15 tetorin e kaluar qytetar\u00ebt polak\u00eb jan\u00eb thirrur t\u00eb rinovojn\u00eb 460 an\u00ebtar\u00ebt e Sejm \u2013 Dhom\u00ebs s\u00eb Ul\u00ebt q\u00eb \u00ebsht\u00eb vatra e v\u00ebrtet\u00eb vendimmarr\u00ebse e parlamentit \u2013 dhe 100 an\u00ebtar\u00ebt e Senatit, duke rishkruar nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb politike t\u00eb vendit t\u00eb tyre. Me nj\u00eb pjes\u00ebmarrje t\u00eb barabart\u00eb me 74.36% t\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsve me t\u00eb drejt\u00eb vote, zgjedhjet parlamentare polake faktikisht kan\u00eb sh\u00ebnuar nj\u00eb ngjarje ky\u00e7e n\u00eb historin\u00eb e vendit, pavar\u00ebsisht nga natyra e formimit t\u00eb ardhsh\u00ebm t\u00eb qeveris\u00eb. Parlamentar\u00ebt n\u00eb Poloni kan\u00eb ardhur 8 muaj p\u00ebrpara zgjedhjeve europiane, q\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Bashkimit Europian do t\u00eb mbahen n\u00eb nj\u00eb interval kohor midis 6 dhe 9 qershorit 2024, dhe u kan\u00eb paraprir\u00eb me nj\u00eb muaj zgjedhjet n\u00eb Holland\u00eb, duke inauguruar nj\u00eb vjesht\u00eb q\u00eb projektohet politikisht e nxeht\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Europ\u00ebn. Nga ana tjet\u00ebr, n\u00eb nj\u00eb koniuktur\u00eb globale t\u00eb sh\u00ebnuar nga rimendimi i ekuilibrave dhe nga nj\u00eb trazir\u00eb preokupuese t\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsuar, ishte absurde t\u00eb rimendohej q\u00eb rezultatet e kutive t\u00eb votimit polake mund t\u00eb jen\u00eb n\u00eb nj\u00eb far\u00eb kuptimi me \u201cimpakt zero\u201d, t\u00eb paafta q\u00eb t\u00eb ndikonin n\u00eb ndonj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb mbi asetet e ardhshme t\u00eb pushtetit n\u00eb Europ\u00eb dhe sidomos n\u00eb kufijt\u00eb e Ukrain\u00ebs. Q\u00eb sfidoheshin, n\u00eb at\u00eb q\u00eb ishte b\u00ebr\u00eb gjat\u00eb muajve nj\u00eb grindje elektorale n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs, dy fytyra t\u00eb njohura t\u00eb politik\u00ebs polake: nga nj\u00ebra an\u00eb kryeministri n\u00eb largim dhe lideri i partis\u00eb konservatore PiS, Mateusz Morawiecki, dhe nga ana tjet\u00ebr ish kryeministri polak dhe ish presidenti i K\u00ebshillit Europian, Donald Tusk, q\u00eb udh\u00ebhiqte koalicionin liberal t\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb, i mbiquajtur Koalicion Civil (KO).<\/p>\n
N\u00eb Poloni tradita demokratike \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb pak e rr\u00ebnjosur se n\u00eb vende t\u00eb tjera t\u00eb Europ\u00ebs dhe p\u00ebr pasoj\u00eb p\u00ebrplasja politike midis nj\u00eb t\u00eb djathte konservatore dhe identitare dhe nj\u00eb tjetre m\u00eb liberale dhe europeiste ka ndikuar gjithmon\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb substanciale. Megjithat\u00eb, edhe pse duke qen\u00eb t\u00eb dy njer\u00ebz t\u00eb djatht\u00eb, Morawiecki dhe Tusk jan\u00eb politkisht n\u00eb antipode, sidomos p\u00ebr