{"id":52607,"date":"2023-07-31T09:29:24","date_gmt":"2023-07-31T09:29:24","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=52607"},"modified":"2023-07-31T09:29:24","modified_gmt":"2023-07-31T09:29:24","slug":"75-vite-me-pare-jo-e-titos-per-stalinin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/07\/31\/75-vite-me-pare-jo-e-titos-per-stalinin\/","title":{"rendered":"75 vite m\u00eb par\u00eb, \u201cjo\u201d e Titos p\u00ebr Stalinin"},"content":{"rendered":"<p><strong>N\u00eb qershorin e 1948 bota asiston n\u00eb nj\u00eb Big Bang politik: Partia Komuniste Jugosllave p\u00ebrjashtohet nga Kominform. \u00cbsht\u00eb manifestimi i par\u00eb i disidenc\u00ebs ndaj Mosk\u00ebs. \u00c7arja e par\u00eb n\u00eb sistemin e pushtetit sovjetik.<\/strong><\/p>\n<p>Kur m\u00eb 28 qershor t\u00eb 1948, Partia Komuniste Jugosllave p\u00ebrjashtohet nga Kominformo dhe p\u00ebr pasoj\u00eb nga monoliti komunist duksh\u00ebm i pashembsh\u00ebm, bota asistoi e ngurosur n\u00eb nj\u00eb ngjarje absolutisht e pazakont\u00eb dhe me p\u00ebrmasa n\u00eb p\u00ebr momentin t\u00eb paimagjinueshme. Ajo q\u00eb deri nj\u00eb dit\u00eb m\u00eb par\u00eb (n\u00eb kuptimin letrar t\u00eb fjal\u00ebs) p\u00ebrcaktohej nga ambasada franceze n\u00eb Beograd si \u201cvajza e madhe e kish\u00ebs komuniste\u201d, p\u00ebrmblidhte dorez\u00ebn e sfid\u00ebs t\u00eb l\u00ebshuar nga Moska dhe fillonte nj\u00eb luft\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr mbijetes\u00ebn q\u00eb do t\u2019i sillte Titos dhe drejtuesve jugosllav\u00eb nj\u00eb vend me r\u00ebnd\u00ebsi absolute jo vet\u00ebm n\u00eb historin\u00eb <em>tout court<\/em>, por edhe n\u00eb at\u00eb t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare, t\u00eb l\u00ebvizjes komuniste dhe sidomos t\u00eb asaj epoke q\u00eb shkon n\u00ebn emrin e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. P\u00ebr fuqit\u00eb per\u00ebndimore konkretizohej mund\u00ebsia e futjes n\u00eb kolosin sovjetik t\u00eb atij q\u00eb shpresonte se mund t\u00eb ishte nj\u00eb virus. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, si\u00e7 n\u00ebnvizohej nga diplomat\u00ebt britanik\u00eb t\u00eb koh\u00ebs n\u00eb Jugosllavi, ekzistonte mund\u00ebsia e dh\u00ebnies s\u00eb nj\u00eb herezie brenda bllokut kund\u00ebrshtar nj\u00eb baz\u00eb e q\u00ebndrueshme territoriale. P\u00ebr komunist\u00ebt e t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs skizma (dhe asnj\u00ebher\u00eb termi nuk u p\u00ebrdor m\u00eb si\u00e7 duhej) midis Jugosllavis\u00eb dhe Bashkimit Sovjetik morri tone verbale e psikologjike t\u00eb nj\u00eb kund\u00ebrshtie t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb religjioze.<\/p>\n<p>Ajo e Titos ishte n\u00eb t\u00eb gjitha efektet nj\u00eb \u201cherezi\u201d (nuk ka r\u00ebnd\u00ebsi n\u00ebse thjesht ideologjike apo edhe nj\u00eb rivalitet nd\u00ebrkomb\u00ebtar, si\u00e7 do ta shohim m\u00eb pas) dhe si e till\u00eb duhej t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohej nga sistemi efikas propagandistik i bllokut lindor, i organizuar nga Komiteti i Informacionit (Kominform) i sapokrijuar nga Stalini. Qe k\u00ebsht\u00eb q\u00eb brenda pak kohe Tito dhe njer\u00ebzit e enturazhit politik t\u00eb tij u pan\u00eb progresisivisht t\u00eb akuzojn\u00eb p\u00ebr q\u00ebndrim armiq\u00ebsor ndaj Bashkimit Sovjetik, \u201cdeviacioniz\u00ebm\u201d nga parimet marksiste \u2013 leniniste (akuz\u00eb e frik\u00ebshme e asaj kohe), p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb m\u00eb pas \u201cklika fashiste n\u00ebn urdh\u00ebrat e per\u00ebndimor\u00ebve\u201d.<\/p>\n<p>Sido q\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb interpretohej gjesti jugosllav, nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e padyshimte: ajo qe hapi i par\u00eb, tentativa e par\u00eb reale brenda bllokut t\u00eb dominuar nga Moska, e reagimit indipendentist ndaj politik\u00ebs p\u00ebrq\u00ebndruese s\u00eb Bashkimit Sovjetik. Kjo politik\u00eb ishte refleks i faktor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm. Nga nj\u00ebra an\u00eb ishte futur n\u00eb vet\u00eb kodin gjenetik t\u00eb historis\u00eb ruse: Rusia e Madhe, trash\u00ebgimtare e Perandoris\u00eb s\u00eb Lindjes, n\u00ebn\u00eb dhe simbol i pansllavizmit, p\u00ebrb\u00ebnte gjithmon\u00eb pik\u00ebn e referimit dhe qendr\u00ebn e pushtetit absolut n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs. Nga ana tjet\u00ebr, fakti q\u00eb Moska ishte b\u00ebr\u00eb \u201cfanari\u201d i padiskutuar i Premtimit t\u00eb Madh komunist, nuk b\u00ebnte ve\u00e7se e forconte pozicionin e saj shpirt\u00ebror, politik dhe ushtarak.<\/p>\n<p><strong>Kulti i personalitetit<\/strong><\/p>\n<p>Shkruan Milovan Gjilasi (nj\u00eb prej njer\u00ebzve m\u00eb influent\u00eb t\u00eb Titos) n\u00eb librin e tij t\u00eb bukur \u201cBiseda me Stalinin\u201d se \u201cp\u00ebr jugosllav\u00ebt Moska nuk ishte vet\u00ebm qendra politike dhe shpirt\u00ebrore, por edhe realizimi i nj\u00eb ideali abstrakt \u2013 atij t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie pa klasa \u2013 di\u00e7ka q\u00eb jo vet\u00ebm i b\u00ebn t\u00eb lehta dhe t\u00eb \u00ebmbla vuajtjet dhe sakrificat, por deri edhe e justifikon ekzistenc\u00ebn e tyre. Stalini nuk ishte vet\u00ebm lideri gjenial; ishte edhe mish\u00ebrimi i vet\u00eb idealit t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb re \u2013 si n\u00eb fund t\u00eb fundit t\u00eb gjith\u00eb asaj q\u00eb ishte sovjetike \u2013 merrte forma dhe p\u00ebrmasa iracionale. \u00c7do aksion i qeveris\u00eb sovjetike (edhe p\u00ebr shembull sulmi kund\u00ebr Finland\u00ebs), \u00e7do element negativ i Bashkimit Sovjetik (p\u00ebr shembull, edhe proceset dhe spastrimet) qen\u00eb t\u00eb mbrojtur dhe t\u00eb justifikuar; p\u00ebrkundrazi, gj\u00eb akoma m\u00eb e habitshme, komunist\u00ebt arrit\u00ebn t\u00eb bindeshin se ato aksione