{"id":42836,"date":"2023-04-07T08:48:00","date_gmt":"2023-04-07T08:48:00","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=42836"},"modified":"2023-04-07T08:48:00","modified_gmt":"2023-04-07T08:48:00","slug":"viktor-bout-i-ringjallur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/04\/07\/viktor-bout-i-ringjallur\/","title":{"rendered":"Viktor Bout i ringjallur"},"content":{"rendered":"<p><strong>Rikthimi i \u201ctrafikantit t\u00eb vdekjes\u201d\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Jan\u00eb disa personalitete q\u00eb do t\u00eb ken\u00eb gjithmon\u00eb rreth vetes nj\u00eb aureol\u00eb misteri, pavar\u00ebsisht nga sa hetime mund t\u2019ju b\u00ebhen apo sa supozime ose <em>rumors<\/em> dalin n\u00eb vite. Nj\u00eb shembull i shk\u00eblqyer \u00ebsht\u00eb Viktor Bout, trafikant i njohur arm\u00ebsh koh\u00ebt e fundit i kthyer n\u00eb liri. Shum\u00eb njer\u00ebzve ky em\u00ebr nuk u thot\u00eb asgj\u00eb, megjithat\u00eb ai mbetet nj\u00eb prej personazheve q\u00eb indirekt ka kontribuar n\u00eb plazmimin e bo\u00ebs ku jetojm\u00eb sot. Kurse t\u00eb pakt\u00ebt q\u00eb e njohin k\u00ebt\u00eb em\u00ebr dijn\u00eb edje se me figur\u00ebn e tij \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzuar filmi i njohur me Nicolas Cage <em>Lord of War<\/em>, em\u00ebr i atribuar pik\u00ebrisht gjat\u00eb viteve t\u00eb tij t\u00eb aktivitetit. Duke qen\u00eb se tani Bout \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb liri n\u00eb vijim t\u00eb nj\u00eb shk\u00ebmbimi t\u00eb burgosurish midis Rusis\u00eb dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara, \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebazkonisht interesante t\u00eb kuptohet se kush \u00ebsht\u00eb ky personazh dhe \u00e7far\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00ebse do t\u00eb kthehej n\u00eb aktivitet.<\/p>\n<p>Le t\u00eb nisemi nga nj\u00eb kuad\u00ebr i p\u00ebrgjithsh\u00ebm. Sot informacionet q\u00eb kemi p\u00ebr Viktor Bout jan\u00eb si gur\u00ebt e nj\u00eb enigme me dimensione t\u00eb ndryshueshmeq\u00eb ndryshojn\u00eb form\u00eb apo ngjyr\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb kujt i mban n\u00eb dor\u00eb. P\u00ebr sa \u00ebsht\u00eb e tentueshme, ende sot nuk ka nj\u00eb ide sesa shkon pasuria e grumblluar nga trafikanti i arm\u00ebve n\u00eb vite. Sipas t\u00eb gjitha probabiliteteve flitet p\u00ebr qindra milion dollar\u00eb, por nuk mund t\u00eb jesh i sigurt\u00eb. Sikur edhe vet\u00ebm gjysma e akuzave dhe e z\u00ebrave p\u00ebr llogari t\u00eb tij t\u00eb jen\u00eb t\u00eb bazuara, Bout do t\u00eb furnizonte <em>de facto <\/em>t\u00eb gjitha konfliktet e armatosura midis fillimviteve \u201890 dhe fundviteve 2000 n\u00eb glob, kjo e konsideruar natyrisht se aktiviteti i tij ka pushuar s\u00ebekzistuari pas arrestimit t\u00eb tij n\u00eb 2008. Posedues sipas <em>UN Security Council Committee<\/em> p\u00ebr Liberin\u00eb i t\u00eb pakt\u00ebm 4 pashaportave, Bout \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i famsh\u00ebm pse ka eksportuar nj\u00eb num\u00ebr pakidermik AK-47 n\u00eb xhiro n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb, aq sa t\u2019i jepej nofka e \u201cZotit t\u00eb Luft\u00ebs\u201d apo \u201cTreg\u00ebtarit t\u00eb Vdekjes\u201d. N\u00eb vijim t\u00eb pranis\u00eb s\u00eb Kalashnikov n\u00eb teatrat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb luftimeve, \u00ebsht\u00eb maturuar n\u00eb vite bindja se viktimat e AK-47 nga 1945 e m\u00eb pas e kalojn\u00eb shum\u00eb t\u00eb vdekurit e shkaktuar nga t\u00eb gjitha epidemit\u00eb, luft\u00ebrat dhe kataklizmat natyrale t\u00eb ndodhura n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit. Nj\u00eb vler\u00ebsim i till\u00eb \u00ebsht\u00eb i pamundur t\u00eb verifikohet natyrisht, por n\u00ebse sa \u00ebsht\u00eb shkruar m\u00eb sip\u00ebr t\u00eb ishte m\u00eb s\u00eb largu e besueshme \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e mundur q\u00eb Viktor Bout ka mbi nd\u00ebrgjegjen e tij nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh viktimash.