{"id":64634,"date":"2023-11-24T09:11:58","date_gmt":"2023-11-24T09:11:58","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=64634"},"modified":"2023-11-24T09:11:58","modified_gmt":"2023-11-24T09:11:58","slug":"orhan-pamuk-romani-picture","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/11\/24\/orhan-pamuk-romani-picture\/","title":{"rendered":"Orhan Pamuk, romani picture"},"content":{"rendered":"<p><strong>Thot\u00eb nobelisti: \u00abHapi i par\u00eb i nj\u00eb libri tim \u00ebsht\u00eb kompozimi i nj\u00eb kuadri\u00bb. Thoshte Faulkner: \u00abN\u00eb fillim \u00ebsht\u00eb nj\u00eb imazh\u00bb. Ka th\u00ebn\u00eb Barthes: \u00abAsgj\u00eb nuk e ndan shkrimin nga piktura\u00bb. Prej m\u00eb shum\u00eb se 10 vitesh autori sh\u00ebnon n\u00ebp\u00ebr blloqe fjal\u00eb dhe dizajne, ndjenja dhe akuarele, dialog\u00eb me vet\u00ebveten dhe personazhet e tij. Ja. Me sekretet e tyre.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNa p\u00ebrfshijn\u00eb me fjal\u00ebt, me ecurin\u00eb e dialogut, me paradokset apo mendimet q\u00eb narratori po eksploron\u00bb; t\u00eb tjer\u00ebt \u00abimpresionohen me imazhet e pashlyeshme, vizionet, peizazhet dhe objektet\u00bb. Pavar\u00ebsisht k\u00ebtyre diferencave, t\u00eb shkruash nj\u00eb roman, n\u00ebnvizon ai, n\u00ebnkupton t\u2019i jap\u00ebsh z\u00eb nj\u00eb dimensioni intimisht piktoresk; t\u00eb parashikosh \u00abnj\u00eb bot\u00eb q\u00eb ekziston vet\u00ebm si piktur\u00eb p\u00ebrpara se eventualisht t\u00eb marr\u00eb form\u00eb\u00bb; s\u00eb fundi, t\u00eb evokosh ikona, situata dhe vepanti t\u00eb pastra n\u00eb mendjen e lexuesit. \u00abKur i k\u00ebrkonin t\u00eb shpjegonte origjin\u00ebn e librave t\u00eb tij, Faulkner p\u00ebrgjigjej: \u201cFillimisht ka gjithmon\u00eb nj\u00eb imazh\u201d. Nga k\u00ebtu ka lindur <em>Ul\u00ebrima dhe t\u00ebrbimi<\/em>. Edhe un\u00eb e filloj romanin me nj\u00eb imazh, q\u00eb nuk e di mir\u00eb nga ku vjen. Mendoj gjat\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dalje t\u00eb par\u00eb t\u00eb papritur. Rr\u00ebfimi fillon nga ky burim, q\u00eb pastaj fiton ep\u00ebrsi dhe inkorporohet. P\u00ebr mua, t\u00eb shkruaj romane \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb komunikuar nj\u00eb epifani n\u00ebp\u00ebrmjet fjal\u00ebve tek lexuesi, i cili nga ana e tij mund ta vizualizoj\u00eb k\u00ebt\u00eb epifani n\u00eb mendjen e tij. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb lloj <em>ekphrasis<\/em>\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Kur ke hequr dor\u00eb, pak m\u00eb shum\u00eb se 20 vje\u00e7ar, nga aspiratat tuaja prej piktori, keni qen\u00eb viktim\u00eb e nj\u00eb lloj frustrimi, si\u00e7 keni th\u00ebn\u00eb n\u00eb nj\u00eb dialog me Anselm Kiefer, t\u00eb cilit i keni elozhuar \u00abartin e jasht\u00ebzakonsh\u00ebm\u00bb, penelatat enegjike, fuqin\u00eb fizike, tensionin epik, dijen n\u00eb kombinimin e fjal\u00ebve dhe figurimeve thuajse abstrakte n\u00eb nj\u00eb sken\u00eb unike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, ju keni folur p\u00ebr n\u00eb loj\u00eb t\u00eb \u00e7uditshme jet\u00ebsh paralele dhe t\u00eb kund\u00ebrta. Kiefer: nj\u00eb piktor q\u00eb d\u00ebshironte t\u00eb b\u00ebhej shkrimtar. Ju: nj\u00eb shkrimtar q\u00eb d\u00ebshironit t\u00eb b\u00ebhej piktor.