qen\u00eb t\u00eb drejta dhe t\u00eb lavd\u00ebrueshme. [&#8230;] Midis nesh ka njer\u00ebz t\u00eb pajisur me nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb rafinuar estetike, njer\u00ebz me nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb konsideruar letrare dhe filozofike; megjithat\u00eb i p\u00ebrkuleshim entuziast\u00eb p\u00ebrpara jo vet\u00ebm ideve t\u00eb Stalinit, por edhe p\u00ebrsosm\u00ebris\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn qen\u00eb formuluar. [&#8230;] Nganj\u00ebher\u00eb adhurimi yn\u00eb prekte qesharaken; p\u00ebr shembull besuam seriozisht se lufta do t\u00eb p\u00ebrfundonte n\u00eb 1942 thjesht pse Stalini e kishte th\u00ebn\u00eb dhe kur kjo nuk ndodhi harruam profecin\u00eb dhe profeti nuk u zvog\u00eblua aspak n\u00eb vler\u00ebsimin ton\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>S\u00eb fundmi p\u00ebrve\u00e7 faktor\u00ebve t\u00eb sip\u00ebrcituar, nuk duhet harruar ai i lidhur me personalitetin e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb Stalinit. Njeri me karakter dyshues, nevojtar p\u00ebr mir\u00ebnjohje dhe adhurime t\u00eb vazhdueshme, n\u00eb vitet e fundit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij Stalini e kishte theksuar q\u00ebndrimin e tij paranojak q\u00eb shikonte komplote dhe k\u00ebrc\u00ebnime t\u00eb vazhdueshme ndaj lidershipit t\u00eb tij, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr t\u00eb padiskutuar. Kjo kusht psikologjik kishte qen\u00eb n\u00eb baz\u00ebn e terrorit t\u00eb shp\u00ebrthyer brenda Bashkimit Sovjetik n\u00eb fundin e viteve \u201830. Tani i nj\u00ebjti terror niste t\u00eb p\u00ebrhapej me eg\u00ebrsi t\u00eb ngjashme n\u00eb kap\u00ebrcyellin midis viteve \u201940 dhe \u201950, epok\u00ebn e \u201ckomploteve\u201d t\u00eb m\u00ebdha dhe fushatave antisemite.<\/p>\n<p><strong>Jugosllavia e Titos: nj\u00eb Bashkim Sovjetik i vog\u00ebl<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrq\u00ebndrimi q\u00eb diktatori gjeorgjian pretendonte brenda kufijve sovjetik\u00eb, p\u00ebr pasoj\u00eb nuk ka sesi t\u00eb mos pasqyrohej edhe n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet midis shteteve t\u00eb bllokut komunist. Gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, raportet midis Bashkimit Sovjetik dhe PKJ kishin q\u00ebndruar n\u00eb nj\u00eb linj\u00eb shk\u00ebputjeje dhe n\u00eb nj\u00eb far\u00eb kuptimi ftoht\u00ebsie: partizan\u00ebt jugosllav\u00eb ankoheshin p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e pamjaftueshme e dh\u00ebn\u00eb atyre nga Stalini. Praktikisht ata nuk e kishin krejt\u00ebsisht gabim: Babai i Vog\u00ebl, si\u00e7 quhej diktatori nga komunist\u00ebt e t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs, po ndiqte nj\u00eb politik\u00eb shum\u00eb t\u00eb matur ndaj per\u00ebndimor\u00ebve, duke k\u00ebrkuar t\u00eb mos i irritonte ata q\u00eb deri n\u00eb ezaurimin e plot\u00eb t\u00eb konfliktit, qen\u00eb akoma aleat\u00ebt e tij. Nuk e kishte shp\u00ebrndar\u00eb Kominternin Stalini p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb qejfin Churchill dhe amerikan\u00ebve, q\u00eb shikonin tek ai rrezikun e \u201cinternacionalizmit proletar\u201d? p\u00ebr pasoj\u00eb, do t\u00eb kishte qen\u00eb nj\u00eb bast i rreziksh\u00ebm t\u00eb mb\u00ebshteteshin hapur njer\u00ebzit e Tito, ende zyrtarisht nj\u00eb prej fraksioneve partizane q\u00eb luftonin nj\u00eb luft\u00eb \u00e7lirimtare kund\u00ebr pushtuesit nazifashist, t\u00eb cil\u00ebt nuk i b\u00ebnin mister q\u00ebllimet e tyre revolucionare, deri duke shpalosur yllin e kuq n\u00eb uniformat e tyre.<\/p>\n<p>Me mbarimin e konfliktit dhe lindjen e nj\u00eb \u201cJugosllavie t\u00eb re\u201d e mbajtur me grusht t\u00eb hekurt nga figura karizmatike e Josif Brozit, i quajtur Tito, duket qart\u00eb se \u00e7far\u00eb lloj lidhjeje i lidhte t\u00eb dy vendet. Jugosllavia fillon t\u00eb b\u00ebhet shteti m\u00eb fin i modelit sovjetik, me nj\u00eb regjim diktatorial t\u00eb mb\u00ebshtetur nga nj\u00eb polici sekrete e fuqishme (fam\u00ebkeqja OZNA) dhe nj\u00eb administrat\u00eb shtet\u00ebrore imponuese, e vendosur q\u00eb t\u00eb synoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb ekonomi t\u00eb planifikuar. Forca e k\u00ebsaj lidhjeje shpirt\u00ebrore me N\u00ebn\u00ebn e Madhe t\u00eb komunizmit dhe t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb sllav\u00ebve ndihej unikisht nga jugosllav\u00ebt. Propozimet e sovjetik\u00ebve qen\u00eb faktikisht t\u00eb ndryshme: ai q\u00eb Moska (apo Stalini, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eblloj), n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb d\u00ebshmin\u00eb e sak, donte t\u00eb ishte vet\u00ebm nj\u00eb raport \u201cpadron \u2013 n\u00ebnshtetas\u201d. N\u00eb planet imperialiste sovjetike Jugosllavia, ashtu so \u00e7do vend tjet\u00ebr i Lindjes, duhej t\u00eb shtirej si gur i dobish\u00ebm (dhe i zbutur) n\u00eb strategjin\u00eb e madhe politike t\u00eb Lift\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb situat\u00eb paradoksale<\/strong><\/p>\n<p>Por Jugosllavia, dhe Kremlini k\u00ebt\u00eb do ta kuptonte shpejt, nuk ishte e nj\u00ebjt\u00eb me vendet e tjera satelite t\u00eb saj. Rus\u00ebt, shkruan J. Pirjevec tek \u201cRefuzimi i Madh \u2013 Lufta e ftoht\u00eb dhe ngroht\u00eb midis Titos, Stalinit dhe Per\u00ebndimit\u201d, \u201cqen\u00eb\u201d t\u00eb paaft\u00eb ta kuptonin diferenc\u00ebn midis nj\u00eb vendi q\u00eb ishte \u00e7liruar me forcat e veta nga pushtimi i huaj dhe kishte kuptuar se kishte shprehur nj\u00eb klas\u00eb politike t\u00eb fark\u00ebtuar n\u00eb rezistenc\u00eb dhe t\u00eb tjer\u00ebt e Europ\u00ebs Qendro \u2013 Lindore, t\u00eb \u00e7liruar dhe t\u00eb pushtuar nga Ushtria e Kuqe. [&#8230;] U krijua k\u00ebshtu nj\u00eb situat\u00eb t\u00eb thuash pak paradoksale: p\u00ebr t\u2019i