<\/p>\n<p>Viktor Anatolyevich Bout lindi n\u00eb 1967 n\u00eb Dushanbe, kryeqyteti i Taxhikistanit, nga nj\u00eb n\u00ebn\u00eb llogaritare dhe baba mekanik. Sipas inteligjenc\u00ebs angleze dhe jugafrikane, familja ishte me etni ukrainase, megjithat\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb arritur kurr\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktohet me siguri. Rritet me v\u00ebllain Sergei n\u00eb nj\u00eb familje ateiste, gj\u00eb q\u00eb rezultonte normale gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb Bashkimit Sovjetik megjith\u00ebse Bout ndodheshin n\u00eb nj\u00eb vend me shumic\u00eb myslimane. Vitet e rinis\u00eb jan\u00eb praktikisht t\u00eb panjohura dhe nga ajo pak q\u00eb dihet, Bout, i apasionuar qysh nga mosha e njom\u00eb p\u00ebr gjuh\u00eb, vendos t\u00eb frekuentoj\u00eb Institutin Ushtarak t\u00eb Gjuh\u00ebve t\u00eb Huaja t\u00eb Mosk\u00ebs. Ky pasion i tij e b\u00ebn qysh t\u00eb ri t\u00eb dij\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb lart\u00eb gjuh\u00ebsh, midis t\u00eb cilave portugalisht, anglisht, arabisht, farsi, fr\u00ebngjisht, esperanto, yzbek\u00e7e dhe disa gjuh\u00eb afrikane. Pik\u00ebrisht fal\u00eb k\u00ebsaj dijeje t\u00eb thell\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebve, n\u00eb vitet \u201980 zhvillon aktivitetin e p\u00ebrkthyesit n\u00eb Angol\u00eb dhe Mozambik p\u00ebr disa muaj n\u00eb m\u00ebshtetje t\u00eb forcave prosovjetike n\u00eb terren.<\/p>\n<p>Thuhet se n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast u njoh me Igor Se\u00e7in, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb agjent i KGB dhe sot nj\u00eb prej k\u00ebshilltar\u00ebve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb Putinit, si edhe CEO s\u00eb Rosneftit, nj\u00eb prej kompanive kryesore, n\u00eb mos kryesorja, petrolifere ruse. Faktikisht, nd\u00ebr vite Se\u00e7in e ka mbuluar dhe ndihmuar fuqish\u00ebm Bout n\u00eb trafiqet e tij duke i sponsorizuar me kontaktet e tij afrikan\u00eb. P\u00ebr sa kjo hipotez\u00eb mund t\u00eb duket e besueshme, akoma sot t\u00eb dy pohojn\u00eb se nuk njihen dhe natyrisht \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb provohet nj\u00eb lidhje direkte. Me r\u00ebnien e Bashkimit Sovjetik, Bout lirohet n\u00eb 1991, la mund\u00ebsi me grad\u00ebn e n\u00ebnkolonelit. Mbi karrier\u00ebn ushtarake t\u00eb Bout ka teori t\u00eb ndryshme. Faktikisht ka q\u00eb pohojn\u00eb se grada e m\u00ebsip\u00ebrme \u00ebsht\u00eb marr\u00eb n\u00eb ushtri, nd\u00ebrsa ka q\u00eb pohojn\u00eb se \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb major n\u00eb GRU, t\u00eb tjer\u00eb akoma se \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb oficer n\u00eb KGB apo n\u00eb aviacion. Midis hipotezave t\u00eb shumta, m\u00eb e besueshmja \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb do ta nxirrte Bout se ka milituar n\u00eb forcat ajrore sovjetike, sidomos prej njohjes s\u00eb thell\u00eb t\u00eb avion\u00ebve q\u00eb m\u00eb pas do t\u2019i shfryt\u00ebzonte si biznesmen n\u00eb trafikun bot\u00ebror t\u00eb arm\u00ebve.