{"id":39087,"date":"2023-03-03T10:03:53","date_gmt":"2023-03-03T10:03:53","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=39087"},"modified":"2023-03-03T10:03:53","modified_gmt":"2023-03-03T10:03:53","slug":"pse-plani-kinez-per-ukrainen-nuk-i-pelqen-perendimit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/03\/03\/pse-plani-kinez-per-ukrainen-nuk-i-pelqen-perendimit\/","title":{"rendered":"Pse plani kinez p\u00ebr Ukrain\u00ebn nuk i p\u00eblqen Per\u00ebndimit"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb dit\u00ebt e fundit \u00ebsht\u00eb d\u00ebgjuar t\u00eb flitet (shpesh me nj\u00eb bezdi t\u00eb caktuar t\u00eb keqfshehur) p\u00ebr at\u00eb q\u00eb Pekini e ka quajtur \u201c<em>Pozicione kinez lidhur me kompozimin politik t\u00eb kriz\u00ebs ukrainase<\/em>\u201d (China\u2019s Position on the Political Settlement of th\u00eb Ukraine Crisis). N\u00eb Per\u00ebndim gazetar\u00eb dhe komentator\u00eb e kan\u00eb quajtur me pompozitet \u201cplani i paqes\u201d kinez, duke i kushtuar kritika shpesh <em>tranchant<\/em> nga ana tjet\u00ebr t\u00eb kuptueshme pasi q\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsim i Pekinit n\u00eb kriz\u00ebn ukrainase, a\u00ebhere kur t\u00eb pranohej apo t\u00eb kishte sukses, do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb <em>debacle<\/em> gjeopolitik me dimensione t\u00eb pamendueshme p\u00ebr Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Europian dhe NATO. Shtetet e Bashkuara do t\u00eb shikonin t\u2019u forcohej pozicioni global i konkurrentit t\u00eb tyre kryesor gjeopolitik, ve\u00e7 t\u00eb tjerash n\u00eb raport me nj\u00eb kriz\u00eb q\u00eb i sheh Shtetet e Bashkuara pjes\u00ebrisht p\u00ebr shkak dhe q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pamohueshme i jep edhe administrat\u00ebs aktuale amerikane nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n<p>Bashkimi Europian shikon t\u2019i forcohet nj\u00eb rol shqet\u00ebsues i Dragoit n\u00eb kufijt\u00eb e tij, me perspektiv\u00ebn e nj\u00eb influence m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb fash\u00ebn lindore t\u00eb tij, opsion sigurisht jo qet\u00ebsues p\u00ebr ne europian\u00ebt. NATO\u00a0 do t\u2019i duhet t\u00eb pranoj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsimin e fuqis\u00eb q\u00eb Koncepti Strategjik 2030 i t\u00eb cilit e individualizon si rrezikun kryesor strategjik p\u00ebr Aleanc\u00ebn n\u00eb vitet n\u00eb vazhdim. E kuptueshme q\u00eb iniciativa t\u00eb vler\u00ebsohet me maturin\u00eb maksimale, por me leht\u00ebsin\u00eb ekstreme me t\u00eb cil\u00ebn Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Europian, NATO dhe G7 i kan\u00eb hedhur posht\u00eb pa u menduar gjat\u00eb dokumentin kinez stonon leht\u00ebsisht me kujtimin e sa her\u00eb po t\u00eb nj\u00ebjtit organizma kan\u00eb deklaruar se ajo q\u00eb duhet t\u00eb vendos\u00eb p\u00ebr \u201cpaqen e drejt\u00eb\u201d duhej t\u00eb ishte ekskluzivisht Ukraina. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb implicite, pozicionime t\u00eb tilla mund t\u00eb interpretohen nga nj\u00eb auditor armiq\u00ebsor si nj\u00eb konfirmim se Per\u00ebndimi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb luftarake e konfliktit edhe pse jo \u201cdirekt\u201d. E gjitha kjo me premis\u00ebn se ndoshta ia vlen barra qiran\u00eb t\u00eb shqyrtohet propozimi kinez.