{"id":42294,"date":"2023-04-01T10:00:54","date_gmt":"2023-04-01T10:00:54","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=42294"},"modified":"2023-04-01T10:00:54","modified_gmt":"2023-04-01T10:00:54","slug":"adrianopoja-dhe-poitiers-konfliktet-qe-kane-gjeneruar-europen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/04\/01\/adrianopoja-dhe-poitiers-konfliktet-qe-kane-gjeneruar-europen\/","title":{"rendered":"Adrianopoja dhe Poitiers, konfliktet q\u00eb kan\u00eb gjeneruar Europ\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p>Ka evenimente n\u00eb historin\u00eb e njeriut q\u00eb kan\u00eb sh\u00ebnuar p\u00ebrgjithmon\u00eb rrjedh\u00ebn e ngjarjeve. Vendimi i nj\u00eb individi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, n\u00eb nj\u00eb rrethan\u00eb t\u00eb caktuar, mund t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb t\u00eb ardhmen e shum\u00eb njer\u00ebzve; kjo qe, pa dijenin\u00eb e tyre fati i perandorit romak t\u00eb Lindjes, Valente, dhe i luft\u00ebtarit frank, Karl \u00c7eki\u00e7i. K\u00ebta dy njer\u00ebz kan\u00eb mbi shpatullat e tyre merit\u00ebn apo fajin q\u00eb kan\u00eb krijuar panoram\u00ebn europiane k\u00ebshtu si\u00e7 e njohim, me mij\u00ebra facetat etnike dhe me komponente t\u00eb fort\u00eb katolike. Elementi q\u00eb i p\u00ebrbashk\u00ebson jan\u00eb betejat e m\u00ebdha q\u00eb kan\u00eb kryer, kund\u00ebr armiqsh t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe me rezultate po aq t\u00eb ndryshme. E para, ajo e Adrianopoj\u00ebs, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb betej\u00eb q\u00eb shum\u00eb nuk e njohin, ndoshta n\u00eb shekuj i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb pak vler\u00eb k\u00ebsaj ngjarjeje, por sot me th\u00ebnien e shum\u00eb njer\u00ebzve, \u00ebsht\u00eb beteja q\u00eb hap dyert e Mesjet\u00ebs. N\u00eb vitin 376 A.D., nj\u00eb popull i t\u00ebr\u00eb u shfaq n\u00eb Danub, n\u00eb rajonin e Dakis\u00eb: ky popull qen\u00eb got\u00ebt q\u00eb futeshin n\u00eb kufijt\u00eb dhe i pla\u00e7kisnin, qen\u00eb romak\u00ebt ata q\u00eb kalonin Danubin dhe me ting\u00ebllim\u00ebn e shpatave i qet\u00ebsonin; konceptimi romak nuk p\u00eblqente q\u00eb dikush t\u2019ua pushtonte territorin, nd\u00ebrsa ata, njer\u00ebz t\u00eb evoluar dhe t\u00eb iluminuar, ndjeheshin padron\u00ebt e bot\u00ebs dhe mund t\u00eb hynin ku t\u00eb donin.<\/p>\n<p>Si pastaj shum\u00eb prej barbar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb jetonin n\u00eb kufi, got\u00ebt nuk qen\u00eb gjithmon\u00eb problem, pasi mbizot\u00ebronte nj\u00eb kusht bashk\u00ebekzistence me Rom\u00ebn. Perandoria ishte nj\u00eb territor i pafund\u00ebm, ishte k\u00ebrkuese, kufijt\u00eb duhej t\u00eb survejoheshin gjithnj\u00eb dhe tokat t\u00eb punoheshin, k\u00ebshtu ndodhte, q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ar\u00ebsyetuar, romak\u00ebt mbizot\u00ebronin me m\u00ebnyra t\u00eb mira apo t\u00eb k\u00ebqija barbar\u00ebt q\u00eb