{"id":54083,"date":"2023-08-21T09:25:44","date_gmt":"2023-08-21T09:25:44","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=54083"},"modified":"2023-08-21T09:25:44","modified_gmt":"2023-08-21T09:25:44","slug":"islami-dhe-perendimi-dashuria-e-prishur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/08\/21\/islami-dhe-perendimi-dashuria-e-prishur\/","title":{"rendered":"Islami dhe Per\u00ebndimi, dashuria e prishur"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nj\u00eb bashk\u00ebbisedim me historianin Franco Cardini, i cili n\u00eb nj\u00eb ese t\u00eb tij, shpjegon \u00abEkuivokun e Madh\u00bb nga i cili ka lindur k\u00ebrc\u00ebnimi musliman.<\/strong><\/p>\n<p>Sharl\u00ebmanji n\u00eb vitin 801 po \u201cngrodhte\u201d p\u00ebr t\u00eb par\u00eb dhurat\u00ebn q\u00eb i kishte d\u00ebrguar Kalifi i Bagdadit, por ju desh t\u00eb priste t\u00eb gjith\u00eb vitin pasi ishte nj\u00eb dhurat\u00eb e madhe q\u00eb l\u00ebvizte me ngadal\u00eb: nj\u00eb elefant i gjall\u00eb, prej atyre q\u00eb n\u00eb Europ\u00eb nuk qen\u00eb par\u00eb nga koha e Perandoris\u00eb Romake. Nuk mendohej sigurisht p\u00ebr Betej\u00ebn e Poitiers t\u00eb fituar nga gjyshi Karl \u00c7eki\u00e7i, aq sa m\u00eb pak konsiderohej se ishte n\u00eb afer\u00eb me nj\u00eb armik historik dhe se idhtar\u00ebt e tij, q\u00eb no poemat epike luftojn\u00eb ndershm\u00ebrisht, por pashmangshm\u00ebrisht kund\u00ebr \u00abpagan\u00ebve\u00bb, nuk do t\u00eb kishin asgj\u00eb p\u00ebr t\u00eb rith\u00ebn\u00eb. P\u00ebr mbretin frank Islami nuk ekzistonte si i till\u00eb: Harun el Rashid, sovrani i madh, ishte thjesht nj\u00eb fuqi shum\u00eb m\u00eb e lart\u00eb, por fatmir\u00ebsisht armiq\u00ebsore ndaj vet\u00eb armiqve t\u00eb tij, sovran\u00ebve arab\u00eb q\u00eb dominonin Spanj\u00ebn. Vet\u00ebm pas shum\u00eb kohe shpirti luftarak i perandorit (q\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb, ama kund\u00ebr gjerman\u00ebve) u p\u00ebrdor si simbol i gjall\u00ebrimit europian kund\u00ebr mysliman\u00ebve, por pavar\u00ebsisht kryq\u00ebzatave dhe luft\u00ebrave t\u00eb vogla, ekspeditave t\u00eb pirat\u00ebve, pla\u00e7kitjeve dhe treg\u00ebtis\u00eb s\u00eb skllev\u00ebrve, pavar\u00ebsisht Lepantos dhe rrethimit t\u00eb Vjen\u00ebs, e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se me Islamin kemi b\u00ebr\u00eb treg\u00ebti mir\u00eb dhe, n\u00eb thelb, kemi pasur raporte t\u00eb mira. N\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme \u00ebsht\u00eb mbivendpsur nj\u00eb keqkuptim, me rezultate t\u00eb frikshme p\u00ebr nj\u00ebr\u00ebn pal\u00eb dhe tjetr\u00ebn. Kjo \u00ebsht\u00eb teza e Franco Cardini, mesjetarist\u00eb, studiues i kryq\u00ebzatave, n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb ribotuar nga sht\u00ebpia botuese Laterza, \u201cEuropa dhe Islam, historia e nj\u00eb keqkuptimi\u201d.<\/p>\n<p><strong>Profesor Cardini, t\u00eb flitet p\u00ebr keqkuptim sot duket provokatore. <\/strong><\/p>\n<p>\u00abNuk \u00ebsht\u00eb. T\u00eb dy qytet\u00ebrimet kan\u00eb pasur faza t\u00eb alternuara: fillimisht ajo islamike ishte tejet superiore ndaj &#8220;barbar\u00ebve&#8221; per\u00ebndimor\u00eb, m\u00eb pas nj\u00eb ekuilib\u00ebr substancial q\u00eb ka filluar me prishtjen vet\u00ebm nga fundi i viteve \u2018400 \u2013 fillimet e \u2018500. Deri m\u00eb at\u00ebhere, pavar\u00ebsisht luft\u00ebrave dhe grabitjeve, raporti ishte i ngusht\u00eb, do t\u00eb thoja miq\u00ebsor\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si lind keqkuptimi? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abBazat vendosen nga shekulli i XI. M\u00eb par\u00eb islami ka pasur nj\u00eb faz\u00eb ekspansioni t\u00eb madh, duke filluar nga shekulli i VII, duke shfryt\u00ebzuar krizat e pjesshme e Pernandoris\u00eb Bizantine dhe asaj Persiane\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Mbi t\u00eb gjitha, n\u00eb fillim, vet\u00eb bizantin\u00ebt e perceptojn\u00eb veten si nj\u00eb lloj herezie kristiane&#8230; <\/strong><\/p>\n<p>\u00abKa shum\u00eb karaktere. P\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb thjesht\u00ebzim t\u00eb kristianizmit, p\u00ebr t\u00eb cilat shum\u00eb konvertohen pa u menduar as edhe se kishin ndryshuar besimin fetar. Konvertimi n\u00eb islam nuk \u00ebsht\u00eb imponuar me dhun\u00eb: k\u00ebt\u00eb At Baget Bozzo nuk e dinte, p\u00ebr \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu. Lufta e shenjt\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr kristian\u00ebve. Muhamedi e kishte predikuar kund\u00ebr pagan\u00ebve t\u00eb Mek\u00ebs, popujt e librit prbhahen me maturi, duke paguar nj\u00eb taks\u00eb. Vet\u00ebm duke filluar nga shekulli i XII Per\u00ebndimi fillon t\u00eb rritet, rikuperon epik\u00ebn bizantine nga lufta kund\u00ebr mysliman\u00ebve dhe e transferon mbi Sharl\u00ebmanjin. Lind shpirti i kryq\u00ebzat\u00ebs\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Por q\u00eb, thoni ju n\u00eb lib\u00ebr, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb larg nga lufta totale. <\/strong><\/p>\n<p>\u00abUshqehet me ekspedita shum\u00eb t\u00eb pakta dhe t\u00eb shkurt\u00ebra ushtarake pak mizore. Deri n\u00eb vitet \u2018500, tensioni kund\u00ebr mysliaman\u00ebve nuk \u00ebsht\u00eb asnj\u00ebher\u00eb luft\u00eb totale\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Por sot e gjitha kjo na p\u00ebrket v\u00ebrtet? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abNa p\u00ebrket q\u00eb \u00e7ke me t\u00eb. Qysh prishet ekuilibri, fal\u00eb lundrimit oqeanik q\u00eb e b\u00ebn perfierik respektivisht treg\u00ebtive t\u00eb m\u00ebdha, pak e nga pak islami mbytet nga Per\u00ebndimi. Mendoni p\u00ebr nd\u00ebrmarrjen napoleoniane n\u00eb Egjipt. Bonaparti i premton lirin\u00eb dhe problemi \u00ebsht\u00eb se mysliman\u00ebt e besojn\u00eb, deri sa t\u00eb dashurohen praktikisht nga Per\u00ebndimi. Lindin deri lozhat masonike, Perandoria Turke k\u00ebrkon q\u00eb t\u2019ju hapet teknologjive, njer\u00ebzit, ajo borgjezi e pak\u00ebt, i d\u00ebrgon f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb studiojn\u00eb n\u00eb Europ\u00eb, ku m\u00ebsojn\u00eb, jemi n\u00eb kulmin e Romanticizmit, se historia e s\u00eb kaluar\u00ebs \u00ebsht\u00eb e gjitha nj\u00eb krah i hekurt me islamin\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb shkoll\u00eb keqkuptimet? <\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb krimbi i par\u00eb n\u00eb moll\u00eb. Kusuri vjen n\u00eb vitet \u201920, kur bota islamike i dorzohet evidenc\u00ebs. Anglez\u00eb dhe francez\u00eb gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore i kishin premtuar bot\u00ebs arabe, p\u00ebr ta pasur\u00a0 n\u00eb an\u00ebn e tyre kund\u00ebr turqve, se nj\u00eb \u201cArabi e Madhe\u201d q\u00eb do t\u00eb ngrihej