{"id":54751,"date":"2023-08-29T08:05:01","date_gmt":"2023-08-29T08:05:01","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=54751"},"modified":"2023-08-29T08:05:01","modified_gmt":"2023-08-29T08:05:01","slug":"historiani-luciano-garibaldi-churchill-deshi-vdekjen-e-benito-mussolini-dhe-claretta-petacci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/08\/29\/historiani-luciano-garibaldi-churchill-deshi-vdekjen-e-benito-mussolini-dhe-claretta-petacci\/","title":{"rendered":"Historiani Luciano Garibaldi: \u201cChurchill deshi vdekjen e Benito Mussolini dhe Claretta Petacci\u201d"},"content":{"rendered":"<p>T\u00eb flas\u00ebsh me Luciano Garibaldi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb unike. Kultura, serioziteti dhe thell\u00ebsia e \u00e7do fakti historik p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb n\u00ebnshtres\u00ebn kulturore e kontemporanitetit ton\u00eb. \u00c7do pasazh historik i rr\u00ebfyer nga Garibaldi rrethohet dhe mb\u00ebshtetet nga dokumenta dhe prova. Investigimi i tij lidhur me vdekjen e Benito Mussolini dhe Claretta Petacci \u00ebsht\u00eb baza historike mbi t\u00eb cil\u00ebn ngrihet lindja e republik\u00ebs ton\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Luciano, \u00e7far\u00eb ju shtyu t\u00eb merreshit me nj\u00eb ngjarje historike si fundi i themeluesit t\u00eb fashizmit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abLidhur me vdekjen e Du\u00e7es dhe t\u00eb dashur\u00ebs s\u00eb tij fillova t\u00eb hetoja n\u00eb vitin 1994 me nj\u00eb seri artikujsh p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrditshmen \u201cLa Notte\u201d dhe t\u00eb p\u00ebrjavshmen \u201cNoi\u201d t\u00eb Mondadori, t\u00eb cil\u00ebt pat\u00ebn jehon\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Pak koh\u00eb m\u00eb pas, n\u00eb librin \u2013 intervist\u00eb t\u00eb shkruar me Pasquale Chessa, historiani i madh Renzo De Felice deklaroi se \u201cvulgata\u201d ishte false dhe se kreu i fashizmit ishte vrar\u00eb me urdh\u00ebr t\u00eb Churchill. Ja vlente barra qiran\u00eb t\u00eb ndiqej kjo rrug\u00eb. Qe k\u00ebshtu q\u00eb me Ares botova \u201cLa pista inglese. Chi uccise Mussolini e la Petacci?\u201d\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00ebse nuk e kujtoj keq, pik\u00ebrisht n\u00eb at\u00eb periudh\u00eb shkrimtari amerikan Peter Tompkins realizoi dokumentarin televiziv me 3 episode p\u00ebr Rai Tre, i titulluar \u201cMussolini: L\u2019 ultima verit\u00e0\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abTompkins, i cili n\u00eb vitin 1945 ishte rreth 24 vje\u00e7ar, kishte qen\u00eb n\u00eb nivelet drejtuese e OSS (Office of Strategic Services) n\u00eb Rom\u00eb, e p\u00ebrqafonte t\u00ebr\u00ebsisht tez\u00ebn time dhe akreditonte rr\u00ebfimin e Bruno Giovanni Lonati, ish partizanit garibaldin q\u00eb bashk\u00eb me njer\u00ebzit e tij ishte \u201crekrutuar\u201d nga anglez\u00ebt e Intelligence Service p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfunduar me sukses misionin. Libri im i fundit p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar m\u00eb s\u00eb fundi t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn lidhur me at\u00eb ngjarje ka qen\u00eb \u201cPerch\u00e9 uccisero Mussolini e Claretta? La verit\u00e0 negli archivi del PCI\u201d, i shkruar bashk\u00eb me senatorin e ndjer\u00eb Franco Servello dhe i botuar nga sht\u00ebpia botuese Rubbettino.