{"id":37699,"date":"2023-02-17T12:51:47","date_gmt":"2023-02-17T12:51:47","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=37699"},"modified":"2023-02-17T12:51:47","modified_gmt":"2023-02-17T12:51:47","slug":"bulqiza-ne-75-vite-miniere-dhe-qytet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/02\/17\/bulqiza-ne-75-vite-miniere-dhe-qytet\/","title":{"rendered":"Bulqiza n\u00eb 75 vite, minier\u00eb dhe qytet\u2026."},"content":{"rendered":"<p>Reportazh<\/p>\n<p><strong>18 shkurti,\u00a0 festa e qytetit minator &#8211; dita zyrtare e krijimit t\u00eb Minier\u00ebs s\u00eb Kromit \u201cTodo Man\u00e7o<\/strong>\u201d<\/p>\n<p><u>Nga<strong>\u00a0Halil Rama \u2013 Mjesht\u00ebr i Madh<\/strong><\/u><\/p>\n<p><strong><u>\u00a0<\/u><\/strong><\/p>\n<p><strong>Sasia e p\u00ebrgjithshme e mineralit t\u00eb prodhuar n\u00eb 75 vite i ka kap\u00ebrcyer 15 milion\u00eb ton. Duke konsideruar vler\u00ebn e mineralit t\u00eb kromit, me nj\u00eb \u00e7mim mesatar n\u00eb vite prej 200 dollar\u00eb toni, rezulton q\u00eb kjo minier\u00eb t\u2019i ket\u00eb dh\u00ebn\u00eb ekonomis\u00eb komb\u00ebtare ta ardhura n\u00eb nj\u00eb vler\u00eb prej rreth 3 000 000 000 (3 miliard) dollar\u00eb<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>N\u00eb vitet 1983 deri 1990 prodhimi i kromit shqiptar zinte vendin e tret\u00eb n\u00eb bot\u00eb mbas Afrik\u00ebs s\u00eb Jugut dhe ish \u2013 Bashkimit Sovjetik, me nj\u00eb prodhim vjetor prej 650 mij\u00eb ton deri n\u00eb 1.1 miljon ton. Miniera ishte burimi kryesor i t\u00eb ardhurave t\u00eb qytetit t\u00eb Bulqiz\u00ebs dhe gjith\u00eb fshatrave t\u00eb Dibr\u00ebs, ku n\u00eb \u00e7do vit punonin m\u00eb shum\u00eb se 5000 punonj\u00ebs, duke marr\u00eb parasysh k\u00ebtu edhe l\u00ebvizjet e ndryshme<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Shqip\u00ebria megjith\u00ebse ka nj\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb vog\u00ebl, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet m\u00eb t\u00eb pasura me vendburime dhe shfaqje t\u00eb kromit. Rezervat e kromit n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr 285 vendburimet e vler\u00ebsuara, p\u00ebrllogariten n\u00eb 37 milion ton. Masivi i Bulqiz\u00ebs me nj\u00eb shtrirje prej 374 km<sup>2<\/sup>, n\u00eb raport me gjith\u00eb masivet e tjer\u00eb ka rezultuar masivi me p\u00ebrq\u00ebndrime m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb trupave minerare n\u00eb shfryt\u00ebzim<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-37704\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bulq-300x155.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"155\" srcset=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bulq-300x155.jpg 300w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bulq-1024x528.jpg 1024w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bulq-768x396.jpg 768w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bulq-1536x792.jpg 1536w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/bulq.jpg 1600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><strong>Pa mohuar aspak kontributin e qindra mij\u00eb minator\u00ebve, inxhinier\u00ebve e teknik\u00ebve t\u00eb minier\u00ebs, p\u00ebr vet\u00eb p\u00ebrqendrimin e t\u00eb burgosurve n\u00eb kampet e k\u00ebtushme gjat\u00eb viteve t\u00eb diktatur\u00ebs, Bulqiza mund t\u00eb konsiderohet edhe si qytet-burg. