Tema e furnizimit t\u00eb resurseve, praktikisht e marr\u00eb n\u00eb vitet e fundit, rinovohet me nj\u00eb element t\u00eb ri, por nj\u00ebherazi t\u00eb vjet\u00ebr: Deep Sea Mining. Zbulime p\u00ebr her\u00ebn e par\u00eb gjat\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb viteve \u2019800, k\u00ebto resurse, t\u00eb ndara n\u00eb nodule polimetalike, depozita sulfuri dhe manganezi, q\u00eb prej koh\u00ebsh i l\u00ebshon goj\u00ebn l\u00ebng industrive minerare t\u00eb shum\u00eb vendeve t\u00eb zhvilluara dhe duke mos marr\u00eb parasysh pranin\u00eb n\u00eb uj\u00ebrat nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, modulet mund t\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb n\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb ndryshme manganezi, kobalti, hekuri, silici, bakri, nikeli dhe alumini nd\u00ebrsa n\u00eb depozitat e sulfurit gjenden n\u00eb shkall\u00eb past\u00ebrtie t\u00eb pranueshme bak\u00ebr, plumb, zink, argjend dhe ar. Vlera potenciale ekonomike e k\u00ebtyre element\u00ebve e thell\u00ebsis\u00eb detare ka p\u00ebrcaktuar nj\u00eb interes t\u00eb parakohsh\u00ebn nga ana e industris\u00eb: duke filluar nga mesi i viteve\u201960, filloi nj\u00eb seri operacionesh eksploruese n\u00eb fraktur\u00ebn oqeanike Clarion \u2013 Clipperton ku efektivisht u vler\u00ebsuan rezerva minerare p\u00ebr rreth 7.5 miliard tonelatash dhe respektivisht 340, 265 dhe 78 milion tonelatash nikeli, bakri dhe kobalti.<\/p>\n
Pavar\u00ebsisht gjetjeve premtuese, limitet e teknologjive t\u00eb epok\u00ebs dhe t\u00ebrheqja e pak\u00ebt komerciale e vendburimeve t\u00eb tilla b\u00ebn\u00eb q\u00eb interesi ndaj resurseve t\u00eb tilla t\u00eb bjer\u00eb. Nga ana tjet\u00ebr, n\u00eb vitet e aktivitetit t\u00eb eksplorimit dhe shum\u00eb shpejt i identifikuan p\u00ebrq\u00ebndrime t\u00eb shum\u00ebfishta t\u00eb k\u00ebtyre elemen\u00ebtve n\u00eb praktikisht t\u00eb gjitha fundet oqeanike, me fsha jasht\u00ebzakonisht t\u00eb larta t\u00eb k\u00ebtyre element\u00ebve n\u00eb Paq\u00ebsor, n\u00eb Atlantikun Qendror dhe n\u00eb Oqeanin Indian. N\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb viteve \u20182000 Nautilus Minerals u b\u00eb kompania e par\u00eb q\u00eb nd\u00ebrmorri nj\u00eb aktivitet eksplorimi dhe shfryt\u00ebzimi t\u00eb moduleve polimetalike n\u00eb Guinen\u00eb e Re Papua, ngjarje simbol i interesit ekonomik t\u00eb rinovuar, por projekti d\u00ebshtoi prej nj\u00eb p\u00ebrzierje midis munges\u00ebs s\u00eb nj\u00eb procedimi t\u00eb qart\u00eb legjislativ nd\u00ebrkomb\u00ebtar, frik\u00ebrave prej impaktit mjedisor t\u00eb k\u00ebtij aktiviteti dhe falimentimit t\u00eb kompanis\u00eb. Sot, me teknologjit\u00eb e reja n\u00eb dispozicion dhe nj\u00eb rritjeje ekspoenciale n\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn e k\u00ebtyre mineraleve, t\u00eb cilave i jan\u00eb shtuar edhe fam\u00ebk\u00ebqinjtat Toka t\u00eb Rralla, k\u00ebrkesa mbi mund\u00ebsin\u00eb apo jo p\u00ebr t\u2019i shfryt\u00ebzuar kot\u00eb resurse \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi kapitale.<\/p>\n