u sh\u00ebrbenin q\u00ebllimeve t\u00eb tilla. Nga ana tjet\u00ebr, barbar\u00ebt mezi prisnin momentin q\u00eb t\u00eb kalonin kufijt\u00eb perandorak\u00eb, lakmonin t\u00eb b\u00ebheshin qytetar\u00eb t\u00eb perandoris\u00eb; privilegjet qen\u00eb t\u00eb shumta krahasuar me gjendjen e tyre aktuale. Mekanizmi funksionoi p\u00ebr shekuj me radh\u00eb, qytetar\u00ebt romak\u00eb qen\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt nga ana e tyre latine, integrimi funksiononte sidomos n\u00eb ushtri, ku barbar\u00ebt qen\u00eb b\u00ebr\u00eb deri gjeneral\u00eb. Natyrisht, funksiononte vet\u00ebm n\u00ebse verifikohej nj\u00eb pushtim masiv, si n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast po ndodhte n\u00eb Danub me got\u00ebt. K\u00ebta mij\u00ebra burra e gra pse n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktuar vendos\u00ebn ta kalonin lumin dhe t\u2019u k\u00ebrkonin azil romak\u00ebve? \u00c7far\u00eb e kishte shtyr\u00eb nj\u00eb popull t\u00eb t\u00ebr\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmerrnin nj\u00eb emigrim masiv kaq t\u00eb rreziksh\u00ebm? P\u00ebrgjigja qe hun\u00ebt. T\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb nga Kina, t\u00eb mundur nga aft\u00ebsit\u00eb teknologjike kineze, si baruti dhe arm\u00ebt e rrethimit, ka mund\u00ebsi q\u00eb kjo hordhi kalor\u00ebsish vendos\u00ebn q\u00eb t\u00eb zbrisnin nga stepat aziatike, si Ukraina dhe Bjellorusia, duke u v\u00ebn\u00eb n\u00eb kontakt me got\u00ebt.<\/p>\n<p>Mizoria e hun\u00ebve nuk kishte shok, k\u00ebta burra me fytyra groteske pla\u00e7kisnin dhe shkat\u00ebrronin \u00e7do gj\u00eb, qen\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb nj\u00eb kamzhik, si\u00e7 do t\u00eb quhej m\u00eb pas mbreti i tyre, Atila, Kamzhiku i Zotit. Qen\u00eb kalor\u00ebs shum\u00eb t\u00eb aft\u00eb, praktikisht jetonin mbi kal\u00eb, edhe traktativat e luft\u00ebrave i diskutonin t\u00eb ulur mbi ta; thuhej se n\u00ebn shal\u00eb, gjat\u00eb kal\u00ebrimit, thanin mishin. E gjitha kjo e kishte modifikuar deri edhe qasjen e tyre, me forc\u00ebn e t\u00eb q\u00ebndruarit gjithmon\u00eb mbi kal\u00eb, ecnin t\u00eb p\u00ebrkulur. Krer\u00ebt got\u00eb tentuan t\u2019i zmbrapsnin hun\u00ebt, por nj\u00eb e nga nj\u00eb u mund\u00ebn; ja pse nga fundi i vitit 376 A.D. ju k\u00ebrkuan romak\u00ebve q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb nd\u00ebrhynin. Perandori Valente n\u00eb at\u00eb koh\u00eb kishte d\u00ebrguar pjes\u00ebn e madhe e ushtris\u00eb s\u00eb tij n\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb Perandoris\u00eb s\u00eb Per\u00ebndimit dhe p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimit persian nga lindja pa tek got\u00ebt rastin e duhur p\u00ebr t\u00eb mbushur radh\u00ebt e ushtris\u00eb s\u00eb tij. Gjeneral\u00ebve me q\u00ebndrim n\u00eb Danub i erdhi urdh\u00ebri nga lart q\u00eb t\u2019i linin t\u00eb kalonin ata njer\u00ebz: qe nj\u00eb tragjedi. Got\u00ebt, q\u00eb