<\/p>\n<p>N\u00eb fillimvitet \u201990 vendet q\u00eb kishin qen\u00eb pjes\u00eb e Bashkimit Sovjetik qen\u00eb krejt\u00ebsisht n\u00eb r\u00ebnie t\u00eb lir\u00eb nga pik\u00ebpamja administrative e ushtarake dhe Bout e shfryt\u00ebzon k\u00ebt\u00eb faktor n\u00eb favorin e tij. Qindra avion\u00eb mbet\u00ebn t\u00eb pap\u00ebrdorur n\u00eb pistat e ngritjes, pa nj\u00eb shtet qendror q\u00eb t\u2019i d\u00ebrgonte n\u00eb mision apo banalisht edhe vet\u00ebm p\u00ebr t\u2019ju programuar mir\u00ebmbajtjen. K\u00ebshtu Bout vendos t\u00eb blej\u00eb modele t\u00eb ndryshme me \u00e7mime t\u00eb lira, edhe fal\u00eb kontakteve t\u00eb tij n\u00eb sferat ushtarake, duke arritur t\u00eb blej\u00eb 3 avion\u00eb Antonov t\u00eb vjet\u00ebr p\u00ebr m\u00eb pak se 40000 dollar\u00eb p\u00ebr avion. N\u00ebse ka leht\u00ebsi n\u00eb gjetjen e avion\u00ebve, \u00ebsht\u00eb akoma m\u00eb e leht\u00eb t\u00eb gjej\u00eb pilot\u00ebt. Me rrogat e pamarra prej disa muajsh, Bout arrin t\u00eb angazhoj\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb caktuar pilot\u00ebsj p\u00ebr t\u00eb realizuar flot\u00ebn e tij t\u00eb re t\u00eb avion\u00ebve. Konsiderohet se n\u00eb kulmin e karrier\u00ebs s\u00eb tij, Bout posedon midis 40 dhe 60 avion\u00ebve n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb globit. P\u00ebr t\u00eb shmangur syt\u00eb kureshtar\u00eb, mjetet regjistroheshin shpesh n\u00eb vende me normative t\u00eb dh\u00ebna n\u00eb faktin e certifikatave t\u00eb prejardhjes dhe origjin\u00ebs, si Republika e Afrik\u00ebs Qendrore dhe Guiena Ekuatoriale. N\u00eb t\u00eb gjitha vitet e aktivitetit t\u00eb tij, shoq\u00ebria e vetme q\u00eb do t\u2019i njihet Bout \u00ebsht\u00eb <em>Air Cess<\/em>, e regjistruar n\u00eb Liberi m\u00eb 1995. P\u00ebrve\u00e7 avion\u00ebve, gj\u00ebja tjet\u00ebr q\u00eb Bout arrin ta gjej\u00eb krejt\u00ebsisht t\u00eb paprekur jan\u00eb arsenalet sovjetike. Magazina t\u00eb t\u00ebra t\u00eb orientuara drejt nj\u00eb lufte me Shtetet e Bashkuara q\u00eb nuk ka ndodhur kurr\u00eb mbesin praktikisht t\u00eb paruajtura, n\u00eb m\u00ebshir\u00ebn e kujt ofron m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u2019i bler\u00eb. Kjo do t\u00eb b\u00ebhet pik\u00ebnisja e Bout trafikant: miliona fishek\u00eb, pistoleta granata, raketa, por edhe raketa t\u00eb drejtuara, helikopter\u00eb sulmues dhe shikues nate. K\u00ebshtu oferta \u00ebsht\u00eb gati p\u00ebr t\u2019u shp\u00ebrndar\u00eb, tani ka nevoj\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr k\u00ebrkes\u00ebn.<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmjet pilot\u00ebve dhe t\u00eb orekseve t\u00eb klient\u00ebve t\u00eb saj, Bout arrin t\u00eb heq\u00eb rruga ajrore misterioze q\u00eb e \u00e7ojn\u00eb t\u00eb furnizoj\u00eb arm\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha konfliktet e m\u00ebdha t\u00eb viteve \u201990 n\u00eb Afrik\u00eb. Flitet p\u00ebr furnizime ndaj t\u00eb dy rreshtimeve n\u00eb Nigeri, n\u00eb konfliktin n\u00eb Angol\u00eb apo n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb thelluar n\u00eb luft\u00ebrat n\u00eb Sudan e n\u00eb Kongo apo regjimit t\u00eb Gheddafi n\u00eb Libi. Ka hyr\u00eb n\u00eb histori raporti q\u00eb Bout ka pasur n\u00eb vite me diktatorin liberian Charles Taylor, duke bler\u00eb deri nj\u00eb vil\u00eb af\u00ebr rezidenc\u00ebs presidenciale. Taylor e ka paguar gjithmon\u00eb llogarin\u00eb e tij t\u00eb arm\u00ebve n\u00eb diamant\u00eb t\u00eb trafikuar paligjshm\u00ebrisht nga Sierra Leone, n\u00eb ato vite n\u00ebn embargo t\u00eb fort\u00eb. I famsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb imazhi i f\u00ebmij\u00ebve ushtar\u00eb t\u00eb dehur me substanca droge dhe n\u00eb dor\u00eb nj\u00eb AK-47 n\u00ebn urdh\u00ebrat e forcave t\u00eb Taylor.