sa i p\u00ebrket konceptimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve midis Polonis\u00eb dhe Bashkimit Europian. Faktikisht, n\u00ebse PiS i Morawiecki \u00ebsht\u00eb nj\u00eb forc\u00eb politike me tendenc\u00eb fuqimisht autoritare q\u00eb shkakton konfliktualitet dhe p\u00ebrplasje me kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb, brenda dhe jasht\u00eb kufijve komb\u00ebtar\u00eb, katalizatori kryesor i konsensusit elektoral, koalicioni i drejtuar nga Tusk \u00ebsht\u00eb fuqimisht i projektuar drejt Bashkimit Europian. E djathta konservatore polake ka shikuar gjithmon\u00eb ndaj Bashkimit Europian si nj\u00eb \u201crast\u201d p\u00ebr ta p\u00ebrmir\u00ebsuar gjendjen ekonomike t\u00eb saj brenda bllokut per\u00ebndimor, por nuk ka menduar kurr\u00eb t\u00eb cedoj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb sovranitetit t\u00eb saj n\u00eb favor t\u00eb nj\u00eb projekti europeist, me drejtim thelb\u00ebsisht franko \u2013 gjerman, i eliminuar nga Varshava n\u00eb nj\u00eb surrogato me nj\u00eb qart\u00ebsi ideale q\u00eb banon jasht\u00eb horizontit t\u00eb historis\u00eb dhe ku Polonia nuk synon t\u00eb p\u00ebrshtatet. N\u00eb vitet e presidenc\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb gjat\u00eb, kryeministri Morawiecki e ka rr\u00ebnjosur me urt\u00ebsi k\u00ebt\u00eb q\u00ebndrim, duke ndjekur \u00ebndrr\u00ebn e nj\u00eb \u201cEurope t\u00eb atdheve\u201d dhe i mb\u00ebshtetur n\u00eb k\u00ebt\u00eb operacion nga Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, regjisori i madh i s\u00eb djatht\u00ebs polake, ai q\u00eb b\u00ebri t\u00eb mundur projektin e koalicionit me partin\u00eb populiste Vet\u00ebmbrojtja e Republik\u00ebs s\u00eb Polonis\u00eb (Samoobrona) dhe partin\u00eb e ekstremit t\u00eb djatht\u00eb t\u00eb Lidhjes s\u00eb Partive Polake. Por pas vitesh s\u00eb r\u00ebnies graduale t\u00eb pjes\u00ebmarrjes qytetare n\u00eb zgjedhjet parlamentare dhe t\u00eb rr\u00ebnjosjes t\u00eb s\u00eb djatht\u00ebs konservatore n\u00eb qeveri, sot Polonia duket se ka rigjetur nj\u00eb shpirt elektoral t\u00eb ri, superior deri me at\u00eb t\u00eb 1989, kur 62.7% e polak\u00ebve shkoi n\u00eb kutit\u00eb e votimit p\u00ebr t\u00eb kontribuar n\u00eb kthes\u00ebn demokratike t\u00eb vendit.<\/p>\n
Raportet me Bashkimin Europian dhe ideja polake e \u201cEurop\u00ebs\u201d<\/strong><\/p>\n N\u00eb vitet e fundit p\u00ebrplasja midis Varshav\u00ebs dhe Brukselit ka ndodhur p\u00ebr vija drejtuese m\u00eb shum\u00eb heterogjene dhe megjithat\u00eb Polonia nuk e ka manifestuar kurr\u00eb vullnetin e qart\u00eb e l\u00ebnies s\u00eb Bashkimit Europian p\u00ebr ar\u00ebsye t\u00eb lidhura substancialisht p\u00ebr p\u00ebrfitimeme karakter ekonomik dhe komercial. Mjafton t\u00eb mendosh se Recovery Fund, i miratuar nga Komisioni Europian n\u00eb 2020 p\u00ebr rigjall\u00ebrimin ekonomik gjat\u00eb pandemis\u00eb s\u00eb Covid 19, parashikonte 57 miliard euro p\u00ebr t\u2019u derdhur