{"id":56067,"date":"2023-09-11T08:43:57","date_gmt":"2023-09-11T08:43:57","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=56067"},"modified":"2023-09-11T08:43:57","modified_gmt":"2023-09-11T08:43:57","slug":"arsyet-e-grushteve-te-shtetit-ne-afrike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/09\/11\/arsyet-e-grushteve-te-shtetit-ne-afrike\/","title":{"rendered":"Arsyet e grushteve t\u00eb shtetit n\u00eb Afrik\u00eb"},"content":{"rendered":"

N\u00eb kontinent jan\u00eb n\u00eb zhvillim transformime t\u00eb thella, i t\u00eb cilave grushtet e shtetit jan\u00eb nj\u00eb simptom\u00eb. Ish fuqit\u00eb koloniale nuk kan\u00eb m\u00eb pesh\u00eb, shkruan filozofi Achille Mbembe.<\/strong><\/p>\n

Marrja e pushtetit ushtarak n\u00eb ish kolonit\u00eb franceze n\u00eb Afrik\u00eb jan\u00eb simptom\u00eb e transformimeve t\u00eb thella q\u00eb \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb fshihet p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, por p\u00ebrshpejtimi i papritur i t\u00eb cilave po kap n\u00eb befasi shum\u00eb v\u00ebzhgues t\u00eb hutuar. Mund t\u00eb theksohet se jan\u00eb l\u00ebkundjet e fundit e agonis\u00eb s\u00eb ngadalt\u00eb t\u00eb modelit t\u00eb shkolonizimit jo t\u00eb realizuar. N\u00eb realitet k\u00ebt\u00eb luft\u00ebra jan\u00eb avancuar nga forca n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb brendshme dhe lajm\u00ebrojn\u00eb fundin e pashmangsh\u00ebm t\u00eb nj\u00eb cikli t\u00eb nisur pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe q\u00eb ka zgjatur rreth nj\u00eb shekull. Sigurisht, ka ende baza ushtarake franceze n\u00eb Senegal, Bregun e Fildisht\u00eb, Gabon, \u00c7ad dhe Xhibuti. Frangu CFA nuk \u00ebsht\u00eb abroguar dhe Agence Fran\u00e7aise du D\u00e9veloppement \u00ebsht\u00eb ende ajo e dikurshmja. Nd\u00ebrkoh\u00eb, qendra kulturore franceze kan\u00eb ndryshuar em\u00ebr. Pavar\u00ebsisht pranis\u00eb s\u00eb k\u00ebtyre mbeturinave t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs, Franca nuk vendos m\u00eb gjith\u00e7ka q\u00eb ndodh n\u00eb posedimet e vjetra koloniale. Pjesa m\u00eb e madhe e k\u00ebtyre instrumentave dhe shum\u00eb t\u00eb tjera jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb dalamode. Ndoshta ka ardhur momenti t\u00eb \u00e7lirohemi dhe kjo t\u00eb b\u00ebhet n\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00ebn e m\u00ebnyrave. K\u00ebshtu fraktura do t\u00eb sh\u00ebndoshej. T\u00eb v\u00ebn\u00eb p\u00ebrball\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre, afrikan\u00ebt nuk do t\u00eb kishin m\u00eb pretekste. Shkolonizimi do t\u00eb ishte i plot\u00eb dhe, mbi t\u00eb gjitha, i certifikuar.<\/p>\n

