{"id":40971,"date":"2023-03-20T12:05:02","date_gmt":"2023-03-20T12:05:02","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=40971"},"modified":"2023-03-20T12:05:02","modified_gmt":"2023-03-20T12:05:02","slug":"kritikat-e-nje-bashkepunetori-te-nato-s-ndaj-shba-dhe-be-per-politikat-ne-ballkan-dhe-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/03\/20\/kritikat-e-nje-bashkepunetori-te-nato-s-ndaj-shba-dhe-be-per-politikat-ne-ballkan-dhe-kosove\/","title":{"rendered":"Kritikat e nj\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtori t\u00eb NATO-s ndaj SHBA dhe BE p\u00ebr politikat n\u00eb Ballkan dhe Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Ismet Fatih \u010can\u00e7ar<br \/>\n\u201cJust Security\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Sh\u00ebtitja e presidentit amerikan Joe Biden n\u00eb sheshin e Manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Mikaelit, s\u00eb bashku me homologun e tij ukrainas, Volodymyr Zelenskyy, n\u00eb prag t\u00eb nj\u00eb-vjetorit t\u00eb pushtimit t\u00eb plot\u00eb t\u00eb Ukrain\u00ebs nga Rusia, i d\u00ebrgoi Kremlinit nj\u00eb sinjal t\u00eb fuqish\u00ebm.<\/p>\n<p>Prania e Biden n\u00eb at\u00eb aktivitet n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb d\u00ebgjoheshin sirenat e sulmeve ajrore mbi Kiev, barti mesazhin q\u00eb administrata e tij ka synuar t\u00eb jap\u00eb q\u00eb nga shkurti i vitit 2022:q\u00eb n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr agresionit rus, Shtetet e Bashkuara jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuara ta ndihmojn\u00eb Ukrain\u00ebn t\u00eb mbroj\u00eb demokracin\u00eb, sovranitetin dhe integritetin e saj territorial.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, nd\u00ebrsa SHBA-ja ka b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje historike p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb Ukraina t\u00eb mund t\u00eb mbrohet, politika e SHBA-s\u00eb dhe e partner\u00ebve t\u00eb saj n\u00eb Bashkimin Evropian, ka marr\u00eb nj\u00eb qasje shum\u00eb t\u00eb ndryshme n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. Nj\u00eb rajon tjet\u00ebr i Evrop\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn NATO e ka identifikuar si nj\u00eb vat\u00ebr t\u00eb nxeht\u00eb t\u00eb konfliktit t\u00eb mundsh\u00ebm me Rusin\u00eb.<\/p>\n<p>Lufta n\u00eb Ukrain\u00eb ofroi p\u00ebr Per\u00ebndimin nj\u00eb mund\u00ebsi unike p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrshpejtuar integrimit t\u00eb vendeve t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor n\u00eb strukturat euroatlantike, nj\u00eb l\u00ebvizje q\u00eb do ta mbronte p\u00ebrgjithmon\u00eb rajonin por edhe Evrop\u00ebn n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi nga konfliktet e ri-ndezura.<\/p>\n<p>Por politika e SHBA-s\u00eb dhe Bashkimit Evropian ndaj Ballkanit Per\u00ebndimor vitin e kaluar, sugjeron se Per\u00ebndimi ka hequr dor\u00eb nga transformimi politik i nevojsh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon. P\u00ebrkundrazi, p\u00ebr t\u00eb balancuar ndikimin e Rusin\u00eb n\u00eb Ballkan dhe p\u00ebr t\u00eb arritur t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb far\u00eb \u201cstabiliteti\u201d, Per\u00ebndimi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb zbutjen e marr\u00ebdh\u00ebnieve me autokrat\u00ebt e rajonit, dhe mbi t\u00eb gjitha me ata q\u00eb jan\u00eb aktualisht af\u00ebr Mosk\u00ebs, gjoja me synimin p\u00ebr t\u2019i larguar ata nga orbita e Kremlinit.