n\u00eb arkat e shtetit polak. N\u00eb 2022, kur me fillimin e konfliktit midis Rusis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs spektri i rusofobis\u00eb \u00ebsht\u00eb kthyer t\u00eb veproj\u00eb me forc\u00eb n\u00eb an\u00ebn lindore t\u00eb Kontinentit t\u00eb Vjet\u00ebr, Polonia \u00ebsht\u00eb transformuar menj\u00ebher\u00eb n\u00eb aleatin komunitar m\u00eb t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm t\u00eb Kievit, por pa e ndryshuar q\u00ebndrimin ndaj institucioneve europiane, gjithmon\u00eb t\u00eb shikuara me dyshim dhe mosbesim. Faktikisht, tema e konfliktit midis Rusis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs ka p\u00ebrfaq\u00ebsuar gurin tjet\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb k\u00ebtyre zgjedhjeve polake, pasi nuk p\u00ebrfshin vet\u00ebm Bashkimin Europian, pr th\u00ebrret direkt n\u00eb kauz\u00eb NATO dhe Shtetet e Bashkuara, nga momenti q\u00eb n\u00ebn profilin strategjik dhe ushtarak Varshava p\u00ebrfaq\u00ebson instrumentin kryesor t\u00eb frenimit amerikan t\u00eb Rusis\u00eb n\u00eb an\u00ebn lindore. N\u00eb deklarimet e tij t\u00eb fundit, kryeministri polak Morawiecki kishte konfirmuar stopin ndaj ndihmave p\u00ebr v\u00ebllez\u00ebrit ukrainas, t\u00eb pritur gjat\u00eb k\u00ebtyre muajve teksa arratiseshin nga lufta n\u00eb vendin e tyre, duke e l\u00ebkundur unitetin e frontit proUkrain\u00eb. Zyrtarisht, vendimi i Varshav\u00ebs reflektonte vullnetin e liderit t\u00eb PiS p\u00ebr t\u2019i rritur shpenzimet ushtarake p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb prej ushtrive m\u00eb t\u00eb forta t\u00eb Europ\u00ebs, n\u00eb raport me rrezikun q\u00eb lufta ruse n\u00eb Ukrain\u00eb mund t\u00eb zgjerohet rreziksh\u00ebm edhe n\u00eb territorin polak. Faktikisht, edhe n\u00ebse Rusia nuk i ka sot mjetet q\u00eb t\u00eb mund ta pushtoj\u00eb Polonin\u00eb dhe shum\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb as synimin, ishte interesi i eksponent\u00ebve t\u00eb s\u00eb djatht\u00ebs polake, sidomos n\u00eb fushat\u00eb elektorale, t\u00eb ruanin nj\u00eb qasje maksimaliste ndaj Mosk\u00ebs, duke e bilancuar kontekstualisht ftoht\u00ebsin\u00eb n\u00eb raportet me Bashkimin Europian p\u00ebr t\u00eb mos humbur benefitet ekonomike t\u00eb dh\u00ebna nga Brukseli.<\/p>\n Polonia mbetet nj\u00eb vend ky\u00e7 p\u00ebr ekuilibrat ekonomik\u00eb, politik\u00eb dhe gjeopolitik\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb Europ\u00ebs Lindore, por t\u00eb gjith\u00eb bllokut per\u00ebndimor dhe i mbajtjes s\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve me Shtetet e Bashkuara. Me 100% t\u00eb votave t\u00eb num\u00ebruara, situata \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb shum\u00eb e qart\u00eb: PiS i kryeministrit Mateusz Morawiecki \u00ebsht\u00eb partia e par\u00eb n\u00eb Poloni, me 35.40% t\u00eb votave t\u00eb marra dhe 196 t\u00eb ul\u00ebseve parlamentare t\u00eb caktuara, por nuk