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPyetja juaj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast p\u00ebr t\u00eb folur p\u00ebr magjepsjen time p\u00ebr Anselmin, q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb mik, dhe p\u00ebr influenc\u00ebn e tij tek un\u00eb. E konsideroj nj\u00eb peizazhist t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. Ndajm\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat ambicie t\u00eb gabuara. Ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb piktor i madh, q\u00eb fillimisht d\u00ebshironte t\u00eb b\u00ebhej shkrimtar. Un\u00eb jam shkrimtar (modest), q\u00eb fillimisht d\u00ebshironte t\u00eb ishte nj\u00eb piktor (i madh). Shpesh, n\u00eb veprat e tij, Kiefer ngul disa shprehje, duke na kujtuar se fjal\u00ebt dhe imazhet, shekuj m\u00eb par\u00eb, nuk qen\u00eb pastaj aq larg dhe t\u00eb shk\u00ebputura si tani. Nj\u00eb kujtim i rinis\u00eb time. N\u00eb shkoll\u00ebn time, n\u00eb Stamboll, ishte nj\u00eb m\u00ebsues q\u00eb e admironte talentin tim n\u00eb piktur\u00eb, por m\u00eb qortonte sepse un\u00eb kisha t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn tendenc\u00eb t\u00eb shkruari n\u00eb pikturat e mia. Jo rrall\u00eb m\u00eb dukej se p\u00ebr nj\u00eb artist g\u00ebzimi m\u00eb i madh mund t\u00eb vinte pik\u00ebrisht nga mund\u00ebsia e t\u00eb shkruarit n\u00eb kuadrot e mia dhe anasjelltas: p\u00ebr mua, nj\u00eb prej burimeve t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb lumturis\u00eb konsiston n\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e futjes s\u00eb ndonj\u00eb pikture n\u00eb faqet letrare t\u00eb mia\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb ndryshim nga shkrimtar\u00eb \u2013 piktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb si Pasolini, Ionesco, Barthes, Berger, Grass dhe Kundera, p\u00ebr ju t\u00eb pikturuarit nuk \u00ebsht\u00eb as nj\u00eb <em>divertissement<\/em>, as nj\u00eb kuriozitet. Faktikisht shpreh nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb folur p\u00ebr veten dhe p\u00ebr t\u2019u rr\u00ebfyer. N\u00eb vite, piktura ka mbetur gjithmon\u00eb nj\u00eb referim i nevojsh\u00ebm. Si\u00e7 del edhe nga tregimet e tuaja kushtuar disa prej muzeumeve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb bot\u00ebs, t\u00eb frym\u00ebzuar nga \u00abPalomar\u00bb i Calvino (q\u00eb po botohet n\u00eb revist\u00ebn \u00abFMR\u00bb). Me nj\u00eb batut\u00eb t\u00eb famshme t\u00eb Apollinare, mund t\u00eb thonit: \u00ab<em>Et moi aussi je suis peintre<\/em>\u00bb.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKur b\u00ebhesh i famsh\u00ebm si shkrimtar, t\u00eb vjen turp t\u00eb rr\u00ebfesh se je edhe piktor apo t\u00eb pakt\u00ebn se ke dashur t\u00eb ishe. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb kam pikturuar fshehurazi: kur t\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb shikojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrdor\u00ebsh ngjyrat, tentojn\u00eb t\u00eb thon\u00eb menj\u00ebher\u00eb se je nj\u00eb romancier dhe se pashmangshm\u00ebrisht pikturat e tua nuk mund t\u00eb jen\u00eb cil\u00ebsore. K\u00ebshtu e kam fshehur, fshehur, fshehur pasionin tim! Ndoshta, edhe pse shum\u00eb e shohin piktur\u00ebn si nj\u00eb karrier\u00eb. Padiskutim, zanati im \u00ebsht\u00eb ai i rr\u00ebfimtarit, ama kam nj\u00eb instinkt q\u00eb nuk arrij ta kontrolloj. Ka momente n\u00eb jet\u00ebn time n\u00eb t\u00eb cilat gjith\u00e7ka dua t\u00eb b\u00ebj \u00ebsht\u00eb t\u00eb n\u00ebnvizoj di\u00e7ka n\u00eb ditarin tim. Ama ka t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb cilat nuk kam nevoj\u00eb t\u00eb pikturoj. Hap nj\u00eb faqe dhe hyn n\u00eb veprim dora ime. Nganj\u00ebher\u00eb ndjehem pak depresiv, p\u00ebrdor ngjyr\u00ebn e pikturimi m\u00eb g\u00ebzon. M\u00eb duhet t\u00eb rr\u00ebfej se brenda meje jan\u00eb si d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb shkruar, ashtu edhe ajo p\u00ebr t\u00eb pikturuar, ama ka nj\u00eb diferenc\u00eb. Kur shkruaj, nuk mund t\u00eb d\u00ebgjoj muzik\u00eb: jam i p\u00ebrq\u00ebndruar, jam analitik, paksa i trazuar. Kurse kur pikturoj jam i g\u00ebzuar. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, jam m\u00eb pak cerebral: p\u00ebrkoj me trupin tim. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00eb m\u00eb p\u00eblqejn\u00eb shum\u00eb puntinizmi dhe ekspresionizmi. P\u00ebr mua, arti konceptual nuk \u00ebsht\u00eb art: \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrmbajtur dhe mendjemadh. Piktura q\u00eb m\u00eb intereson ka nj\u00eb lidhje me dimensionin korporal\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Piktura hyn edhe n\u00eb Muzeumin e Pafaj\u00ebsis\u00eb, nj\u00eb vep\u00ebr totale q\u00eb p\u00ebrmbledh gjuh\u00eb t\u00eb ndryshme n\u00eb nj\u00eb kronik\u00eb t\u00eb vetme dhe t\u00eb gjer\u00eb. Realiteti dhe fiksioni takohen, duke e sfumuar nj\u00ebra tjetr\u00ebn. N\u00eb udh\u00ebkryq midis tradit\u00ebs s\u00eb romanit t\u00eb \u2018800 europian (Dickens) dhe \u00ab<em>contes philosophique<\/em>s\u00bb (Borges), ju b\u00ebni nj\u00eb bot\u00eb imagjinare, q\u00eb megjithat\u00eb e ndjejm\u00eb si t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb: emocionon, t\u00eb shtyn n\u00eb vet\u00ebidentifikim. P\u00ebrplaset k\u00ebshtu n\u00eb objekte reale t\u00eb mbijetuara t\u00eb nj\u00eb ndodhie letrare.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abMuzeumi i Pafaj\u00ebsis\u00eb nuk kufizohet n\u00eb ekspozimin e kuadrove apo objekteve brenda rafteve. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb instalim q\u00eb zbulon ndjeshm\u00ebrin\u00eb vizuale time dhe talentin tim prej artisti konceptual. Vitrinat jan\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme me at\u00eb q\u00eb ruajn\u00eb. Me Muzeumin e Pafaj\u00ebsis\u00eb kam realizuar projektin e Borges: di\u00e7ka imagjinare \u00ebsht\u00eb n\u00eb duart tona. Mij\u00ebra tr\u00ebndafila, cop\u00ebza cigaresh, objekte. Vizitori e di se gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb fiksion, por pastaj n\u00ebse gjendesh p\u00ebrpara gjith\u00eb asaj q\u00eb besonte se ishte fiksion dhe \u00ebsht\u00eb destabilizues. Kam konceptuar k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr, por nuk e dim\u00eb kurr\u00eb sakt\u00ebsisht sepse b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb caktuar\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Muzeumi i Pafaj\u00ebsis\u00eb \u00ebsht\u00eb i destinuar t\u00eb mbetet i paplot\u00eb, si Sagrada Familia?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abSagrada Familia m\u00eb ka influencuar shum\u00eb! E kam vizituar shum\u00eb her\u00eb. M\u00eb bren mendjen ajo madh\u00ebshti e paplot\u00ebsuar, e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga aspekte t\u00eb vogla, t\u00eb imta. \u00c7do her\u00eb q\u00eb shkoj n\u00eb Barcelon\u00eb, shkoj aty. Gaud\u00ed ka mish\u00ebruar edhe dilem\u00ebn e artistit q\u00eb d\u00ebshiron t\u2019i jap\u00eb z\u00eb di\u00e7kaje m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, pa qen\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Tani le t\u00eb vijm\u00eb tek blloqet e sh\u00ebnimit.