{"id":62042,"date":"2023-10-27T08:43:50","date_gmt":"2023-10-27T08:43:50","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=62042"},"modified":"2023-10-27T08:43:50","modified_gmt":"2023-10-27T08:43:50","slug":"karl-ove-knausgard-e-kemi-detyrim-te-jemi-optimiste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/10\/27\/karl-ove-knausgard-e-kemi-detyrim-te-jemi-optimiste\/","title":{"rendered":"Karl Ove Knausg\u00e5rd: E kemi detyrim t\u00eb jemi optimist\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Kur shkrimtari i ri norvegjez Karl Ove Knausg\u00e5rd, ende larg nga t\u00eb b\u00ebrit nj\u00eb hero komb\u00ebtar, shkruante eksalogjin\u00eb e tij autobiografike, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ishte ripropozuar, si Michel de Montaigne tek \u201cShkrimet\u201d, p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb \u00abvet\u00ebm t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn\u00bb, jo rrall\u00eb, midis nj\u00eb episodi t\u00eb rinis\u00eb dhe nj\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb pjekur, e gjejm\u00eb t\u00eb pyes\u00eb n\u00ebse do t\u00eb arrinte t\u00eb shkruante, m\u00eb par\u00eb, dhe n\u00ebse do t\u00eb arrinte t\u00eb vazhdonte t\u00eb shkruante, m\u00eb pas. Tani, me 6 v\u00ebllimet prej koh\u00ebsh n\u00eb t\u00eb gjitha librarit\u00eb dhe t\u00eb kaluar si t\u00eb shum\u00ebshitur (t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb atdhe) n\u00eb t\u00eb gjat\u00ebshitur (edhe tek ne, kur t\u00eb boton Feltrinelli me p\u00ebrkthimin e Margherita Podest\u00e0 Heir, q\u00eb nuk e ka l\u00ebn\u00eb m\u00eb autorin), pyetja q\u00eb e prekte djaloshin e ri Karl Ove mund t\u00eb quhet e zgjidhur: pas 6 v\u00ebllimeve t\u00eb gjata t\u00eb \u201cLuft\u00ebs sime\u201d (\u00e7do referim ironik me Mein Kampf hitlerian \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht i d\u00ebshiruar), q\u00eb i kan\u00eb shkaktuar edhe probleme t\u00eb ndryshme autorit, p\u00ebr shkak t\u00eb figurave t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij nuk ka p\u00eblqyer prezantimi q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb, ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb tani romancieri i shquar norvegjez (shkruajm\u00eb \u00abromancier\u00bb dhe jo \u00abautor\u00bb duke par\u00eb Nobelin e fundit p\u00ebr bashk\u00ebkombasin e tij Jon Fosse, romancier, por sidomos dramaturg), Karl Ove Knausg\u00e5rd duket se ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb dehje t\u00eb re letrare. Kush besonte se pas nd\u00ebrmarrjes titanike t\u00eb \u201cLuft\u00ebs time\u201d do t\u00eb merrte nj\u00eb pushim apo t\u00eb pakt\u00ebn do t\u2019i p\u00ebrkushtohej ndonj\u00eb libri t\u00eb vog\u00ebl tranzicioni, gabohej: ka ardhur menj\u00ebher\u00eb nj\u00eb tetralogji, ajo e stin\u00ebve, me \u201cN\u00eb vjesht\u00eb\u201d e vitit 2020 dhe m\u00eb pas, nj\u00ebri pas tjetrit, \u201cN\u00eb dim\u00ebr\u201d, \u201cN\u00eb pranver\u00eb\u201d dhe \u201cN\u00eb ver\u00eb\u201d, t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb vitin 2021, midis janarit dhe prillit. Ishte p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb m\u00eb shum\u00eb se t\u00eb k\u00ebnaqur tifoz\u00ebt e norvegjezit, por Karl Ove \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb i \u00e7frenuar (dhe po q\u00eb tek \u201cLufta ime\u201d pyeste n\u00ebse djemt\u00eb do ta pengonin t\u00eb shkruante: tani f\u00ebmij\u00ebt jan\u00eb 4 dhe librat 18): vitin e kaluar ka nxjerr\u00eb m\u00eb t\u00eb bukurin \u201cYllin i m\u00ebngjesit\u201d, q\u00eb inauguron nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb tret\u00eb t\u00eb madh nga i cili, pik\u00ebrisht k\u00ebto dit\u00eb, vjen n\u00eb raftet italiane v\u00ebllimi i dyt\u00eb, \u201cUjqit n\u00eb pyllin e p\u00ebrjetsh\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p><strong>Karl Ove, \u00e7far\u00eb ka ndodhur?