Mund\u00ebsi dhe kritik\u00eb<\/strong><\/p>\n Kursi i ri industrial dhe ekonomik i dh\u00ebn\u00eb nga nevoja p\u00ebr t\u00eb ulur emetimet klim\u00eb \u2013 ndryshuese \u00ebsht\u00eb aktori kryesor prapa interesit t\u00eb rinovuar drejt k\u00ebtyre resurseve. Nga studime t\u00eb ndryshme faktikisht \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se k\u00ebrkesa e resurseve t\u00eb caktuara minerale themelore do t\u00eb rritet nga 2 n\u00eb 3 her\u00eb brenda vitit 2030, respektivisht niveleve aktuale. Problematika \u00ebsht\u00eb zbutur nga kufizimet e supply-chain globale, shpesh t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruara n\u00eb pak zona p\u00ebr sa i p\u00ebrket nxjerrjes s\u00eb mineraleve, ashtu edhe p\u00ebr rafinimin e tyre. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u th\u00ebn\u00eb se mund\u00ebsia e rikuperimit t\u00eb ktyre l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb para n\u00eb zonat nd\u00ebrkomb\u00ebtare si fundet oqeanike, subjekte t\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebs s\u00eb Detit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara dhe t\u00eb International Seabed Autority, ent i ngritur nga Kombet e Bashkuara n\u00eb fush\u00eb (ISA), do t\u00eb mund\u00ebsonte diversifikimin e burimeve t\u00eb furnizimit dhe parandalimit t\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb k\u00ebtyre mineraleve si instrumenta gjeopolitike, duke pasur parasysh zgjerimin e mundsh\u00ebm t\u00eb rezervave t\u00eb disponueshme. P\u00ebr ta kuptuar magnitud\u00ebn e k\u00ebtyre rrug\u00ebve t\u00eb reja t\u00eb furnizimit jan\u00eb t\u00eb nevojsh\u00ebm disa numra: sipas vler\u00ebsimeve t\u00eb fundit, disponueshm\u00ebria oqeanike e element\u00ebve si teluri, kobalti dhe manganezi \u00ebsht\u00eb m\u00eb i lart\u00eb edhe p\u00ebr dhjet\u00ebra apo qindra rendet e madh\u00ebsis\u00eb respektivisht atij kontinetal.<\/p>\n Jo rast\u00ebsisht, ISA ka dh\u00ebn\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb 30 li\u00e7enca eksplorimi, t\u00eb ndara p\u00ebr nga zona gjeografike (Paq\u00ebsor, Atlantik dhe Indian) dhe p\u00ebr nga tipologjia (nodule polimetalike, sulfure polimetalike dhe kore oqeanike) n\u00eb shoq\u00ebri apo qeveri t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuara nj\u00eb fet\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb vendeve t\u00eb industrializuara. N\u00eb detaj, li\u00e7encat ndahen midis: Kin\u00ebs (5), Kores\u00eb (3) Japonis\u00eb (2), Indis\u00eb (2), Federat\u00ebs Ruse (3), Franc\u00ebs (2), Gjermanis\u00eb (2), Polonis\u00eb (1), Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuaro (2) dhe vendeve t\u00eb ndryshme t\u00eb zon\u00ebs s\u00eb Paq\u00ebsorit. N\u00ebse avantazhet e k\u00ebtij aktiviteti jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb t\u00eb duksh\u00ebm dhe p\u00ebrfshijn\u00eb nj\u00eb thjesht\u00ebzim logjistik, duke qen\u00eb transporti kryesisht detar dhe nj\u00eb impakt m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl socioekonomik respektivisht aktivitetit minerar tok\u00ebsor, frik\u00ebrat lidhur me d\u00ebmet mjedisore t\u00eb shkaktuara nga nj\u00eb shfryt\u00ebzim masiv t\u00eb k\u00ebtyre reusrseve jan\u00eb zmadhuar dorador\u00ebs q\u00eb komuniteti shkencor ka kryer k\u00ebrkime mbi tem\u00ebn.