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abFal\u00eb <em>Kujtimeve t\u00eb maleve t\u00eb larg\u00ebta <\/em>ndjehem komod me iden\u00eb se duhej t\u00eb isha nj\u00eb piktor. Tani kam dal\u00eb nga klandestiniteti\u00bb.<\/p>\n<p><strong>B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb lib\u00ebr indiferent ndaj zhanreve. Nj\u00eb ditar, nj\u00eb rr\u00ebfim. Nj\u00eb arkiv i Un-it, ku duket se vjen m\u00eb pak nj\u00eb ftes\u00eb q\u00eb i \u00ebsht\u00eb drejtuar shpesh (\u00abMos botoni gj\u00ebra tep\u00ebr personale\u00bb). Sa vlen autobiografia n\u00eb pun\u00ebn tuaj?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abBlloqet e mia t\u00eb sh\u00ebnimit jan\u00eb paras\u00ebgjithash fletore letrare me dizajne. P\u00ebr vite me radh\u00eb, kam p\u00ebrcjell sh\u00ebnime dhe skica me <em>calepins<\/em> t\u00eb vegj\u00ebl. Pastaj, m\u00eb \u00ebsht\u00eb propozuar t\u2019i b\u00ebj nj\u00eb v\u00ebllim. Flet\u00ebt jan\u00eb grupuar sipas temave dhe figurave, subjekteve dhe sentimenteve: nj\u00eb motiv piktoresk kinez, nj\u00eb subjekt indian, peizazhi i Stambollit, obsesioni p\u00ebr nj\u00eb roman. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, paksa kudo, shfaqen disa \u00ebnd\u00ebrra t\u00eb jet\u00ebs time. Besoj se n\u00eb k\u00ebto letra ekziston nj\u00eb vijueshm\u00ebri. Kudo, jam un\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb lib\u00ebr impianti kronologjik disartikulohet. Nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb \u00e7montuar dhe rimontuar rendin e koh\u00ebs.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKam nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pyetje! Kam organizuar materialet duke ndjekur nj\u00eb kriter jo kronologjik, por tematik. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, jo rrall\u00eb m\u00eb p\u00eblqen t\u00eb nd\u00ebrhyj n\u00eb faqe tashm\u00eb t\u00eb n\u00ebnvizuara. Sot do t\u00eb mund t\u00eb hapja nj\u00eb bllok sh\u00ebnimesh t\u00eb 10 viteve m\u00eb par\u00eb dhe t\u2019u dizajnoja brenda fantashkenc\u00eb tjet\u00ebr. E kam m\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb teknik\u00eb nga Henry David Thoreau, nj\u00eb ditarist amerikan, i dijsh\u00ebm n\u00eb shtimin e teksteve t\u00eb reja n\u00eb ditar\u00eb tashm\u00eb t\u00eb mbushur. Zakonisht, p\u00ebrcjellim sh\u00ebnime n\u00eb dit\u00ebt tona, mbyllim ditarin ton\u00eb dhe me k\u00ebt\u00eb faqe nuk kthehemi m\u00eb. Kurse un\u00eb kthehem n\u00eb faqet e mia, me dizajne, me ikona, me tekste\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb sfond, jeta juaj private, ritualitetet e tua prej romancieri, takimet e tua, shkrimet tuaja, udh\u00ebtimet tuaja, Stambolli. N\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre k\u00ebto z\u00ebra hyjn\u00eb n\u00eb pun\u00ebn tuaj?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKy lib\u00ebr tregon nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje t\u00eb asaj q\u00eb m\u00eb intereson. Piktura e peizazhit, kujtimi, dit\u00ebt e p\u00ebrditshme, dikush q\u00eb \u00ebsht\u00eb impenjuar t\u00eb shkruaj\u00eb romanin e tij dhe pastaj: politika, m\u00ebsimi, udh\u00ebtimet p\u00ebr t\u00eb promovuar librat e mi. M\u00eb tej akoma: vizitat e mia n\u00ebp\u00ebr muzeume, k\u00ebnaq\u00ebsia ime n\u00eb dizajnimin e di\u00e7kaje pa e pasur zgjidhur misterin e asaj q\u00eb dora ime d\u00ebshiron t\u00eb b\u00ebj\u00eb. P\u00ebrmbledhjet e gjendjeve shpirt\u00ebrore t\u00eb mia\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Referimi juaj \u00ebsht\u00eb William Blake, poet i sofistikuar, piktor i fuqish\u00ebm dhe gdhend\u00ebs i mir\u00eb, i shkujdesut ndaj \u00e7do hierarkie dhe dallimi midis artit dhe let\u00ebrsis\u00eb, teoricien i artit si aktivitet i past\u00ebr i shpirtit dhe si dije intuitive. Ju frym\u00ebzoheni nga aft\u00ebsia e tij p\u00ebr t\u00eb par\u00eb dhe konceptuar s\u00ebbashku, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn faqe, tekste dhe imazhe.