<\/p>\n<p>Dokumenti me 12 pika i Pekinit \u00ebsht\u00eb skematik, si\u00e7 edhe \u00ebsht\u00eb e parashikueshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb eksploruese. Shpesh p\u00ebrmban pasazhe t\u00eb natyrshme, i mungojn\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, disa pika t\u00eb tjera duken t\u00eb drejtuara m\u00eb shum\u00eb ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara sesa ndaj Rusis\u00eb apo Ukrain\u00ebs. Nuk ka kuptim t\u00eb objektohet se Pekini nuk i gjen termat e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje pasi q\u00eb n\u00eb histori termat \u201creal\u00eb\u201d e nj\u00eb marr\u00ebveshje paqeje b\u00ebhen t\u00eb njohur vet\u00ebm pasi mir\u00ebkuptimi midis pal\u00ebve \u00ebsht\u00eb arritur. \u201cPikat kineze\u201d nuk tregojn\u00eb zgjidhje t\u00eb mundshme finale, por kufizohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb t\u00eb p\u00ebrkufizojn\u00eb parametrat mbi t\u00eb cilat pal\u00ebt duhet t\u00eb punojn\u00eb m\u00eb tej.<\/p>\n<p><strong>Nd\u00ebrmjet\u00ebsues pal\u00eb e tret\u00eb apo i rreshtuar?<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se Pekini nuk mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb \u201cnd\u00ebrmjet\u00ebsues\u201d i besuesh\u00ebm pasi ka interesa t\u00eb lidhura me rezultatin e konfliktit. Sigurisht, nga nj\u00ebra an\u00eb Kina \u00ebsht\u00eb e d\u00ebmtuar nga shtyrja e nj\u00eb konflikti q\u00eb pasqyrohet negativisht mbi nd\u00ebrk\u00ebmbimet treg\u00ebtare globale. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, Pekini ka lidhje mjaft t\u00eb ngushta me Mosk\u00ebn, lidhje p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb nuk jan\u00eb mohuar asnj\u00ebher\u00eb. Formalisht Kina nuk \u00ebsht\u00eb rreshtuar n\u00eb favorin e asnj\u00ebr\u00ebs prej dy pal\u00ebve, n\u00eb ndryshim nga sa \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nga Shtetet e Bashkuara. P\u00ebrjashto autoritetet e larta fetare apo Kombet e Bashkuara, q\u00eb edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb konfirmon limitet e saj t\u00eb m\u00ebdha, kur \u00ebsht\u00eb par\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsues q\u00eb megjith\u00ebse duke mos qen\u00eb zyrtarisht e rreshtuar me nj\u00ebr\u00ebn prej pal\u00ebve t\u00eb mos kishte nj\u00eb interes t\u00eb sajin n\u00eb zgjidhjen e kriz\u00ebs?<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, rastet jan\u00eb dy: n\u00ebse nj\u00eb konflikt n\u00eb terren fitohet ushtarakisht mund t\u2019i imponohet humb\u00ebsit nj\u00eb kapitullim \u201cpakushte\u201d apo, gjith\u00ebsesi, ndaj \u201ckushteve tona\u201d, si\u00e7 ndodhi kundrejt Italis\u00eb n\u00eb 1943 dhe t\u00eb Gjermanis\u00eb e Japonis\u00eb n\u00eb 1945. Atje ku n\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb fitohet ushtarakisht apo nuk je i gatsh\u00ebm q\u00eb impenjohesh n\u00eb nj\u00eb nivel t\u00eb till\u00eb q\u00eb mund\u00ebson t\u00eb mundet armiku, k\u00ebrkohet t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsohet dhe t\u00eb gjendet nj\u00eb kompromis, q\u00eb natyrisht nuk do t\u00eb mund t\u2019i p\u00ebrkrah\u00eb plot\u00ebsisht t\u00eb dyja pal\u00ebt. Qesharake duket m\u00eb pas t\u00eb pranohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb thuajse f\u00ebminore se \u201c<em>sikur zgjidhja e propozuar i shkon mir\u00eb atij, at\u00ebhere nuk \u00ebsht\u00eb mir\u00eb p\u00ebr mua\u201d.