kishin pritur p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb vendimin e Valentes, me konsensusin e ushtar\u00ebve u derdh\u00ebn si t\u00eb t\u00ebrbuar n\u00eb uj\u00ebrat e lumit; frika se mos gjenin hun\u00ebt prapa krah\u00ebve, i nxiti manovrat dhe shum\u00eb e humb\u00ebn jet\u00ebn t\u00eb mbytur; romak\u00ebt me trapa qen\u00eb t\u00eb ngadalt\u00eb dhe shirat dim\u00ebror\u00eb e keq\u00ebsonin situat\u00ebn. N\u00eb turbullir\u00ebn e p\u00ebrgjithshme, funksionar\u00ebt romak\u00eb e ngarkuar q\u00eb t\u00eb regjistronin t\u00eb sapoardhurit e kuptuan se qen\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u2019u menaxhuar, disa ju shp\u00ebtonin kontrolleve duke fshehur arm\u00ebt, prandaj u vendos q\u00eb eskortoheshin dhe t\u2019u vendosej n\u00eb vijim fati. Me grupe t\u00eb vegj\u00ebl, got\u00ebt filluan t\u00eb rebelohen: p\u00ebrgjat\u00eb rrug\u00ebs, romak\u00ebt merrnin tribute dhe reklamonin gra e f\u00ebmij\u00eb. Klima filloi t\u00eb nxehej.<\/p>\n<p>Kjo atmosfer\u00eb u perceptua shum\u00eb mir\u00eb nga gjeneral\u00ebt romak\u00eb, q\u00eb n\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, tentuan t\u2019i eliminojn\u00eb krer\u00ebt got\u00eb p\u00ebr t\u00eb shmangur nj\u00eb revolt\u00eb, por gj\u00ebrat nuk shkuan si\u00e7 duhet, barbar\u00ebt e kuptuan tradh\u00ebtin\u00eb dhe i vran\u00eb t\u00eb gjith\u00eb: nga ai moment n\u00eb Traki g\u00ebluan pla\u00e7kitjet e got\u00ebve, q\u00eb qen\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim konstant. Duke mospasur makina lufte, nuk arrit\u00ebn t\u00eb futeshin n\u00eb qytetet e fortifikuara, k\u00ebshtu q\u00eb pla\u00e7kit\u00ebn fshatrat: ngarkonin karrocat me pla\u00e7ka dhe i d\u00ebrgonin n\u00eb kampingjet e tyre. N\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb par\u00eb, perandori Valente i dha pak r\u00ebnd\u00ebsi k\u00ebtij evenimenti, organizoi ndonj\u00eb legjion dhe i d\u00ebrgoi q\u00eb ta zgjidhnin pun\u00ebn: m\u00ebkat p\u00ebr t\u00eb q\u00eb ushtar\u00ebt romak\u00eb u mund\u00ebn t\u00eb gjith\u00eb. Problemi got zgjati p\u00ebr dy vite, m\u00eb pas dy perandor\u00eb, Valentinianin n\u00eb Rom\u00eb dhe Valentin n\u00eb Kostandinopoj\u00eb, i bashkuan forcat e tyre p\u00ebr t\u00eb tentuar t\u2019i eliminojn\u00eb p\u00ebrfundimisht got\u00ebt n\u00eb dyert e Adrianopoj\u00ebs. Rezultati qe katastrofik. Valente i kisht\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuar armiqt\u00eb e tij, me Valentinanin ende larg, perandori i Kostandinopoj\u00ebs dha urdh\u00ebr t\u00eb sulmonin: qe nj\u00eb masak\u00ebr e ushtar\u00ebve romak\u00eb. Nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e ushtris\u00eb u asgj\u00ebsua, perandori u vra; k\u00ebsaj radhe disfata qe totale. Jemi n\u00eb vitin 378 A.D. dhe pas tre shekujsh nga beteja e Teutoburgut, perandoria e Rom\u00ebs p\u00ebsoi nj\u00eb humbje t\u00eb tmerrshme t\u00eb re, nga e cila nuk do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje ta rimarr\u00eb veten.