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abBlake \u00ebsht\u00eb shembulli klasik i nj\u00eb artisti q\u00eb, me sukses, ka arritur t\u00eb jet\u00eb piktor dhe poet. Ka shum\u00eb romancier\u00eb q\u00eb duan t\u00eb pikturojn\u00eb dhe shum\u00eb piktor\u00eb q\u00eb duan t\u00eb shkruajn\u00eb, por Blake \u00ebsht\u00eb i vetmi q\u00eb ka arritur t\u2019i b\u00ebj\u00eb t\u00eb dyja gj\u00ebrat n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer, nj\u00ebherazi. Duket se i kompozonte faqet, kuadrot dhe i qepte bashk\u00eb, n\u00eb faqe t\u00eb dyfishta. Ishte aq i talentuar! Nuk shkruante m\u00eb par\u00eb, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpunuar m\u00eb pas nj\u00eb ilustrim. Mendja e tij kapej pas imazheve dhe teksteve\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pse e preferoni akuarelin, midis zhanreve piktoreske m\u00eb i shpejti, por edhe m\u00eb i brishti?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPiktura n\u00eb vaj k\u00ebrkon shum\u00eb p\u00ebrgatitje: ka aroma t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb b\u00ebn pis. Kurse un\u00eb mendoj se akuareli \u00ebsht\u00eb ideal p\u00ebr k\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb punoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb vog\u00ebl dhe \u00ebsht\u00eb i v\u00ebmendsh\u00ebm ndaj koin\u00e7idencave. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb komode t\u2019i realizosh: sh\u00ebrbejn\u00eb shum\u00eb pastel\u00eb \u2013 penela, lapsa q\u00eb treten n\u00eb uj\u00eb. Kur m\u00eb ftojn\u00eb n\u00eb ndonj\u00eb vend, edhe vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb dark\u00eb, un\u00eb mbaj me vete nj\u00eb qese plastike ku vendos nj\u00eb bllok sh\u00ebnimesh, lapsat, penelat e akuarelit, atje mund t\u2019i nxjerr dhe mund t\u00eb pikturoj. M\u00eb duhet t\u2019ju them t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Pjesa m\u00eb e madhe e k\u00ebtyre skicave \u00ebsht\u00eb kryer pasi kam pir\u00eb nj\u00eb got\u00eb ver\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>K\u00ebtu banon diferenca kryesore midis piktur\u00ebs dhe let\u00ebrsis\u00eb, q\u00eb k\u00ebrkon koh\u00eb t\u00eb gjata dhe rimodelime t\u00eb vazhdueshme?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKur shkruaj, kthehem vazhdimisht tek tekstet. Kur pikturoj, shtoj, rikalkuloj. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb proces ndryshe\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00abKujtime malesh t\u00eb larg\u00ebta\u00bb \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb homazh ndaj zhanrit t\u00eb piktur\u00ebs s\u00eb peizazhit. Ju i drejtoheni gjithmon\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit ritualitet. Vendoseni p\u00ebrpara fragmenteve t\u00eb bot\u00ebs dhe i ndaloni n\u00eb let\u00ebr.