do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb formoj\u00eb asnj\u00eb koalicion qeveris\u00ebs, pasi e paaft\u00eb t\u00eb arrij\u00eb 231 ul\u00ebset e nevojshme p\u00ebr t\u00eb pasur mazhoranc\u00ebn n\u00eb Dhom\u00ebn e Ul\u00ebt t\u00eb parlamentit polak. Nga ana tjet\u00ebr, Koalicioni Qytetar i drejtuar nga Donald Tusk\u00a0(Koalicja Obywatelska) me 30.70% t\u00eb votave dhe pas 8 vitesh n\u00eb opozit\u00eb, n\u00eb rastin e aleanc\u00ebs qeveris\u00ebse me Rrug\u00ebn e Tret\u00eb, 14.40% t\u00eb votave, dhe t\u00eb Majt\u00ebn e Re, 8,61%, do t\u00eb kishte 249 ul\u00ebse, 67 senator\u00eb dhe nj\u00eb mazhoranc\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme q\u00eb do t\u2019i mund\u00ebsonte t\u00eb qeveriste. Nga 2015, PiS ka inauguruar nj\u00eb sezon t\u00eb gjat\u00eb qeveris\u00ebs t\u00eb vendit, duke e l\u00ebvizur qendr\u00ebn gravitacionale n\u00eb pozicione gjithnj\u00eb e m\u00eb iliberale dhe autoritare. N\u00eb dy legjislaturat e fundit, ekzekutivi i Morawiecki nuk ka humbur rast p\u00ebr ta k\u00ebrkuar dhe siguruar p\u00ebrplasjen me Brukselin, duke u demonstruar gjithmon\u00eb kritik dhe ngurrues n\u00eb bashk\u00ebpunimin lidhur me \u00e7\u00ebshtjet vendimtare p\u00ebr politik\u00ebn e Bashkimit Europian si shp\u00ebrndarja e fondeve europiane, menaxhimi i emigrant\u00ebve, ruajtja e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe reforma e drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n Pik\u00ebrisht ky aspekt i fundit \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb vite nj\u00eb pik\u00eb e nxeht\u00eb n\u00eb konfrontimin e ashp\u00ebr midis Varshav\u00ebs dhe Brukselit. Dimensioni politik i marr\u00eb nga konflikti relativ me reform\u00ebn e sistemit gjyq\u00ebsor polak b\u00ebhet evidente m\u00eb 19 tetor t\u00eb 2021, kur n\u00eb seanc\u00ebn e Parlamentit Europian presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen dhe kryeministri polak Morawiecki b\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrplasje t\u00eb ashp\u00ebr verbale, midis gj\u00ebrave t\u00eb tjera, nga prononcimi i Gjykat\u00ebs Kushtetuese polake t\u00eb 7 tetorit q\u00eb i kishte gjykuar disa norma t\u00eb Bashkimit Europian konfliktuale me kushtetut\u00ebn e Republik\u00ebs Polake, duke vendosur nj\u00eb supremaci t\u00eb legjislacionit komb\u00ebtar mbi traktatet europiane. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast von der Leyen e paralajm\u00ebroi Varshav\u00ebn lidhur me mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb Bashkimi Europian vendosi ta penalizoj\u00eb Polonin\u00eb respektivisht p\u00ebrdorimit t\u00eb fondeve t\u00eb PNRR, nd\u00ebrsa Morawiecki u rreshtua fuqimisht nga ana e qeveris\u00eb s\u00eb tij, duke hapur nj\u00eb \u00e7arje t\u00eb past\u00ebr n\u00eb parlamentin polak me grupin e konservator\u00ebve dhe reformist\u00ebve t\u00eb kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb popullor\u00ebve dhe t\u00eb majt\u00ebve. N\u00eb 