\u00a0<\/em>Deklarat\u00eb q\u00eb disa organe shtypi ia kan\u00eb atribuar presidentit Joe Biden. Sot jemi n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb ku t\u00eb komentator\u00ebt e pavarur konsiderojn\u00eb se nj\u00eb zgjidhje ushtarake e konfliktit nuk \u00ebsht\u00eb e parashikueshme t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr shum\u00eb muaj dhe q\u00eb prandaj nuk mund t\u00eb hipotezohet brenda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr as nj\u00eb implozion, as aq m\u00eb pak nj\u00eb kapitullim i t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00ebr\u00ebs nga pal\u00ebt. \u00cbsht\u00eb e njohur se teknikat dhe procedurat e finalizuara p\u00ebr t\u00eb \u201cnd\u00ebrmjet\u00ebsuar t\u00eb gjendet nj\u00eb marr\u00ebveshje\u201d t\u00eb jen\u00eb t\u00eb ndryshme nga at\u00eb p\u00ebr t\u00eb \u201cnegociuar nj\u00eb kapitullim\u201d.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrmjet\u00ebsimi duhet t\u00eb kryhet nga nj\u00eb fuqi q\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn zyrtarisht, nuk \u00ebsht\u00eb pal\u00eb n\u00eb konflikt. Duket prandaj mjaft e \u00e7uditshme q\u00eb pretendon se nd\u00ebrmjet\u00ebsuesi hipotetik i ardhsh\u00ebm t\u2019i \u201cd\u00ebnoj\u00eb\u201d paraprakisht nj\u00eb nga t\u00eb dyja pal\u00ebt n\u00eb konflikt, p\u00ebrjashto se nuk d\u00ebshiron t\u00eb kompromentoj\u00eb menj\u00ebher\u00eb rolin negociues. \u00cbsht\u00eb oportune t\u00eb evidentohet se nj\u00eb rastin e zgjidhjes s\u00eb koh\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb Asambles\u00eb s\u00eb P\u00ebrgjithshme t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara q\u00eb e ka d\u00ebnuar Rusin\u00eb p\u00ebr pushtimin e Ukrain\u00ebs, Kina ka abstenuar. Zgjedhje e pashmangshme dhe e detyruar duke qen\u00eb se kontekstualisht paraqitej si \u201cnd\u00ebrmjet\u00ebsues\u201d. Pasi \u00e7do vot\u00eb tjet\u00ebr do t\u2019ia kompromentonte mund\u00ebsin\u00eb e marr\u00eb pran\u00eb nj\u00ebrit prej dy konkurrent\u00ebve. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, p\u00ebr t\u00eb shumt\u00ebt q\u00eb dashurojn\u00eb shembujt futbollistik\u00eb, do t\u00eb kishte qen\u00eb si t\u00eb pretendohej q\u00eb arbitri i nj\u00eb ndeshje futbolli t\u00eb paraqitej me flamurin e tifozit t\u00eb nj\u00ebr\u00ebs prej dy skuadrave n\u00eb fush\u00eb.<\/p>\n<p><strong>\u201cPozicioni kinez\u201d \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Duke i hyr\u00eb n\u00eb thelb propozimit, \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb sakt\u00ebsisht \u201c<em>Pozicion kinez n\u00eb merit\u00ebn e kompozimit politik t\u00eb kriz\u00ebs ukrainase<\/em>\u201d? Natyrisht, duke u b\u00ebr\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb dokument publik nuk mund t\u00eb thuhet shum\u00eb dhe duhet t\u00eb kufizohet n\u00eb mb\u00ebshtetjen e parimeve gjenerike q\u00eb mund t\u00eb duken t\u00eb pranuesh\u00ebm nga ana e t\u00eb gjith\u00ebve, duke ia shtyr\u00eb lidhjen n\u00eb marr\u00ebveshje specifike n\u00eb koh\u00ebra t\u00eb m\u00ebpasme dhe diskutimeve me dyer t\u00eb mbylluara. Disa prej k\u00ebtyre parimeve mund t\u00eb duken banale, t\u00eb tjera fshehin shigjeta ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Bashkimit Europian, dometh\u00ebn\u00eb e konkurrentit kryesor gjeopolitik dhe t\u00eb nj\u00eb konkurrenti t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm treg\u00ebtar t\u00eb Dragoit. P\u00ebrshtypja \u00ebsht\u00eb se propozimi kinez, m\u00eb shum\u00eb sesa synon t\u00eb gjej\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn imediate nj\u00eb zgjidhje t\u00eb pamundur p\u00ebr nj\u00eb pushim