Nj\u00eb rol dyt\u00ebsor<\/strong><\/p>\n

Nga fillimi i k\u00ebtij shekulli kapja e Parisit mbi ish kolonit\u00eb e tij \u00ebsht\u00eb zbutur shum\u00eb, nganj\u00ebher\u00eb kund\u00ebr vullnetit t\u00eb tij. N\u00eb k\u00ebt\u00eb moment historik Franca ka nj\u00eb rol dyt\u00ebsor. Jo pse do t\u00eb shpron\u00ebsohej nga Rusia apo nga Kina \u2013 dy dordolec\u00eb q\u00eb armiqt\u00eb dhe kritik\u00ebt lokal\u00eb t\u00eb Parisit dijn\u00eb si t\u2019i tundin p\u00ebr ta mbajtur n\u00eb gjendje shahu \u2013 por sepse, n\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb pazakont\u00eb dhe t\u00eb rrezikshme p\u00ebr veten, t\u00eb cil\u00ebn shum\u00eb mezi arrijn\u00eb t\u2019i kapin shtrirjen, Afrika ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb ri historik. I l\u00ebvizur nga forca thelb\u00ebsisht lokale, kontinenti po mbyllet n\u00eb vet\u00ebvete. P\u00ebr ta kuptuar shtytjet e thella n\u00eb themelin e k\u00ebsaj kthese, luft\u00ebrat shum\u00ebform\u00ebshe q\u00eb e shoq\u00ebrojn\u00eb dhe pasojat e saj afatgjata, duhet t\u00eb ndryshojm\u00eb gril\u00ebn analitike dhe duke filluar nga premisa t\u00eb reja. Sidomos dihet ta marrim seriozisht perceptimin q\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb afrikane kan\u00eb p\u00ebr historin\u00eb e tyre. Kontinenti po eksperimenton shum\u00eb transformime t\u00eb menj\u00ebhershme. Jan\u00eb me shtrirje t\u00eb ndryshme, por prekin t\u00eb gjitha nivelet e shoq\u00ebris\u00eb dhe p\u00ebrkthehen n\u00eb prishje n\u00eb format zinxhiri. Me afrimimin e sisteme politike shum\u00ebpartiake, jan\u00eb kthyer n\u00eb vendin e par\u00eb postet n\u00eb loj\u00eb kolektive, nd\u00ebrsa shfaqen forma t\u00eb reja pabarazie dhe konflikti, sidomos midis gjinive dhe gjeneratave.<\/p>\n

L\u00ebvizje baz\u00eb<\/strong><\/p>\n

Hyrja n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn publike e njer\u00ebzve t\u00eb lindur n\u00eb vitet \u201990 dhe n\u00eb fillimet e \u20182000, t\u00eb rritur n\u00eb koh\u00eb krizash ekonomike t\u00eb paprecedent, ka qen\u00eb nj\u00eb ngjarje vendimtare. Ka p\u00ebrkuar me rizgjimin teknologjik t\u00eb kontinentit, influenc\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb diasporave, p\u00ebrshpejtimin e proceseve t\u00eb krijueshm\u00ebris\u00eb artistike e kulturore, intensifikimin e l\u00ebvizshm\u00ebris\u00eb e t\u00eb qarkullimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe k\u00ebrkimin e pandalsh\u00ebm t\u00eb modeleve t\u00eb zhvillimit alternativ t\u00eb frym\u00ebzuar nga pasuria e traditave lokale. Sfidat demografike, sociokulturore, ekonomike dhe politike tashm\u00eb jan\u00eb nd\u00ebrthurur, si\u00e7 e demonstron kontestimi i formave politiko \u2013 institucionale t\u00eb shfaqura n\u00eb vitet \u201890, ndryshimet e modeleve t\u00eb autoritetit n\u00eb familje, revolta e heshtur e grave dhe r\u00ebndimi i konflikteve gjeneracionale. Mbi k\u00ebt\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb thell\u00eb \u00ebsht\u00eb nxitur ngjitja e neosovranizmit, nj\u00eb version i varf\u00ebr dhe i adulteruar i panafrikanizmit. N\u00eb nj\u00eb kontekst kaosi ideologjik, \u00e7orientimi moral dhe krize dometh\u00ebn\u00ebse, neosovranizmi nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vizion politik koherent, por nj\u00eb kimer\u00eb e madhe. P\u00ebr mb\u00ebshtet\u00ebsit e saj sh\u00ebrben paras\u00ebgjithash t\u00eb krijohet fermentim n\u00eb nj\u00eb komunitet emotiv dhe imagjinar dhe \u00ebsht\u00eb kjo q\u00eb i jep t\u00eb gjith\u00eb forc\u00ebn e ngarkes\u00ebn e toksicitetit t\u00eb saj.<\/p>\n