2022, Komisioni Europian miratoi, pas muajsh vones\u00eb, subvencionet p\u00ebr miliardat e caktuara Polonis\u00eb ndaj PNRR, duke e detyruar disponueshm\u00ebrin\u00eb e fondeve t\u00eb reform\u00ebs s\u00eb sistemit gjyq\u00ebsor nga ana e Varshav\u00ebs. Nga Brukseli pretendonin se qeveria konservatore retifikonte \u00abligjin mburoj\u00eb t\u00eb fytyr\u00ebs\u00bb s\u00eb miratuar me ngut n\u00eb dhjetorin e 2019 dhe t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb fuqi m\u00eb 14 shkurt 2020 pasi \u00ebsht\u00eb refuzuar nga Senati polak, por e miratuar nga Sejm (Dhoma e Ul\u00ebt e parlamentit).<\/p>\n N\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb k\u00ebrkesave t\u00eb Bashkimit Europian, qeveria e Varshav\u00ebs u kufizua t\u00eb b\u00ebj\u00eb modifikime jo substanciale impiantit normativ, duke vazhduar t\u00eb injoroj\u00eb 20 vendime t\u00eb gjykat\u00ebs s\u00eb Bahskimit Europian dhe duke mbajtur aktive t\u00eb pakt\u00ebn 1700 gjykat\u00ebs t\u00eb em\u00ebruar ilegalisht sipas traktateve europiane. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, tentoi t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsoj\u00eb me kryeministrin Morawiecki duke shkuar personalisht n\u00eb Varshav\u00eb p\u00ebr ta formalizuar miratimin e Planit t\u00eb Financimit t\u00eb PNRR, duke siguruar nga Polonia disponueshm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr mikpritjen e refugjat\u00ebve dhe mb\u00ebshtetjen politike e ushtarake ndaj kauz\u00ebs ukrainase. Vendimet e Komisionit Europian p\u00ebr fondet e PNRR polak shkaktuan m\u00ebrin\u00eb e Gjermanis\u00eb, q\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet deputetit Daniel Freund e ngriti gishtin direkt tek von der Leyen, fajtore sipas Berlinit se kishte sakrifikuar shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs t\u00eb Bashkimit Europian duke i dhuruar Polonis\u00eb miliarda financime pa ditur se ku do t\u00eb p\u00ebrfundonin k\u00ebto. Megjith\u00ebse duke p\u00ebrfaq\u00ebsuar vet\u00ebm nj\u00eb prej element\u00ebve t\u00eb shum\u00ebfishta t\u00eb p\u00ebrplasjes s\u00eb Polonis\u00eb me institucionet komunitare, grindja lidhur me reform\u00ebn e drejt\u00ebsis\u00eb polake mund\u00ebson t\u00eb inkuadrohet past\u00ebr qarku i shkurt\u00ebr n\u00eb zhvillim gjithmon\u00eb midis Varshav\u00ebs dhe aktor\u00ebve t\u00eb shumt\u00eb q\u00eb popullojn\u00eb kontinentin europian: p\u00ebrplasjen midis pozicioneve antieuropiane n\u00eb mbrojtje t\u00eb nj\u00eb maksimalizmi nacionalist nga nj\u00ebra an\u00eb dhe nevoj\u00ebs p\u00ebr t\u2019u vendosur brenda institucioneve europiane p\u00ebr t\u2019i ofruar popullit polak nj\u00eb \u201cvend n\u00eb diell\u201d n\u00eb historin\u00eb per\u00ebndimore nga ana tjet\u00ebr. N\u00eb k\u00ebto vite, konservator\u00ebt e PiS kan\u00eb qen\u00eb gjithmon\u00eb fuqimisht t\u00eb bindur se nj\u00eb integrim i diferencuar i Varshav\u00ebs n\u00eb skem\u00ebn komunitare do ta dob\u00ebsonte rreziksh\u00ebm aksionin e frenimit t\u00eb Polonis\u00eb n\u00eb d\u00ebm t\u00eb Mosk\u00ebs, pas mendimi europeist i ardhur direkt nga Brukseli nuk ka arritur ta kuptoj\u00eb deri n\u00eb fund prioritetet reale t\u00eb popullit polak.