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb flasin statistikat e koh\u00ebs <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Shtat\u00ebdhjet\u00ebepes\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb, n\u00eb \u201cAhisht\u00ebn e madhe\u201d t\u00eb Malit t\u00eb Duri\u00e7it, shp\u00ebrthimi i par\u00eb i minave q\u00eb th\u00ebrrmonin shk\u00ebmbin e gurit me xixa sinjalizoi fillimin e pun\u00ebs p\u00ebr nxjerrjen e mineralit t\u00eb \u00e7muar t\u00eb kromit n\u00eb Bulqiz\u00eb. 18 shkurti i vitit 1948 sh\u00ebnon k\u00ebshtu krijimin zyrtarisht t\u00eb minier\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb kromit n\u00eb vend. Pik\u00ebrisht mbi lugin\u00ebn e Vajkalit, e cila n\u00eb analet e historis\u00eb ton\u00eb komb\u00ebtare ka hyr\u00eb si nj\u00eb nga sheshbetejat kryesore kund\u00ebr pushtuesve turq, t\u00eb udh\u00ebhequra nga Heroi yn\u00eb Komb\u00ebtar Gjergj Kastriot Sk\u00ebnderbeu, miniera e sapokrijuar do ta b\u00ebnte edhe m\u00eb t\u00eb njohur k\u00ebt\u00eb lugin\u00eb ku do t\u00eb hidhte shtat qyteti minator n\u00eb preh\u00ebr t\u00eb maleve, nga thell\u00ebsia e t\u00eb cilave do t\u00eb nxirreshin mbi 15 milion\u00eb ton\u00eb krom. (N\u00eb vitin e par\u00eb t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb minier\u00ebn e Bulqiz\u00ebs u prodhuan 10482 ton mineral kromi). \u00cbsht\u00eb kjo sasi tep\u00ebr e konsiderueshme e mineralit t\u00eb \u00e7muar, q\u00eb jo vet\u00ebm ka mbajtur pesh\u00ebn kryesore t\u00eb ekonomis\u00eb ton\u00eb komb\u00ebtare, sidomos n\u00eb kat\u00ebr dekada t\u00eb sistemit monist, por edhe minerali me t\u00eb cilin Shqip\u00ebria ka \u201cpushtuar\u201d tregjet e bot\u00ebs\u2026<\/p>\n<p>PAK HISTORI\u2026<\/p>\n<p>Gati nj\u00eb shekull m\u00eb par\u00eb, burri i men\u00e7ur i Vajkalit Baba Fejza, do t\u2019i porosiste bashk\u00ebfshatar\u00ebt e tij q\u00eb ta ruajn\u00eb t\u00eb mos ua grabisin gurin e zi me xixa q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb i r\u00ebnd\u00eb se t\u00eb tjer\u00ebt dhe q\u00eb do t\u00eb vler\u00ebsohet shum\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb\u2026..Dhe profecia e tij doli. Megjith\u00ebse kromi hyri n\u00eb p\u00ebrdorim industrial relativisht von\u00eb interesimi p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb i hersh\u00ebm. Vendasit thon\u00eb q\u00eb Italia me Serbin\u00eb jan\u00eb konfliktuar ashp\u00ebr p\u00ebr vendosjen e kufirit, t\u00eb cilin Serbia e k\u00ebrkonte n\u00eb Qaf\u00eb t\u00eb Buallit kurse Italia e k\u00ebrkonte n\u00eb Fush\u00eb-Bulqiz\u00eb. Pra, secili shtet k\u00ebrkonte ta p\u00ebrfshinte n\u00eb territorin e pushtuar prej tij. Kjo ka ndodhur n\u00eb vitin 1918.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore italian\u00ebt filluan prodhimin e kromit sigurisht n\u00eb sasi shum\u00eb t\u00eb vogla, q\u00eb i transportonin me mushka. Ndoshta kjo e b\u00ebri t\u00eb detyrueshme nd\u00ebrtimin e rrug\u00ebs automobilistike nga Klosi n\u00eb Bulqiz\u00eb, e cila u lidh me rrug\u00ebn automobilistike t\u00eb Zerqanit, q\u00eb ishte nd\u00ebrtuar n\u00eb vitin 1932. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb italian\u00ebt kishin instaluar nj\u00eb repart ushtarak n\u00eb mbrojtje t\u00eb minier\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1943 \u00e7eta partizane e Dibr\u00ebs e sulmoi me arm\u00eb dhe i p\u00ebrzuri italian\u00ebt dhe q\u00eb nga ajo koh\u00eb punimet p\u00ebr nxjerrjen e kromit u pezulluan, p\u00ebr t\u00eb rifilluar m\u00eb 18 shkurt 1948 kur zyrtarisht u krijua miniera e Bulqiz\u00ebs.