Trupat e saj jan\u00eb rekrutuar kryesisht midis t\u00eb rinjve afrikan\u00eb aktiv\u00eb n\u00eb rrjetet sociale, por edhe n\u00eb serbatorin e pafund\u00ebm t\u00eb diasporave. K\u00ebta djem e vajza, shpesh pak t\u00eb integruar n\u00eb vendet ku jan\u00eb rritur dhe trajtuar si qytetar\u00eb t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb, duke i krahasuar p\u00ebrvojat e tyre me luft\u00ebrat e m\u00ebdha t\u00eb panafrikanist\u00ebve t\u00eb pasluft\u00ebs kund\u00ebr kolonializmit dhe segregimit racial. Megjithatl, neosovranizmi nuk \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjta gj\u00eb. Nuk kemi n\u00ebnvizuar ende mjaftuesh\u00ebm sesa antikolonializmi dhe panafrikanizmi kan\u00eb kontribuar n\u00eb konsolidimin e tre shtyllave t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb vet\u00ebdijes moderne: demokracia, t\u00eb drejtat e njeriut dhe ideja e nj\u00eb drejt\u00ebsie universale. Ama neosvranizmi prishet me k\u00ebta tre element\u00eb themelor\u00eb. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, duke u kapur prapa karakterit primordial t\u00eb supozuar t\u00eb racave, mb\u00ebshtet\u00ebsit e tij refuzojn\u00eb konceptin e komunitetit njer\u00ebzor universal. Individualizojn\u00eb nj\u00eb kok\u00eb turku, q\u00eb i thurin elozhe nj\u00eb armiku absolut, kund\u00ebr t\u00eb cilit gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb e ligjshme, neosovranist\u00ebt theksojn\u00eb se Afrika do t\u00eb emancipohet p\u00ebrfundimisht vet\u00ebm duke p\u00ebrz\u00ebn\u00eb nga kontinenti fuqit\u00eb e vjetra koloniale, duke filluar nga Franca, edhe me koston e z\u00ebvend\u00ebsimit me Rusin\u00eb dhe Kin\u00ebn.<\/p>\n

T\u00eb obsesionuar nga urrejtja p\u00ebr t\u00eb huajit dhe t\u00eb magjepsur nga pushteti material i tij, ata i kund\u00ebrvihen demokracis\u00eb, q\u00eb e konsiderojn\u00eb nj\u00eb Kal\u00eb Troje t\u00eb nd\u00ebrhyrjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Preferojn\u00eb kultin e njer\u00ebzve t\u00eb fort\u00eb, mb\u00ebshtet\u00ebs t\u00eb maskilizmit dhe denigures t\u00eb homoseksualitetit. Nga k\u00ebtu buron indulgjenca ndaj grushteve t\u00eb shtetit ushtarake dhe riafirmimi i forc\u00ebs si mjet legjitim i ushtrimit t\u00eb pushtetit. K\u00ebto tronditje shpjegohen me dob\u00ebsin\u00eb e organizatave t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile e t\u00eb trupave t\u00eb nd\u00ebrmjetme, n\u00eb nj\u00eb kontekst intensifikimi t\u00eb luft\u00ebrave t\u00eb mjeteve t\u00eb mbijetes\u00ebs dhe t\u00eb nj\u00ebnd\u00ebrthurje t\u00eb konflikteve midis k\u00ebasave, gjinive dhe gjeneratave. Si efekt pervers i viteve t\u00eb gjata t\u00eb akullnaj\u00ebs autoritare, n\u00eb shum\u00eb fusha t\u00eb jet\u00ebs sociale dhe kulturore jan\u00eb p\u00ebrhapur logjika informale. Karizma individuale dhe pasuria vijn\u00eb fillimisht nga puna e ngadalt\u00eb dhe e durueshme e nd\u00ebrtimit t\u00eb institucioneve, nd\u00ebrsa afirmohen koncepte t\u00eb impenjimit politik t\u00eb bazuar mbi shk\u00ebmbimet t\u00eb favoreve dhe t\u00eb klientelizmave.<\/p>\n