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb jehone pati botimi i librit tuaj?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPista angleze u mir\u00ebprit me interes t\u00eb t\u00eb madh nga lexuesit (3 botime brenda pak muajsh) dhe nga ato masmedia jo m\u00eb t\u00eb n\u00ebnshtruara ndaj pseudokultur\u00ebs prokomuniste q\u00eb prej m\u00eb shum\u00eb se gjysm\u00eb shekulli dominonte bot\u00ebn e botimeve italiane (n\u00eb let\u00ebr, radiofonike, televizive dhe informatike, kjo e fundit nj\u00eb \u00e7ik\u00eb m\u00eb pak). Investigimi im ishte frut i 8 viteve k\u00ebrkime. E merrte shtys\u00ebn nga nj\u00eb dokument i famsh\u00ebm: fonogrami i d\u00ebrguar m\u00eb 27 prill 1945 nga CLNAI (Komiteti i \u00c7lirimit Komb\u00ebtar Italia e Sip\u00ebrme) komand\u00ebs s\u00eb Gruparmatave aleate, q\u00eb me lajmin lidhur me arrestimin e ndodhur n\u00eb Dongo, kishte k\u00ebrkuar dor\u00ebzimin e menj\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb Mussolini, n\u00eb zbatim t\u00eb klauzolave t\u00eb arm\u00ebpushimit. P\u00ebrgjigja qe nj\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr: \u201cNuk mund t\u2019ua dor\u00ebzojm\u00eb Mussolini pasi \u00ebsht\u00eb pushkatuar n\u00eb Piazzale Loreto, mu n\u00eb pik\u00ebn ku qen\u00eb vrar\u00eb shok\u00ebt tan\u00eb\u201d. Nuk ishte e v\u00ebrtet\u00eb. N\u00eb at\u00eb moment, Mussolini ishte ende i burgosur n\u00eb Dongo, por fonogrami demonstronte se krer\u00ebt e Rezistenc\u00ebs kishin vendosur ta \u00e7onin Mussolini n\u00eb Milano dhe ta pushkatonin n\u00eb Piazzale Loreto, p\u00ebrpara popullit, me nj\u00eb ekzekutim kapital solemn t\u00eb tipit t\u00eb gijotin\u00ebs s\u00eb Luigjit t\u00eb XVI. Bashk\u00eb me Mussolini do t\u00eb duhej t\u00eb \u201cekzekutoheshin\u201d 15 eksponent\u00eb t\u00eb tjer\u00eb fashist\u00eb: aq sa qen\u00eb partizan\u00ebt e pushkatura prej nj\u00eb raprezaljeje n\u00eb Piazzale Loreto n\u00eb gushtin e m\u00ebparsh\u00ebm\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pse nuk u realizua nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb? \u00c7far\u00eb nd\u00ebrhyri q\u00eb e prishi krejt\u00ebsisht?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNd\u00ebrhyri zbulimi i papritur, i b\u00ebr\u00eb nga \u201ckoloneli Valerio\u201d i d\u00ebrguar nga Milano n\u00eb Dongo, t\u00eb cilin dikush e kishte paraprir\u00eb dhe, n\u00eb m\u00ebngjesin e 28 prillit, kishte vrar\u00eb Mussolini dhe Claretta. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb nevojitej q\u00eb t\u00eb modifikohej programi dhe t\u00eb d\u00ebrgoheshin n\u00eb Piazzale Loreto jo 15 hierark\u00ebt e lart\u00eb, plus shefin e tyre, por 16 kufoma. Modifikim q\u00eb u realizua me pushkatimet e pasdites s\u00eb 28 prillit n\u00eb bregun e liqenit n\u00eb Dongo. K\u00ebtu edhe prapaskena e dyt\u00eb: vrasja e Petacci\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Tamam. Kush qe vendosi d\u00ebnimin me vdekje e s\u00eb dashur\u00ebs t\u00eb Du\u00e7es?