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto vite shum\u00eb prej vendeve t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb konflikte jan\u00eb ende sot zona t\u00eb pasura nxjerrje mineralesh, motiv p\u00ebr t\u00eb cilin Bout konsiderohet se ka qen\u00eb i shtyr\u00eb nga fuqi t\u00eb huaja dhe per\u00ebndimore t\u00eb furnizojn\u00eb k\u00ebt\u00eb apo at\u00eb pal\u00eb n\u00eb konflikt, sa p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb avantazhe afatgjata nga nxjerrja e rezervave n\u00eb vendet relative. Me koh\u00eb Bout u b\u00eb nj\u00eb ekspert n\u00eb shkeljen e embargove t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara lidhur me trafikun e arm\u00ebve. Midis udh\u00ebtimeve konsiderohet se ka pasur disa edhe n\u00eb Afganistan, edhe pse pas th\u00ebnies s\u00eb Bout vet\u00eb ai nuk do t\u00eb mbante raporte me al Qaeda apo Usama bin Laden. \u00cbsht\u00eb mjaft e besueshme n\u00eb fakt q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb arm\u00eb qeveris\u00eb p\u00ebrpara asaj talibane, duke shkuar k\u00ebshtu t\u00eb furnizoj\u00eb edhe at\u00eb q\u00eb do t\u00eb b\u00ebhej Aleanca e Veriut e komanduar nga Ahmad Shah Massoud, duke marr\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim nj\u00eb pranim t\u00eb mundur nga ana e Uashingtonit. Nj\u00eb teat\u00ebr tjet\u00ebr ku mendohet se Bout \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb \u00ebsht\u00eb ai i luft\u00ebrave jugosllave, ku i ka furnizuar arm\u00eb forcave boshnjake, edhe pse gj\u00ebja \u00ebsht\u00eb praktikisht e pamundur p\u00ebr t\u2019u provuar.<\/p>\n<p>Apogjeu i karrier\u00ebs kriminale t\u00eb Bout e ka nga fundvitet \u201990 dhe n\u00eb fillimvitet 2000. K\u00ebtu shikohet i p\u00ebrfshir\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb akoma n\u00eb Kongo, ashtu si me Hizballahun n\u00eb Liban, s\u00ebrish me Gheddafi dhe edhe n\u00eb luft\u00ebrat e terrorit amerikan t\u00eb nisura n\u00eb Lindjen e Mesme. N\u00eb k\u00ebto vite Bout sheh nj\u00eb rritje vendimtare n\u00eb d\u00ebrgimet e tij de nj\u00ebherazi nj\u00eb rritje t\u00eb v\u00ebmendjes kundrejt tij nga ana e Kombeve t\u00eb Bashkuara dhe t\u00eb autoriteteve amerikane. Faktikisht n\u00eb 2000 emri Viktor Bout p\u00ebrmendet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb pran\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara me akuz\u00ebn e trafikut t\u00eb paligjsh\u00ebm t\u00eb arm\u00ebve. Lidhja me armatimet vjen nga fakti q\u00eb avion\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb tij apo gjith\u00ebsesi t\u00eb \u00e7ojn\u00eb tek ai n\u00ebp\u00ebrmjet rrug\u00ebsh t\u00eb ndryshme, do t\u00eb shikoheshin shuml her\u00eb t\u00eb uleshin n\u00eb zona lufte dhe t\u00eb shkarkoheshin armatime. Nga 2001 e k\u00ebtej aktivitetet e tij do t\u00eb mbaheshin m\u00eb shum\u00eb n\u00ebn kontroll, me nj\u00eb monitorim t\u00eb vazhduesh\u00ebm dhe me d\u00ebrgesa m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u mbajtur t\u00eb sigurta. Bout strehohet k\u00ebshtu n\u00eb Rusi, ku e di se qeveria v\u00ebshtir\u00eb se do t\u2019ia jepte ekstradimin n\u00eb rast kapjeje.