ngjar\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb t\u00eb ishte e mundur Bashkimit Sovjetik, jugosllav\u00ebt duhet t\u00eb mos i bindeshin pik\u00ebrisht sovjetik\u00ebve, t\u00eb bindur se vendi nuk ishte i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr eksperimente t\u00eb tipit bolshevik\u201d. Pastaj, n\u00eb raportet midis diplomat\u00ebve dhe ushtarak\u00ebve q\u00ebndrimi i marr\u00eb nga sovjetik\u00ebt ndaj jugosllav\u00ebve ishte nj\u00eb superioritet i keqfshehur. Sovjetik\u00ebt k\u00ebrkonin t\u00eb hegjemonizonin gjith\u00e7ka dhe p\u00ebr gjith\u00e7ka realitetin jugosllav dhe minonin baz\u00ebn e vet\u00eb regjimit \u201cv\u00eblla\u201d t\u00eb drejtuar nga Tito, duke infiltruar njer\u00ebzit e tij. Q\u00ebllimi deri tejet evident ishte ai i krijimit t\u00eb nj\u00eb strukture t\u00eb dyfisht\u00eb p\u00ebr t\u2019i mbajtur n\u00eb n\u00ebnshtrim total zgjedhjet politike e vendit ballkanik. Ndershm\u00ebrisht, n\u00ebse menj\u00ebher\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb konfliktit t\u00eb bot\u00ebror ky q\u00ebndrim mund t\u00eb dukej t\u00eb pakt\u00ebn \u201cagresiv\u201d, n\u00eb logjik\u00ebn e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb q\u00eb do t\u00eb krijohej pas pak kohe, gjith\u00e7ka ishte e kuptueshme (edhe pse jo e pranueshme): p\u00ebr ta mbajtur p\u00ebrplasjen me Per\u00ebndimin, Stalinit i duhej t\u00eb kishte n\u00ebn kontroll bllokun e tij. Iniciativa politike nd\u00ebrkomb\u00ebtare individuale e vendeve satelite do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb element dob\u00ebsie n\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb bazuar thelb\u00ebsisht mbi munges\u00ebn e demokracis\u00eb. P\u00ebrkeq\u00ebsimi i raporteve midis Bashkimit Sovjetik dhe Jugosllavis\u00eb p\u00ebrjetoi pjes\u00ebn kryesore t\u00eb saj n\u00eb periudh\u00ebn q\u00eb shkoi nga fundi i 1947 n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb 1948 dhe mbeti p\u00ebrsosm\u00ebrisht e fshehur nga bota deri m\u00eb 28 qershor, kur PKJ u p\u00ebrjashtua nga gota e partive komuniste qendro \u2013 lindore, Kominformi.<\/p>\n<p><strong>Ora X e herezis\u00eb jugosllave<\/strong><\/p>\n<p>Edhe pas k\u00ebsaj date, qeverit\u00eb per\u00ebndimore nuk desh\u00ebn ta kuptonin mas\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb evenimentit. Vet\u00ebm nga fundi i atij viti amerikan\u00eb dhe anglez\u00eb, pas qasjeve diplomatike t\u00eb qarta t\u00eb Beogradit, u bind\u00ebn se karta Tito mund t\u00eb ishte fitimtare n\u00eb konfrontimin me Bashkimin Sovjetik. Kryefjala n\u00eb Uashington dhe n\u00eb Lond\u00ebr b\u00ebhej k\u00ebshtu \u201c<em>to keep Tito afloat<\/em>\u201d: t\u00eb mbahej Tito n\u00eb loj\u00eb. Nga pik\u00ebpamja ideologjike, moskuptimet midis Kremlinit dhe Jugosllavis\u00eb bazoheshin mbi nj\u00eb seri akuzash q\u00eb Stalini dhe njer\u00ebzit e tij ngrit\u00ebn kund\u00ebr atyre q\u00eb u quajt\u00ebn t\u00eb \u201cshok\u00ebve n\u00eb gabim\u201d, p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb m\u00eb pas \u201cagjent\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb per\u00ebndimor\u00ebve\u201d. Sulmet e sovjetik\u00ebve u b\u00ebn\u00eb n\u00eb binar\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm q\u00eb e \u00e7onin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi akuz\u00ebn e \u201cdeviacionizmit\u201d. Natyra e ktyre sulmeve, t\u00eb ardhura nga postet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb PKBS, nuk ishte krejt\u00ebsisht e ndritshme dhe shpesh kufizohej me tone histerike, aq sa t\u00eb b\u00ebhej e qart\u00eb se kishte regjisori real pas tyre: Stalini. Pastaj, shum\u00eb shpesh binin n\u00eb kontradikt\u00eb t\u00eb qart\u00eb midis tyre: drejtuesit jugosllav\u00eb akuzoheshin se zbatonin nj\u00eb deviacioniz\u00ebm bashk\u00ebkohor t\u00eb \u201cdjatht\u00eb\u201d (buhariniz\u00ebm) dhe t\u00eb \u201cmajt\u00eb\u201d (trockiz\u00ebm). V\u00ebshtir\u00ebsia e sovjetik\u00ebve q\u00ebndronte pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebrkimin e preteksteve ideologjike p\u00ebr ta sulmuar dhe izoluar Titon dhe njer\u00ebzit e tij brenda bot\u00ebs komuniste, pa e b\u00ebr\u00eb t\u00eb qart\u00eb tentativ\u00ebn e tyre t\u00eb hegjemonizmit brenda bllokut qendro \u2013 lindor. Por ja, pik\u00eb p\u00ebr pik\u00eb, akuzat e l\u00ebshuara prapa urdh\u00ebrit t\u00eb Stalinit. E para: nj\u00eb prej grindjeve t\u00eb para midis Mosk\u00ebs dhe Beogradit (ndoshta ajo autentikisht m\u00eb ideologjike) konsistonte n\u00eb interpretimin e Planit Pes\u00ebvje\u00e7ar q\u00eb Jugosllavia, n\u00eb ortodoksi komuniste t\u00eb p\u00ebrkryer, po fillonte t\u00eb zbatonte n\u00eb ekonomin\u00eb e saj. Kremlini mendonte se ky plan ishte jasht\u00ebzakonisht ambicioz dhe irealist. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, drejtuesit jugosllav\u00eb demonstroheshin skeptik\u00eb drejt zbatimit t\u00eb kolektivizimit t\u00eb detyruar.<\/p>\n<p><strong>Akuzat e r\u00ebnda t\u00eb Mosk\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Le t\u00eb kujtojm\u00eb se kolektivizimi i tok\u00ebs konsiderohej nga sovjetik\u00ebt si element thelb\u00ebsor p\u00ebr \u00e7do transformin ekonomik. Qe plani i madh kolektivist i d\u00ebshiruar nga Stalini p\u00ebr Bashkimin Sovjetik n\u00eb vitet \u201930 ai q\u00eb shkaktoi vuajtje t\u00eb pambarimta popullit sovjetik, duke i shkaktuar dhjet\u00ebra milion t\u00eb vdekur dhe eliminimin (fizik) t\u00eb nj\u00eb shtrese t\u00eb t\u00ebr\u00eb, at\u00eb t\u00eb fshatar\u00ebve pronar\u00eb, t\u00eb ashtuquajturve kulak\u00eb. Skepticizmi jugollav ndaj nj\u00eb kolektivizimi t\u00eb detyruar lind\u00ebte nga raporti i ve\u00e7ant\u00eb i vendosur midis lider\u00ebve jugosllav\u00eb dhe klas\u00ebs fshatare, kontributi gjat\u00eb luft\u00ebs i t\u00eb cil\u00ebve kishte qen\u00eb themelor p\u00ebr q\u00ebllimet e fitores. PKJ i konsideronte