<\/p>\n Nj\u00eb impakt i till\u00eb mund t\u00eb ndahet n\u00eb 5 kategori: d\u00ebmet direkta ndaj faun\u00ebs dhe flor\u00ebs oqeanike, shkat\u00ebrrimi i ekosistemit dhe zhdukja e specieve t\u00eb kafsh\u00ebve, impakti ndaj sektorit hitik dhe sigurin\u00eb ushqimore, impakti ndaj brigjeve dhe kontributet ndaj efektit ser\u00eb. K\u00ebto d\u00ebme t\u00eb mundshme mjedisore jan\u00eb t\u00eb lidhura me aktivitete e nevojshme p\u00ebr sektorin si nxjerrja nga fundet oqeanike t\u00eb moduleve, me spostimin pasues t\u00eb sasive t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb sedimenteve edhe n\u00eb uj\u00ebrat m\u00eb pak t\u00eb thella dhe impakti pasues ndaj zona t\u00eb gjera t\u00eb ekosistemit oqeanit p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr ende pak i studiuar dhe i njohur. Nga ana tjet\u00ebr, rafinimi i k\u00ebtyre l\u00ebnd\u00ebve bruto duhet domsdoshm\u00ebrisht t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb brigjet m\u00eb t\u00eb af\u00ebrta: n\u00eb mos kontrollohet me kujdes, kjo mund t\u00eb provokoj\u00eb kriza t\u00eb r\u00ebnda socioekonomike n\u00eb zonat e p\u00ebrfshira, ashtu si\u00e7 v\u00ebrehet n\u00eb territore t\u00eb ndryshme t\u00eb p\u00ebrfshira nga nj\u00eb aktivitet i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm industrial.<\/p>\n Mining Code: nj\u00eb kantier i hapur<\/strong><\/p>\n Nj\u00eb element i m\u00ebtejsh\u00ebm p\u00ebr t\u2019u mbajtur n\u00eb konsiderat\u00eb \u00ebsht\u00eb deri m\u00eb tani legjislacioni i paplot\u00eb mbi shfryt\u00ebzimin efektiv t\u00eb resurseve t\u00eb fundeve oqeanike. Nga viti 2011, ISA po punon p\u00ebr nj\u00eb rregullim unik q\u00eb mbulon k\u00ebt\u00eb lloj aktiviteti dhe p\u00ebr sa u p\u00ebrket li\u00e7encave t\u00eb eksplorimit ekziston nj\u00eb procedur\u00eb zyrtare e identifikuar midis vitit 2012 e 2013, dometh\u00ebn\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr aktivitetet ekonomike pasuese t\u00eb lidhura. Nj\u00eb k\u00ebmban\u00eb alarmi mbi efektet e k\u00ebtij procesi normativ t\u00eb zgjatur p\u00ebrfaq\u00ebsohet nga k\u00ebrkesa e b\u00ebr\u00eb nga ishulli Nauru, q\u00eb me mb\u00ebshtetjen e nj\u00eb kompanie minerare kanadeze, i ka b\u00ebr\u00eb apel marr\u00ebveshjes s\u00eb vitit 1994 lidhur me implementimin e Pjes\u00ebs s\u00eb XI t\u00eb Konvent\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara mbi t\u00eb Drejt\u00ebn e Detit q\u00eb e impenjon ISA, me k\u00ebrkes\u00ebn e nj\u00ebr\u00ebs prej pal\u00ebve kontraktuese, n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrdorim efektiv procedural dhe normativ mbi shfryt\u00ebzimin e fundeve oqeanike. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, n\u00eb marr\u00ebveshjen e vitit 1994 parashikohet nj\u00eb limit 2 vje\u00e7ar p\u00ebr ta plot\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb, skadimi i s\u00eb cil\u00ebs ishte parashikuar p\u00ebr ver\u00ebn e vitit 2023.