nga Gardiani i Vendeve t\u00eb Shenjta, sherifi Hussein i familjes hashemite. Kur n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, me firmosjen e paqes, e ndajn\u00eb. F\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Hussein i japin Jordanin\u00eb dhe Irakun. Nuk kishin interes t\u00eb ngrinin nj\u00eb fuqi t\u00eb madhe, preferojn\u00eb ta cop\u00ebzojn\u00eb, dhe ia japin Arabin\u00eb wahabit\u00ebve, dometh\u00ebn\u00eb fondamentalist\u00ebve m\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr, atyre q\u00eb nuk shkonin dakord me pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb islamit. Me naft\u00ebn, kontrolli i Gjirit Persik b\u00ebhet i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ia dor\u00ebzon elitave q\u00eb nuk kan\u00eb asnj\u00eb interes t\u00eb futen n\u00eb bot\u00ebn e modernizmit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Edhe nj\u00eb her\u00eb akoma do t\u00eb ishte i gjithi faji yn\u00eb? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abThem vet\u00ebm se ka qen\u00eb nj\u00eb zhg\u00ebnjim i madh n\u00eb bot\u00ebn arabe. Nga kjo lindin fondamentalizmat, nj\u00ebri prej t\u00eb cil\u00ebve \u00e7on n\u00eb krijimin e Pakistanit (fjala do t\u00eb thot\u00eb &#8220;qytetar\u00ebt e islamit t\u00eb past\u00ebr&#8221;); tjetri \u00ebsht\u00eb l\u00ebvizja e &#8220;V\u00ebllaz\u00ebris\u00eb Myslimane&#8221; n\u00eb Egjipt\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pakistani \u00ebsht\u00eb shum\u00eb larg nga Arabia. <\/strong><\/p>\n<p>\u00abAjo q\u00eb ndodh n\u00eb Mek\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me t\u00eb gjith\u00eb mysliman\u00ebt dhe t\u00eb mos harrojm\u00eb d\u00ebshtimet e tjera: socializmin arab, modernizmin. Nga ana tjet\u00ebr vet\u00eb fondamentalizmi \u00ebsht\u00eb megjithat\u00eb nj\u00eb form\u00eb modernizmi, pasi pretendimi i tij p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb islamin e past\u00ebr p\u00ebrplaset me islamin fillestar p\u00ebr t\u00eb cilin askush nuk di gj\u00eb. Prandaj rind\u00ebrtohet duke u bazuar mbi kryefjal\u00ebn e Muhamedit kund\u00ebr pagan\u00ebve t\u00eb Mek\u00ebs, q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb Per\u00ebndimin Satanain\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Karidnali Biffi ka v\u00ebrejtur se nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb as e mundur, as e urueshme, t\u00eb dialogohet me islamin. Rind\u00ebrtimi i tij duket se i jep t\u00eb drejt\u00eb. <\/strong><\/p>\n<p>\u00abAbsolutisht jo. Jam nj\u00eb mik i mir\u00eb me kardinalin; n\u00eb k\u00ebt\u00eb b\u00ebn zanatin e tij kryesor t\u00eb nj\u00eb pjese t\u00eb bot\u00ebs katolike q\u00eb e mendon k\u00ebshtu, edhe pse thot\u00eb gj\u00ebra pak kristiane. Islami \u00ebsht\u00eb pluralist, i cop\u00ebzuar n\u00eb qindark\u00ebn e fuqis\u00eb. B\u00ebhet v\u00ebrtet e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb t\u00eb drejt\u00eb kujt i thot\u00eb \u201cjo\u201d dialogut\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si dialogohet at\u00ebhere? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abMe durim. Jemi akoma n\u00eb nj\u00eb nivel ku ekzistojn\u00eb vatra infektimi terrorist q\u00eb mb\u00ebshteten mbi fondamentalist\u00ebt, pakic\u00eb e pap\u00ebrfillshme n\u00eb bot\u00ebn myslimane. Ama kujdes: midis mysliman\u00ebve q\u00eb vijn\u00eb n\u00eb Per\u00ebndim jan\u00eb t\u00eb forta, ku ndjehen t\u00eb \u00e7rr\u00ebnjosur. Propaganda u jep atyre nj\u00eb identitet. Rreziku \u00ebsht\u00eb se, n\u00ebse mbyllim dialogun dhe ndjekim formulat e kardinalit, i shtyjm\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb drejt fondamentalizmit dhe eventualisht terrorizmit. Pasoja duhet t\u00eb jet\u00eb reciproke. Ata nuk duhet t\u00eb mbyllen si iriqi, si\u00e7 ka ndodhur n\u00eb Firenze, t\u00eb b\u00ebjn\u00eb skandal pasi n\u00eb klas\u00eb ka vajza me kok\u00ebn e mbuluar. Kishte t\u00eb drejt\u00eb ish ministri De Mauro: pse t\u00eb mos lexohet kurani n\u00eb shkoll\u00eb? U sh\u00ebrben t\u00eb gjith\u00ebve\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Dakord, ama sot pyetja \u00ebsht\u00eb: mund t\u00eb mbajm\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin grupe njer\u00ebzish q\u00eb na konsideron si Satanain e madh? K\u00ebt\u00eb pyesin njer\u00ebzit. <\/strong><\/p>\n<p>\u00abDiagnoza \u00ebsht\u00eb korrekte, por un\u00eb mendoj se k\u00ebto grupe jan\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl; bota myslimane \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e oksidentalizuar nga sa besohet\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Nuk e konsideroni t\u00eb rreziksh\u00ebm nj\u00eb besimi fetar q\u00eb premton nj\u00eb parajs\u00eb mjaft \u00abtok\u00ebsore\u00bb, e mir\u00ebidentifikuar dhe e p\u00ebrshkruar, dhe n\u00eb disa raste u premton atij q\u00eb vdes n\u00eb betej\u00eb kund\u00ebr \u00abpagan\u00ebve\u00bb? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abSigurisht q\u00eb islami e ka nj\u00eb koncept t\u00eb martirit, n\u00ebp\u00ebrmjet luft\u00ebs, m\u00eb t\u00eb fort\u00eb se kristianizmi, por tashm\u00eb e gjitha kjo \u00ebsht\u00eb shum\u00eb mediatizuar. Kam p\u00ebrshtypjen se pjesa m\u00eb e madhe e mysliman\u00ebve do sidomos aspektet e komoditetit t\u00eb jet\u00ebs per\u00ebndimore\u00bb<\/p>\n<p><strong>Plakushi Voltaire i \u00abMuhamedit apo i fanatizmit\u00bb futet n\u00eb sirtar? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abShiko, Voltaire i lavd\u00ebronte turqit, q\u00eb n\u00eb planin fetar dinin t\u00eb jetonin dhe t\u00eb linin t\u00eb jetonin, por nuk \u00ebsht\u00eb e th\u00ebn\u00eb se duke folur p\u00ebr Muhamedin nuk mendonte p\u00ebr kristian\u00ebt: shembujt e intoleranc\u00ebs s\u00eb t\u00eb cilit, megjith\u00ebse ishte n\u00eb shekullin e t\u00eb Ndritshm\u00ebve, qen\u00eb ende mjaft t\u00eb rreziksh\u00ebm sa ta rr\u00ebfenin n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb bashk\u00ebbisedim me historianin Franco Cardini, i cili n\u00eb nj\u00eb ese t\u00eb tij, shpjegon \u00abEkuivokun e Madh\u00bb nga i cili ka lindur k\u00ebrc\u00ebnimi musliman. Sharl\u00ebmanji n\u00eb vitin 801 po \u201cngrodhte\u201d p\u00ebr t\u00eb par\u00eb dhurat\u00ebn q\u00eb i kishte d\u00ebrguar Kalifi i Bagdadit, por ju desh t\u00eb priste t\u00eb gjith\u00eb vitin pasi ishte nj\u00eb dhurat\u00eb e madhe &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":54084,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-54083","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54083","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54083"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54083\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54084"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}