<\/p>\n<p>T\u00eb ekzaltuar nga nj\u00eb fitore kaq e papritur edhe p\u00ebr ta, got\u00ebt e lan\u00eb fush\u00ebn e betej\u00ebs dhe breda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr arrit\u00ebn n\u00eb dyert e Kostandinopoj\u00ebs. Perandoria e Lindjes nuk e kishte m\u00eb nj\u00eb ushtri, por brenda mureve qen\u00eb stacionuar disa garnizone romake; duke mos i pasur n\u00eb dispozicion makina rrethimit, got\u00ebt u vendos\u00ebn jasht\u00eb mireve, duke e mbajtur n\u00ebn gjendje shahu kryeqytetin. Kronist\u00ebt e epok\u00ebs e tregojn\u00eb k\u00ebt\u00eb rrethim duke t\u00ebrhequr n\u00eb valle garnizonin sara\u00e7en n\u00eb mbrojtje t\u00eb Kostandinopoj\u00ebs. Gjat\u00eb shekujve, romak\u00ebt fut\u00ebn shum\u00eb popullsi n\u00eb ushtrin\u00eb e tyre, midis t\u00eb cil\u00ebve edhe arab\u00eb, q\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb nuk qen\u00eb bashkuar akoma nga Profeti Muhamed. K\u00ebta njer\u00ebz t\u00eb ardhur nga shkret\u00ebtira, kal\u00ebronin gjysm\u00eb lakuriq dhe nuk kishin m\u00ebshir\u00eb p\u00ebr armikun. Megjith\u00ebse duke njer\u00ebz trima dhe sypatrembur, got\u00ebt u gjend\u00ebn duke p\u00ebrballuar furi t\u00eb etura p\u00ebr gjak n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fkal\u00ebs, nj\u00eb mizori q\u00eb vet\u00ebm hun\u00ebt e pat\u00ebn njohur dhe q\u00eb i kapi gafil. Njer\u00ebzit e shkret\u00ebtir\u00ebs e p\u00ebrfunduan me sukses detyr\u00ebn e tyre dhe i p\u00ebrzun\u00eb nga kryeqyteti i Lindjes pushtuesit barbar\u00eb.<\/p>\n<p>Ky eveniment nxjerr n\u00eb drit\u00eb unaz\u00ebn lidh\u00ebse midis evenimenteve t\u00eb Adrianopoj\u00ebs dhe atyre t\u00eb Poitiers: arab\u00ebt n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb kohore i shohim si mercenar\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb, nuk e njohin akoma fen\u00eb islamike, religjioni i vet\u00ebm i madh \u00ebsht\u00eb kristianizmi n\u00eb t\u00eb cilin barbar\u00ebt qen\u00eb konvertuar. Shekuj m\u00eb pas, nd\u00ebrsa bota europiane ishte n\u00eb vorbull\u00ebn e Mesjet\u00ebs s\u00eb Sip\u00ebrme, Profeti nisi divulgimin e kredos islamike dhe ato tribu arabe t\u00eb shp\u00ebrndara aty k\u00ebtu n\u00ebp\u00ebr shkret\u00ebtir\u00eb u bashkuan n\u00ebn drejtimin e kalif\u00ebve dhe filluan avancimin e tyre drejt Europ\u00ebs. Jemi n\u00eb fillimet e shekullit t\u00eb VII A.D., kal\u00ebrimi i arab\u00ebve drejt Poitiers qe mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs: me vdekjen e Muhamedit n\u00eb viti 632 A.D., kalif\u00ebt e nd\u00ebrmorr\u00ebn vepr\u00ebn e islamizimit t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb njohur deri m\u00eb at\u00ebhere me p\u00ebrdorimin e shpat\u00ebs. Brenda pak kohe, qytetet prreth Arabis\u00eb ran\u00eb nj\u00ebri pas tjetrit; Damasku, Cezarea, Tripoli, Qipro qen\u00eb nd\u00ebr t\u00eb parat q\u00eb u pushtuan. Arrit\u00ebn t\u00eb pushtonin edhe pjes\u00eb t\u00eb Turqis\u00eb, duke u shtyr\u00eb deri n\u00eb Kostandinopoj\u00eb, por perandori Konstandin i IV i mundi. T\u00eb bllokuar n\u00eb Bosfor, rifilluan t\u00eb marshojn\u00eb drejt Afrik\u00ebs dhe pasi pat\u00ebn pushtuar Tunizin\u00eb, Algjerin\u00eb dhe Marokun, kaluan Ngushtic\u00ebn e Gjibraltarit dhe n\u00eb viti 712 A.D. Spanja qe n\u00ebn dominimin e Gjysm\u00ebh\u00ebn\u00ebs.