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, p\u00ebr sa hetimet mbi t\u00eb vazhdojn\u00eb, qeverit\u00eb dhe institucionet e ndryshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk arrijn\u00eb (ose nuk duan) t\u00eb formalizojn\u00eb aktakuza t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme kundrejt tij, duke e katandisur k\u00ebshtu n\u00eb nj\u00eb mandat t\u00eb thjesht\u00eb p\u00ebr riciklim parash\u00eb t\u00eb pista. P\u00ebr ironi t\u00eb fatit, pik\u00ebrisht kur pran\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara dhe Interpolit emri i tij fillon t\u00eb jet\u00eb midis prioriteteve, Bout nis t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb me qeverin\u00eb e Shteteve t\u00eb Bahskuara p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar arm\u00eb n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Irak. Vler\u00ebsohet se midis viteve 2003 e 2004 Viktor Bout ka kryer m\u00eb shum\u00eb se 1000 fluturime mbi Bgadad duke \u00e7uar \u00e7do lloj arme. N\u00eb 2007 nj\u00eb investigim i <em>Los Angeles Times<\/em> tregon sesi Bout \u00ebsht\u00eb paguar 60 milion dollar\u00eb nga autoritetet amerikane p\u00ebr transportet e tij n\u00eb Irak n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb forcave t\u00eb koalicionit.<\/p>\n<p>Por n\u00eb 2005 ndodh nj\u00eb ndryshim kursi. Faktikisht Viktor Bout futet n\u00eb list\u00ebn e zez\u00eb t\u00eb qeveris\u00eb amerikane, e cila fillon ta k\u00ebrkoj\u00eb aktivisht p\u00ebr ta arrestuar dhe p\u00ebr t\u2019i ndaluar trafiqet. Q\u00eb kjo ka qen\u00eb nj\u00eb tentativ\u00eb p\u00ebr t\u00eb shpt\u00ebuar nga nj\u00eb personalitet jokomod me q\u00ebllime pune apo se ka qen\u00eb etja e Bout p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb m\u00eb i duksh\u00ebm n\u00eb skenarin nd\u00ebrkomb\u00ebtar, nuk do ta dijm\u00eb kurr\u00eb, por \u00ebsht\u00eb simbolik fakti q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb caktuar t\u00eb karrier\u00ebs s\u00eb tij, Bout ka qen\u00eb si <em>defense contractor<\/em> p\u00ebr Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb, ashtu edhe i k\u00ebrkuari num\u00ebr nj\u00eb nga autoritetet federale dhe \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht nga 2005 q\u00eb Bout nuk shikohet m\u00eb jasht\u00eb nga Rusia, por vet\u00ebm n\u00eb restorantet dhe n\u00eb hotelet m\u00eb t\u00eb shtrenjta t\u00eb Mosk\u00ebs. N\u00eb vitet e m\u00ebpas\u00ebm Bout e shikon rrethin t\u2019i shtr\u00ebngohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb rreth vetes, deri kur 2007 DEA (<em>Drug Enforcement Administration<\/em>, agjencia antidrog\u00eb amerikane) k\u00ebrkon ta fus\u00eb n\u00eb kurth trafikantin n\u00eb Bukuresht, duke e t\u00ebrhequr p\u00ebr nj\u00eb furnizim t\u00eb supozuar prej 20 milion dollar\u00ebsh p\u00ebr FARC kolumbian. Bout e nuhat kurthin dhe nuk paraqitet n\u00eb takim.<\/p>\n<p>M\u00eb 2008 kontaktohet p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn afer\u00eb dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast demonstrohet i interesuar dhe spostohet nga Rusia. Ulet n\u00eb Bangkok t\u00eb Tajland\u00ebs ku e kryen traktativ\u00ebn me bler\u00ebsit, t\u00eb cil\u00ebt megjithat\u00eb rezultojn\u00eb agjent\u00eb n\u00ebn mbulim t\u00eb DEA dhe t\u00eb autoriteteve tajlandeze, ku u reziston provokimeve dhe kushteve mjedisore t\u00eb tmerrshme ku gjendet.