<\/p>\n<p>Shtat\u00ebdhjet\u00ebepes\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb, n\u00eb lart\u00ebsin\u00eb 1000 m mbi nivelin e detit, ishin tet\u00eb pun\u00ebtor\u00eb nga Rubiku dhe tremb\u00ebdhjet\u00eb pun\u00ebtor\u00eb nga zona e Bulqiz\u00ebs q\u00eb i dhan\u00eb emrin minier\u00ebs s\u00eb kromit Bulqiz\u00eb. N\u00eb kronikat e koh\u00ebs, por edhe n\u00eb librat studimor\u00eb e historik\u00eb t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb njohur, si Hamza Gurra, Ymer Keta, Jorgo Kola e Bashkim Lami jan\u00eb skalitur emrat e minator\u00ebve e specialist\u00ebve t\u00eb par\u00eb: Osman Losha, Tosum Spahiu, Myrteza Duri\u00e7i, Gjergj Prenga, Sulejman Ruta, Hamit Duri\u00e7i, Liman Zogu, Adem Hasa, Gjin Kola, Pal Deda, Riza Duri\u00e7i, Din Hoxha, Mexhit Voci, Hysni Duri\u00e7i, Mustafa Duri\u00e7i, Liman Kola, Baftjar Fida, Ferit Lala, Haxhi Xhari, Abdulla Mehmeti, Ramadan Voci, Isuf Sula, Isuf Hoxha, Mehmet Keta, Dhimit\u00ebr Kalami, Hamit Beta, Mehmet Kola, Hasan Jashari, Beqir Xhemali, Nazmi P\u00ebrkola, Bajram Xheka, Tahir Nasuf Spahiu, Faredin Shehu, Mendu Qatja, Kamberr Duri\u00e7i, Uke Murrja, Ndue Tusha, Ndue Murrja, Muharrem Stafa, Dod\u00eb Preng Gjeta, Llesh Luli e Pjet\u00ebr Shurbi, si dhe i Drejtori t\u00eb par\u00eb t\u00eb Nd\u00ebrmarrjes Miniera e Kromit Bulqiz\u00eb, Jorgji Traja.<\/p>\n<p>Jan\u00eb pik\u00ebrisht k\u00ebta heronjt\u00eb e par\u00eb q\u00eb do t\u00eb shtronin trasen\u00eb nga ku do t\u00eb ecnin qindra mij\u00ebra t\u00eb tjer\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb 75 vite do t\u00eb me prodhimin kryenin mbi 100 mij\u00eb km punime minerare.<\/p>\n<p>N\u00cb 75 VITE BULQIZA I DHA EKONOMIS\u00cb KOMB\u00cbTARE<\/p>\n<p>3 MILIARD\u00cb DOLLAR\u00cb T\u00cb ARDHURA<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-37703\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/1-32-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/1-32-300x200.jpg 300w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/1-32-768x512.jpg 768w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/1-32.jpg 980w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>Shqip\u00ebria megjith\u00ebse ka nj\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb vog\u00ebl, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet m\u00eb t\u00eb pasura me vendburime dhe shfaqje t\u00eb kromit. Rezervat e kromit n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr 285 vendburimet e vler\u00ebsuara, p\u00ebrllogariten n\u00eb 37 milion ton. Masivi i Bulqiz\u00ebs me nj\u00eb shtrirje prej 374 km<sup>2<\/sup>, n\u00eb raport me gjith\u00eb masivet e tjer\u00eb ka rezultuar masivi me p\u00ebrq\u00ebndrime m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb trupave minerare n\u00eb shfryt\u00ebzim.<\/p>\n<p>Sasia e p\u00ebrgjithshme e mineralit t\u00eb prodhuar n\u00eb 75 vite i ka kap\u00ebrcyer 15 milion\u00eb ton. Duke konsideruar vler\u00ebn e mineralit t\u00eb kromit, me nj\u00eb \u00e7mim mesatar n\u00eb vite prej 200 dollar\u00eb toni, rezulton q\u00eb kjo minier\u00eb t\u2019i ket\u00eb dh\u00ebn\u00eb ekonomis\u00eb komb\u00ebtare ta ardhura n\u00eb nj\u00eb vler\u00eb prej rreth 3 000 000 000 (3 miliard) dollar\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr 45 vite q\u00eb nga ajo dat\u00eb historike\u00a0 e 18 shkurtit 1948. Bulqiza mbajti n\u00eb kurriz nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb buxhetit t\u00eb shtetit. Por shum\u00eb pak u b\u00eb p\u00ebr vet\u00eb Bulqiz\u00ebn. Me moton \u201ckromi \u00e7an bllokad\u00ebn\u201d, pothuajse nomenklatura e kuqe e vuri Bulqiz\u00ebn n\u00eb epiqendr\u00ebn e platform\u00ebs s\u00eb saj p\u00ebr shfryt\u00ebzimin barbar t\u00eb k\u00ebsaj pasurie t\u00eb \u00e7muar n\u00ebntok\u00ebsore. M\u00eb e dukshme kjo strategji n\u00eb vitet 1980-1990 kur vet\u00ebm n\u00eb zon\u00ebn veriore jan\u00eb hapur 8 puse vertikal\u00eb dhe 8 dishenteri. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre jan\u00eb hapur 4 puse ndihm\u00ebs si A\u20192 i pa p\u00ebrfunduar, 9\/5;8\/5;10\/12;11\/14, i cili p\u00ebrdoret p\u00ebr rrug\u00ebdalje. Gjithsesi, ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb vonuar shum\u00eb \u00ebsht\u00eb thellimi i pusit Nr. 7 sipas projektit. N\u00eb zon\u00ebn D jan\u00eb hapur 3 puse q\u00eb lidhin punimet nga traverbanku C (1440) deri n\u00eb Galerin\u00eb 1050. Konkretisht: Pusi Nr. 4 q\u00eb lidh Galerin\u00eb A, Galerin\u00eb 16(1160) dhe Galerin\u00eb 1050; Pusi Nr. 5 q\u00eb lidh Galerin\u00eb C(1440); Galerin\u00eb 12(1360); Galerin\u00eb B(1280) dhe Galerin\u00eb A(1200). \u00cbsht\u00eb edhe Pusi Nr.5A q\u00eb lidh Galerin\u00eb 1280(B) me Galerin\u00eb 1200(A). Ve\u00e7 k\u00ebtyre jan\u00eb hapur shum\u00eb fornele ndihm\u00ebs q\u00eb kan\u00eb sh\u00ebrbyer p\u00ebr transport minerali dhe p\u00ebr rrug\u00eb dalje e ajrim.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb vitet 1983 deri 1990 prodhimi i kromit shqiptar zinte vendin e tret\u00eb n\u00eb bot\u00eb mbas Afrik\u00ebs s\u00eb Jugut dhe ish \u2013 Bashkimit Sovjetik, me nj\u00eb prodhim vjetor prej 650 mij\u00eb ton deri n\u00eb 1.1 miljon ton. Miniera ishte burimi kryesor i t\u00eb ardhurave t\u00eb qytetit t\u00eb Bulqiz\u00ebs dhe gjith\u00eb fshatrave t\u00eb Dibr\u00ebs, ku n\u00eb \u00e7do vit punonin m\u00eb shum\u00eb se 5000 punonj\u00ebs, duke marr\u00eb parasysh k\u00ebtu edhe l\u00ebvizjet e ndryshme.<\/strong><\/p>\n<p>Miniera e kromit\u00a0 \u201cTodo Man\u00e7o\u201d n\u00eb Bulqiz\u00eb, q\u00eb p\u00ebrfshin minier\u00ebn e Bulqiz\u00ebs dhe nj\u00eb seri vendburimesh t\u00eb tjer\u00eb, si T\u00ebrnov\u00eb, Selisht\u00eb, Livadhi i Dashit, Pylli Zi, Qaf\u00eb Lame, Qaf Bualli, etj, p\u00ebr gjith\u00eb k\u00ebto 75 vite, ende sot mban pesh\u00ebn kryesore t\u00eb industris\u00eb s\u00eb kromit n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>KA MINIER\u00cb, KA QYTET. S\u2019KA MINIER\u00cb, S\u2019KA QYTET!<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-37702\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mm-1-300x209.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"209\" srcset=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mm-1-300x209.jpg 300w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mm-1-1024x715.jpg 1024w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mm-1-768x536.jpg 768w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mm-1-1536x1073.jpg 1536w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/mm-1.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>Miniera dhe qyteti jan\u00eb lidhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pazgjidhshme: Ka minier\u00eb, ka qytet. S\u2019ka minier\u00eb, s\u2019ka qytet. K\u00ebt\u00eb apostulat, t\u00eb bazuar mbi historin\u00eb e qyteteve minerare n\u00eb bot\u00eb e ka zb\u00ebrthyer m\u00eb s\u00eb miri Hamza Gurra, nj\u00eb nga inxhinier\u00ebt dhe drejtuesit e njohur t\u00eb minier\u00ebs s\u00eb kromit dhe t\u00eb Bashkis\u00eb Bulqiz\u00eb. Sipas tij, Bulqiza e barakave me d\u00ebrrasa e viteve \u201949-\u201950 u rrit gradualisht bashk\u00eb me minier\u00ebn e saj. N\u00eb vitet 50-60 u nd\u00ebrtuan disa nd\u00ebrtesa nj\u00ebkat\u00ebshe.