<\/p>\n<p>Arab\u00ebt gjet\u00ebn pak rezistenc\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb rrug\u00ebtimit drejt Europ\u00ebs; shum\u00eb territore qen\u00eb n\u00ebn kontrollin bizantin dhe n\u00eb menaxhimin e tyre kryen gabime. Vendosja e taksimeve t\u00eb m\u00ebdha n\u00ebnshtetasve dhe rekrutimi i mercenar\u00ebve arab\u00eb, b\u00ebri q\u00eb ushtar\u00ebt t\u2019ua hapnin dyert bashk\u00ebkombasve t\u00eb tyre nd\u00ebrsa populli n\u00eb fest\u00eb i priste si shp\u00ebtimtar\u00eb. P\u00ebrdorimi i forc\u00ebs qe instrumenti p\u00ebr ta divulguar besimin islamik, po \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u th\u00ebn\u00eb se arab\u00ebt qen\u00eb nj\u00eb popull tolerues, respektonin ligjet dhe lirin\u00eb e kultit, n\u00ebse nuk konvertoheshe, mjaftoheshe me pagimin e nj\u00eb takse. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, fakti q\u00eb pat\u00ebn asimiluar kaq shum\u00eb popuj i afroi k\u00ebta njer\u00ebz t\u00eb vrazhd\u00eb t\u00eb shkret\u00ebrir\u00ebs me dijet e bot\u00ebs greke duke i dehur me filozofi, art dhe shkenc\u00eb. Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb shekuj qen\u00eb ata q\u00eb shpik\u00ebn algjebr\u00ebn, numrin 0, n\u00eb fush\u00ebn e kimis\u00eb distiluesin, n\u00eb Damask themeluan n\u00eb vitin 707 A.D. spitalin e par\u00eb dhe biologu Gebir qe i pari q\u00eb analizoi fe\u00e7en dhe gjakun. E gjitha kjo nuk ishte kaq e mir\u00ebqen\u00eb, mjafton t\u00eb mendosh se p\u00ebrpara ardhjes s\u00eb tyre bota per\u00ebndimore kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb nj\u00eb injoranc\u00eb t\u00eb madhe, thuajse askush nuk i njohte m\u00eb filozof\u00ebt e lasht\u00eb dhe shkollat nuk ekzistonin m\u00eb; as gjuha nuk i kishte mbijetuar, nj\u00eb grumbull gjuh\u00ebsh barbare duhej ta gjenin inkuadrimin e tyre n\u00eb di\u00e7ka q\u00eb ngjante me nj\u00eb gjuh\u00eb. Kur arab\u00ebt shkuan n\u00eb Spanj\u00eb, visigot\u00ebt mbet\u00ebn t\u00eb mrekulluar nga k\u00ebta njer\u00ebz q\u00eb kal\u00ebronin me veshje t\u00eb mira t\u00eb shoq\u00ebruara nga gra shum\u00eb t\u00eb bukura, t\u00eb stolisura me gur\u00eb t\u00eb \u00e7muar dhe xhevahirate, pas romak\u00ebve, nj\u00eb qytet\u00ebrim tjet\u00ebr konfrontohej me bot\u00ebn barbare. Me t\u00eb ardhur n\u00eb Spanj\u00eb, e kapn me leht\u00ebsi edhe jugun e Franc\u00ebs, duke arritur n\u00eb vitin 732 A.D., n\u00eb Poitiers. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dat\u00eb dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, pas Adrianopoj\u00ebs, nj\u00eb betej\u00eb e re midis dy qytet\u00ebrimeve do t\u00eb sh\u00ebnonte fatin e Europ\u00ebs.