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abVdekja e saj nuk ishte programuar nga askush. As nuk ishte parashikuar, as nuk ishte d\u00ebshiruar. Bile emri i saj nuk p\u00ebrfshihej n\u00eb list\u00ebn e rob\u00ebrve t\u00eb dor\u00ebzuar nga komandanti partizan \u201cPedro\u201d (Pier Luigi Bellini delle Stelle) \u201ckolonelit Valerio\u201d (Walter Audisio). Por \u201ckoloneli Valerio\u201d, n\u00eb spuntimin e emrave t\u00eb list\u00ebs, tha, bile thirri me t\u00eb madhe, si\u00e7 d\u00ebshmohet nga t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb pranishmit: \u00abMussolini: me vdekje! Clara Petacci: me vdekje!\u00bb. Pse? Sepse, nj\u00eblloj me Du\u00e7en, e kishte gjetur kufom\u00eb at\u00eb m\u00ebngjes, por mbi t\u00eb gjitha sepse \u201cduhej\u201d t\u00eb merrte mbi vete barr\u00ebn e nj\u00eb vrasjeje nga e cila autor\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb saj \u2013 sh\u00ebrbimet sekrete britanike \u2013 preferonin t\u00eb \u00e7liroheshin\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pra, kemi arritur tek \u201cpista angleze\u201d. Por cili qe motivi i v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb i shtyu njer\u00ebzit e Churchill t\u00eb vrisnin jo vet\u00ebm Mussolini, por edhe t\u00eb dashur\u00ebn e tij?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abFrika se mos t\u00eb dy, t\u00eb pyetur nga gazetar\u00ebt amerikan\u00eb (t\u00eb vetmit v\u00ebrtet t\u00eb lir\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb interesuar ndaj \u201cscoop\u201d sesan ndaj urdh\u00ebrave nga lart), do t\u00eb zbulonin kontaktet e ekzistuara deri n\u00eb fund midis Mussolini e Churchill dhe q\u00eb kishin si q\u00ebllim ta shtynin Hitlerin ta pushonte rezistenc\u00ebn n\u00eb Per\u00ebndim p\u00ebr t\u2019ju drejtuar vet\u00ebm ndaj Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe dhe t\u00eb penonte k\u00ebshtu Stalinin nga marrja n\u00eb dor\u00eb e gjysm\u00ebs s\u00eb mir\u00eb t\u00eb Europ\u00ebs. \u00cbsht\u00eb shum\u00eb e leht\u00eb t\u00eb imagjinohet se \u00e7far\u00eb do kishte mundur t\u00eb ndodhte n\u00eb rast se ky u fundit vihej n\u00eb dijeni t\u00eb atyre manovrave t\u00eb n\u00ebndheshme t\u00eb Churchill\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb provash ekzistojn\u00eb p\u00ebr ta provuar nj\u00eb hipotez\u00eb t\u00eb ngjashme?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abProvat konsistojn\u00eb n\u00eb shum\u00eb d\u00ebshmi, prej dekadash praktikisht t\u00eb injoruara, lidhur me kontaktet sekrete midis Mussolini dhe anglez\u00ebve. D\u00ebshmi q\u00eb \u00e7ojn\u00eb tek firmat e Dino Campini, sekretar i ministrit t\u00eb Arsimit Komb\u00ebtar Carlo Alberto Biggini, t\u00eb Sergio Nesi, oficer i Decima Mas, t\u00eb Pietro Carradori, truproj\u00eb i Mussolini, t\u00eb Filippo Anfuso, ambasador i Republik\u00ebs Sociale Italiane n\u00eb Berlin, t\u00eb Ermanno Amicucci, drejtor i \u201cCorriere della Sera\u201d, t\u00eb Alfredo Cucco, n\u00ebnsekretar p\u00ebr Kultur\u00ebn Popullore, t\u00eb Ruggero Bonomi, n\u00ebnsekretar p\u00ebr Aeronautik\u00ebn, t\u00eb Edmondo Cione, themelues i Raggruppamento Repubblicano Socialista, t\u00eb Nino D\u2019 Aroma, drejtor i Instituto Luce, t\u00eb Georg Zachariae, mjek gjerman i Du\u00e7es, t\u00eb Drew Pearson, gazetar amerikan, t\u00eb Umberto Alberici, noter n\u00eb Milano\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Cili \u00ebsht\u00eb thelbi i k\u00ebtyre d\u00ebshmive?