<\/p>\n<p>Pas vitit 1960 filloi nd\u00ebrtimi i nd\u00ebrtesave dykat\u00ebshe dhe vet\u00ebm pas vitit 1975 nis\u00ebn t\u00eb nd\u00ebrtohen godina banimi tre e deri pes\u00eb kat\u00ebshe. Shum\u00eb njer\u00ebz k\u00ebt\u00eb e lidhin me n\u00ebnvleft\u00ebsimin q\u00eb i b\u00ebnte shteti k\u00ebtij qyteti dhe ish-inxhinieri e drejtuesi Gurra nuk me merr p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtetoj t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn por nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb: N\u00eb vitet e para perspektiva e Bulqiz\u00ebs ishte krejt e pa sigurt\u00eb, k\u00ebrkim -zbulimi i k\u00ebtij vendburimi \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb krahas shfryt\u00ebzimit dhe k\u00ebrkimi nuk ka p\u00ebrfunduar edhe sot as n\u00eb thell\u00ebsi dhe as nga krah\u00ebt. Prandaj dhe qyteti u rrit me zor krahas rritjes s\u00eb zbulimit t\u00eb rezervave. Qyteti i Bulqiz\u00ebs me rreth 2000 banor\u00eb deri n\u00eb vitin 1955 u rrit deri n\u00eb 18000 banor\u00eb n\u00eb vitet 1995-2000. Krahas rritjes s\u00eb qytetit u formuan edhe nd\u00ebrmarrjet e institucionet e qytetit. N\u00eb vitet e para qyteti nuk kishte nd\u00ebrmarrje komunale k\u00ebshtu q\u00eb t\u00eb gjitha pun\u00ebt komunale i b\u00ebnte nd\u00ebrtimi i minier\u00ebs ose b\u00ebheshin me pun\u00eb vullnetare.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 1985-87 u nd\u00ebrtua lagja e re e quajtur \u201cQyteti i ri\u201d ku u strehuan rreth 1000 familje. Pas viteve 90 kur filloi pluralizmi qyteti u p\u00ebrshtat shum\u00eb shpejt me m\u00ebnyr\u00ebn kapitaliste t\u00eb jetes\u00ebs. Me ndarjen e Bulqiz\u00ebs rreth m\u00eb vete (deri at\u00ebher\u00eb n\u00eb juridiskionin e rrethit Dib\u00ebr) dhe aktualisht si nj\u00eb nga 61 bashkit\u00eb e vendit, u strukturua mjaft shpejt administrata lokale dhe jo vet\u00ebm q\u00eb nuk pati probleme por p\u00ebrkundrazi jetesa u p\u00ebrmir\u00ebsua mjaft. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb e p\u00ebrmir\u00ebsoi jetes\u00ebn tregu privat.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, aktualisht qyteti i Bulqiz\u00ebs vuan plag\u00ebn e papun\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb infrastruktur\u00ebs bashk\u00ebkohore.<\/p>\n<p>BULQIZA QYTET-BURG<\/p>\n<p>N\u00ebse m\u00eb 1954 n\u00eb Bulqiz\u00eb u ngrit burgu i t\u00eb d\u00ebnuarve ordiner\u00eb, fillimisht me 600 t\u00eb d\u00ebnuar, ky kamp funksionoi p\u00ebr rreth 30 vjet dhe p\u00ebrfshinte zonat nga dishenteria e galeris\u00eb 41 e deri nd\u00ebr zon\u00ebn \u201cD\u201d. Kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 1968, Bulqiz\u00ebs do t\u2019i shtohej edhe burgu tek vendi ku do t\u00eb nd\u00ebrtohej fabrika e pasurimit t\u00eb kromit. T\u00eb burgosurit nd\u00ebrtuan t\u00eb gjitha objektet sipas projektit deri sa filloi montimi i makinerive. Saga e t\u00eb d\u00ebnuarve vazhdon edhe m\u00eb tej kur n\u00eb vitin 1976 Kampi i burgut mori edhe zon\u00ebn \u201cD\u201d. Madje, pas vitit 1976 kampi ka patur maksimumin e t\u00eb d\u00ebnuarve.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr burg u ngrit m\u00eb 1985 me t\u00eb burgosurit q\u00eb do t\u00eb nd\u00ebrtonin Qytetin e Ri n\u00eb Bulqiz\u00eb. Nj\u00eb nga m\u00ebsuesit e shquar t\u00eb Bulqiz\u00ebs, z.Bashkim Lami, q\u00eb ka drejtuar me kompetenc\u00eb e p\u00ebrkushtim institucione kryesore n\u00eb Bulqiz\u00ebn e pas \u201990-t\u00ebs, n\u00eb sh\u00ebnimet e tij shkruan se \u201cNd\u00ebrtimet vazhduar me ritme t\u00eb shpejta dhe n\u00eb vitin 1988 u strehuan banor\u00ebt e par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb lagje\u201d. Madje sipas tij, \u201cburgu u p\u00ebrdor edhe n\u00eb objekte t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb zon\u00ebs s\u00eb