\u00a0 Pas pak muajsh spostohet n\u00eb nj\u00eb qeli t\u00eb vog\u00ebl ku q\u00ebndron deri n\u00eb 2010. Lajmit t\u00eb arrestimit t\u00eb Bout, diplomacit\u00eb shtet\u00ebrore kan\u00eb l\u00ebvizur menj\u00ebher\u00eb p\u00ebr t\u2019i siguruar ekstradimin. N\u00ebse nga nj\u00ebra an\u00eb ministri i Jasht\u00ebm rus Lavrov e ka cil\u00ebsuar arrestimin e Bout si t\u00eb \u201cmotivuar politikisht\u201d, nga ana tjet\u00ebr autoritetet amerikane kan\u00eb mbajtur nj\u00eb fsheht\u00ebsi m\u00eb t\u00eb madhe, por duke operuar gjith\u00ebsesi aktivisht p\u00ebr ta ekstraduar n\u00eb Shtetet e Bashkuara. Gjat\u00eb traktativave thuhet se rus\u00ebt qen\u00eb gati t\u00eb ulnin edhe pmimin e naft\u00ebs n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb nj\u00eb l\u00ebshimi t\u00eb tij, nd\u00ebrsa amerikan\u00ebt nga ana e tyre do ta l\u00ebshonin me nj\u00eb marr\u00ebveshje mbi armatimet. Frik\u00ebsohej ve\u00e7 t\u00eb tjerash se mos Bout mund t\u00eb l\u00ebshohej papritmas p\u00ebr shkak t\u00eb pranis\u00eb s\u00eb elementeve korruptive, si brenda autoriteteve tajlandeze, ashtu edhe brenda vet\u00eb DEA, frik\u00ebra t\u00eb v\u00ebrtetuara nga disa fajla t\u00eb botuara nga Wikileaks n\u00eb 2010.<\/p>\n<p>Pas traktativash t\u00eb shumta, m\u00eb 6 n\u00ebntor t\u00eb 2010, Viktor Bout eskortohet nga 50 agjent\u00eb p\u00ebr t\u2019u ekstraduar n\u00eb Shtetet e Bashkuara pa u lajm\u00ebruar pala ruse. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb shum\u00eb analist\u00eb menduar se presionet p\u00ebr ta pasur Bout qen\u00eb kryesisht t\u00eb lidhura me njohjen e madhe t\u00eb tij t\u00eb makin\u00ebs s\u00eb furnizimit ushtarak rus dhe k\u00ebshtu se donin t\u2019i nxirrnin sa m\u00eb shum\u00eb informacion t\u00eb ishte e mundur. Nga ana tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb edhe teoria sipas s\u00eb cil\u00ebs Shtetet e Bashkuara kishin vet\u00ebm frik\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr sekretet amerikane t\u00eb poseduara nga Bout dhe se donin t\u00eb ishin k\u00ebshtu t\u00eb sigurt\u00eb se mos k\u00ebt\u00eb binin n\u00eb duart e gabuara.<\/p>\n<p>Me t\u00eb arritur n\u00eb New York fillon menj\u00ebher\u00eb procesi ndaj trafikantit m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm t arm\u00ebve t\u00eb historis\u00eb. Prokuroria k\u00ebrkon p\u00ebr Bout burgim t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm, duke i ngjitur akuza p\u00ebr konspiracion me q\u00ebllim vrasjen e qytetar\u00ebve amerikan\u00eb, terroriz\u00ebm dhe trafik arm\u00ebsh n\u00eb favor t\u00eb FARC. Nj\u00eb aspekt i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb se asnj\u00eb prej krimeve t\u00eb sip\u00ebrcituara nuk \u00ebsht\u00eb kryer n\u00eb territorin amerikan, motiv p\u00ebr t\u00eb cilin mbrojtja k\u00ebrkon lirimin nga t\u00eb gjitha akuzat p\u00ebr mosmjaftueshm\u00ebri provash. Pas 2 vitesh proces, Viktor Bout d\u00ebnohet nga gjykata e Manhattan me 25 vite burg, d\u00ebnimi minimal p\u00ebr akuzat e b\u00ebra. T\u00eb nes\u00ebrmen e procesit, thuhet se Vikor Bout ka pohuar \u00ab<em>n\u00ebse kriteret e gjykimit q\u00eb jan\u00eb zbatuar n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen time t\u2019u zbatoheshin t\u00eb gjith\u00eb rishit\u00ebsave dhe negociator\u00ebve amerikan\u00eb q\u00eb treg\u00ebtojn\u00eb arm\u00eb, secili prej tyre duhet t\u00eb jet\u00eb i akuzuar n\u00eb q\u00ebllimin e vrasjes s\u00eb qytetar\u00ebve amerikan\u00eb<\/em>\u00bb. Megjith\u00ebse \u00e7\u00ebshtja dukej tashm\u00eb e mbyllur, Kremlini ka vazhduar t\u00eb b\u00ebj\u00eb k\u00ebrkesa n\u00eb vite p\u00ebr t\u00eb siguruar ekstradimin e Bout n\u00eb Rusi, duke d\u00ebshtuar n\u00eb pdo tentativ\u00eb. Fiks n\u00eb 10 vite nga d\u00ebnimi ka ndodhur nj\u00eb ngjarje e pashpresuar, e papritur, q\u00eb i ka mund\u00ebsuar Kremlinit ta liroj\u00eb Bout: lufta n\u00eb Ukrain\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb kontekstin e marr\u00ebdhineve shum\u00eb t\u00eb tendosura