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abAh, nuk e di as un\u00eb. Kur shkruaja \u201cLuft\u00ebn time\u201d nuk e kisha iden\u00eb se \u00e7far\u00eb do t\u00eb b\u00ebja m\u00eb pak, dija vet\u00ebm se ia kisha hyr\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrmarrjeje kolosale dhe kisha detyrimin ta p\u00ebrfundoja. Nuk jan\u00eb gj\u00ebra q\u00eb mund t\u00eb lihen n\u00eb mes pasi i ke filluar dhe njer\u00ebzit p\u00ebrreth teje e din\u00eb se \u00e7far\u00eb po b\u00ebn. Tani, k\u00ebto gjasht\u00eb libra, q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb m\u00eb karakterizojn\u00eb si autor, edhe pse n\u00eb vende t\u00eb ndryshme kan\u00eb dal\u00eb vite m\u00eb pas Norvegjis\u00eb, m\u00eb duken shum\u00eb, shum\u00eb t\u00eb larg\u00ebt. Ajo q\u00eb di tani \u00ebsht\u00eb se larg nga t\u2019i kem ezauruar gj\u00ebrat p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb, pavar\u00ebsisht se n\u00eb koh\u00eb i kam v\u00ebn\u00eb vetes si detyr\u00eb at\u00eb t\u00eb \u201cshkruarjes s\u00eb gjith\u00e7kaje\u201d, po shkruaj shum\u00eb, m\u00eb shum\u00eb nga sa do t\u00eb kisha imagjinuar. Di edhe se do t\u00eb vazdoj k\u00ebshtu: e kam k\u00ebt\u00eb p\u00ebrshtypje dhe m\u00eb duket shum\u00eb e qart\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Momenti i shk\u00ebputjes ekzistenciale dhe profesionale ka qen\u00eb kalimi n\u00eb ciklin e \u00abKat\u00ebr stin\u00ebve\u00bb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKa mund\u00ebsi, aty kam shikuar prapa duke ndjer\u00eb se kisha ndryshuar shum\u00eb. Kam menduar gjithmon\u00eb se t\u00eb shkruarit ishte qendra e jet\u00ebs, por ndoshta ishte edhe nj\u00eb qasje, nj\u00eb ide e nevojshme p\u00ebr vet\u00eb faktin e t\u00eb shkruarit me impenjim. Tani jo vet\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb e past\u00ebr, por jam gjendur p\u00ebrtej. P\u00ebr mua t\u00eb shkruarit \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e shenjt\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb fund lindja e f\u00ebmij\u00ebve nuk e ka kufizuar t\u00eb shkruar\u00ebn si\u00e7 i frik\u00ebsoheshe, p\u00ebrkundrazi.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abH\u00ebm, sigurisht q\u00eb nuk b\u00ebj m\u00eb net\u00eb t\u00eb bardha n\u00eb tavolin\u00eb, as nuk arratisem papritmas p\u00ebr t\u00eb shkruar n\u00eb mes t\u00eb pyllit. Si\u00e7 e di kushdo q\u00eb ka f\u00ebmij\u00eb, \u00e7do zanat q\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb, kur vijn\u00eb ata ka nj\u00eb ndryshim paradigme, q\u00eb p\u00ebr gj\u00eb t\u00eb par\u00eb ndryshon raportin t\u00ebnd me koh\u00ebn. Ke f\u00ebmij\u00eb? \u00c7do dit\u00eb duhet t\u00eb jesh i v\u00ebmendsh\u00ebm ta p\u00ebrdor\u00ebsh koh\u00ebn q\u00eb do t\u00eb gjesh. Megjithat\u00eb e gjen, megjithat\u00eb punon nj\u00eblloj dhe, m\u00eb tep\u00ebr, jeta ka edhe m\u00eb shum\u00eb dometh\u00ebnie\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Keni th\u00ebn\u00eb se e shihni veten larg gjasht\u00eb v\u00ebllimeve t\u00eb \u00abLuft\u00ebs time\u00bb. E shikoni edhe t\u00eb ndrysh\u00ebm?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abT\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb provuar t\u00eb jen\u00eb t\u00eb ndersh\u00ebm n\u00eb mas\u00ebn 100% n\u00eb nj\u00eb tekst autobiografik, her\u00ebt a von\u00eb ju \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb b\u00ebjn\u00eb llogarit\u00eb me ndjesin\u00eb se kan\u00eb d\u00ebshtuar. Jean-Jacques Rousseau, Marcel Proust, kushdo dhe \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb jesh i ndersh\u00ebm n\u00eb mas\u00ebn 100% n\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr letrare t\u00eb k\u00ebtij lloji, pavar\u00ebsisht nga rregulli moral, ndoshta total, q\u00eb autori e vendos veten, pasi edhe p\u00ebrtej nyjes s\u00eb transfigurimit t\u00eb realitetit n\u00eb tekst t\u00eb shkruar, nj\u00eb proces ky\u00e7 n\u00eb t\u00eb shkruar, ndoshta procesi ky\u00e7 i t\u00eb shkruarit dhe jo vet\u00ebm i shkrimit autobiografik, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrzgjedhja. Kur shkruan, zgjedh. Disa gj\u00ebra p\u00ebrfundojn\u00eb brenda, disa t\u00eb tjera jo. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb fakti q\u00eb, ti e do apo jo, shkruan gjithmon\u00eb p\u00ebr dik\u00eb: veten t\u00ebnde, nj\u00eb lexues imagjinar, nj\u00eb lexues ideal, publikun&#8230; varet nga autori, ama nuk shkruhet kurr\u00eb \u201cp\u00ebr ask\u00ebnd\u201d, p\u00ebrndryshe nuk do t\u00eb shkruhej fare dhe kjo e ndryshon rezultatin respektivisht materialeve fillestare, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb jetuar\u00ebn, kujtes\u00ebn, at\u00eb gj\u00eb q\u00eb e quajm\u00eb \u201crealitet\u201d\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Ju p\u00ebr k\u00eb shkruani?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNuk e di, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb ciklin e \u201cStin\u00ebve\u201d shkruaja n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb deklaruar p\u00ebr nj\u00eb vajz\u00ebn time q\u00eb nuk kishte lindur akoma, nuk jam asnj\u00ebher\u00eb shum\u00eb e sigurt\u00eb t\u00eb di sa p\u00ebr t\u00eb ditur p\u00ebr k\u00eb shkruaja, as jam tani, ama e di pse e b\u00ebj ose t\u00eb pakt\u00ebn besoj. K\u00ebrkoj ta pyes veten se \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb jesh dikush dhe jo dikush tjet\u00ebr: pra ta pyes veten se \u00e7far\u00eb e na b\u00ebn kjo q\u00eb jemi dhe sesi ndryshon identiteti yn\u00eb me koh\u00eb dhe respektivisht bot\u00ebs\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Tek \u00abUjqit n\u00eb pyllin e s\u00eb p\u00ebrjetshmes\u00bb ndjehet shum\u00eb prania e bot\u00ebs natyrale m\u00eb shum\u00eb sesa n\u00eb romanet e m\u00ebparshme.<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb sot m\u00eb intereson jasht\u00ebzakonisht shum\u00eb, praktikisht mendoj se gjetja e nj\u00eb m\u00ebnyre p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb nga antropocentrizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej sfidave thelb\u00ebsore t\u00eb k\u00ebsaj kohe. Duhet t\u00eb ndryshojm\u00eb mentalitet: edhe vet\u00ebm p\u00ebr ta par\u00eb natyr\u00ebn si pasqyr\u00eb, si tjet\u00ebrsi, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb shkrimtar\u00ebt e b\u00ebjn\u00eb shpesh, nuk mjafton m\u00eb. Ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ripozicionim n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs t\u00eb ne human\u00ebve si pjes\u00eb e thjesht\u00eb e natyr\u00ebs dhe e kozmosit. Ky cik\u00ebl i ri i imi, megjith\u00ebse duke u mbajtur ende nga e kaluara, nga e jetuara, edhe pse n\u00eb prizmin m\u00eb romancesk, provoj t\u00eb shkoj n\u00eb nj\u00eb drejtim t\u00eb till\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Po k\u00ebrkoni nj\u00eb metafizik\u00eb tuaj\u00ebn?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPo ta mendosh mir\u00eb, e dini se \u00ebsht\u00eb e mundur? Tani, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb thuhet se \u201cUjqit n\u00eb pyllin e p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb cikli t\u00eb gjat\u00eb: p\u00ebrve\u00e7 \u201cYllit t\u00eb m\u00ebngjesit\u201d ka tashm\u00eb dy romane t\u00eb rinj, ende t\u00eb pabotuar tek ju, dhe do t\u00eb vijn\u00eb dy t\u00eb tjer\u00eb: do t\u00eb shohim n\u00eb cilat konkluzione do t\u00eb arrij, edhe pse natyrisht, si\u00e7 e dini, duke par\u00eb se shkruan vet\u00eb ai, nuk i dihet kurr\u00eb n\u00eb konkluzione definitive, por gj\u00ebrat ndodhin, bota vazhdon ta shpreh\u00eb kaosin e lindur t\u00eb saj, vazhdon t\u00eb ndryshoj\u00eb, ndryshon m\u00eb me shpejt\u00ebsi dhe ne human\u00ebt kemi gjithnj\u00eb e m\u00eb pak shjegime t\u00eb gatshme. Ama mund t\u00eb shpikim simbole ose t\u00eb rigjall\u00ebrojm\u00eb ekzistuesit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Jeni optimist respektivisht ndryshimeve n\u00eb ardhje?