<\/p>\n<p>Menj\u00ebher\u00eb aleat\u00eb me arab\u00ebt, frank\u00ebt nuk e pan\u00eb me sy t\u00eb mir\u00eb avancimin e tyre n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs dhe \u00ebsht\u00eb k\u00ebtu q\u00eb hyn n\u00eb loj\u00eb komandanti i vyer Karl, i mbiquajtur \u00c7eki\u00e7i, ka mund\u00ebsi prej impaktit t\u00eb tij n\u00eb betej\u00eb; me pak fjal\u00eb, i shkoi n\u00eb ndihm\u00eb Odonit t\u00eb Akuitanis\u00eb dhe formoi nj\u00eb ushtri me frank\u00eb, latin\u00eb, aleman\u00eb, vullnetar\u00eb sakson\u00eb, xhepid\u00eb dhe kalor\u00ebs visigot\u00eb. Qe n\u00eb strateg i aft\u00eb, duke zgjedhur ta pozicionoj\u00eb ushtrin\u00eb n\u00eb lidhjen e dy lumenjve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb xhirohej, duke e rreshtuar k\u00ebmb\u00ebsorin\u00eb e armatosur me heshta dhe korraca t\u00eb r\u00ebnda, n\u00eb nj\u00eb bllok unik qendror, t\u00eb mbrojtur nga an\u00ebt nga kalor\u00ebsia; e dinte se duke b\u00ebr\u00eb k\u00ebshtu trupat arabe do t\u00eb p\u00ebrplasnin turinjt\u00eb kund\u00ebr murit t\u00eb tij t\u00eb korracuar. Nj\u00eb avantazh tjet\u00ebr q\u00eb kishte Karli ishte ai i disponimit t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb m\u00ebdhenj e t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm, t\u00eb m\u00ebsuar me p\u00ebrplasjen fizike dhe t\u00eb pajisur me arm\u00eb t\u00eb r\u00ebnda, sigurisht jo t\u00eb krahasuesh\u00ebm m\u00eb luft\u00ebtar\u00ebt arab\u00eb, t\u00eb shkurt\u00ebr dhe me armatura praktikisht joekzistente. N\u00eb kund\u00ebrp\u00ebrgjigje, gjenerali arab Abd al-Ra\u1e25m\u0101n al-Gh\u0101fiq\u012b se rreshtoi kalor\u00ebsin\u00eb e tij n\u00eb form\u00eb gjysm\u00ebh\u00ebne, k\u00ebmb\u00ebsor\u00ebt e nd\u00ebrprer\u00eb nga disa reparte t\u00eb kalor\u00ebsis\u00eb s\u00eb leht\u00eb dhe n\u00eb an\u00ebt e rreshtimit pozicionoi disa reparte me gamile, duke e ditur se era fort\u00eb e tyre do t\u2019i hutonte kalor\u00ebsit frank\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb moment, n\u00eb tetorin e 732 A.D. nuk po p\u00ebrlesheshin vet\u00ebm dy qytet\u00ebrime, por dy religjione t\u00eb m\u00ebdha monoteiste; n\u00ebse bota kristiane e konceptonte fen\u00eb me Trinin\u00eb dhe adhurimin e shenjtor\u00ebve, p\u00ebr arab\u00ebt gjith\u00e7ka shikohej si herezi, ata q\u00eb n\u00eb fakt donin zotin e vet\u00ebm Allah, duke adhuruar n\u00ebp\u00ebrmjet m\u00ebsimeve t\u00eb profetit t\u00eb tij Muhamed. Pasi jan\u00eb p\u00ebrballur p\u00ebr rreth nj\u00eb jav\u00eb, t\u00eb dy ushtrit\u00eb arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrplasjen vendimtare; kalor\u00ebsia arabe i ndesh me k\u00ebmb\u00ebsorin\u00eb e fuqishme t\u00eb frank\u00ebve q\u00eb i rezistoi impaktit. Sara\u00e7en\u00ebt, duke mos mundur t\u2019i rezistonin konfrontimit fizik, u shtir sikur u t\u00ebrhoq, por Karli nuk e h\u00ebngri dhe i la trupat e tij t\u00eb ndaluara n\u00eb pozicionet e tyre; \u00e7do