midis Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Rusis\u00eb, t\u00eb nes\u00ebrmen e pushtimit Uashingtoni ka vazhduar t\u00eb punoj\u00eb p\u00ebr lirimin e Brittney Griner, basketbollistes amerikane t\u00eb arrestuar n\u00eb shkurtin e 2022 me akuz\u00ebn e p\u00ebrdorimit dhe disponimit t\u00eb t\u00eb drogave. N\u00eb gusht t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit vit Griner \u00ebsht\u00eb d\u00ebnuar me 9 vite burg, me shum\u00eb pak shpresa l\u00ebshimi t\u00eb parakohsh\u00ebm dhe ka qen\u00eb pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt q\u00eb administrata Biden ka hyr\u00eb n\u00eb traktativ\u00eb me Kremlinin p\u00ebr lirimin e bashk\u00ebqytetares s\u00eb tij. Reagimi rus ka qen\u00eb i thjesht\u00eb: lirimin e Viktor Bout. Ka qen\u00eb k\u00ebshtu q\u00eb edhe m\u00eb 8 dhjetor 2022 Bout \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb liri me nj\u00eb fluturim drejt Mosk\u00ebs. Sipas th\u00ebnies s\u00eb disa analist\u00ebve, pas k\u00ebtij shk\u00ebmbimi Shtetet e Bashkuara do t\u00eb b\u00ebheshin m\u00eb t\u00eb shantazhuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Sot fati i Bout \u00ebsht\u00eb i panjohur dhe v\u00ebshtir\u00eb se do t\u00eb d\u00ebgjohet t\u00eb flitet n\u00eb vitet e ardhshme. Megjithat\u00eb \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb n\u00ebnvizohet sesi, p\u00ebr sa mund t\u00eb duket e par\u00ebnd\u00ebsishme sot, p\u00ebr dekada fuqit\u00eb e t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs kan\u00eb provuar t\u00eb sigurojn\u00eb favoret, sh\u00ebrbimet dhe informacionet e tij. Sipas \u00e7do gjase, ende sot pjes\u00eb e rrjetit t\u00eb nd\u00ebrtuar prej tij n\u00eb vitet \u201990 \u00ebsht\u00eb akoma n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe pjes\u00ebrisht operative, gj\u00eb q\u00eb \u00e7do shtet q\u00eb ka interesa gjeopolitike me karakter global nuk mund ta injoroj\u00eb. Nga k\u00ebtu t\u00eb konsiderosh se Viktor Bout mund t\u00eb kthehet n\u00eb aktivitet ka nj\u00eb hendek t\u00eb madh, megjithat\u00eb \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb konsiderosh se njer\u00ebz si ai v\u00ebshtir\u00eb se dalin n\u00eb pension me koh\u00eb t\u00eb plot\u00eb. Ashtu si aktivitetet e tij do t\u00eb mund t\u00eb influencojn\u00eb dinamikat e konflikteve t\u00eb s\u00eb nes\u00ebrmes, kjo \u00ebsht\u00eb ende p\u00ebr t\u2019u par\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebse d\u00ebshirohet t\u00eb inkuadrohet figura e Bout n\u00eb nj\u00eb perspektiv\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe, ai mund t\u00eb shikohet si kuintesenca e kapitalizmit modern. Duke l\u00ebn\u00eb menjan\u00eb p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast mallin me t\u00eb cilin merret, i ka furnizuar sh\u00ebrbime t\u00ebgjith\u00eb bot\u00ebs duke mos i dalluar klient\u00ebt e tij p\u00ebr nga rreshtimi politik, etnia e prejardhjes, religjoni apo vendi i origjin\u00ebs. Avion\u00ebt e tij kan\u00eb arritur diktator\u00eb, luft\u00ebtar\u00eb lire, rebel\u00eb antiqeveritar\u00eb dhe forca qeveritare, nga Angola n\u00eb Afganistan, nga Sierra Leone n\u00eb Guatemal\u00eb, me nj\u00eb koeficent \u00ebnaq\u00ebsie q\u00eb shkon n\u00eb 100% n\u00eb harkun e 20 viteve. P\u00ebr sa aktivitetet e Bout jan\u00eb tashm\u00eb mjaft t\u00eb njohura, gjetja e provave n\u00eb adres\u00eb t\u00eb tij rezulton se nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb detyr\u00eb e thjesht\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb prej nj\u00eb v\u00ebmendjeje thuajse maniakale t\u00eb