<\/p>\n Dhe akoma sot, parabola politike polake nd\u00ebrtohet thuajse integralisht mbi frik\u00ebn konkrete t\u00eb pushtimit rus, aspekt ky q\u00eb e ka shtyr\u00eb gjithmon\u00eb Varshav\u00ebn t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb imazh shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb vetes si kalor\u00ebse vetmitare t\u00eb atyre vlerave per\u00ebndimore dhe europiane q\u00eb Europa e vjet\u00ebr me t\u00ebrheqje franko \u2013 gjermane duket se e ka harruar. Pastaj, vet\u00eb fakti q\u00eb n\u00eb Poloni grindja e hapur midis lider\u00ebve t\u00eb dy koalicioneve kryesore politike \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrq\u00ebndruar p\u00ebrreth \u201cnyjes Europ\u00eb\u201d, e ravij\u00ebzuar n\u00eb t\u00eb gjitha sfumaturat e shum\u00ebta t\u00eb saj, mund\u00ebson t\u00eb kuptohet nj\u00ebher\u00eb e p\u00ebrgjithmon\u00eb m\u00ebnyra me t\u00eb cil\u00ebn Varshava shikon nga projekti europeist: p\u00ebr polak\u00ebt, Bashkimi Europian p\u00ebrfaq\u00ebson vet\u00ebm nj\u00eb provinc\u00eb, m\u00eb shum\u00eb kaotike, t\u00eb nj\u00eb Per\u00ebndimi me guid\u00eb amerikane, nd\u00ebrsa Europa reale, e kalcifikuar n\u00eb institucione komunitare, \u00ebsht\u00eb ekuivalente me nj\u00eb boshll\u00ebk tjet\u00ebr q\u00eb u sh\u00ebrben shteteve an\u00ebtare q\u00eb e fekondojn\u00eb nga ana e tyre p\u00ebr t\u2019u sh\u00ebrbyer. Rezultatet e dala nga kutit\u00eb e votimit t\u00eb 15 tetorit sh\u00ebnojn\u00eb nj\u00eb kthes\u00eb t\u00eb re politike t\u00eb vendit. Ekzekutivi i ri i udh\u00ebhequr nga Tusk do t\u00eb kishte rastin t\u00eb rikalibronte sfidat e brendshme dhe t\u00eb jashtme q\u00eb Varshava ka p\u00ebrpara vetes. N\u00eb planin e brendshme, Tusk mund t\u00eb udh\u00ebheq\u00eb nj\u00eb koalicion t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga rreth 6 \u2013 7 parti, prandaj duhet t\u00eb kompakt\u00ebsoj\u00eb rangjet p\u00ebr ta mbajtur t\u00eb lart\u00eb konsensusin politik deri n\u00eb zgjedhjet europiane, duke kaluar n\u00ebp\u00ebr ato rajonale, pa harxhuar kapitalin politik t\u00eb akumuluar. Detyr\u00eb me siguri jo e leht\u00eb, sidomos n\u00ebse mbahet parasysh fakti q\u00eb PiS do t\u00eb vendos\u00eb n\u00eb dispozicion pco resurs n\u00eb posedim t\u00eb saj p\u00ebr ta dob\u00ebsuar qeverin\u00eb e re. Vepra e djatht\u00eb e Kaczy\u0144ski do t\u00eb rr\u00ebmohet faktikisht nga 3 milion e 700000 votuesit q\u00eb kan\u00eb zgjedhur PiS. Kurse n\u00eb at\u00eb t\u00eb jashtmen forca e re e qeverisjes do t\u2019i duhet t\u00eb impenjohet min\u00ebn e Polexit dhe t\u00eb shpresoj\u00eb se n\u00eb Bruksel t\u2019i mbyllin t\u00eb dy syt\u00eb mbi t\u00eb kaluar\u00ebn e trazuar me Varshav\u00ebn.