fshatar\u00ebt si \u201cshtyll\u00ebn m\u00eb t\u00eb fort\u00eb t\u00eb rendit ton\u00eb shtet\u00ebror\u201d. E gjitha kjo ishte n\u00eb kontradikt\u00eb t\u00eb hapur me parimet marksiste \u2013 leniniste q\u00eb shikonin tek klasa pun\u00ebtore elementin shtyt\u00ebs dhe v\u00ebrtet revolucionar t\u00eb marshimit t\u00eb madh drejt shoq\u00ebris\u00eb pa klasa. Duke k\u00ebrkuar t\u00eb mos i godisnin fshatar\u00ebt, jugosllav\u00ebt demonstroheshin plot\u00ebsisht t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm ta devijonin rrug\u00ebn e m\u00ebsuesve t\u00eb sh\u00ebnuar nga \u201cbaballar\u00ebt e m\u00ebdhenj\u201d t\u00eb Mosk\u00ebs. Nga ana tjet\u00ebr, e dinin shum\u00eb mir\u00eb se \u00e7far\u00eb vuajtjesh do t\u00eb sillte kolektivizimi i detyruar n\u00eb Bashkimin Sovjetik dhe i kufizuar pra n\u00eb nj\u00eb reform\u00eb agrare t\u00eb moderuar, q\u00ebllimi i s\u00eb cil\u00ebs ishte eliminimi i latifondit dhe rishp\u00ebrndarja e tok\u00ebve t\u00eb konfiskuara tek fshatar\u00ebt e vegj\u00ebl.<\/p>\n<p>Vendimi jugosllav p\u00ebr t\u00eb devijuar nga dogma sovjetike nuk qe pa dhimbje. Disa komunist\u00eb t\u00eb rrethit t\u00eb Titos (p\u00ebr shembull Hebrang) tregoheshin m\u00eb t\u00eb prirur ndaj linj\u00ebs ortodokse dhe kjo krjijoi nj\u00eb dob\u00ebsim objektiv t\u00eb PKJ, q\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim nga sa k\u00ebrkohej n\u00eb p\u00ebrplasjen me kolosin e Mosk\u00ebs k\u00ebrkonte kompakt\u00ebsi t\u00eb madhe. Nga ana tjet\u00ebr, q\u00ebllimi i Kremlinit ishte pik\u00ebrisht ky: krijimi i af\u00ebrsive dhe p\u00ebr\u00e7arjeve ideologjike brenda PKJ, n\u00eb pritje q\u00eb her\u00ebt a von\u00eb t\u00eb mund ta p\u00ebrmbysnin Titon dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt besnik\u00eb t\u00eb tij. Natyrisht, duke i z\u00ebvend\u00ebsuar me njer\u00ebz m\u00eb t\u00eb p\u00ebrpunuesh\u00ebm dhe t\u00eb gatsh\u00ebm q\u00eb t\u2019i njihnin m\u00eb me bindje direktivat e Mosk\u00ebs. Kritika e dyt\u00eb q\u00eb i b\u00ebhej Titos dhe njer\u00ebzve t\u00eb tij, p\u00ebr sa mund t\u00eb dukej paradoksale duke ardhur nga Stalini, ishte mungesa e demokracis\u00eb s\u00eb brendshme n\u00eb PKJ. Shumica e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komitetit Qendror e mb\u00ebshteste k\u00ebt\u00eb tez\u00eb, megjith\u00ebse qen\u00eb t\u00eb kooptuar dhe jo t\u00eb zgjedhur nga an\u00ebtar\u00ebt e partis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>PKJ, nj\u00eb klub miqsh t\u00eb vjet\u00ebr<\/strong><\/p>\n<p>Natyrisht q\u00eb kishte t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb kritik\u00eb. KQ i PKJ, si\u00e7 shkruan B. Heuser n\u00eb librin e tij \u201cWestern Containment Policies in the Cold War \u2013 The Yugoslav Case 1948\u2033, \u201cishte n\u00eb realitet nj\u00eb \u201cklub\u201d miqsh t\u00eb vjet\u00ebr [&#8230;] me p\u00ebrjashtimin e Zujovic dhe Hebrang. K\u00ebta dy njer\u00ebz qen\u00eb rreshtuar me Stalinin me rastin e diskutimit t\u00eb Planit Pes\u00ebvje\u00e7ar dhe si pasoj\u00eb u p\u00ebrjashtuan nga KQ, p\u00ebr t\u2019u burgosur m\u00eb pas\u201d.<\/p>\n<p>Argumenti i tret\u00eb i p\u00ebrplasjes i kishte rr\u00ebnj\u00ebt e tij qysh nga muajt e fundit e konfliktit bot\u00ebror dhe konsistonte n\u00eb raportet ushtarake midis Mosk\u00ebs dhe Beogradit. Duke pasur parasysh raporton e ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb u vendos n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb Lindjes midis partizan\u00ebve komunist\u00eb dhe Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe dhe duke konsideruar nj\u00eblloj me vler\u00ebn e lart\u00eb simbolike q\u00eb Ushtria e Kuqe kishte pran\u00eb komunist\u00ebve t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs, edhe kjo grindje mund t\u00eb futej me plot t\u00eb drejt\u00eb midis \u00e7\u00ebshtjeve ideologjike q\u00eb kund\u00ebrvun\u00eb Titon dhe Stalinin. K\u00ebrkesa jugosllave me q\u00ebllim q\u00eb Bashkimi Sovjetik t\u00eb t\u00ebrhiqte 60% t\u00eb k\u00ebshilltar\u00ebve ushtarak\u00eb dhe civil\u00eb t\u00eb tyre sigurisht q\u00eb nuk u p\u00eblqye nga Stalini. Thuajse t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebshilltar\u00ebt dhe kjo dihej mir\u00eb nga t\u00eb dyja pal\u00ebt qen\u00eb natyrisht spiun\u00eb dhe \u201cv\u00ebzhgues\u201d. N\u00eb vendet e tjera satelite drejtuesit komunist\u00eb i dinin mir\u00eb k\u00ebto realitete, por e pranonin me fataliz\u00ebm. Me k\u00ebrkes\u00ebn e tij Tito i theksonte q\u00ebllimet e veta p\u00ebr pavar\u00ebsi dhe krenarisht riafirmonte ve\u00e7antit\u00eb e rastit jugosllav.<\/p>\n<p>Moskuptimet n\u00eb fush\u00ebn ushtarake, si\u00e7 u tha, i p\u00ebrkisnin muajve t\u00eb \u201c\u00e7lirimit\u201d nga ana e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe. Ushtar\u00ebt sovjetik\u00eb qen\u00eb braktisur dhe t\u00eb tepruar kundrejt popullsis\u00eb (pla\u00e7kitje, p\u00ebrdhunime, konflikte pushteti me partizan\u00ebt titist\u00eb, etj.). Ve\u00e7 k\u00ebsaj, ushtarak\u00ebt e Mosk\u00ebs merrnin nj\u00eb q\u00ebndrim superioriteti dhe pretendonin nj\u00eb kontroll absolut t\u00eb komand\u00ebs jugosllave. \u201cSjellja e ushtar\u00ebve t\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe, shkruan Pirjevec n\u00eb vepr\u00ebn e tij t\u00eb sip\u00ebrcituar, n\u00eb periudh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr q\u00eb mbet\u00ebn n\u00eb Jugosllavi, qe nj\u00eb paralajm\u00ebrim i q\u00ebndrimit t\u00eb bashk\u00ebpatriot\u00ebve civil\u00eb dhe ushtarak\u00eb q\u00eb do mbanin n\u00eb vitet ku Jugosllavia k\u00ebrkoi t\u00eb konformohej sa m\u00eb shum\u00eb t\u00eb ishte e mundur me modelin sovjetik. [&#8230;]\u201d.