P\u00ebrball\u00eb t\u00eb krizave t\u00eb shumta, demokracia p\u00ebrfaq\u00ebsuese nuk duket m\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb siguroj\u00eb ndryshimet e m\u00ebdha tek t\u00eb cilat aspurojn\u00eb gjeneratat e reja. Mashtrimet e p\u00ebrs\u00ebritura i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb zgjedhjet nj\u00eb shkak konfliktesh t\u00eb dhunshme. P\u00ebrvojat e fundit demokratike kan\u00eb b\u00ebr\u00eb pak p\u00ebr ta frenuar korrupsionin. P\u00ebrkundrazi, e kan\u00eb ushqyer dhe p\u00ebrdorur p\u00ebr ta legjitimuar pranin\u00eb n\u00eb pushtet t\u00eb elitave t\u00eb p\u00ebrgjegjshme p\u00ebr ng\u00ebr\u00e7in aktual. N\u00eb nj\u00eb situat\u00eb t\u00eb ngjashme, grushtet e shtetit duket se jan\u00eb m\u00ebnyra e vetme p\u00ebr ta realizuar ndryshimin, p\u00ebr t\u00eb garantuar nj\u00eb form\u00eb alternimi n\u00eb drejtimin e shtetit dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshpejtuar tranzicionin gjeneracional. Shum\u00eb djem e vajza, t\u00eb \u00e7orientuar dhe pa t\u00eb ardhme, ndjehen t\u00eb bllokuar n\u00eb nj\u00eb gjendje q\u00eb mund t\u00eb ndryshohet vet\u00ebm me dhun\u00eb dhe aksion direkt. Kjo d\u00ebshir\u00eb dhune katarktike b\u00ebn rrug\u00eb n\u00eb nj\u00eb moment ng\u00ebr\u00e7i t\u00eb r\u00ebnd\u00eb intelektual t\u00eb elitave politike e ekonomike dhe, m\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, t\u00eb klasave t\u00eb mesme dhe t\u00eb profesionist\u00ebve. K\u00ebsaj i shtohen efektet e intonimit masiv t\u00eb shkaktuar nga rrjetet sociale. N\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb vendeve, mjetet e informimit dhe debatet publike jan\u00eb kolonizuar nga p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e nj\u00eb gjenerate t\u00eb goditur prej dekadash nga nj\u00eb analfabetiz\u00ebm funksional, pasoj\u00eb e dekadave t\u00eb investimeve t\u00eb mang\u00ebta n\u00eb ar\u00ebsim dhe n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n

Tregjet e dhun\u00ebs<\/strong><\/p>\n

Afrika frankofone \u00ebsht\u00eb injoruar, n\u00eb mos deri braktisur, nga fondacionet e m\u00ebdha private nd\u00ebrkomb\u00ebtare, q\u00eb nga vitet \u201990 kontribuojn\u00eb n\u00eb konsolidimin e shoq\u00ebrive civile n\u00eb kontinent. K\u00ebto financime n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb demokracis\u00eb ndoshta nuk kan\u00eb shkuar n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb Afrik\u00ebs anglofone? N\u00eb t\u00eb gjitha vendet e kontinentit, nga fundi i shekullit t\u00eb XX dhe fillimi i t\u00eb XXI, ka pasur nj\u00eb rritje t\u00eb pla\u00e7kitjes dhe t\u00eb shfryt\u00ebzimit. Zonat q\u00eb i kalojn\u00eb kontrollit t\u00eb shteteve jan\u00eb shum\u00ebfishuar dhe kemi asistuar n\u00eb nj\u00eb gar\u00eb t\u00eb \u00e7frenuar n\u00eb privatizimin e resurseve t\u00eb mbitok\u00ebs dhe t\u00eb n\u00ebntok\u00ebs. Jan\u00eb shfaqur tregjet e m\u00ebdha rajonale t\u00eb dhun\u00ebs, q\u00eb kan\u00eb t\u00ebrhequr shum\u00eb shfryt\u00ebzues, nga shum\u00ebkomb\u00ebshet tek kompanit\u00eb e sigurimit privat. Ajo q\u00eb b\u00ebjn\u00eb \u00ebsht\u00eb se japin mbrojtje n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb aksesit t\u00eb privilegjuar n\u00eb resurset e rralla. Fal\u00eb k\u00ebtyre formave t\u00eb reja t\u00eb shk\u00ebbmimit, klasat drejtuese afrikane kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb gjendje ta ushtrojn\u00eb influenc\u00ebn e tyre ndaj shtetit, kontrollimit t\u00eb zonave kryesore nxjerr\u00ebse, militarizimit t\u00eb shk\u00ebmbimeve dhe forcimit t\u00eb lidhjeve t\u00eb tyre me rrjetet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb financ\u00ebs dhe fitimit. \u00c7mimi i k\u00ebsaj faze t\u00eb re n\u00eb historin\u00eb e akumulimit privat n\u00eb kontinent ka qen\u00eb brutalizimi dhe deklasimi i sektor\u00ebve t\u00eb t\u00ebr\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe vendosjen e nj\u00eb regjimi izolimi m\u00eb t\u00eb hidhur se ai kolonial. Viktimat jan\u00eb d\u00ebnuar me migrime t\u00eb rrezikshme. Gjenerat\u00ebs s\u00eb sakrifikuar t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb programeve t\u00eb axhustimit strukturor (1985 \u2013 2000) i \u00ebsht\u00eb shtuar nj\u00eb tjet\u00ebr, e bllokuar nga brenda nga nj\u00eb gerontokraci e uritur, dhe jasht\u00eb nga politikat europiane kund\u00ebr emigrimite nga njl menaxhim arkaik i kufijve i trash\u00ebguar nga kolonizimit. F\u00ebmij\u00ebt ushtara e luft\u00ebrave t\u00eb pla\u00e7kitjes t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs jan\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar nga turma adoleshent\u00ebsh, q\u00eb sot nuk hezitojn\u00eb t\u00eb brohorasin pu\u00e7ist\u00ebt apo t\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb revoltat urbane dhe n\u00eb pla\u00e7kitjet e m\u00ebtutejshme.<\/p>\n