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abP\u00ebrpara shpikjes s\u00eb piktur\u00ebs s\u00eb peizazhit, i gjith\u00eb arti ishte ilustrues. Kishte dekorime t\u00eb vogla t\u00eb teksteve biblike, q\u00eb zinin an\u00ebt e faqeve. N\u00eb shekuj, kjo hap\u00ebsir\u00eb \u00ebsht\u00eb rritur, derisa ka mbuluar t\u00eb gjith\u00eb faqen. Rezultat i k\u00ebtij ekspansioni \u00ebsht\u00eb ardhja e piktur\u00ebs s\u00eb peizazhit, q\u00eb mund edhe t\u00eb mos ket\u00eb nj\u00eb histori p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si ndryshon qasja juaj kur paraqitni qytetin tuaj, Stambollin, respektivisht kur paraqisni vende q\u00eb i frekuentoni si vizitor, si Venezia apo New York?<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb nj\u00eb pyetje e shk\u00eblqyer! Nganj\u00ebehr\u00eb, pikturoj i k\u00ebrrusur mbi tavolin\u00eb. Her\u00eb t\u00eb tjera e b\u00ebj teksa jam n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe l\u00ebviz, por mbete tek un\u00eb nj\u00eb ndrojtje e caktuar p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb: \u201cJam piktor!\u201d\u00bb.<\/p>\n<p><strong>T\u00eb tuat jan\u00eb peizazhe \u2013 gjendje shpirt\u00ebrore n\u00eb linj\u00eb me nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb avangard\u00ebve t\u00eb \u2018900.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abEdhe pse \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prirja ime natyrale, m\u00ebrzitem kur pikturoj peizazhe realiste. Mund ta b\u00ebj vet\u00ebm kur kam histori dhe drama t\u00eb ravij\u00ebzuara qartazi n\u00eb mendjen time. Preferoj t\u00eb kryej peizazhe imagjinare, q\u00eb megjithat\u00eb nuk mund t\u00eb mos jen\u00eb kurr\u00eb krejt\u00ebsisht t\u00eb lir\u00eb. \u00c7do piktor do t\u00eb donte t\u00eb shpikte hap\u00ebsira past\u00ebrtisht t\u00eb nxjerra nga n\u00ebndheu i fantazis\u00eb s\u00eb tij. N\u00ebse ia arrin, po e mund verizmin dhe \u00ebsht\u00eb si t\u00eb kompozosh muzik\u00eb. Tek <em>Emri im \u00ebsht\u00eb i kuq <\/em>i referohem shpesh piktur\u00ebs kineze. N\u00eb k\u00ebto aspekte lexohen shum\u00eb gjeste ekspresive, l\u00ebvizje t\u00eb b\u00ebra me duar. P\u00ebr mua, ky \u00ebsht\u00eb arti n\u00eb form\u00ebn e tij m\u00eb t\u00eb past\u00ebr. N\u00eb k\u00ebt\u00eb tip l\u00ebvizjeje trupore, ekziston nevoja p\u00ebr ta mos imituar bot\u00ebn, por t\u00eb shprehurit e vet\u00ebvetes: k\u00ebrkohet di\u00e7ka e thell\u00eb brenda vet\u00eb vetes ton\u00eb. Nj\u00eb aventur\u00eb qi afrohet me surrealizmin\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb lib\u00ebr, kujtoni se sfida juaj m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb konsiston n\u00eb b\u00ebrjen e nj\u00eb vendi t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb enigmatik, duke l\u00ebn\u00eb t\u00eb nuhatet se ekziston nj\u00eb bot\u00eb tjet\u00ebr, e fshehur brenda asaj q\u00eb banojm\u00eb. \u00c7far\u00eb raporti ekziston midis s\u00eb dukshmes dhe tjet\u00ebrkundit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u201cMalet e larg\u00ebta\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shprehje q\u00eb n\u00eb kinezisht p\u00ebrkufizon nj\u00eb tipologji t\u00eb piktur\u00ebs s\u00eb peizazhit, por p\u00ebrcjell edhe n\u00eb nj\u00eb ide romantike. Evokon vendin e \u00ebnd\u00ebrrave tuaja, ku d\u00ebshiron t\u00eb shkosh, por n\u00eb t\u00eb cilin nuk ke qen\u00eb kurr\u00eb. Aludon p\u00ebr iden\u00eb se ekziston nj\u00eb vend ku mund t\u00eb drejtohesh. Pelegrin\u00ebt shkojn\u00eb drejt malit t\u00eb larg\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb zbuluar se \u00e7far\u00eb ka nga ana tjet\u00ebr. Nga nj\u00ebra an\u00eb, libri