<\/p>\n<p><strong>K\u00ebshilltar\u00eb sovjetik\u00eb arrogant\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>\u201cT\u00eb \u00e7liruar nga frika dhe nga arbitri p\u00ebr t\u00eb cilin prej dekadash p\u00ebrmbaheshin n\u00eb atdhe, ekspert\u00ebt sovjetik\u00eb, q\u00eb shkuan n\u00eb t\u00eb gjitha institucionet shtet\u00ebrore, industriale dhe ushtarake, u soll\u00ebn me pak kriter dhe shum\u00eb arroganc\u00eb [&#8230;], sikur secili prej tyre t\u00eb kishte t\u00eb drejt\u00ebn dhe detyrimin t\u00eb silleshin si Stalin\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl\u201d. Tek \u201cBiseda me Stalinin\u201d e tij, Milovan Gjilasi kujton sesi ai ishte i pari brenda drejtuesve jugosllav\u00eb q\u00eb sulmoi, megjith\u00ebse me maturi, qasjen e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb duke mbetur qysh nga fillimi i izoluar deri edhe midis shok\u00ebve t\u00eb tij t\u00eb partis\u00eb. \u201cP\u00ebr komunist\u00ebt, shkruan Gjilasi, problemi nuk ishte vet\u00ebm politik, por edhe moral: ishte pra Ushtria e Kuqe, aq e idealizuar dhe aq e pritur?[&#8230;]. Qe p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebtyre fjal\u00ebve q\u00eb n\u00eb fillimin e 1945 agjent\u00eb sovjetik\u00eb n\u00eb Jugosllavi filluar t\u00eb p\u00ebrhapnin z\u00ebra p\u00ebr \u201ctrockizmin\u201d e supozuar timin\u201d.<\/p>\n<p>Akuza e kat\u00ebrt e ngritur nga Kremlini shok\u00ebve jugosllav\u00eb qe mungesa e autokritik\u00ebs. Kjo akuz\u00eb kishte n\u00eb at\u00eb koh\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe ideologjike dhe ishte preteksti dhe arma me cil\u00ebn Stalini kishte eliminuar shum\u00eb opozitar\u00eb brenda partis\u00eb s\u00eb tij. PKBS ishte partia <em>primus inter pares<\/em>, kjo teza e Mosk\u00ebs, dhe PKJ duhej t\u00eb pranonte kritikat, natyrisht konstruktive, q\u00eb k\u00ebrkonte nga \u201cv\u00ebllai i madh\u201d i tyre. Analiza e k\u00ebsaj autokritike p\u00ebrb\u00ebn argumentin kryesor e asaj mbledhjeje t\u00eb famshme t\u00eb Kominformit\u00a0 t\u00eb qershorit 1948. Refuzimi jugosllav p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb nga momenti q\u00eb do t\u00eb trajtohej nga nj\u00eb proces autentik kund\u00ebr drejtuesve t\u00eb Titos, \u00e7oi n\u00eb p\u00ebrjashtimin e PKJ nga Kominformi. Po at\u00eb muaj numri i 15 i gazet\u00ebs s\u00eb Kominformit, me firm\u00ebn e drejtorit t\u00eb saj Judin (megafon i Stalinit), botoi nj\u00eb artikull me titull \u201cAutokritika, arm\u00eb e fuqishme e partive komuniste dhe pun\u00ebtore\u201d. N\u00eb t\u00eb l\u00ebvdohej sjellja e komunist\u00ebve italian\u00eb dhe francez\u00eb, t\u00eb gatsh\u00ebm q\u00eb t\u00eb pranon kritikat e sh\u00ebndosha moskovite.<\/p>\n<p><strong>Kritik\u00eb, autokritik\u00eb, autoligje<\/strong><\/p>\n<p>T\u00eb tjer\u00eb komunist\u00eb, vazhdonte artikulli, qen\u00eb faktikisht \u201ct\u00eb dehur panagjerik\u00eb dhe t\u00eb vet\u00ebdjegies, nuk arrinin t\u2019i shihnin gabimet e tyre dhe m\u00ebkatonin me q\u00ebndrim antimarksist\u201d. Edhe pse nuk p\u00ebrmendeshin emrat, sulmi ishte i sakt\u00eb. Edicioni serbo \u2013 kroat i gazet\u00ebs natyrisht q\u00eb u t\u00ebrhoq dhe nga aty e para selia e gazet\u00ebs, q\u00eb ishte n\u00eb Beograd, u transferua n\u00eb Rumani. Akuza e pest\u00eb dhe e fundit q\u00eb i b\u00ebhej Titos dhe PKJ ishte ndoshta m\u00eb e r\u00ebnda: tradh\u00ebtia e parimeve marksiste \u2013 leniniste. Nga kjo konsidreat\u00eb ndodhi m\u00eb pas eskalimi q\u00eb \u00e7oi n\u00eb luft\u00ebn e hapur midis t\u00eb dy vendeve dhe akuzat ndaj Titos se ishte n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb Per\u00ebndimit. Komunikata e p\u00ebrjashtimit e Kominformit lexonte k\u00ebshtu: \u201cKominformi konstaton se koh\u00ebt e fundit drejtuesit e PKJ ka k\u00ebrkuar nj\u00eb linj\u00eb sjelljeje jokorrekte ndaj \u00e7\u00ebshtjeve kryesore t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb brendshme dhe t\u00eb jashtme, nj\u00eb linj\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb largim nga marksiz\u00ebm \u2013 leninizmi\u201d.<\/p>\n<p>Nga kjo akuz\u00eb varej ajo m\u00eb e r\u00ebnda dhe m\u00eb flak\u00ebruesja e \u201ctrockizmit\u201d. Tito dhe njer\u00ebzit e tij, theksonte Moska, k\u00ebrkonin ta dob\u00ebsonin frontin komunist pasi udh\u00ebhiqej nga Bashkimi Sovjetik dhe p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb i drejtoheshin kok\u00ebulur sloganeve t\u00eb majta mbi revolucionin bot\u00ebror. B\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb rikthim n\u00eb rregull t\u00eb plot\u00eb me \u00e7\u00ebshtjen e vjet\u00ebr midis Stalinit dhe Trockit mbi revolucionin n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb vet\u00ebm (e mb\u00ebshtetur nga i pari) apo revolucioni bot\u00ebror (e mb\u00ebshtetur natyrisht nga i dyti). Kurse Stalini l\u00ebkundej midis k\u00ebtyre t\u00eb dy strategjive p\u00ebr disa koh\u00eb, por n\u00eb optik\u00ebn e re t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb kishte optuar p\u00ebr at\u00eb m\u00eb t\u00eb maturin. Moska, kjo ishte teza, nuk duhet t\u00eb stimulonte, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr momentin, revolucione p\u00ebr bot\u00ebn. Paradoksalisht, faji i jugosllav\u00ebve ishte ai i ndjekjes s\u00eb nj\u00eb qasje m\u00eb komuniste dhe radikale nga vet\u00eb Bashkimi Sovjetik, e cila her\u00ebpas\u00ebhere ia p\u00ebrshtaste strategjit\u00eb revolucionare interesave t\u00eb vetme me fuqi t\u00eb madhe. Sipas momentit historik, Stalini forconte apo zbuste lidhjet me partit\u00eb e ndryshme komuniste. Menj\u00ebher\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe deri n\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb 1947, Stalini inkurajoi \u201crrug\u00ebt e ndara t\u00eb socializmit\u201d. Kjo ishte periudha ku regjimet komuniste q\u00ebndronin n\u00eb Lindje, komunist\u00ebt francez\u00eb shkonin n\u00eb qeveri dhe ato italiane, t\u00eb bashkuar me socialist\u00ebt e Nenni, qen\u00eb af\u00ebr sigurimit t\u00eb mazhoranc\u00ebs absolute n\u00eb zgjedhjet e p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n<p><strong>Frik\u00ebrat e para t\u00eb Stalinit<\/strong><\/p>\n<p>Paq\u00ebndrueshm\u00ebria n\u00eb Europ\u00eb ishte shum\u00eb fitimprur\u00ebse p\u00ebr Stalinin dhe kjo politik\u00eb agresive dhe e krijimit t\u00eb shteteve \u2013 satelit\u00eb kushinet\u00eb duhej t\u00eb shtirej si forcim i kufijve p\u00ebr Bashkimin Sovjetik, por kjo politik\u00eb qe n\u00eb baz\u00ebn e reagimi t\u00eb Per\u00ebndimit, q\u00eb midis viteve 1946 e 1947, arriti n\u00eb formulimin e Frenimit, i maturuar midis Uashingtonit dhe Londr\u00ebs. Diskutimi i famsh\u00ebm i Winston Churchill mbi \u201cPerden e Hekurt\u201d n\u00eb Fulton University t\u00eb Missouri n\u00eb 1946 dhe shpallja e Doktrin\u00ebs Truman n\u00eb marsin e 1947 kishin impresionuar Stalinin, q\u00eb tani demonstrohej m\u00eb i matur. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, agresiviteti revolucionar jugosllav (q\u00eb lidhte raporte me Partin\u00eb Komuniste Kineze dhe at\u00eb Indiane dhe mb\u00ebshteste rebel\u00ebt komunist\u00eb n\u00eb Greqi) p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb element t\u00eb pakontrolluesh\u00ebm p\u00ebr Bashkimin Sovjetik. Akuza e \u201ctradh\u00ebtis\u00eb marksiste\u201d\u00a0 e l\u00ebshuar nga Moska nuk ra n\u00eb boshll\u00ebk. Shkruan Pirjevec se \u201cmegjith\u00ebse duke qen\u00eb e zgjedhur si rruga e vetme p\u00ebr ta ruajtur dinjitetin e saj t\u00eb revolucionar\u00ebve dhe t\u00eb njer\u00ebzve, [njer\u00ebzit e Titos, sh\u00ebnimi im.] k\u00ebrkonin t\u2019i fshihnin edhe vetes tmerrin e sakrilegjit q\u00eb po p\u00ebrgatiteshin t\u00eb ndodhnin. Rebelohenin kund\u00ebr Stalinit, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht, me \u00e7do fib\u00ebr t\u00eb qenies s\u00eb tyre, donin t\u00eb mbesnin stalinist\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb thelb dy qen\u00eb argumentet q\u00eb \u00e7uan n\u00eb p\u00ebrplasjen me natyr\u00eb politike nd\u00ebrkomb\u00ebtare m\u00eb shum\u00eb sesa ideologjike. \u00c7\u00ebshtja e mb\u00ebshtetjes s\u00eb revolucionit grek dhe ajo e federat\u00ebs ballkanike. Si\u00e7 u shpjegua m\u00eb par\u00eb, Stalini i frik\u00ebsohej krijimit t\u00eb epiqendrave revolucionare t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u kontrolluar, sidomos n\u00eb realitetin e ri t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Nga shum\u00eb konsiderata dhe d\u00ebshmi (sidomos t\u00eb ardhura nga burimi autoritar i Gjilasit) mund t\u00eb pohohet se Stalini nuk e donte absolutisht suksesin e rebel\u00ebve komunist\u00eb n\u00eb Greqi. Mb\u00ebshtetja q\u00eb Tito u jepte atyre e \u00e7oi Jugosllavin\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjendje izolimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar, nga e cila Bashkimi Sovjetik, n\u00eb pozicion autoritar n\u00eb Kombet e Bashkuara, nuk b\u00ebri asgj\u00eb p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb. N\u00eb nj\u00eb prej kontakteve t\u00eb fundit direkte me drejtuesit jugosllav\u00eb p\u00ebrpara prishjes p\u00ebrfundimtare, midis janarit dhe shkurtit 1948, Stalini i paralajm\u00ebroi jugosllav\u00ebt ta braktisnin politik\u00ebn n\u00eb Greqi.<\/p>\n<p><strong>Federata ballkanike<\/strong><\/p>\n<p>\u201cRevolucioni grek duhet t\u00eb pushoj\u00eb, sentencioi Stalini. Nuk kan\u00eb asnj\u00eb perspektiv\u00eb suksesi. Besoni ndoshta se Britania e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara do t\u00eb lejojn\u00eb t\u00eb prishet vija e tyre e komunikimit n\u00eb Mesdhe? Le ta mendojm\u00eb dhe nuk e kemi nj\u00eb flot\u00eb. Revolucioni grek duhet t\u00eb prishet dhe sa m\u00eb shpejt t\u00eb jet\u00eb e mundur\u201d. P\u00ebrplasja e radh\u00ebs midis Mosk\u00ebs dhe Beogradit ndodhi p\u00ebr shkak t\u00eb tentativave jugosllave p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb federat\u00eb ballkanike, natyrisht e hegjemonizuar prej tyre (tentativa q\u00eb filluan qysh nga 1946, por u p\u00ebrshpejtuan n\u00eb 1947 e n\u00eb 1848). Faktikisht, n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb politike kontaktesh bilaterale me vendet kufitare, Tito synonte q\u00eb t\u00eb ngrinte nj\u00eb federat\u00eb me natyr\u00eb thelb\u00ebsisht ekonomike, por q\u00eb kishte n\u00eb vet\u00ebvete potencialitetet e zgjidhjes s\u00eb nj\u00eb problemi tjet\u00ebr t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb: at\u00eb t\u00eb pakicave etnike. N\u00eb territoret kufitare midis nj\u00eb shteti dhe tjetri faktikisht jetonin miliona njer\u00ebz q\u00eb i p\u00ebrkisnin njer\u00ebzve nga pakica etnike. P\u00ebr shembull, shumica shqiptare n\u00eb rajonet e Kosov\u00ebs dhe Metohis\u00eb ishte e madhe n\u00eb num\u00ebr, e fuqishme dhe nj\u00eb pakt me Shqip\u00ebrin\u00eb do ta kishte avantazhet e tij. \u201cVet\u00eb Enver Hoxha, shkruan Pirjevec, n\u00eb 1946 i k\u00ebrkonte Titos, me lot n\u00eb sy, q\u00eb t\u00eb krijohej sa m\u00eb par\u00eb nj\u00eb federat\u00eb midis t\u00eb dy vendeve, prej tij e konsideruar shpresa e vetne e shp\u00ebtimit p\u00ebr atdheun e tij\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb politik\u00eb e jashtme kaq pafytyrshm\u00ebrisht e pavarur nuk kish sesi mos ta alarmonte tejmase Stalinin. Sovjetik\u00ebt k\u00ebrkuan q\u00eb t\u00eb fusnin shkopinj n\u00eb rrota midis jugosllav\u00ebve, fillimisht duke k\u00ebrkuar t\u2019i izolonin brenda zon\u00ebs ballkanike, pastaj duke zbatuar nj\u00eb politik\u00eb duksh\u00ebm kontradiktore, por me q\u00ebllim destabilizues, duke mb\u00ebshtetur n\u00eb Shqip\u00ebri forcat antijugosllave dhe n\u00eb Bullgari ato t\u00eb interesuara n\u00eb bashkimin me Jugosllavin\u00eb. Propozimi, t\u00eb cilin Tito e kapi menj\u00ebher\u00eb: t\u00eb p\u00ebrdorej Bullgaria si nj\u00eb \u201ckal\u00eb Troje\u201d p\u00ebr ta cop\u00ebtuar Jugosllavin\u00eb. Nga momenti q\u00eb politika ballkanike e Titos vazhdoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pafytyr\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb 1947, Stalini i mblodhi n\u00eb Kremlin p\u00ebr dy her\u00eb jugosllav\u00ebt: m\u00eb 8 janar dhe 10 shkurt t\u00eb 1948. N\u00eb dat\u00ebn e dyt\u00eb u mblodh\u00ebn edhe drejtuesit bullgar\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Zem\u00ebrimi Stalinit ndaj Dimitrovit<\/strong><\/p>\n<p>Qe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast q\u00eb Stalini, i t\u00ebrbuar, e posht\u00ebroi sekretarin bullgar Dimitrov dhe e frik\u00ebsoi, pa rezerva, se Bashkimi Sovjetik duhej konsultuar p\u00ebr sa i p\u00ebrket \u00e7\u00ebshtjes ballkanike. \u201cDifekti juaj nuk q\u00ebndron tek gabimet, ul\u00ebriu Stalini, por n\u00eb faktin se pozicioni juaj \u00ebsht\u00eb ndryshe nga i joni!