<\/p>\n<p>Kjo qasje ka identifikuar kryesisht Serbin\u00eb dhe Kroacin\u00eb si \u201cpesha t\u00eb r\u00ebnda\u201d, me t\u00eb cilat duhet mbajtur nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie m\u00eb tolerante p\u00ebr t\u00eb siguruar paqen dhe sigurin\u00eb n\u00eb Ballkan. Por kjo qasje vet\u00ebm sa e leht\u00ebson realizimin e q\u00ebllimeve t\u00eb tyre p\u00ebrfundimtare, bashkimin e t\u00eb gjith\u00eb serb\u00ebve dhe kroat\u00ebve etnik\u00eb n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor brenda territoreve t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebrmes krijimit t\u00eb Serbis\u00eb s\u00eb Madhe dhe Kroacis\u00eb s\u00eb Madhe, ide q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb konstante historike p\u00ebr Beogradin dhe Zagrebin.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb e rrezikshme q\u00eb synon t\u00eb siguroj\u00eb hegjemonin\u00eb rajonale n\u00ebp\u00ebrmjet rr\u00ebmbimit t\u00eb territoreve t\u00eb reja, duke e dob\u00ebsuar sovranitetin institucional n\u00eb vendet fqinje. Ndon\u00ebse Mali i Zi ka p\u00ebrjetuar nj\u00eb seri krizash t\u00eb nxitura nga nacionalist\u00ebt serb\u00eb dhe forcat pro-ruse, rreziqet e qasjes tolerante ndaj autokrat\u00ebve jan\u00eb m\u00eb t\u00eb mprehta n\u00eb Bosnje Hercegovin\u00eb dhe Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebrc\u00ebnimi p\u00ebr Bosnje dhe Hercegovin\u00ebn u ilustrua s\u00ebrish n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij viti, kur autoritetet separatiste n\u00eb entitetin e Republika Srpska (RS) organizuan nj\u00eb ceremoni festive p\u00ebr nj\u00eb ngjarje antikushtetuese q\u00eb p\u00ebrkujtoi shpalljen nga serb\u00ebt e Bosnj\u00ebs t\u00eb shtetit t\u00eb tyre n\u00eb fillim t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb vitin 1992, q\u00eb deri n\u00eb fund i mori jet\u00ebn mbi 100.000 njer\u00ebzve.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb ceremoni pati marshime paraushtarake nga banda radikale pro-ruse e moto\u00e7ikletave \u201cNight Wolves\u201d, Putinit iu dha nj\u00eb medalje n\u00eb munges\u00eb, si dhe aktivitete q\u00eb lavd\u00ebrojn\u00eb gjenocidin ndaj boshnjak\u00ebve. K\u00ebto ngjarje t\u00eb paligjshme, treguan edhe nj\u00eb her\u00eb vendosm\u00ebrin\u00eb e liderit serb t\u00eb Bosnj\u00ebs Milorad Dodik p\u00ebr ta shkat\u00ebrruar shtetin boshnjak por edhe mb\u00ebshtetjen q\u00eb ai merr nga qeverit\u00eb e Serbis\u00eb dhe Rusis\u00eb.<\/p>\n<p>Ajo fest\u00eb u pasua n\u00eb shkurt me nj\u00eb vizit\u00eb t\u00eb presidentit t\u00eb Asambles\u00eb Komb\u00ebtare t\u00eb RS n\u00eb Dum\u00ebn ruse. Nd\u00ebrkaq n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij muaji, Dodik nd\u00ebrmori nj\u00eb hap t\u00eb ri n\u00eb p\u00ebrpjekjen e tij p\u00ebr t\u00eb sekuestruar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme pronat shtet\u00ebrore t\u00eb Bosnj\u00ebs n\u00eb RS, n\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb hapur me nj\u00eb vendim t\u00eb fundit nga Gjykata Kushtetuese e Bosnje Hercegovin\u00ebs.