fashist i Ar\u00ebsimit Komb\u00ebtar) nj\u00eb ese mbi \u201cEstetik\u00ebn e tankut\u201d. Kurse un\u00eb, e rr\u00ebfej, nuk jam dashuruar kurr\u00eb pas tankeve. Po, si f\u00ebmij\u00eb luaja me modelet. Do ta kisha p\u00ebsuar edhe un\u00eb sharmin e atij topi n\u00eb ereksion t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm mbi kull\u00ebn e l\u00ebvizshme, por jo edhe aq shum\u00eb. Tanket e mi t\u00eb para s\u00eb v\u00ebrteti qen\u00eb ato q\u00eb pash\u00eb n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebt e Stambollit n\u00eb shtatorin e 1955. Ishte shpallur ligji i gjendjes s\u00eb jasht\u00ebzakonshme n\u00eb vijim t\u00ebtrazirave kund\u00ebr grek\u00ebrve dhe t\u00eb \u201chuajve\u201d m\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Teorikisht do t\u00eb duhej t\u00eb mbroheshin kund\u00ebr anarkist\u00ebve, q\u00eb t\u00eb nxitur dhe t\u00eb manovruar nga nj\u00eb qeveri n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi, kishin vrar\u00eb dhe shkat\u00ebrruar. K\u00ebsaj radhe nuk e kishin specifikisht me hebrenjt\u00eb, por emri n\u00ebn mark\u00ebn e negociat\u00ebss\u00eb vernik\u00ebvet\u00eb tim eti pran\u00eb Ur\u00ebs s\u00eb Gallat\u00ebs nuk ishte tamam turk. Vernik\u00ebt me anilin\u00eb jan\u00eb shp\u00ebrthyes. Ishte djegur gjith\u00e7ka. Im at\u00eb kishte shitur pak q\u00eb i mbetej, pak muaj m\u00eb pas u imbarkuam direkt n\u00eb Itali (bile, n\u00eb Europ\u00eb) ku, mendonte im at\u00eb, \u201ck\u00ebto gj\u00ebra nuk ndodhin m\u00eb\u201d. Ka vdekur pak p\u00ebrparase mund t\u00eb kuptonte q\u00eb ndodhnin, e \u00e7ke me t\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Turqi duhej t\u00eb kryeja sh\u00ebrbimin ushtarak. Nuk kisha nd\u00ebrmend aspak. E shtyva gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebzgjatjes s\u00eb studimeve universitare. Nd\u00ebrkoh\u00eb tanket qen\u00eb kthyer n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebt e Stambollit nuk e di sesa her\u00eb. Me ndihm\u00ebn e librave t\u00eb historis\u00eb kam num\u00ebruar 6 grushte shteti deri m\u00eb sot. Tani flitet p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb shtat\u00eb p\u00ebr ta dyllosur n\u00eb pushtet Erdoganin. Tanket u shp\u00ebrndan\u00eb n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebt e Stambollit dhe Ankaras\u00eb n\u00eb vitin 1960 kund\u00ebr politikan\u00ebve t\u00eb \u201ckorruptuar\u201d. M\u00eb pas akoma n\u00eb 1971 kund\u00ebr nj\u00eb qeverie t\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb, q\u00eb nuk arrinte t\u00eb kontrollonte ekstremizmat e kund\u00ebrt t\u00eb \u201968 turke. N\u00eb Stamboll po q\u00ebllohej nga kortezhet dhe kund\u00ebr kortezheve. Grushti i shtetit i 1980 qe m\u00eb i p\u00ebrgjakshmi: 50 t\u00eb vrar\u00eb, gjysm\u00eb milioni t\u00eb arrestuar, qindra t\u00eb vdekur n\u00ebp\u00ebr burgje. Un\u00eb isha hebre, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr komunist, nuk flisja m\u00eb