tij ndaj detajeve, si pasi me sasit\u00eb kaq t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb arm\u00ebve n\u00eb xhiro n\u00ebp\u00ebrbot\u00eb \u00ebsht\u00eb iluzive t\u00eb mendon se nuk ka pasur nj\u00eb mbrojtje n\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb larta q\u00eb i ka mund\u00ebsuar Bout t\u00eb operoj\u00eb p\u00ebr dekada pa u guxuar t\u00eb kapej dhe p\u00ebr mbrojtje nuk n\u00ebnkuptohet manjati X m\u00eb shum\u00eb sesa oligarku Y, por flasim p\u00ebr shtete n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs. Ia vlen t\u00eb kujtohet se 5 vendet q\u00eb treg\u00ebtojn\u00eb ligj\u00ebrisht dhe trafikojn\u00eb paligjshm\u00ebrisht arm\u00eb m\u00eb shum\u00eb se shtetet e tjera t\u00eb bot\u00ebs jan\u00eb t\u00eb gjitha pjes\u00eb e K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara. Nj\u00eb fatalitet i p\u00ebrfituesh\u00ebm do t\u00eb thonin disa.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrfundim, figura si ajo e Viktor Bout do t\u00eb mbesin gjithmon\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtjella nga shtres\u00eb e trash\u00eb mjegulle p\u00ebrtej s\u00eb cil\u00ebs konturet e imazheve nuk do t\u00eb jen\u00eb kurr\u00eb t\u00eb qarta. Nd\u00ebr vite Bout ka p\u00ebsuar nj\u00eb romantizim t\u00eb caktuar, i par\u00eb si eksponent i atij rrethi paem\u00ebr trafikant\u00ebve t\u00eb arm\u00ebve t\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sekrete dominon bot\u00ebn. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, si\u00e7 e theksuam m\u00eb lart, trafiku i arm\u00ebve kontrollohet midis 80% e 90% i totalit t\u00eb tij direkt nga shtetet sovrane. \u00cbsht\u00eb pastaj 10% i mbetur q\u00eb shikon k\u00ebta t\u00eb tret\u00eb apo trafikant\u00eb, thuaje si t\u00eb duash, q\u00eb blejn\u00eb apo t\u00ebrheqin arm\u00eb nga vet\u00eb shtetet p\u00ebr t\u2019i rishitur m\u00eb pas aty ku shtetet nuk mund t\u00eb marrin pjes\u00eb prej pozicioneve politike t\u00eb konsoliduara. Ka k\u00ebshtu nj\u00eb kontradikt\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb dhe Viktor Bout i p\u00ebrfaq\u00ebson t\u00eb gjita. Mbetet fakti q\u00eb treg\u00ebtia e arm\u00ebve mbete nj\u00eb prej plag\u00ebve q\u00eb prek k\u00ebt\u00eb glob dhe shkakton nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb pallogaritsh\u00ebm t\u00eb vdekurish \u00e7do vit. Megjithat\u00eb derikur do t\u00eb ket\u00eb n\u00eb bot\u00eb njer\u00ebz si Bout dhe shtete t\u00eb gatshme q\u00eb ta financojn\u00eb, gjaku np\u00ebr rrug\u00eb nuk ka sesi t\u00eb mos vazhdoj\u00eb t\u00eb rrjedh\u00eb.<\/p>\n<p>(nga <em>InStoria<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rikthimi i \u201ctrafikantit t\u00eb vdekjes\u201d\u00a0 Jan\u00eb disa personalitete q\u00eb do t\u00eb ken\u00eb gjithmon\u00eb rreth vetes nj\u00eb aureol\u00eb misteri, pavar\u00ebsisht nga sa hetime mund t\u2019ju b\u00ebhen apo sa supozime ose rumors dalin n\u00eb vite. Nj\u00eb shembull i shk\u00eblqyer \u00ebsht\u00eb Viktor Bout, trafikant i njohur arm\u00ebsh koh\u00ebt e fundit i kthyer n\u00eb liri. Shum\u00eb njer\u00ebzve ky em\u00ebr &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":42837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-42836","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42836","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42836"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42836\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42836"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42836"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}