kromeve. Miniera e Batr\u00ebs dhe e T\u00ebrnov\u00ebs kan\u00eb pasur kampe t\u00eb d\u00ebnuarish, po k\u00ebshtu nd\u00ebrtimi i fabrik\u00ebs s\u00eb pasurimit dhe nd\u00ebrtimi i lagjes \u201cQyteti i ri\u201d \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb me kampe t\u00eb d\u00ebnuarish q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrdorur vet\u00ebm n\u00eb nd\u00ebrtimin e k\u00ebtyre objekteve. N\u00eb 28 vite kontributi i t\u00eb burgosurve ka qen\u00eb shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p>DISA NGA DREJTORIT\u00cb E SH\u00cbRBIMET NDIHM\u00cbSE<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-37701\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/2-27-300x247.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"247\" srcset=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/2-27-300x247.jpg 300w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/2-27-1024x843.jpg 1024w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/2-27-768x632.jpg 768w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/2-27-1536x1265.jpg 1536w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/2-27.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>Nj\u00eb minier\u00eb \u00ebsht\u00eb pa perspektiv\u00eb, n\u00ebse nuk i paraprihet m\u00eb zbulimin e rezervave minerare. K\u00ebt\u00eb mision historik k\u00ebtu do ta kryente m\u00eb s\u00eb miri Nd\u00ebrmarrja Gjeologjike e Bulqiz\u00ebs, e krijuar q\u00eb n\u00eb vitin 1957, duke kryer punime p\u00ebr zbulimet gjeologjike p\u00ebr gjetjen e vendburimeve t\u00eb mineraleve t\u00eb dobishme dhe punime shkencore n\u00eb fush\u00ebn e gjeologjis\u00eb.<\/p>\n<p>Nga studimi tejet shkencor, por edhe skurpuloz i z.Bashkim Lami (BULQIZA ND\u00cbR VITE N\u00cb 75 VJET, 1948-2018) m\u00ebsojm\u00eb se Drejtori par\u00eb i Nd\u00ebrmarrjes Gjeologjike e Bulqiz\u00ebs ishte Ferit Alla, i cili siguroi mb\u00ebshtetjen e fort\u00eb t\u00eb personelit inxhiniero-teknik q\u00eb e quante themelin e sukseseve q\u00eb synonte gjeologjia.<\/p>\n<p>Deri n\u00eb vitet 1990 funksionoi nd\u00ebrmarrja e furnizimit t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve q\u00eb administronte tregtin\u00eb, mensat e pun\u00ebtor\u00ebve dhe fjetoret e pun\u00ebtor\u00ebve beqar\u00eb, duhet th\u00ebn\u00eb drejt: b\u00ebheshin p\u00ebrpjekje por sh\u00ebrbimi ishte shum\u00eb i dob\u00ebt.<\/p>\n<p>N\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201990, n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb minier\u00ebs u krijua edhe parku automobilistik i Bulqiz\u00ebs q\u00eb kryesisht ishte n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb transportit t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb minier\u00ebs, por edhe t\u00eb transportit t\u00eb kromit transit br\u00ebnda minier\u00ebs e p\u00ebr n\u00eb fabrik\u00ebn e pasurimit dhe t\u00eb transportit t\u00eb mineralit p\u00ebr n\u00eb Durr\u00ebs.<\/p>\n<p>INFRASTRUKTURA SOCIALKULTURORE<\/p>\n<p>Nd\u00ebr vite u ngrit gradualisht edhe infrastruktura socialkulturore. M\u00eb 1954 u nd\u00ebrtua n\u00eb qytet kinemaja me nj\u00eb sken\u00eb t\u00eb vog\u00ebl dhe me 200 vende, u montuan dy aparate projeksioni p\u00ebr t\u00eb shfaqur filmat, nj\u00eb sall\u00eb loj\u00ebrash bilardo e nj\u00eb bibliotek\u00eb.