turqisht, mendoja prej koh\u00ebsh vet\u00ebm n\u00eb italisht. M\u00eb besoni n\u00ebse ju them se solidarizohem me t\u00eb rinjt\u00eb rus\u00eb q\u00eb ia mbathin p\u00ebr t\u00eb mos shkuar t\u00eb q\u00ebllojn\u00eb dhe vrasin n\u00eb Ukrain\u00eb. Kishte nj\u00eb di\u00e7ka t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb: nuk kisha t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebr shtet\u00ebsin\u00eb italiane, bile as t\u00eb b\u00ebja k\u00ebrkes\u00ebn n\u00ebse m\u00eb par\u00eb nuk sh\u00ebrbeja si ushtar n\u00eb Turqi. Nuk flitej akoma p\u00ebr <em>ius soli<\/em>, aq m\u00eb pak p\u00ebr <em>ius scholae<\/em>.<\/p>\n<p>P\u00ebr tanket fliste k\u00ebnga q\u00eb kishin improvizuar n\u00eb vitin 1968 shok\u00ebt e seksionit universitar t\u00eb PKI n\u00eb Shtet\u00ebrorin e Milanos. N\u00eb arien e <em>Quel mazzolin di fiori<\/em>, k\u00ebndohej: \u201cAi flamur i kuq mbi tank \/ oh sa dhimbje na ka dh\u00ebn\u00eb\u201d. Fjal\u00ebt i kishte sajuar Gaspara Pajetta, nj\u00ebra prej vajzave t\u00eb Gian Carlo. Fliste p\u00ebr pushtimin sovjetik t\u00eb \u00c7ekosllovakis\u00eb. \u201cPak\u00ebnaq\u00ebsia\u201d \u00ebsht\u00eb t\u2019i shikosh k\u00ebto tanke q\u00eb pat\u00ebn p\u00ebrz\u00ebn\u00eb Hitlerin dhe \u00e7liruar Berlinin t\u00eb shtypnin nj\u00eb tentativ\u00eb \u201csocializmi me fytyr\u00eb njeriu\u201d. Hidh\u00ebrimi \u00ebsht\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb protestuar \u2013 dikush n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e b\u00ebri dhe u largua me dhimbje nga partia \u2013 qysh kur, pak m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekad\u00eb m\u00eb par\u00eb, rus\u00ebt pat\u00ebn pushtuar Hungarin\u00eb. K\u00ebnga nuk pati shum\u00eb sukses. Ata t\u00eb L\u00ebvizjes Studentore t\u00eb Shtet\u00ebrorit na p\u00ebrbuznin si tradh\u00ebtar\u00eb t\u00eb revolucionit ne t\u00eb PKI. Preferonin t\u00eb himnizonin, me hap marshimi n\u00eb sh\u00ebrbimin e tyre t\u00eb rendit t\u00eb militarizuar, me \u201cBatalionet e Stalinit\u201d. Nj\u00eb pakic\u00eb shum\u00eb e majt\u00eb, q\u00eb militonte midis socialist\u00ebve, u b\u00eb e njohur si \u201ctankist\u00ebt\u201d: miratonin tanket sovjetike pa n\u00ebse apo sikur. Disa jan\u00eb rreshtuar djathtas. Kishte luft\u00ebra, si ajo e 6 Dit\u00ebve, midis Izraelit dhe t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs arabe, ku kishin nj\u00eb rol t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb mjetet e korracuara. Por n\u00eb vitet \u201960 dhe \u201870, p\u00ebr gjenerat\u00ebn time, tanku ka qen\u00eb simboli i grushtit t\u00eb shtetit, i dhun\u00ebs s\u00eb armatpsur kund\u00ebr qeverive ligj\u00ebrisht t\u00eb zgjedhura dhe civil\u00ebve. Kujtoj tankun e armatosur n\u00eb kopertin\u00ebn e nj\u00eb lib\u00ebrthi me titullin <em>Coup d\u2019Etat: A Practical Handbook<\/em>, nj\u00eb manual praktik i grushtit t\u00eb shtetit. Autori ishte nj\u00eb i ri dhe studiues i shk\u00eblqyer i at\u00ebhersh\u00ebm, Edward Luttwak.