\u201d. \u201cI l\u00ebshoi Dimitrovit nj\u00eb shikim t\u00eb shtremb\u00ebr, shkruan Gjilasi tek \u201cBisedat\u201d e tij, luani i procesit t\u00eb Lajpzigut q\u00eb nga kurthi i tij kish guxuar ta sfidonte G\u00ebringun dhe fashizmin at\u00ebbot\u00eb n\u00eb maksimumin e fuqis\u00eb s\u00eb tyre, tani sillej si nj\u00eb qen i rrahur\u201d. Ai i 10 shkurtit qe takimi i fundit i nivelit t\u00eb lart\u00eb midis sovjetik\u00ebve dhe jugosllav\u00ebve. Lufta ishte tashm\u00eb shpallur haptazi dhe \u2013 nga aty e prapa \u2013 do t\u00eb shkaktonte nj\u00eb \u201cgjueti shtrigash\u201d t\u00eb frikshme si nga nj\u00ebra an\u00eb dhe tjetra (titist\u00eb dhe stalinist\u00eb). Tani Jugosllavia ishte gjithnj\u00eb e m\u00eb e vetme.<\/p>\n<p>Eskalimi i p\u00ebrplasjes Stalin\/Tito n\u00eb muajt menj\u00ebher\u00eb pas shkish\u00ebrimit t\u00eb Kominformit. Zyrtarizimi i p\u00ebrplasjes s\u00eb hapur midis Titos dhe Stalinit \u00e7oi menj\u00ebher\u00eb n\u00eb izolimin e Jugosllavis\u00eb. Rumun\u00ebt dhe shqiptar\u00ebt qen\u00eb t\u00eb par\u00ebt q\u00eb e sulmuan PKJ, t\u00eb ndjekurmenj\u00ebher\u00eb nga \u00e7ekosllovak\u00ebt. Vet\u00ebm n\u00eb Poloni lideri Gomulka kishte k\u00ebrkuar t\u00eb afrohej me maturi me Beogradin dhe kjo poi n\u00eb fatkeq\u00ebsin\u00eb progresive politike t\u00eb tij. U shfaq e qart\u00eb se kushdo q\u00eb jo vet\u00ebm do t\u00eb k\u00ebrkonte ta justifikonte Titon, por nuk do ta sulmonte me ashp\u00ebrsin\u00eb e duhur do t\u00eb p\u00ebrjashtohej nga pushteti n\u00eb mos t\u00eb eliminohej fizikisht. \u201cNj\u00eb muaj fiks nga botimi i d\u00ebnimit t\u00eb Kominformit, shkruan Pirjevec, n\u00eb opinionin e Mosk\u00ebs Tito dhe njer\u00ebzit e tij qen\u00eb ulur n\u00eb shkall\u00ebn m\u00eb t\u00eb poshtme. Ata nuk konsideroheshin m\u00eb shok\u00eb ende t\u00eb rikuperuesh\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet procesit katarktik t\u00eb autokritik\u00ebs, por lakej gjakatar\u00eb t\u00eb imperializmit. Zakoni i parjesmenj\u00ebher\u00eb t\u00eb nj\u00eb Jude n\u00eb opozitarin politik, i futur n\u00eb mentalitetin komunist nga Lenini, u respektua dhe i drejtua shum\u00eb shpejt kund\u00ebr Titos. Shtypi kominformist [&#8230;] natyrisht q\u00eb ndoqi fyelltarin moskovit, duke i shtuar akuza t\u00eb shpifura dhe insinuata t\u00eb \u00e7do lloji.<\/p>\n<p><strong>Titist\u00ebt b\u00ebjn\u00eb kuadrat<\/strong><\/p>\n<p>\u201cJugosllav\u00ebt nuk ja p\u00ebrtuan organizimit t\u00eb nj\u00eb mbrojtjeje: brenda vendit i shtyp brutalisht \u00e7do z\u00eb i kund\u00ebrt, policia e fsheht\u00eb OZNA kontrollonte \u00e7do aspekt t\u00eb jet\u00ebs sociale, n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb \u201ctradh\u00ebtar\u00ebve\u201d. N\u00eb raste t\u00eb ndryshme Tito afirmoi p\u00ebr q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e PKJ. Me rastin e Kongresit t\u00eb V t\u00eb PKJ (fundkorriku i 1948), drejtuesit titist\u00eb desh\u00ebn t\u00eb forconin radh\u00ebt. Ajo u organizua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb \u00e7do z\u00eb i kund\u00ebrt t\u00eb fshihej dhe rizgjedhja triumfuese e Titos si Sekretar i P\u00ebrgjithsh\u00ebm qe demonstrimi p\u00ebr bot\u00ebn komuniste se jugosllav\u00ebt qen\u00eb kompakt\u00eb; pastaj, pak dit\u00eb m\u00eb pas, me 10 gusht, Tito mbajti diskutimin e famsh\u00ebm n\u00eb Divizionin e Par\u00eb Proletar. Ai kishte si q\u00ebllim forcimin e radh\u00ebve t\u00eb ushtris\u00eb jugosllave, e tronditur n\u00eb at\u00eb moment nga evenimente traumatike, skomunikimi i Kominformit kishte shkaktuar dezertime midis ushtarak\u00ebve, t\u00eb preokupuar edhe nga disproporcioni i p\u00ebrplasjes me kolosin moskovit. N\u00eb diskutim Marshalli Tito futi nj\u00eb element jasht\u00ebzakonisht novator: shpalljen formale t\u00eb \u201crrug\u00ebs jugosllave t\u00eb socializmit\u201d. Jugosllavia, k\u00ebto fjal\u00ebt e Titos, nuk ndiqte interesa nacionaliste, por luftonte p\u00ebr fitoren e socializmit n\u00eb bot\u00eb. Tito e p\u00ebrmendi nj\u00eb her\u00eb Stalinin dhe qe p\u00ebr ta kritikuar. Nuk ishte vet\u00ebm ai, njoftonte pafytyrshm\u00ebrisht Tito, interpretuesi i vet\u00ebm i marksiz\u00ebm \u2013 leninizmit (!).<\/p>\n<p>\u201cKy diskutim, shkruan Pirjevic, p\u00ebrmbante nj\u00eb pjes\u00eb fuqimisht novatore: deri m\u00eb tani jugosllav\u00ebt kishin k\u00ebrkuar ta shpjegonin konfliktin me Stalinin si pasoj\u00eb e informacioneve jokorrekte i t\u00eb cilabe kishte qen\u00eb viktim\u00eb; grindja kishte lindur jo nga nj\u00eb herezi, por nga nj\u00eb gabim [&#8230;] Tani n\u00eb fakt Tito kishte guxuar t\u00eb rivendikonte dometh\u00ebnien dhe vler\u00ebn e p\u00ebrvoj\u00ebs jugosllave\u201d. M\u00eb 24 gusht, \u201cScanteia\u201d e Bukureshtit botoi nj\u00eb artikull ku \u201cklika e Titos\u201d quhej nj\u00eb \u201cband\u00eb vars\u00ebsish\u201d; po at\u00eb dit\u00eb Ministri i Jasht\u00ebm jugosllav Bebler kritikonte haptazi Stalinin p\u00ebrball\u00eb ambasadorit britanik n\u00eb Beograd. N\u00eb muajin shtator n\u00eb Prag\u00eb themelohej \u201cBorba e Re\u201d (titull n\u00eb polemik\u00eb t\u00eb hapur me \u201cBorban\u201d, \u201cPravdan\u201d e Beogradit), detyra e s\u00eb cil\u00ebs ishte \u201cdemaskimi i tradh\u00ebtis\u00eb s\u00eb kryer nga Tito n\u00eb d\u00ebm t\u00eb popullit jugosllav\u201d.