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPersonazhe si Quinto Navarra, ndihm\u00ebs i Mussolini, Raffaele La Greca, kryeark\u00ebtar i Policis\u00eb s\u00eb Sal\u00f2, Pietro Carradori, truproj\u00eb i Du\u00e7es, dhe Urbano Lazzaro, partizanit \u201cBill\u201d q\u00eb kishte kapur Mussolini i maskuar si gjerman, qen\u00eb gjithmon\u00eb dakord n\u00eb pohimin se i ashtuquajturi \u201cflori i Dongo\u201d, i kapur nga partizan\u00ebt n\u00eb \u201ckolon\u00ebn Mussolini\u201d dhe i p\u00ebrvet\u00ebsuar nga PKI, nuk ishte \u201cthesari shtet\u00ebror\u201d i RSI, por p\u00ebrb\u00ebhej nga objekte t\u00eb konfiskuara familjeve t\u00eb ndryshme hebreje t\u00eb arrestuara e t\u00eb d\u00ebrguara n\u00eb kampet e p\u00ebrq\u00ebndrimit n\u00eb vijim t\u00eb ligjeve raciale. Objekte me vler\u00eb q\u00eb Mussolini kishte nd\u00ebrmend t\u2019ua dor\u00ebzonte amerikan\u00ebve, pas dor\u00ebzimit n\u00eb Valtellina, me q\u00ebllim q\u00eb t\u2019u riktheheshin t\u00eb mibjetuarve n\u00eb demonstrim t\u00eb faktit se konfiskimet nuk qen\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb pasuruar RSI n\u00eb d\u00ebm t\u00eb t\u00eb mbijetuarve, por qen\u00eb nj\u00eb detyrim i r\u00ebnd\u00eb q\u00eb buronte nga aleanca me Rajhun e Tret\u00eb. N\u00eb fakt, si\u00e7 e din\u00eb t\u00eb gjith\u00eb, k\u00ebto pasuri p\u00ebrfunduan n\u00eb arkat e PKI\u00bb.<\/p>\n<p><strong>A ishte PKI n\u00eb dijeni t\u00eb prejardhjes s\u00eb tyre? Sikur t\u00eb ekzistonte akoma, PKI do ta refuzonte me p\u00ebrbuzje, padiskutim.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abDhe n\u00eb fakt gj\u00ebrat ec\u00ebn pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Massimo Caprara, p\u00ebr 20 vjet sekretar i Togliatti qysh nga viti 1944 dhe n\u00eb vijim i penduar i madh i komunizmit, n\u00eb nj\u00eb memorial t\u00eb shkruar apostafat p\u00ebr librin tim \u201cLa pista inglese\u201d, zbuloi sesi \u201cversioni Audisio\u201d (dometh\u00ebn\u00eb vrasja e Mussolini dhe e Claretta Petacci pasditen e 28 prillit p\u00ebrpara port\u00ebs s\u00eb Villa Belmonte) kishte qen\u00eb \u201cnj\u00eb fals i q\u00ebllimsh\u00ebm\u201d, por mbi t\u00eb gjitha tregoi takimet absolutisht t\u00eb panjohura t\u00eb menj\u00ebher\u00eb pasluft\u00ebs midis Togliatti, at\u00ebbot\u00eb eksponent i lart\u00eb per\u00ebndimor i komunizmit sovjetik, dhe Churchill, i cili pas fjalimit n\u00eb Fulton (gjat\u00eb t\u00eb cilit kishte p\u00ebrmendur termin \u00abPerde e Hekurt\u00bb), ishte b\u00ebr\u00eb armiku num\u00ebr nj\u00eb i Rusis\u00eb s\u00eb Stalinit. Takime pak t\u00eb thuash t\u00eb paimagjinuesh\u00ebm, q\u00eb t\u00eb l\u00ebn\u00eb t\u00eb nuhas\u00ebsh nj\u00eb zgjedhje sekrete t\u00eb kreut komunist italian n\u00eb favor t\u00eb Per\u00ebndimit shum\u00eb p\u00ebrpara atij zyrtar dhe tashm\u00eb \u201chistorik\u201d t\u00eb Enrico Berlinguer. Faktikisht, Togliatti e dinte mir\u00eb se \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodhte \u2013 paras\u00ebgjithash udh\u00ebheq\u00ebsis\u00eb s\u00eb partis\u00eb \u2013 sikur Italia t\u00eb kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb kthetrat e Stalinit: gulag p\u00ebr t\u00eb t\u00ebr\u00eb, duke filluar nga krer\u00ebt e PKI\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Keni pasur konfirmime p\u00ebr vlefshm\u00ebrin\u00eb e rind\u00ebrtimit tuaj historik?