t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb luftimeve, synonte t\u2019i komunikonte Uashingtonit dhe aleat\u00ebve t\u00eb tij se kriza ukrainase tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb globale dhe se \u00e7far\u00ebdo zgjidhje e saj duhet t\u00eb diskutohet midis atyre q\u00eb sot jan\u00eb dy aktor\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb sken\u00ebn gjeopolitike bot\u00ebrore, dometh\u00ebn\u00eb Kin\u00ebn dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n<p>N\u00eb <strong>Pik\u00ebn 1<\/strong> plani k\u00ebrkon \u201c<em>respektimin e sovranitet\u00ebt, pavar\u00ebsis\u00eb dhe integritetin territorial t\u00eb t\u00eb gjitha vendeve<\/em>\u201d, duke k\u00ebrkuar zbatimin e s\u00eb drejt\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha rastet duke shmangur zbatimin e \u201cdouble standards\u201d sipas kujt e kryen agresionin. Formula duket se i hedh nj\u00eb dor\u00eb Kievit, por p\u00ebrmban nj\u00eb shigjet\u00eb p\u00ebr Uashingtonin n\u00eb referimin e \u201cdouble standards\u201d t\u00eb reagimit nd\u00ebrkomb\u00ebzar n\u00eb rastin e nj\u00eb kombi q\u00eb sulmon nj\u00eb komb tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>N\u00eb <strong>Pik\u00ebn 2<\/strong>\u00a0k\u00ebrkohet t\u00eb \u201c<em>braktiset mentaliteti i Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb<\/em>\u201d dhe q\u00eb \u201c<em>siguria e nj\u00eb rajoni nuk duhet t\u00eb arrihet n\u00ebp\u00ebrmjet forcimit apo zgjerimit t\u00eb blloqeve ushtarake<\/em>\u201d. Kjo synon t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsoj\u00eb nj\u00eb akuz\u00eb eksplicite ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe NATO. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, kjo pik\u00eb u b\u00ebn thirrje t\u00eb gjith\u00ebve q\u00eb t\u00eb punojn\u00eb bashk\u00eb p\u00ebr nj\u00eb \u201carkitektur\u00eb sigurie europiane\u201d efektive e t\u00eb bilancuar, q\u00eb sipas Pekinit duhet t\u00eb arrihet \u201c<em>duke parandaluar konfrontimin midis blloqeve<\/em>\u201d dhe n\u00eb nj\u00eb kontekst \u201c<em>paqeje dhe stabiliteti t\u00eb Kontinentit Euraziatik<\/em>\u201d (referimi mund t\u00eb jet\u00eb linku transatlantik mbi t\u00eb cilin bazohet NATO dhe nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb Europ\u00ebs q\u00eb t\u00eb shikoj\u00eb n\u00eb lindje n\u00eb vend se nga per\u00ebndimi!)<\/p>\n<p>N\u00eb\u00a0<strong>Pik\u00ebn 3<\/strong>\u00a0k\u00ebrkohet q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ta mb\u00ebshtesin Rusin\u00eb dhe Ukrain\u00ebn n\u00eb rifillimin e dialogut sa m\u00eb shpejt, p\u00ebr ta favorizuar deeskalimin e konfliktit, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb arrihet sa m\u00eb shpejt n\u00eb nj\u00eb arm\u00ebpushim dhe n\u00eb rifillimin e dialogjeve diplomatike.<\/p>\n<p><strong>Pikave 4, 5, 6 dhe 7<\/strong>\u00a0respektivisht k\u00ebrkohet q\u00eb t\u00eb \u201c<em>rifillohen bisedimet e paqes<\/em>\u201d, \u201c<em>t\u00eb zgjidhen krizat humanitare dhe krijohen korridore humanitare p\u00ebr evakuimin e civil\u00ebve nga zonat e konfliktit<\/em>\u201d, \u201c<em>mbrojtjen e civil\u00ebve dhe t\u00eb rob\u00ebrve t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb respektim t\u00eb plot\u00eb t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs humanitare nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe n\u00eb respektimin e t\u00eb drejtave t\u00eb rob\u00ebrve t\u00eb luft\u00ebs<\/em>\u201d, \u201c<em>garantoj\u00eb dhe sigurin\u00eb e centraleve atomike, duke shmangur sulmet e armatosura kund\u00ebr tyre dhe n\u00eb respektimin e rolit t\u00eb Agjencis\u00eb Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr Energjin\u00eb Atomike (AIEA<\/em>)\u201d. Me pak fjal\u00eb, t\u00eb gjitha pasazhe t\u00eb detyruara n\u00ebse d\u00ebshirohet t\u00eb shikohet nj\u00eb deeskalim.