<\/p>\n E ardhmja e marr\u00ebdh\u00ebnieve me Gjermanin\u00eb p\u00ebrtej retorik\u00ebs antigjermane<\/strong><\/p>\n Si\u00e7 ndodh me \u00e7do fushat\u00eb elektorale t\u00eb denj\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb em\u00ebr, edhe n\u00eb at\u00eb polake aktor\u00ebt n\u00eb fush\u00eb kan\u00eb k\u00ebrkuar t\u2019i ashp\u00ebrsojn\u00eb tonet, duke l\u00ebshuar deklarata m\u00eb shum\u00eb t\u00eb prera dhe p\u00ebr\u00e7muese q\u00eb kan\u00eb pasur nj\u00eb rezonanc\u00eb t\u00eb fort\u00eb edhe jasht\u00eb kufijve komb\u00ebtar\u00eb. I jan\u00eb shembull deklaratat e eksponent\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb PiS kundrejt fqinjit t\u00eb fuqish\u00ebm gjerman e akuzuar p\u00ebr nd\u00ebrhyrje t\u00eb k\u00ebqija n\u00eb politik\u00ebn e Varshav\u00ebs, por sidomos se d\u00ebshiron ta vendos\u00eb Tusk n\u00eb pushtet. Objektivi i deklaruar i konservator\u00ebve ishte qartazi ai i kapitalizimit sa m\u00eb mir\u00eb i ndjenj\u00ebs s\u00eb mosbesimit t\u00eb fort\u00eb kundrejt Gjermanis\u00eb, ende i pranish\u00ebm n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb elektoratit polak, sidomos tek konservator\u00ebt m\u00eb t\u00eb moshuar q\u00eb kujtojn\u00eb ngjarjet e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Megjithat\u00eb, Gjermania e sotme \u00ebsht\u00eb nj\u00eb an\u00ebtare me pesh\u00eb e Bashkimit Europian dhe nuk ngjall m\u00eb frik\u00ebn e arm\u00ebve si n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. M\u00ebria q\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e popullat\u00ebs polake ushqen kundrejt Berlinit \u00ebsht\u00eb e lidhur m\u00eb shum\u00eb me paternalizimin ekonomik t\u00eb ushtruar nga gjerman\u00ebt ndaj pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb Bashkimit Europian dhe p\u00ebr sa lufta midis Rusis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs dukej rasti i duhur p\u00ebr t\u00eb zgjidhur kund\u00ebrshtit\u00eb midis Berlinit dhe Varsjav\u00ebs, n\u00eb pritje t\u00eb nj\u00eb tejkalimi potencial t\u00eb asimetrive q\u00eb kan\u00eb sh\u00ebnuar raportin e tyre n\u00eb vite, p\u00ebr t\u2019u zhvilluar m\u00eb s\u00eb fundi n\u00eb partneritet, deri m\u00eb tani gj\u00ebrat nuk kan\u00eb ecur sakt\u00ebsisht k\u00ebshtu.<\/p>\n N\u00eb 2022, me rastin e p\u00ebrvjetorit t\u00eb 83 t\u00eb pushtimit gjerman t\u00eb Polonis\u00eb, z\u00ebvend\u00ebsministri i Jasht\u00ebm polak Arkadiusz Mularczyk kishte paraqitur n\u00eb Sejm raportin mbi humbjet e p\u00ebsuara nga Polonia p\u00ebr shkak t\u00eb agresionit dhe pushtimit gjerman gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. I nisur n\u00eb 2017 dhe i kuruar nga nj\u00eb komision parlamentar i udh\u00ebhequr nga vet\u00eb Mularczyk, raporti kishte vler\u00ebsuar nj\u00eb humbje ekuivalente me 6220 miliard z\u0142oty (1300 miliard euro). M\u00eb 14 shtatori Dhoma e Ul\u00ebt e parlamentit polak kishte miratuar me nj\u00eb shumic\u00eb d\u00ebrrmuese rezolut\u00ebn me t\u00eb cil\u00ebn Varshava