sugjeron se ekziston nj\u00eb parajs\u00eb ku imazhet dhe fjal\u00ebt jan\u00eb nj\u00eb gj\u00eb e vetme. Kjo \u00ebsht\u00eb \u00ebnd\u00ebrra q\u00eb libri im p\u00ebrk\u00ebdhel, por nuk dua ta shpjegoj shum\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pikturimi i peizazheve, shkruani, \u00ebsht\u00eb \u00abnj\u00eb ftes\u00eb p\u00ebr t\u00eb jetuar dhe \u00ebnd\u00ebrruar\u00bb. Jemi p\u00ebrpara ushtrimit t\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb thuajse fizike, lumturie: dora ec\u00ebn lirsh\u00ebm, pa e kuptuar at\u00eb q\u00eb b\u00ebn.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abAdmirimi i kuadrove t\u00eb piktor\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj dhe vizitimi i muzeumeve rrit d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u00eb pikturuar. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb q\u00eb ka shum\u00eb pika kontakti me k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb seksuale, pa paralajm\u00ebrim, pa kontroll\u00bb.<\/p>\n<p><strong>V\u00ebnia n\u00eb sken\u00eb e nj\u00eb peizazhi \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb hipotez\u00eb p\u00ebr ta braktisur kujtes\u00ebn dhe p\u00ebr ta jetuar t\u00eb tashmen sikur t\u00eb ishte e kaluar? \u00abFillohet t\u00eb pikturohet kur shikoj at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb harruar\u00bb, v\u00ebreni ju.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKur shkruani romane, gj\u00ebja m\u00eb e mir\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb l\u00ebvizni nga kujtimet tuaja, sikur t\u00eb ishin kujtimet e t\u00eb tjer\u00ebve. Tregoj at\u00eb q\u00eb po jeton tani n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb i mund\u00ebson atij q\u00eb po lexon ta jetoj\u00eb sikur t\u00eb kishte ndodhur shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb. P\u00ebr shembull, tek <em>Emri im \u00ebsht\u00eb i kuq <\/em>kam folur p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb time m\u00eb n\u00ebn\u00ebn dhe v\u00ebllain tim, kur im at\u00eb ishte mungues. Por e kam transformuar k\u00ebt\u00eb ndodhi n\u00eb nj\u00eb roman t\u00eb ambientuar n\u00eb Tuqin\u00eb e fundit t\u00eb \u2018500. Bukuria e veprave t\u00eb artit \u00ebsht\u00eb k\u00ebtu: shpesh, kapen pas di\u00e7kaje thell\u00ebsisht t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, por e transhendojn\u00eb realitetin, deri sa t\u00eb arrijn\u00eb at\u00eb q\u00eb Coleridge e quante \u201cimagjinat\u00eb par\u00ebsore\u201d\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Imazhi mund t\u00eb ket\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb me at\u00eb q\u00eb fjal\u00ebt nuk arrijn\u00eb ta ndalojn\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNdoshta, por nuk besoj se imazhet arrijn\u00eb kur fjal\u00ebt nuk e arrijn\u00eb detyr\u00ebn e tyre apo q\u00eb fjal\u00ebt fijn\u00eb kur imazhet duken t\u00eb pap\u00ebrshtatshme. P\u00ebr shembull, Muzeumi i Pafaj\u00ebsis\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb ilustrimi i nj\u00eb romani dhe romani nuk \u00ebsht\u00eb shpjegimi i muzeumit. Sipas meje, shkrimet dhe ikonat ndeshen me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn histori dhe t\u00eb nj\u00ebjtat ndjenja, por duke p\u00ebrshkuar shtigje t\u00eb ndryshme. Nuk ka nj\u00eb diferenc\u00eb negative. Pra b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr forma q\u00eb stimulojn\u00eb m\u00ebnyra komunikimi t\u00eb ndryshme\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Ekziston edhe nj\u00eb p\u00ebrmas\u00eb lirike n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr. N\u00eb shum\u00eb faqe, n\u00ebnvizoni p\u00ebrshtypje, duke i besuar haikuve t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. \u00cbsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb duket se silleni edhe si nj\u00eb poet.