<\/p>\n<p><strong>Pika 8<\/strong>\u00a0p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb censur\u00eb t\u00eb qart\u00eb ndaj Rusis\u00eb, ku n\u00eb raport me \u201c<em>reduktimin e rreziqeve strategjike<\/em>\u201d deklarohet qartazi se \u201c<em>arm\u00ebt b\u00ebrthamore nuk duhet t\u00eb p\u00ebrdoren dhe luft\u00ebrat b\u00ebrthamore nuk duhet t\u00eb luftohen. K\u00ebrc\u00ebnimi apo p\u00ebrdorimi i arm\u00ebve b\u00ebrthamore i arm\u00ebve b\u00ebrthamore duhet t\u00eb kund\u00ebrshtohet. Nevojitet t\u00eb parandalohet proliferimi b\u00ebrthamor dhe t\u00eb shmangen krizat b\u00ebrthamore. Kina i kund\u00ebrvihet k\u00ebrkimit, zhvillimin dhe p\u00ebrdorimit t\u00eb arm\u00ebve kimike e biologjike nga ana e pdo vendi, n\u00eb \u00e7far\u00ebdo rrethan\u00eb<\/em>\u201d.<\/p>\n<p><strong>Pika 9\u00a0<\/strong>k\u00ebrkon t\u00eb leht\u00ebsohen eksportet e dirth\u00ebrave duke k\u00ebrkuar implementimin e plot nga ana e t\u00eb gjith\u00ebve t\u00eb marr\u00ebveshjes n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim t\u00eb arritur vitin e kaluar me nd\u00ebrmjet\u00ebsimin turk.<\/p>\n<p><strong>Pika 10<\/strong>\u00a0p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb d\u00ebnim t\u00eb fort\u00eb t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Bashkimit Europian dhe k\u00ebrkon t\u00eb nd\u00ebrpriten \u201c<em>sanksionet unilaterale<\/em>\u201d q\u00eb bashk\u00eb me presionet ekonomike nuk ndihmojn\u00eb t\u00eb zgjidhen krizat dhe gjenerojn\u00eb \u201cprobleme t\u00eb reja\u201d. Kina d\u00ebnon \u00e7do sanksion q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb i autorizuar nga K\u00ebshilli i Sigurimit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara. Pozicion q\u00eb mund t\u00eb duket i ar\u00ebsyesh\u00ebm dhe i shk\u00ebputur nga nj\u00eb lexim sip\u00ebrfaq\u00ebsor, p\u00ebr q\u00eb n\u00ebnkupton ilegjtimimitetin e sanksioneve, q\u00eb n\u00eb virtyt t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb vetos t\u00eb dh\u00ebn\u00eb, nuk jan\u00eb t\u00eb autorizuara as nga vet\u00eb Kina. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, gjithmon\u00eb Pika 10 k\u00ebrkon q\u00eb \u201c<em>vendet e interesuara t\u00eb pushojn\u00eb s\u00eb abuzuari n\u00eb rekursin e sanksioneve unilaterale si instrument \u201cjuridikisioni afatgjat\u00eb\u201d ndaj vendeve t\u00eb tjera si parakusht p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar nj\u00eb deeskalim t\u00eb kriz\u00ebs ukrainase\u201d.<\/em><\/p>\n<p><strong>Pika 11<\/strong>\u00a0p\u00ebrfaq\u00ebson edhe ajo nj\u00eb censur\u00eb ndaj fuqive ekonomike per\u00ebndimore. Faktikisht, n\u00eb k\u00ebrkimin e \u201c<em>mbajtjes s\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb zinxhirave industrial\u00eb dhe t\u00eb furnizimit<\/em>\u201d, dokumenti d\u00ebnon p\u00ebrdorimin e instrumentave ekonomike si \u201c<em>arm\u00eb p\u00ebr arritjen e objektivave politike\u201d<\/em>. N\u00eb ve\u00e7anti d\u00ebnohen masa q\u00eb mund t\u00eb kompromentojn\u00eb bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00eb sektor\u00ebt energjitik\u00eb, financiar\u00eb, t\u00eb treg\u00ebtis\u00eb ushqimore dhe t\u00eb transporteve.