<\/p>\n<p>Tre vjet m\u00eb von\u00eb (1957) u nd\u00ebrtua n\u00eb qytet shkoll\u00eb e re me 7 klasa, ku u hap shkolla 7-vje\u00e7are e dit\u00ebs ku vijonin m\u00ebsimin, f\u00ebmij\u00ebt e Vajkalit e t\u00eb qytetit t\u00eb Bulqiz\u00ebs dhe pas 8 vitesh, m\u00eb 1965 u nd\u00ebrtua n\u00eb Bulqiz\u00eb shkoll\u00eb e re me 10 dhoma m\u00ebsimi, posht\u00eb rrug\u00ebs s\u00eb qytetit q\u00eb plot\u00ebsonte nevojat p\u00ebr vijueshm\u00ebrin\u00eb e m\u00ebsimit pasi klasat u b\u00ebn\u00eb me nga dy paralele. U ngrit\u00ebn nga m\u00ebsuesit dhe nx\u00ebn\u00ebsit disa terrene sportive, volejbolli, basketbolli e gjimnastike, t\u00eb cilat shfryt\u00ebzoheshin edhe nga rinia e qytetit t\u00eb Bulqiz\u00ebs. N\u00eb shtator 1967 u shkolla e mesme e p\u00ebrgjithshme pa shk\u00ebputje nga puna dhe m\u00eb 1975 edhe shkolla e mesme profesionale e dit\u00ebs me deg\u00ebn p\u00ebr teknik\u00eb miniere, q\u00eb m\u00eb pas u shtuan deg\u00ebt, gjeologji e shpim pusesh.<\/p>\n<p>M\u00eb 1975 u vu n\u00eb funksionim kinoklubi i ri me dy kate, q\u00eb u financua nga nd\u00ebrmarrja minier\u00ebs me sall\u00eb kinemaje dhe koncertesh me 350 vende, me bibliotek\u00eb e sall\u00eb leximi, bar-kafe dhe dhoma e anekse t\u00eb tjera pune, duke u krijuar k\u00ebshtu mund\u00ebsia q\u00eb n\u00eb k\u00ebto ambiente t\u00eb gjall\u00ebroheshin aktivitetet kulturore e artistike, sesionet shkencore, recensionet, bisedat etj.. Ky pallat \u00ebsht\u00eb rikonstruktuar dhe vazhdon t\u00eb jet\u00eb si qend\u00ebr kulturore e vetme e k\u00ebtij qyteti.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1989 u nd\u00ebrtua shkolla 8-vje\u00e7are me 4 kate n\u00eb \u201cLagjen e Re\u201d, me 24 klasa, 4 kabinete e palest\u00ebr sportive.<\/p>\n<p>FRAGMENTARIZIMI I MINIER\u00cbS N\u00cb KOMPANI KONCESIONARE<\/p>\n<p>Bulqiza \u00ebsht\u00eb nj\u00eb trev\u00eb, e cila shtrihet n\u00eb pjes\u00ebn verilindore t\u00eb vendit dhe p\u00ebrfshihet n\u00eb Qarkun e Dibr\u00ebs. Jeta n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb zhvillohet n\u00eb dy dimensione. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb jan\u00eb dy Bulqiza, Bulqiza q\u00eb shtrihet gjeografikisht dhe Bulqiza e n\u00ebntok\u00ebs..<\/p>\n<p>Miniera e dikurshme e centralizuar \u00ebsht\u00eb fragmentarizuar n\u00eb qindra kompani koncesionare. Sipas Ministris\u00eb s\u00eb Energjetik\u00ebs, deri n\u00eb fund t\u00eb 2015 kan\u00eb qen\u00eb aktive gjithsej 264 leje minerare shfryt\u00ebzimi p\u00ebr mineral kromi, nga t\u00eb cilat tre leje jan\u00eb koncesionare. K\u00ebto leje jan\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndara n\u00eb 12 rrethe t\u00eb vendit dhe n\u00eb dy brezat e shk\u00ebmbinjve ultrabazik\u00eb.<\/p>\n<p>Numri m\u00eb i madh i lejeve t\u00eb shfryt\u00ebzimit, mbi 150, ndodhet n\u00eb bashkin\u00eb e Bulqiz\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2000 u firmos nga qeveria dh\u00ebnia me koncesion e puseve t\u00eb thell\u00ebsis\u00eb t\u00eb Bulqiz\u00ebs dhe t\u00eb Fabrik\u00ebs s\u00eb Pasurimit t\u00eb Kromit n\u00eb Bulqiz\u00eb dhe n\u00eb Klos si dhe Uzinat e Ferrokromit n\u00eb Burrel e Elbasan, p\u00ebr 30 vjet . Pas n\u00ebnt\u00eb vitesh, n\u00eb korrik t\u00eb vitit 2009, \u201cDARFO\u201d i shet 100 % t\u00eb kuotave t\u00eb kapitalit themeltar t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb koncesionare \u201cDARFO ALBANIA\u201d, shoq\u00ebris\u00eb \u201cACR Holding\u201d dhe pas k\u00ebsaj, emri i shoq\u00ebris\u00eb ndryshohet n\u00eb \u201cAlbanian Chrome\u201d me t\u00eb nj\u00ebjtin NIPT.<\/p>\n<p>M\u00eb 17 janar 2013 \u201cBalfin Group\u201d, me Samir Mane si drejtues i bleu aksionet e kompanis\u00eb \u201cAlbanian Chrome\u201d (ACR), shoq\u00ebris\u00eb \u201cDCM DECO-metal GmbH-DCM Beteilinungs GmbH. (BIRN). Por nd\u00ebrsa premtoi nj\u00eb investim prej 55 milion\u00eb Euro p\u00ebr Pusin deri n\u00eb vitin 2021, pik\u00ebrisht n\u00eb dhjetor t\u00eb k\u00ebtij viti Minierat n\u00eb pron\u00ebsin\u00eb e \u201cBalfin Group\u201d, n\u00eb Bulqiz\u00eb i kalojn\u00eb n\u00eb zot\u00ebrim shoq\u00ebris\u00eb turke \u201cYildirim International Mining Investments B.V.