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abJam i lumtur q\u00eb ju e konsideroni poetik librin tim. E ndaj edhe referimin e haikuve. Kur pikturoj nganj\u00ebher\u00eb ka forma boshe, q\u00eb un\u00eb i mbush me ngjyra, figura, tekste dhe dometh\u00ebnia finale ruan nj\u00eb ambiguitet q\u00eb m\u00eb p\u00eblqen\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7do faqe e \u00abKujtimeve t\u00eb maleve t\u00eb larg\u00ebta\u00bb karakterizohet nga nj\u00eb lloj <em>horror vacui<\/em>: Asnj\u00eb cep nuk \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb. Si e shpjegoni k\u00ebt\u00eb urgjenc\u00eb p\u00ebr ta mbushur me t\u00eb bardh\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abMua m\u00eb p\u00eblqen t\u00eb kthehem n\u00eb faqe pjes\u00ebrisht t\u00eb kompletuara. Nj\u00eb piktor i madh e di se nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb ripikturoj\u00eb, kurse un\u00eb fatkeq\u00ebsisht nuk jam i till\u00eb. Vazhdoj t\u00eb modifikoj, t\u00eb kthehem prapa. P\u00ebr mua, mosfshirja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dhunti. Nj\u00eb piktur\u00eb nuk p\u00ebrfundon kurr\u00eb, do t\u00eb duhej dikush q\u00eb t\u2019ju thot\u00eb: \u201cMjaft tani\u201d. N\u00eb ndonj\u00eb dit\u00eb, e hap nj\u00eb bllok sh\u00ebnimesh dhe dua t\u00eb kthehem n\u00eb nj\u00eb flet\u00eb. Dua t\u00eb nd\u00ebrhyj akoma dhe akoma. Preferoj t\u00eb shtres\u00ebzoj shenja pas shenjash deri kur t\u00eb ndeshem me nj\u00eb faqe t\u00eb bardh\u00eb. Kur shkruaj romane, nuk kam probleme t\u00eb ngjashme: kthehem, ndryshoj, pa e vrar\u00eb mendjen\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb nj\u00eb pasazh, njoftoni nj\u00eb roman t\u00eb mundur: historia e nj\u00eb burri q\u00eb \u00ebnd\u00ebrron kuadro dhe i p\u00ebrshkruan me fjal\u00eb. Ju t\u00ebrheq ideja e nj\u00eb romani n\u00eb t\u00eb cilin t\u00eb fusni edhe pikturat e tua?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abE mendoj prej vitesh, nuk e di kur do ta shkruaj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb punoj n\u00eb dy romane. Tek nj\u00ebri tregoj historin\u00eb e nj\u00eb piktori q\u00eb nuk resht s\u00eb d\u00ebshtuari. N\u00eb vdekjen e tij, nj\u00eb mik do t\u2019ia mbledh\u00eb k\u00ebto d\u00ebshtime n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>La Lettura<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Thot\u00eb nobelisti: \u00abHapi i par\u00eb i nj\u00eb libri tim \u00ebsht\u00eb kompozimi i nj\u00eb kuadri\u00bb. Thoshte Faulkner: \u00abN\u00eb fillim \u00ebsht\u00eb nj\u00eb imazh\u00bb. Ka th\u00ebn\u00eb Barthes: \u00abAsgj\u00eb nuk e ndan shkrimin nga piktura\u00bb. Prej m\u00eb shum\u00eb se 10 vitesh autori sh\u00ebnon n\u00ebp\u00ebr blloqe fjal\u00eb dhe dizajne, ndjenja dhe akuarele, dialog\u00eb me vet\u00ebveten dhe personazhet e tij. Ja. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-64634","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64634","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64634"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64634\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}