<\/p>\n Gjat\u00eb periudh\u00ebs verore ISA ka punuar p\u00ebr hartimin e nj\u00eb boce p\u00ebrfundimtare t\u00eb k\u00ebtij kodi, por diskutimet kan\u00eb shkuar n\u00eb pik\u00ebpamje divergjente nga ana e vendeve pjes\u00ebmarr\u00ebse, me nj\u00eb grup t\u00eb fort\u00eb t\u00eb udh\u00ebhequr nga Franca, Kili dhe nja 20 vende q\u00eb priren p\u00ebr nj\u00eb bllokim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm apo ndalim p\u00ebr aktivitetet nxjerr\u00ebse dhe t\u00eb tjer\u00eb, si Kina q\u00eb n\u00eb fakt do t\u00eb donin t\u00eb prcedonin sa m\u00eb shpejt me fillimin e tyre. Duke konstatuar impasin politik dhe mediatik, ISA ka vendosur ta shtyj\u00eb daljen e kodit p\u00ebr vitin 2025, faktikisht duke vazhduar me nj\u00eb boshll\u00ebk t\u00eb rreziksh\u00ebm normativ. Nj\u00eb prej problemeve kryesore t\u00eb lidhura me nd\u00ebrtimin e nj\u00eb kodi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktimi i impaktit t\u00eb nj\u00eb aktiviteti n\u00eb vet\u00ebveteinvaziv si nxjerrja minerare n\u00eb nj\u00eb mjedis pak t\u00eb njohur dhe p\u00ebr pasoj\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb proces q\u00eb minimizon d\u00ebmet e mundshme t\u00eb k\u00ebtij aktiviteti. Ngadal\u00ebsimi n\u00eb zhvillimin e nj\u00eb rregullimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb qart\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrcaktuar, p\u00ebr sa e nevojshme n\u00eb lejimin e nj\u00eb zhvillimi n\u00eb sintoni me detyrimin e mbrojtjes mjedisore, por q\u00eb rrezikon t\u00eb stimuloj\u00eb shtetet e vepanta p\u00ebr ta vazhduar rrug\u00ebn e tyre. Kjo shtytje, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr sa i p\u00ebrket zonave ekonomike ekskluzive t\u00eb veta, faktikisht ka nisur tashm\u00eb si\u00e7 \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur n\u00eb Norvegji gjat\u00eb muajve t\u00eb fundit. N\u00eb n\u00ebntorin e vitit 2024, diskutimet mbi boc\u00ebn e Mining Code duhet t\u00eb fillojn\u00eb dhe, k\u00ebshtu, shpresa p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb nj\u00eb rregullim t\u00eb qart\u00eb dhe kufizues t\u00eb sektorit.<\/p>\n Zhvillime t\u00eb mundshme<\/strong><\/p>\n Interesi ndaj k\u00ebtyre reurseve, pavar\u00ebsisht tematik\u00ebs mjedisore, mbetet megjithat\u00eb shum\u00eb e lart\u00eb, sidomos p\u00ebr shtete n\u00eb rrug\u00ebn e zhvillimit si vendet e Paq\u00ebsorit t\u00eb Naurut, Tongas dhe Kiribatit, ashtu si p\u00ebr Meksik\u00ebn dhe Brazilin. N\u00ebse p\u00ebr k\u00ebto vende k\u00ebrkimi i resurseve alternative ndaj atyre tok\u00ebsore mund t\u00eb shikohet si nj\u00eb e keqe e nevojshme, ashtu si\u00e7 nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr Republik\u00ebn Popullore t\u00eb Kin\u00ebs q\u00eb pavar\u00ebsisht nj\u00eb dominimi t\u00eb shpallir n\u00eb sektorin nxjerr\u00ebs dhe t\u00eb rafinimit, nga nj\u00ebra an\u00eb d\u00ebshiron ta ruaj\u00eb avantazhin strategjik t\u00eb saj, nd\u00ebrsa nga ana tjet\u00ebr nevoj\u00ebn p\u00ebr burime t\u00eb reja furnizimi p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar k\u00ebrkes\u00ebn e madhe t\u00eb brendshme. Jo rast\u00ebsisht, lajmi i koordinimeve t\u00eb reja shkencore dhe industriale n\u00eb fush\u00ebn e Deep Sea Mining nga ana e aktor\u00ebve publik\u00eb dhe privat\u00eb shfaqen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb diskrete n\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh, duke pasur parasysh urgjenc\u00ebn p\u00ebr t\u2019u vendosur n\u00eb drejtimet e k\u00ebsaj gare t\u00eb mundshme p\u00ebr resurset. Prania masive kineze n\u00eb nj\u00eb sektor p\u00ebr momentin vet\u00ebm potencial \u00ebsht\u00eb shenja e radh\u00ebs e politik\u00ebs agresive t\u00eb monopolit t\u00eb resurseve politike p\u00ebr tranzicionin nga ana e Pekinit, q\u00eb synon ta mbaj\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje predominimi edhe jasht\u00eb zon\u00ebs s\u00eb saj historike t\u00eb influenc\u00ebs.