<\/p>\n<p>Pastaj n\u00eb 1989 tanket b\u00ebn\u00eb masak\u00ebr n\u00eb Pekin. Nuk u kufizua p\u00ebr t\u00eb dislokuar n\u00eb funksion frik\u00ebsues. U p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr t\u00eb shtypur student\u00ebt q\u00eb pushtonin sheshin duke k\u00ebrkuar demokraci. Kujtoj nj\u00eb koleg, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr simpatik, q\u00eb b\u00ebhej kat\u00ebrsh p\u00ebr ta justifikuar zgjedhjen e Ten Hsiao Pinit. Nuk kishte asgj\u00eb p\u00ebr t\u2019u mrekulluar. P\u00ebrpara Pekinit kishte b\u00ebr\u00eb korrespondentin nga Madridi i Franco, nga Uashingtoni i John Kennedy, nga Moska e Brezhnjevit. Nuk kishte sesi t\u00eb mungonte q\u00eb ishte b\u00ebr\u00eb kat\u00ebrsh p\u00ebr ta falenderuar at\u00eb moment n\u00eb pushtet. Ka b\u00ebr\u00eb shkoll\u00eb. Njeriu i vet\u00ebm p\u00ebrball\u00eb tankut n\u00eb Sheshin Tien An Men u b\u00eb simboli i kurajos dhe i rezistenc\u00ebs. E pan\u00eb shum\u00eb nga ballkontet e Beijing Fandian, hotelit me pamje an\u00ebsore mbi sheshin ku strehoheshin gazetar\u00ebt. N\u00eb shkrepjet e Stuart Franklin p\u00ebr Magnum shikohet nj\u00eb njeri i dob\u00ebt dhe shkurtabiq, me k\u00ebmish\u00eb t\u00eb bardh\u00eb, me nj\u00eb \u00e7ant\u00eb ushqimesh prej atyre shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00eb at\u00eb koh\u00eb n\u00eb Kin\u00eb, t\u00eb ndalonte nj\u00eb kolon\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb tankesh duke i dal\u00eb p\u00ebrpara. Tankut t\u00eb par\u00eb i ngec motori, k\u00ebrc\u00ebnon ta shtyp\u00eb, provon ta kaloj\u00eb djathtas, pastaj majtas. Ai i ngurosur, k\u00ebrcen anas p\u00ebr ta penguar q\u00eb t\u00eb kaloj\u00eb, vazhdon t\u2019i b\u00ebj\u00eb shenj\u00eb me dor\u00eb q\u00eb t\u00eb ndalet, t\u00eb kthehet prapa. Pastaj shikohet t\u00eb hip\u00eb mbi tank, t\u00eb filloj\u00eb diskutimin me shoferin e dal\u00eb nga kulla. N\u00eb fund shikohet q\u00eb e largojn\u00eb. Nuk \u00ebsht\u00eb m\u00ebsuar kurr\u00eb emrin i tij, kush ishte, \u00e7far\u00eb u thoshte tankist\u00ebve, as \u00e7far\u00eb fundi ka p\u00ebsuar.<\/p>\n<p>(nga <em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hitleri dhe Stalini, Praga dhe Sheshi Tien An Men. Pse pancer\u00ebt vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrcaktues edhe n\u00eb Ukrain\u00eb U p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nga fundi i Luft\u00ebs s\u00eb Madhe. U sh\u00ebrbenin Aleat\u00ebve p\u00ebr t\u00eb zhbllokuar ng\u00ebr\u00e7in e luft\u00ebs s\u00eb llogoreve. Fillimisht qe nj\u00eb katastrof\u00eb. Shkat\u00ebrroheshin nga artilieria gjermane, duke i transformuar n\u00eb kurthe vdekjeprur\u00ebse, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":35916,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-35915","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35915\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}