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abDo t\u00eb ishte absurde t\u00eb mohohej se jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb krize t\u00eb madhe dhe shpejt\u00ebsia me t\u00eb cil\u00ebn evoluon teknologjia e b\u00ebn edhe t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb reagohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb matur, por kam f\u00ebmij\u00eb dhe k\u00ebshtu q\u00eb e di se duhet t\u00eb jem optimist\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Sot ju jeni pik\u00eb referimi p\u00ebr shum\u00eb shkrimtar\u00eb dhe shkrimtare.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNuk \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb e kam k\u00ebrkuar ndonj\u00ebher\u00eb. Ashtu si n\u00eb koh\u00ebn e tijj nuk m\u00eb interesonte ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb kontribuoja ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shp\u00ebrthimin e fillit t\u00eb vet\u00ebfiksionit, kaq i p\u00ebrhapur, apo t\u00eb futesha n\u00eb t\u00eb. Vet\u00ebm kam k\u00ebrkuar t\u00eb shkruaj gj\u00ebra q\u00eb provonin t\u00eb dialogonin me shpirtin e koh\u00ebs dhe ng kjo kan\u00eb librat q\u00eb kam shkruar. N\u00eb fund, gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb mister apo jo? Tashm\u00eb nuk pyes edhe m\u00eb shum\u00eb n\u00ebse f\u00ebmij\u00ebt e mi do t\u2019i lexojn\u00eb librat e mi. Jeta \u00ebsht\u00eb nj\u00eb material bruto dhe sa del sapo e kam mbaruar materialin \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsia. N\u00ebse ka nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb pun\u00ebn letrare q\u00eb kam b\u00ebr\u00eb, n\u00eb jet\u00ebn time, \u00ebsht\u00eb ndoshta t\u00eb dilet, fal\u00eb shkrimit, nga nocionet q\u00eb kisha brenda vetes dhe q\u00eb i merrja si t\u00eb mir\u00ebqena: ama kam arritur t\u00eb prish se \u00e7far\u00eb besoj se isha \u201cun\u00eb\u201d, ta shtypja, ta prishja, ta haphja dhe t\u00eb shikoja se \u00e7far\u00eb kishte brenda. P\u00ebr ta kuptuar kompeksitetin e madh q\u00eb \u00ebsht\u00eb, gjithmon\u00eb, prapa nj\u00eb personaliteti me dukje t\u00eb qart\u00eb e t\u00eb thjesht\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>La Lettura<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kur shkrimtari i ri norvegjez Karl Ove Knausg\u00e5rd, ende larg nga t\u00eb b\u00ebrit nj\u00eb hero komb\u00ebtar, shkruante eksalogjin\u00eb e tij autobiografike, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ishte ripropozuar, si Michel de Montaigne tek \u201cShkrimet\u201d, p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb \u00abvet\u00ebm t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn\u00bb, jo rrall\u00eb, midis nj\u00eb episodi t\u00eb rinis\u00eb dhe nj\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb pjekur, e gjejm\u00eb t\u00eb pyes\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":62043,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-62042","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62042","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62042"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62042\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62042"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62042"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62042"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}