<\/p>\n<p><strong>Pika e 12<\/strong>\u00a0k\u00ebrkon s\u00eb fundi nevoj\u00ebn p\u00ebr komunitetin nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb adoptuar t\u00eb gjitha masat e nevojshme p\u00ebr rind\u00ebrtimin paslufte n\u00eb zon\u00ebn e konfliktit (e skontuar) dhe siguron se Kina \u00ebsht\u00eb gati t\u00eb siguroj\u00eb asistenc\u00eb dhe t\u00eb luaj\u00eb n\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor, eventualitet q\u00eb sigurisht nuk do t\u2019i entuziazmonte as Shtetet e Bashkuara, as Bashkimin Europian.<\/p>\n<p><strong>Vler\u00ebsime <\/strong><\/p>\n<p>Pra, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb shkruar m\u00eb par\u00eb, disa deklarime jan\u00eb mjaft t\u00eb mir\u00ebq\u00ebna, t\u00eb tjera p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb rast p\u00ebr t\u00eb l\u00ebshuar shigjeta ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe konkurrent\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb politik\u00eb, por \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se nj\u00eb dokument publik n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb nuk mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb specifik se kaq. P\u00ebrjashto jo pak gur\u00ebt n\u00eb k\u00ebpuc\u00eb q\u00eb Pekini ka dashur t\u00eb heq\u00eb, ka pika q\u00eb nuk do t\u00eb meritonin t\u00eb flakeshin tej menj\u00ebher\u00eb me nj\u00eb pamje superioriteti. Nga pik\u00ebpamja per\u00ebndimore, Pika 1, q\u00eb k\u00ebrkon \u201c<em>respektimin e sovranitetit, pavar\u00ebsis\u00eb dhe integritetit territorial t\u00eb t\u00eb gjitha vendeve<\/em>\u201d, \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb d\u00ebnim i kujt, si Moska, q\u00eb integritetin e till\u00eb territorial nuk e ka respektuar. Fakti q\u00eb nuk p\u00ebrmendet kurr\u00eb ruajtja e pakicave etnike (edhe p\u00ebr motive t\u00eb natyrshme t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb brendshme kineze) ia t\u00ebrheq edhe nj\u00eb her\u00eb veshin Mosk\u00ebs, q\u00eb n\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj i apelohet nevoj\u00ebs s\u00eb ruajtjes s\u00eb pakicave rusishtfol\u00ebse n\u00eb Donbas dhe n\u00eb rajone t\u00eb tjera ukrainase. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, Pika 2 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebnim i qart\u00eb i politik\u00ebs s\u00eb blloqebe (dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb implicite i NATO) si edhe i interesave s\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara n\u00eb at\u00eb q\u00eb quhet \u201cKontinenti Euraziatik\u201d dhe pikat 10 e 11 p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb d\u00ebnim t\u00eb fort\u00eb t\u00eb \u201cluft\u00ebs me sanksione\u201d t\u00eb kryer n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb dhe gjer\u00ebsisht nga Shtetet e Bashkuara jo vet\u00ebm n\u00eb raport me kriz\u00ebn ukrainase.<\/p>\n<p>N\u00eb sintez\u00eb, Pekini do t\u00eb duket se i jep nj\u00eb goditje rrethit dhe nj\u00eb p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr t\u00eb mos u dukur qysh nga fillimi si shum\u00eb i ansh\u00ebm: q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb t\u00eb filloj\u00eb nj\u00eb proces negociues, q\u00eb do t\u00eb ishte shum\u00eb i ngadalt\u00eb. \u00cbsht\u00eb e qart\u00eb, sidomos nga teksti i Pik\u00ebs 3, se do t\u00eb synohej n\u00eb nj\u00eb \u201carm\u00ebpushim\u201d jet\u00ebgjat\u00eb, duke