<\/p>\n Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ar\u00ebsye vendet europiane dhe aziatike m\u00eb t\u00eb industrializuara mund t\u00eb shpejtojn\u00eb koh\u00ebt dhe t\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb hapje m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr ta rritur disponueshm\u00ebrin\u00eb e resurseve thelb\u00ebsore dhe leht\u00ebsuar k\u00ebshtu var\u00ebsin\u00eb nga burime t\u00eb jashtme, tendenc\u00eb q\u00eb n\u00eb rastin europian deklarohet n\u00eb Critical Raw Material Act<\/em>. Zhvillimet kriz\u00ebs ukrainasekan\u00eb influencuar m\u00eb tej n\u00eb dimensionin e siguris\u00eb t\u00eb furnizimeve dhe si t\u00eb qeverive t\u00eb ve\u00e7anta, ashtu edhe t\u00eb Bashkimit Europian po vrapon t\u00eb rregulloj\u00eb ato q\u00eb p\u00ebr momentin konsiderohen si resurse strategjike. N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e sotme mbivendoset akoma mungesa e nj\u00eb strukture efektive rregullash e normash dhe k\u00ebmban\u00ebs s\u00eb alarmit t\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebve, shoqatave mjedisore\u00a0 dhe deri qeverive q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb ndalim konkret t\u00eb \u00e7far\u00ebdo aktiviteti q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb aktualisht me v\u00ebmendje impaktet e mundshme ndaj ekosistemit. Ndjekja e k\u00ebtyre aktiviteteve vet\u00ebm shtyhet nga interesat e larta n\u00eb loj\u00eb dhe do t\u00eb mjaftonte nj\u00eb kriz\u00eb tjet\u00ebr e supply<\/em> chain<\/em> global p\u00ebr ta forcuar \u201cndeshjen\u201d e zhvillimit t\u00eb sektorit. Zgjedhjet q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb do t\u00eb b\u00ebhen n\u00eb dy vitet e ardhshme d\u00eb to thon\u00eb di\u00e7ka m\u00eb shum\u00eb mbi t\u00eb ardhmen e paqart\u00eb t\u00eb oqeaneve.<\/p>\n (nga Geopoliticus<\/em>)<\/p>\n P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tema e furnizimit t\u00eb resurseve, praktikisht e marr\u00eb n\u00eb vitet e fundit, rinovohet me nj\u00eb element t\u00eb ri, por nj\u00ebherazi t\u00eb vjet\u00ebr: Deep Sea Mining. Zbulime p\u00ebr her\u00ebn e par\u00eb gjat\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb viteve \u2019800, k\u00ebto resurse, t\u00eb ndara n\u00eb nodule polimetalike, depozita sulfuri dhe manganezi, q\u00eb prej koh\u00ebsh i l\u00ebshon goj\u00ebn l\u00ebng …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":64249,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-64248","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64248","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64248"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64248\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64249"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}