<\/p>\n<p>Dodik premtoi se n\u00ebse nuk dor\u00ebzohet prona, ai do t\u00eb nis\u00eb shk\u00ebputjen zyrtare nga Bosnje dhe Herzegovina (BiH), nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim q\u00eb e ka b\u00ebr\u00eb vazhdimisht. Nd\u00ebrkoh\u00eb komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar i ka marr\u00eb leht\u00eb k\u00ebto k\u00ebrc\u00ebnime dhe provokime. Christian Schmidt, P\u00ebrfaq\u00ebsuesi i Lart\u00eb p\u00ebr Bosnje Hercegovin\u00ebn, nj\u00eb zyr\u00eb e krijuar nga Marr\u00ebveshja e Dejtonit<\/p>\n<p>e vitit 1995 p\u00ebr t\u00eb zbatuar marr\u00ebveshjen dhe p\u00ebr t\u00eb siguruar respektimin e Kushtetut\u00ebs s\u00eb re, \u00ebsht\u00eb fokusuar mbi ndryshimet e ligjit zgjedhor q\u00eb ai prezantoi n\u00eb tetor 2022.<\/p>\n<p>Ky ligj i imponuar nga Schmidt \u00e7imentoi nj\u00eb sistem votimi q\u00eb ia n\u00ebnshtron t\u00eb drejtat individuale t\u00eb qytetar\u00ebve prioriteteve t\u00eb tre grupeve kryesore etnike t\u00eb vendit, n\u00eb kund\u00ebrshtim me nj\u00eb s\u00ebr\u00eb vendimesh t\u00eb Gjykat\u00ebs Evropiane t\u00eb t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut q\u00eb Bosnja \u00ebsht\u00eb e detyruar t\u00eb zbatoj\u00eb n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb procesit t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit t\u00eb vendit n\u00eb BE.<\/p>\n<p>Ndryshimet e Schmidtt vet\u00ebm sa e kan\u00eb thelluar ndarjen etnike, nd\u00ebrsa kan\u00eb prodhuar nj\u00eb diskriminim m\u00eb t\u00eb fort\u00eb. Por Shtetet e Bashkuara dhe BE-ja, edhe pse jo t\u00eb gjitha shtetet e saj an\u00ebtare, e kan\u00eb mb\u00ebshtetur drejtp\u00ebrdrejt l\u00ebvizjen e Schmidt, me argumentin se kjo do t\u00eb nxiste stabilitetin dhe do zbuste tensionet etnike.<\/p>\n<p>N\u00eb realitet, kjo l\u00ebvizje favorizon enkas partin\u00eb etnonacionaliste kroate, Bashkimi Demokratik Kroat (HDZ BiH), presidenti i s\u00eb cil\u00ebs, Dragan \u010covi\u0107, ka mbrojtur m\u00eb par\u00eb p\u00ebr ndryshime q\u00eb u japin m\u00eb shum\u00eb vler\u00eb votave t\u00eb kroat\u00ebve n\u00eb zonat e dominuara nga ata. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, kjo zgjidhje e imponuar u ideua n\u00eb bashk\u00ebpunim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me drejtuesit e HDZ n\u00eb Kroacin\u00eb fqinje.<\/p>\n<p>Forcimi i p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb Beogradit dhe Zagrebit n\u00eb BiH p\u00ebrmes Dodik dhe \u010covi\u0107, do t\u2019i japin Serbis\u00eb dhe Kroacis\u00eb m\u00eb shum\u00eb kontroll mbi pun\u00ebt e brendshme t\u00eb Bosnj\u00ebs, duke e l\u00ebn\u00eb Bosnje Hercegovin\u00ebn n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrhershme n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet me fqinj\u00ebt e saj.<\/p>\n<p>Edhe propozimi franko-gjerman p\u00ebr normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet Prishtin\u00ebs dhe Beogradit ka nj\u00eb efekt t\u00eb ngjash\u00ebm p\u00ebr Kosov\u00ebn. Duke e detyruar kryeministrin e Kosov\u00ebs Albin Kurti t\u00eb pranoj\u00eb formimin e Asociacionit t\u00eb Komunave Serbe (ASM), n\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb zgjidhjeje t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb mosmarr\u00ebveshjes me Serbin\u00eb, Shtetet e Bashkuara dhe BE-ja po e zhvendosin presionin nd\u00ebrkomb\u00ebtar nga Serbia tek Kosova.