shtyr\u00eb n\u00eb marr\u00ebveshje eventuale paqeje n\u00eb koh\u00ebra t\u00eb m\u00ebpasme ku mund t\u00eb ndryshohen lidershipet aktuale politike n\u00eb kryeqytetet e interesuara. Nga ana tjet\u00ebr, midis Izraelit dhe Siris\u00eb jan\u00eb tashm\u00eb 50 vjet (nga konflikti i 1973) q\u00eb ecet p\u00ebrpara me nj\u00eb \u201cmarr\u00ebveshje\u201d mbi Lart\u00ebsit\u00eb Golan (kufiri i vet\u00ebm midis dy vendeve) i n\u00ebnshtruar mik\u00ebqyrjes s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n<p>E gjitha kjo pa q\u00eb grindja territoriale e Golanit t\u00eb ket\u00eb shkaktuar incidente m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. Motivet e shumta t\u00eb f\u00ebrkimit midis dy vendeve jan\u00eb n\u00eb fakt t\u00eb tjera dhe relativisht kryesisht me pranin\u00eb e r\u00ebnd\u00eb iraniane n\u00eb Siri dhe tek mb\u00ebshtetja e Hizballahut n\u00eb Liban. Natyrsh\u00ebm q\u00eb situata e Golanit nuk \u00ebsht\u00eb absolutisht e krahasueshme me at\u00eb t\u00eb Donbasit, n\u00eb terma demografik\u00eb, t\u00eb shtrirjes territoriale dhe t\u00eb pasuris\u00eb n\u00eb rezerva natyrore. Prandaj mund t\u00eb duken pretekstuale d\u00ebnimet ndaj propozimit kinez t\u00eb bazuar mbi faktin q\u00eb nuk vjen n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb fillestare t\u00ebrheqja e parashikuar ruse nga territoret e pushtuara si parakusht p\u00ebr arm\u00ebpushimin. Faktikisht, normalisht p\u00ebrpara se t\u00eb arrihet arm\u00ebpushimi dhe m\u00eb pas t\u00eb negociohen l\u00ebshimet territoriale respektivisht pozicionit t\u00eb forcave n\u00eb terren t\u00eb domosdoshme p\u00ebr arritjen e nj\u00eb marr\u00ebveshje paqeje.<\/p>\n<p><strong>Mund t\u00eb jet\u00eb Kina nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsues i besuesh\u00ebm?<\/strong><\/p>\n<p>Pra b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb boc\u00eb e cila nuk synon t\u2019i jap shum\u00eb kredit nga ana per\u00ebndimore dhe t\u00eb cil\u00ebs ndoshta as Pekini, p\u00ebr momentin, nuk do t\u00eb hyj\u00eb shum\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr \u00ebsht\u00eb e padyshimt\u00eb q\u00eb Kina, kur do t\u00eb ket\u00eb interes ta b\u00ebj\u00eb, mund t\u00eb jet\u00eb negociatori i vet\u00ebm i besuesh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb kriz\u00eb. Faktikisht \u00ebsht\u00eb aktori i vet\u00ebm nd\u00ebrkomb\u00ebtar q\u00eb i ka levat p\u00ebr ta l\u00ebvizur, n\u00eb nj\u00eb logjik\u00eb \u201cdo ut des\u201d, me t\u00eb gjith\u00eb aktor\u00ebt e konfliktit: mund t\u2019i ushtroj\u00eb presion Rusis\u00eb, por \u00ebsht\u00eb edhe e vetmja q\u00eb mund t\u00eb trajtoj\u00eb si e barabart\u00eb me Shtetet e Bashkuara dhe \u00ebsht\u00eb ndoshta n\u00eb nj\u00eb pozicion superioriteti ndaj Bashkimit Europian. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, nuk \u00ebsht\u00eb e th\u00ebn\u00eb se ka ardhur v\u00ebrtet ky moment dhe se Dragoi nuk d\u00ebshiron koh\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr t\u2019i par\u00eb Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Europian dhe Rusin\u00eb t\u00eb dob\u00ebsohen m\u00eb tej p\u00ebrpara se t\u00eb propozohet seriozisht si nd\u00ebrmjet\u00ebsues.