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb dit\u00eb helmon Jugosllavin\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBorba e Re\u201d, megjith\u00ebse e ndaluar nga autoritetet jugosllave, pati nj\u00eb shp\u00ebrndarje t\u00eb caktuar nga kominformist\u00ebt jugosllav\u00eb dhe qe nj\u00eb prej tentativave t\u00eb shumta t\u00eb nd\u00ebrhyrjes direkt nga Moska kund\u00ebr Titos. M\u00eb 6 n\u00ebntor, n\u00eb diskutimin e p\u00ebrkujtimit t\u00eb Revolucionit t\u00eb Tetorit, Molotovi (krahu i djatht\u00eb i Stalinit) akuzoi dhunsh\u00ebm lidershipin jugosllav. Funksionari i lart\u00eb sovjetik demonstrohej besimplot\u00eb tek \u201celement\u00ebt e sh\u00ebndosh\u00eb\u201d brenda PKJ: ata do t\u00eb mund ta \u00e7onin Jugosllavin\u00eb n\u00eb gjirin e familjes komuniste. M\u00eb 27 dhjetor, p\u00ebrpara Asambles\u00eb Federale q\u00eb p\u00ebrgatitej t\u00eb diskutonte bilancin federal p\u00ebr 1949, Tito pohoi n\u00eb nj\u00eb diskutim 2 or\u00ebsh se Jugosllavia, e izoluar nga demokracit\u00eb popullore t\u00eb n\u00ebnshtruara ndaj Mosk\u00ebs dhe e vendosur n\u00eb gjendje n\u00ebnshtrimi me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb shfryt\u00ebzohej si serbator bujq\u00ebsor i bllokut komunist, shikohej e detyruar t\u00eb lidhej me \u00e7do vend q\u00eb donte ta ndihmonte k\u00ebt\u00eb zhvillim. Ishte k\u00ebrc\u00ebnimi i afrimit me Per\u00ebndimin. M\u00eb 31 dhjetor Moska njoftonte n\u00ebp\u00ebrmjet \u201cPravdas\u201d q\u00ebllimin e anullimit t\u00eb pdo raporti treg\u00ebtar me Beogradin. P\u00ebrgjigja e Titos nuk vonoi. Nat\u00ebn e Sh\u00ebn Silvestrit, n\u00eb nj\u00eb diskutim n\u00eb radio, Marshalli kujtoi t\u00eb gjitha sakrificat e popullit jugosllav. Tito nxorri n\u00eb pah unitetin e vendit kund\u00ebr armiqve t\u00eb jasht\u00ebm dhe p\u00ebrfundoi duke shpalosur optimiz\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p>Kishte kaluar nga pak muaj qysh kur Jugosllavia komuniste nuk konsiderohej m\u00eb, jo vet\u00ebm nga per\u00ebndimor\u00ebt, vendi m\u00eb besnik i Mosk\u00ebs dhe i p\u00ebrk\u00ebdhelur prej saj. Shteti ballkanik kishte sfiduar kolosin sovjetik dhe i kishte mbijetuar deklarimit t\u00eb sfid\u00ebs. N\u00eb plotfuqishm\u00ebrin\u00eb e tij, Stalini nuk ishte arritur ta p\u00ebrzinte nga pushteti Titon dhe njer\u00ebzit e tij. \u201cViti n\u00eb t\u00eb cilin Orwell i kishte dh\u00ebn\u00eb me \u201c1984\u201d e tij portretin m\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb dhe shqet\u00ebsues t\u00eb \u201cV\u00ebllait t\u00eb Madh\u201d, shkruan Pirjevec, p\u00ebrfundonte me humbjen e tij\u201d.<\/p>\n<p><strong>Big Bangu i universit komunist<\/strong><\/p>\n<p>R\u00ebnd\u00ebsia e p\u00ebrplasjes midis Titos dhe Stalinit qe me p\u00ebrmasa t\u00eb m\u00ebdha: ajo p\u00ebrb\u00ebn manifestimin e par\u00eb t\u00eb disidenc\u00ebs\u00a0 ndaj Mosk\u00ebs. N\u00eb nj\u00eb far\u00eb kuptimi, lufta p\u00ebr pavar\u00ebsi nga Moska e angazhuar nga Jugosllavia mund t\u00eb shikohet si simptoma e par\u00eb e shembjes s\u00eb pashmangshme e monolitizmit sovjetik n\u00eb t\u00eb cilin kemi asistuar n\u00eb vitet e fundit. Nuk duket e pabesueshme t\u00eb pohohet pra se sfida e Titos mund t\u00eb konsiderohet si n\u00ebna e \u00e7do p\u00ebrpjekjeje t\u00eb m\u00ebpasme indipendentiste e kryer brenda bllokut sovjetik, nga ajo hungareze e 1956, n\u00eb at\u00eb \u00e7ekosllovake t\u00eb 1968, deri n\u00eb at\u00eb polake t\u00eb 1980.<\/p>\n<p>Ai i Titos qe nj\u00eb reagim ndaj centralizmit t\u00eb politik\u00ebs staliniste. Rasti jugosllav ka demonstruar se deri n\u00eb \u00e7far\u00eb pike mund t\u00eb arrinin pretendimet e kontrollit nga ana e Mosk\u00ebs: nga botimi i korrespondenc\u00ebs midis Stalinit e Titos dhe midis PKBS e PKJ del fakti i habitsh\u00ebm se Kremlini pretendonte se mund t\u00eb vendoste lirisht spiun\u00eb dhe njer\u00ebz prosovjetik\u00eb n\u00eb qeverin\u00eb jugosllave. Paradoksalisht, mund t\u00eb pohohet se rebelimi i komunistit radikal Tito qe nd\u00ebr simptomat e para e shembjes s\u00eb komunizmit. Absolutizmi dhe pareformueshm\u00ebria e komunizmit sovjetik ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb \u00e7do devijim nga rruga e vendosur nga Moska p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb rrezik. \u00c7do tentativ\u00eb p\u00ebr reform\u00eb ka d\u00ebshtuar mjerazi (nga tentativat e Dub\u00e7ekut n\u00eb \u00c7ekosllovaki deri n\u00eb at\u00eb relativisht t\u00eb vonshme t\u00eb Gorba\u00e7iovit n\u00eb Bashkimin Sovjetik). Pik\u00ebrisht prej esenc\u00ebs s\u00eb tij absolutiste, sistemi i dominuar nga Moska, prej vet\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb tij, nuk mund ta pranonte dialektik\u00ebn demokratike. Pasi q\u00eb nuk i posedonte antitrupat.<\/p>\n<p>(nga <em>Storia in Rete<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb qershorin e 1948 bota asiston n\u00eb nj\u00eb Big Bang politik: Partia Komuniste Jugosllave p\u00ebrjashtohet nga Kominform. \u00cbsht\u00eb manifestimi i par\u00eb i disidenc\u00ebs ndaj Mosk\u00ebs. \u00c7arja e par\u00eb n\u00eb sistemin e pushtetit sovjetik. Kur m\u00eb 28 qershor t\u00eb 1948, Partia Komuniste Jugosllave p\u00ebrjashtohet nga Kominformo dhe p\u00ebr pasoj\u00eb nga monoliti komunist duksh\u00ebm i pashembsh\u00ebm, bota &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":52608,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-52607","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52607","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52607"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52607\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}