<\/p>\n<p>Plani ASM n\u00ebnkupton krijimin e zonave ekskluzive mono-etnike serbe n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb Kosov\u00ebs. Ky lloj territorializimi i ekskluzivitetit etnik nuk p\u00ebrputhet plot\u00ebsisht me frym\u00ebn e Kushtetut\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, prandaj zbatimi i tij vet\u00ebm sa do ta thellonte ndarjen etnike.<\/p>\n<p>Efektet gjeopolitike dhe strategjike do t\u00eb ishin katastrofike, duke krijuar n\u00eb thelb nj\u00eb struktur\u00eb paralele n\u00eb Kosov\u00eb, si\u00e7 ekziston Republika Srpska n\u00eb Bosnje, me fuqit\u00eb e veta ekzekutive, duke u shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb lev\u00eb institucionale p\u00ebr destabilizimin e p\u00ebrjetsh\u00ebm t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Po ashtu, ajo do t\u00eb shkat\u00ebrronte nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb sovranitetit t\u00eb Kosov\u00ebs, dhe do t\u00eb dor\u00ebzonte de facto pjes\u00eb t\u00eb territorit t\u00eb saj n\u00eb kontrollin e Beogradit n\u00ebn ombrell\u00ebn e \u201cSerbis\u00eb s\u00eb Madhe\u201d. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, do t\u00eb leht\u00ebsonte nd\u00ebrhyrjen e vazhdueshme t\u00eb Serbis\u00eb n\u00eb pun\u00ebt e brendshme t\u00eb Kosov\u00ebs, s\u00ebrish me mb\u00ebshtetjen e Rusis\u00eb. P\u00ebr t\u2019i shmangur k\u00ebto zhvillime, Shtetet e Bashkuara dhe BE duhet t\u00eb rishqyrtojn\u00eb pozicionin e tyre duke mos toleruar autokrat\u00ebt rajonal\u00eb q\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb Mosk\u00ebs.<\/p>\n<p>Ato duhet t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb politik\u00eb m\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr t\u00eb izolimit t\u00eb k\u00ebtyre aktor\u00ebve, dhe t\u2019i sigurojn\u00eb Bosnje Hercegovin\u00ebs dhe Kosov\u00ebs mjetet e nevojshme \u2013 institucionale, politike, diplomatike, ekonomike dhe ushtarake \u2013 p\u00ebr t\u00eb shmangur rreshtimin e tyre me Mosk\u00ebn. Per\u00ebndimi e ka mb\u00ebshtetur me t\u00eb drejt\u00eb sovranitetin dhe integritetin territorial t\u00eb Ukrain\u00ebs. Ai duhet t\u2019i p\u00ebrmbahet t\u00eb nj\u00ebjtit standard edhe n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor.<\/p>\n<p><strong>Marr\u00eb me shkurtime<br \/>\nSh\u00ebnim:Ismet Fatih \u010can\u010dar, studiues i pavarur, ish-bashk\u00ebpun\u00ebtor i Partneritetit p\u00ebr Paqe n\u00eb Kolegjin e Mbrojtjes t\u00eb NATO-s, dhe ish-k\u00ebshilltar i Ministrit t\u00eb Siguris\u00eb s\u00eb Bosnj\u00eb dhe Hercegovin\u00ebs.<\/strong><em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Ismet Fatih \u010can\u00e7ar \u201cJust Security\u201d Sh\u00ebtitja e presidentit amerikan Joe Biden n\u00eb sheshin e Manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Mikaelit, s\u00eb bashku me homologun e tij ukrainas, Volodymyr Zelenskyy, n\u00eb prag t\u00eb nj\u00eb-vjetorit t\u00eb pushtimit t\u00eb plot\u00eb t\u00eb Ukrain\u00ebs nga Rusia, i d\u00ebrgoi Kremlinit nj\u00eb sinjal t\u00eb fuqish\u00ebm. Prania e Biden n\u00eb at\u00eb aktivitet n\u00eb nj\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":40972,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-40971","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40971","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40971"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40971\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}