<\/p>\n<p>Kemi shkruar se n\u00eb Ukrain\u00eb po mbivendosen tre nivele konfliktualiteti t\u00eb ndrysh\u00ebm. N\u00ebse n\u00eb nivel taktiko \u2013 operativ konflikti \u00ebsht\u00eb midis Rusis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs, n\u00eb nivel strategjik \u00ebsht\u00eb midis Rusis\u00eb dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara, nd\u00ebrsa n\u00eb nivel gjeopolitik konflikti futet n\u00eb sfid\u00ebn m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb gjeopolitike midis Kin\u00ebs dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara. At\u00ebhere \u00ebsht\u00eb e hipotezueshme se aty ku nuk arrihet t\u00eb gjendet nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsim potencial n\u00eb nivele emotivisht m\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb konflikt duhet t\u00eb k\u00ebrkohet m\u00eb nga jasht\u00eb. N\u00eb thelb gjat\u00eb mbi 40 viteve Lufte t\u00eb Ftoht\u00eb Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik jan\u00eb konsultuar rregullisht me q\u00ebllim q\u00eb krizat e ndryshme q\u00eb shfaqeshin n\u00eb kontinente t\u00eb ndryshme t\u00eb mos shpaloseshin n\u00eb nivele konfliktualiteti detabilizuese p\u00ebr rendin bot\u00ebror t\u00eb koh\u00ebs. Asgj\u00eb e re n\u00ebn diell, p\u00ebrjashto faktin q\u00eb sot ka ndryshuar nj\u00eb prej dy superfuqive. Pranimi i nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsimi kinez do t\u00eb ishte gj\u00eb e keqe si p\u00ebr Shtetet e Bashkuara, ashtu edhe p\u00ebr Bashkimin Europian, pasi t\u00eb par\u00ebt nuk synojn\u00eb kuptuesh\u00ebm ta njohin nj\u00eb rol t\u00eb till\u00eb ndaj asaj q e dijn\u00eb se \u00ebsht\u00eb fuqia e vetme n\u00eb gjendje ta err\u00ebsoj\u00eb superfuqin\u00eb amerikane, nd\u00ebrsa e dyta do ta shikonte me terror nj\u00eb rol vendimtar kinez n\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb n\u00eb kufijt\u00eb e saj (apo brenda vet\u00eb atyre, duke qen\u00eb se tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb premtuar me shum\u00eb zhurm\u00eb hyrja e ardhshme e Kievit n\u00eb Bashkimin Europian).<\/p>\n<p>Nj\u00eb negociat\u00eb q\u00eb do t\u00eb kishte Kin\u00ebn s\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsuese do t\u00eb kishte potencialisht nj\u00eb frym\u00ebmarrje globale. Midis Pekinit dhe Uashingtonit diskutimi mund t\u00eb mos i p\u00ebrkas\u00eb vet\u00eb Donbasit, Krimes\u00eb dhe ndoshta as vet\u00ebm Ukrain\u00ebs, por mund t\u00eb zgjerohej n\u00eb konfliktet ekonomike midis Shteteve t\u00eb Bashkuara e Kin\u00ebs, konkurrenc\u00ebs treg\u00ebtare midis dy superfuqive n\u00eb Amerik\u00ebn Latine (ku Pekini ka i hyr\u00eb Uashingtonit si partneri i par\u00eb) dhe sidomos ndaj kund\u00ebrv\u00ebnies midis Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Kin\u00ebs n\u00eb zon\u00ebn e Indi \u2013 Paq\u00ebsorit, p\u00ebrfshi \u00e7\u00ebshtjen e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb Taivanit.<\/p>\n<p>(nga <em>Affari Internazionali<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb dit\u00ebt e fundit \u00ebsht\u00eb d\u00ebgjuar t\u00eb flitet (shpesh me nj\u00eb bezdi t\u00eb caktuar t\u00eb keqfshehur) p\u00ebr at\u00eb q\u00eb Pekini e ka quajtur \u201cPozicione kinez lidhur me kompozimin politik t\u00eb kriz\u00ebs ukrainase\u201d (China\u2019s Position on the Political Settlement of th\u00eb Ukraine Crisis). N\u00eb Per\u00ebndim gazetar\u00eb dhe komentator\u00eb e kan\u00eb quajtur me pompozitet \u201cplani i paqes\u201d &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":39088,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-39087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39087"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39087\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}