\u201d<\/p>\n<p>Shtat\u00ebdhjet\u00ebepes\u00eb vjet pas krijimit, miniera e kromit Bulqiz\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrmarrje gjigande, por nj\u00eb sistem i t\u00ebr\u00eb shfryt\u00ebzimi q\u00eb ndahet n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 130 nd\u00ebrmarrje private, gjeneruese t\u00eb pun\u00ebsimit p\u00ebr shumic\u00ebn e familjeve t\u00eb zon\u00ebs. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye ajo ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi strategjike dhe duhet sjell\u00eb n\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb qeveris\u00eb dhe t\u00eb opinionit publik, pasi p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb kantier t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb ekonomis\u00eb shqiptare.<\/p>\n<p>Kjo edhe p\u00ebr faktin se reformat e derisotme kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb dhimbshme pasi privatizimet lan\u00eb t\u00eb pa pun\u00eb pjes\u00ebtar\u00eb n\u00eb shum\u00eb familje q\u00eb akoma b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. Me gjith\u00eb pun\u00ebt q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb k\u00ebto vite pasi n\u00eb disa aspekte jeta ka ndryshuar dhe \u00ebsht\u00eb drejt p\u00ebrmir\u00ebsimit, evidentohen plot probleme q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb zgjidhje. Problemet sociale jan\u00eb prezent n\u00eb komunitet p\u00ebr ar\u00ebsye t\u00eb organizimit jo transparent dhe p\u00ebr financime q\u00eb nuk i plot\u00ebsojn\u00eb minimumin jetik p\u00ebr shum\u00eb familje. Gj\u00ebndja e r\u00ebnd\u00eb ekonomike i shtyn t\u00eb rinjt\u00eb t\u00eb zgjedhin emigrimin si zgjidhje pasi nuk gjejn\u00eb pun\u00eb. Shfryt\u00ebzimi i minier\u00ebs sot \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb kaos organizimi dhe t\u00eb moszbatimit t\u00eb ligjit, me shum\u00eb humbje jet\u00ebsh njer\u00ebzore dhe organizim ku nuk sigurohet zbatimi rregullave t\u00eb sigurimit teknik.\u00a0 Gjithashtu n\u00eb minierat e Bulqiz\u00ebs e t\u00eb Martaneshit k\u00ebrkohet t\u00eb futen rregulla ligjore q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb i gjith\u00eb komuniteti dhe jo vet\u00ebm nj\u00eb grup njer\u00ebzish q\u00eb pasurohen duke shkelur t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazh 18 shkurti,\u00a0 festa e qytetit minator &#8211; dita zyrtare e krijimit t\u00eb Minier\u00ebs s\u00eb Kromit \u201cTodo Man\u00e7o\u201d Nga\u00a0Halil Rama \u2013 Mjesht\u00ebr i Madh \u00a0 Sasia e p\u00ebrgjithshme e mineralit t\u00eb prodhuar n\u00eb 75 vite i ka kap\u00ebrcyer 15 milion\u00eb ton. Duke konsideruar vler\u00ebn e mineralit t\u00eb kromit, me nj\u00eb \u00e7mim mesatar n\u00eb vite prej &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":37700,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-37699","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37699","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37699"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37699\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37700"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37699"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37699"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37699"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}