Afrika \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb udh\u00ebkryq, sidomos sepse n\u00eb funksion t\u00eb neosovranizimit hapen rrug\u00eb t\u00eb ndryshme pa dalje. Tregu fetar \u00ebsht\u00eb zgjeruar. \u00cbsht\u00eb n\u00eb zhvillim nj\u00eb luft\u00eb e pam\u00ebshirshme midis modeleve t\u00eb ndryshme t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs. Sipas disave, si mb\u00ebshtet\u00ebs t\u00eb kemetizmit, shp\u00ebtimi \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, n\u00eb Egjiptin e lasht\u00eb. P\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb, zgjidhja \u00ebsht\u00eb kulti i biznesit dhe lavd\u00ebrimi i \u00e7frenuar i individit. N\u00eb nj\u00eb kontekst varf\u00ebrie, mungesa dhe lufta p\u00ebr mbijetes\u00eb, vazhdon t\u00eb afirmohet nj\u00eb kultur\u00eb hedoniste e bazuar mbi korrupsionin, akaparimin dhe shp\u00ebrdorimin spektakolar t\u00eb pasuris\u00eb. N\u00eb kund\u00ebrv\u00ebnie me k\u00ebto rrug\u00eb pa dalje dhe fetishizmin e zgjedhjeve, duhet t\u00eb v\u00ebm\u00eb bast mbi nj\u00eb demokraci substanciale, q\u00eb do t\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrtohet hap pas hapi, duke riafrimuar mendimin intelektual, duke rehabilituar d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr ta shkruar historin\u00eb e tyre n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb ken\u00eb padron\u00eb t\u00eb rinj dhe duke i besuar inteligjenc\u00ebs kolektive t\u00eb burrave e grave afrikane. Kjo inteligjenc\u00eb duhet zgjuar, ushqyer dhe mb\u00ebshtetur. K\u00ebshtu do t\u00eb mund t\u00eb shfaqen horizonte t\u00eb reja t\u00eb dometh\u00ebnies, pasi demokracia n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb ka kuptim vet\u00ebm n\u00ebse synon n\u00eb nj\u00eb q\u00ebllim m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb rigjenerimi dhe kurimi i gjith\u00eb asaj q\u00eb \u00ebsht\u00eb jeta. Nuk do t\u00eb thot\u00eb vet\u00ebm t\u00eb leht\u00ebsohen borxhet, t\u00eb rriten kuotat e tregut, t\u00eb nd\u00ebrtohen diga, ura, shkolla, qendra sh\u00ebndet\u00ebsore dhe puse apo t\u00eb financohen projekte, por duhet t\u00eb krijoj\u00eb l\u00ebvizje me baz\u00eb afatgjat\u00ebnga koalicione t\u00eb reja sociale, intelektuale dhe kulturore.<\/p>\n