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNj\u00eb konfirmin i bujsh\u00ebm dhe definitiv i tez\u00ebs q\u00eb avancoj prej vitesh lidhur me vdekjen e Mussolini ka ardhur m\u00eb 2015 nga botimi pasvdekjes i kujtimeve t\u00eb Vanni Teodorani (1916-1964), i vendosur nga f\u00ebmij\u00ebt Anna dhe Pio Luigi. Pjesa deri m\u00eb at\u00ebhere e panjohur e ditarit t\u00eb Teodorani (q\u00eb ishte nip i adoptuar i Mussolini, bashk\u00ebpun\u00ebtor i tij i ngusht\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb RSI dhe q\u00eb arriti p\u00ebr shum\u00eb muaj t\u00eb b\u00ebhej i pakapsh\u00ebm nga partizan\u00ebt komunist\u00eb e etur p\u00ebr gjak) kishte t\u00eb b\u00ebnte me planin e studiuar nga sh\u00ebrbimet sekrete amerikane p\u00ebr t\u2019ia hequr Du\u00e7en hakmarrjes partizane dhe ta shp\u00ebtonte duke e d\u00ebrguar n\u00eb nj\u00eb baz\u00eb sekrete n\u00eb Sardegna. Por, si\u00e7 tregon Vanni Teodorani n\u00eb ditarin e tij t\u00eb \u00e7muar \u201cQuaderno 1945\/46\u201d, plani i studiuar nga element\u00eb t\u00eb OSS (Office of Strategic Services) amerikan\u00eb, nga sh\u00ebrbimet sekrete angleze e Italis\u00eb s\u00eb Jugut dhe, pik\u00ebrisht, nga nj\u00eb grup i vog\u00ebl besnik\u00ebsh t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb Du\u00e7es, d\u00ebshtoi nga anglez\u00ebt shum\u00eb m\u00eb t\u00eb aft\u00eb t\u00eb Intelligence Service, t\u00eb cil\u00ebt kishin marr\u00eb nga Churchill urdh\u00ebrin p\u00ebr t\u00eb eliminuar si Mussolini, ashtu edhe Claretta Petacci\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>Storica<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-54753\" src=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/mu-193x300.jpg\" alt=\"\" width=\"193\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/mu-193x300.jpg 193w, https:\/\/rdnews.al\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/mu.jpg 578w\" sizes=\"auto, (max-width: 193px) 100vw, 193px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00eb flas\u00ebsh me Luciano Garibaldi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb unike. Kultura, serioziteti dhe thell\u00ebsia e \u00e7do fakti historik p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb n\u00ebnshtres\u00ebn kulturore e kontemporanitetit ton\u00eb. \u00c7do pasazh historik i rr\u00ebfyer nga Garibaldi rrethohet dhe mb\u00ebshtetet nga dokumenta dhe prova. Investigimi i tij lidhur me vdekjen e Benito Mussolini dhe Claretta Petacci \u00ebsht\u00eb baza historike mbi t\u00eb cil\u00ebn &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":54752,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-54751","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54751"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54751\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}