her\u00eb q\u00eb mysliman\u00ebt niseshin t\u00eb ngarkuar, muri i mburojave i dob\u00ebsonte dhe kur erdhi momenti, Karli i dha urdh\u00ebrin Odonit t\u00eb Akuitanis\u00eb, q\u00eb ishte fshehur me kalor\u00ebsin\u00eb e tij n\u00eb pyll, t\u00eb niste sulmin: qe nj\u00eb masak\u00ebr. Arab\u00ebt u kap\u00ebn gafil dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb kalor\u00ebsia e frank\u00ebve avancoi duke i shpartalluar mij\u00ebrat e armiqve, deri edhe gjenerali Abd al-Ra\u1e25m\u0101n al-Gh\u0101fiq\u012b e humbi jet\u00ebn. Kronist\u00ebt e epok\u00ebs e ripag\u00ebzuan rrug\u00ebn romake n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn u zhvillua masakra si rruga e martir\u00ebve. Arab\u00ebt u zmbraps\u00ebn p\u00ebrtej Pirenejve dhe ka mund\u00ebsi, n\u00ebse n\u00eb dit\u00ebt e sotme europian\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb b\u00ebr\u00eb synet dhe nuk i besojn\u00eb islamit, me siguri ia detyrojn\u00eb betej\u00ebs s\u00eb Poitiers; n\u00ebse muri frank nuk do t\u00eb kishte rezistuar, n\u00eb Europ\u00ebn e shekullit t\u00eb VIII A.D. nuk do t\u00eb kishte pasur ushtri tjet\u00ebr t\u00eb aft\u00eb q\u00eb t\u2019i kund\u00ebrvihej avancimit sara\u00e7en. T\u00eb ndodhur n\u00eb Spanj\u00eb, mysliman\u00ebt qen\u00eb p\u00ebr shekuj t\u00eb t\u00ebr\u00eb terrori i deteve, duke sulmuar shum\u00eb her\u00eb brigjet italiane dhe duke pushtuar Si\u00e7ilin\u00eb, duke e ndaluar p\u00ebrfundimisht ekspansionin n\u00eb Kontinentin e Vjet\u00ebr. Gjat\u00eb shekujve i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb pak r\u00ebnd\u00ebsi k\u00ebtyre betejave, por n\u00eb epok\u00ebn moderne, sidomos ajo e Poitiers, \u00ebsht\u00eb par\u00eb si momenti n\u00eb t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb vendosur fati i bot\u00ebs. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb, Adrianopoja dekretoi fundin e nj\u00eb sistemi t\u00eb vet\u00ebm t\u00eb madh dhe i hapi port\u00ebn lindjes s\u00eb shteteve t\u00eb ardhshme europiane.<\/p>\n<p>(nga <em>Tuttostoria<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ka evenimente n\u00eb historin\u00eb e njeriut q\u00eb kan\u00eb sh\u00ebnuar p\u00ebrgjithmon\u00eb rrjedh\u00ebn e ngjarjeve. Vendimi i nj\u00eb individi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, n\u00eb nj\u00eb rrethan\u00eb t\u00eb caktuar, mund t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb t\u00eb ardhmen e shum\u00eb njer\u00ebzve; kjo qe, pa dijenin\u00eb e tyre fati i perandorit romak t\u00eb Lindjes, Valente, dhe i luft\u00ebtarit frank, Karl \u00c7eki\u00e7i. K\u00ebta dy njer\u00ebz kan\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":42295,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-42294","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42294"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42294\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42295"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}