Rezervimi i nj\u00eb vendi<\/strong><\/p>\n

Franca mund ta ket\u00eb nj\u00eb vend n\u00eb k\u00ebt\u00eb projekt, me kusht q\u00eb t\u00eb braktis\u00eb xhinglat e s\u00eb kaluar\u00ebs dhe iluzionet e saj t\u00eb madh\u00ebshtis\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb i duhet t\u00eb rind\u00ebrtoj\u00eb nga fillimi instrumentet diplomatike t\u00eb saj. I duhet t\u00eb braktis\u00eb edhe nj\u00eb vizion t\u00eb prapambetur t\u00eb paqes, siguris\u00eb dhe stabilitetit. P\u00ebr sa e r\u00ebnd\u00ebsishme, lufta kund\u00ebr grupeve xhihadiste nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb bastionin e vet\u00ebm p\u00ebr sigurin\u00eb n\u00eb Afrik\u00eb. As nuk mund t\u00eb shikohet vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet lenteve t\u00eb interesave europiane, dometh\u00ebn\u00eb mbrojtjen e kufijve t\u00eb jashtme t\u00eb Bashkimit Europian.<\/p>\n

Stabiliteti dhe siguria nuk do t\u00eb sigurohen me nd\u00ebrhyrjet ushtarake, duke mb\u00ebshtetur tiran\u00eb apo duke imponuar sanksione jooportune, efekti i vet\u00ebm i t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb t\u00eb plagos\u00eb popullsi tashm\u00eb n\u00eb gjunj\u00eb, por duke konsoliduar demokracin\u00eb. Kjo duhet t\u00eb na b\u00ebj\u00eb t\u00eb pyesim mbi dometh\u00ebnien dhe q\u00ebllimet e pranis\u00eb ushtarake franceze n\u00eb Afrik\u00eb. Ka ardhur momenti q\u00eb t\u00eb vihet n\u00eb diskutim, pasi \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb b\u00ebjn\u00eb gjeneratat e reja t\u00eb afrikan\u00ebve. Strategjia aktuale nuk do t\u00eb jet\u00eb e mjaftueshme. L\u00ebnia e Malit p\u00ebr Burkina Fason, pastaj Burkina Fason p\u00ebr Nigerin dhe s\u00eb fundi \u00c7adin, pa shqyrtuar d\u00ebshtimet e p\u00ebrs\u00ebritura franceze dhe humbjen morale e intelektuale t\u00eb p\u00ebsuar nga Parisi n\u00eb Afrik\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ila\u00e7 pak efikas. Ar\u00ebsyeja ushtarake dhe ar\u00ebsyja civile kan\u00eb pasur gjithmon\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb bashk\u00ebekzistojn\u00eb n\u00eb kontinent. P\u00ebr periudh\u00eb afatgjat\u00eb, stabiliteti do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb \u00e7militarizimin efektiv e t\u00eb gjith\u00eb sektor\u00ebve t\u00eb jet\u00ebs politike, ekonomike dhe sociale. Kjo do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb kap\u00ebsh me gjoks l\u00ebvizjet e thella q\u00eb ushqejn\u00eb frocat e kaosit dhe inkurajojn\u00eb frakturat e dhunshme.<\/p>\n

(Achille Mbembe<\/em> \u00ebsht\u00eb nj\u00eb historian dhe filozof kamerunas, i konsideruar nd\u00ebr teoricien\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb paskolonializmit. Ky artikull \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb Le Monde<\/em>)<\/p>\n

P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n

ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

N\u00eb kontinent jan\u00eb n\u00eb zhvillim transformime t\u00eb thella, i t\u00eb cilave grushtet e shtetit jan\u00eb nj\u00eb simptom\u00eb. Ish fuqit\u00eb koloniale nuk kan\u00eb m\u00eb pesh\u00eb, shkruan filozofi Achille Mbembe. Marrja e pushtetit ushtarak n\u00eb ish kolonit\u00eb franceze n\u00eb Afrik\u00eb jan\u00eb simptom\u00eb e transformimeve t\u00eb thella q\u00eb \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb fshihet p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, por …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":56068,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-56067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/56067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=56067"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/56067\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/56068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=56067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=56067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=56067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}