i k\u00ebrkonte formalisht Berlinit q\u00eb t\u2019i p\u00ebrgjigjej p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shum\u00ebn. Vendimi i qeveris\u00eb polake nul ndiqte nj\u00eb logjik\u00eb hakmarr\u00ebse past\u00ebrtisht ekonomike ndaj ish fqinjit luftarak sesa m\u00eb shum\u00eb tentativ\u00ebn e p\u00ebrcaktimit t\u00eb nj\u00eb pajtimi polako \u2013 gjerman n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs, si\u00e7 n\u00ebnvizohej edhe nga lideri i PiS, Kaczynski. Nga 2015, qysh kur ka ardhur n\u00eb qeveri, PiS e ka mb\u00ebshtetur gjithmon\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e d\u00ebmshp\u00ebrblimit t\u00eb luft\u00ebs duke k\u00ebmb\u00ebngulur mbi \u201cdetyrimin moral\u201d t\u00eb Gjermanis\u00eb p\u00ebr ta respektuar vullnetin e Varshav\u00ebs, por nga Berlin kan\u00eb theksuar gjithmon\u00eb se e konsideronin t\u00eb mbyllur ngjarjen dhe se k\u00ebshtu nuk do t\u00eb kishte nj\u00eb d\u00ebmshp\u00ebrblim t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, midis dy qeverive nuk ka pasur kurr\u00eb nj\u00eb traktativ\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb lidhur me tem\u00ebn dhe t\u00eb dy vendet kan\u00eb pasur raporte ekonomike t\u00eb mira, duke qen\u00eb Berlini partneri i par\u00eb komercial i Varshav\u00ebs. Shum\u00eb m\u00eb konkretisht, n\u00eb pengimin e vendosjes s\u00eb nj\u00eb barazie t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve midis Berlinit dhe Varshav\u00ebs kontribuon fakti q\u00eb aktualisht n\u00eb Gjermani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb qeveri e qendr\u00ebs s\u00eb majt\u00eb, q\u00eb prej kultur\u00ebs politike \u00ebsht\u00eb shum\u00eb larg nga pozicionet e PiS n\u00eb fush\u00ebn e siguris\u00eb, sovranitetit dhe menaxhimit t\u00eb emigrant\u00ebve. Pavar\u00ebsisht k\u00ebsaj, Gjermania dhe Polonia, nga aleate n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin rajon t\u00eb Europ\u00ebs Qendrore, ndajn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi n\u00eb ruajtjen e raporteve t\u00eb fqinj\u00ebsis\u00eb s\u00eb mir\u00eb dhe nj\u00eb bashk\u00ebpunim pozitiv europian dhe transkufitar q\u00eb l\u00ebviz prej vitesh mes uljeve dhe ngritjeve.<\/p>\n S\u00eb fundit, \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u konsideruar \u00e7\u00ebshtja e mb\u00ebshtetjes ushtarake t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr Kievin. N\u00eb prill minisrtat e Mbrojtjes s\u00eb Berlinit dhe Varsjav\u00ebs pat\u00ebn njoftuar krijimin e nj\u00eb platforme t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb Poloni p\u00ebr t\u00eb riparuar tanket\u00a0 Leopard t\u00eb prodhimit gjerman t\u00eb d\u00ebmtuar n\u00eb betej\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb, por marr\u00ebveshja ishte sfumuar me shpejt\u00ebsi. Zyrtarisht p\u00ebr shkak t\u00eb kostove t\u00eb riparimit t\u00eb gjykuara tejet t\u00eb larta nga Berlini. Megjithat\u00eb, nj\u00eb burim i af\u00ebrt me qeverin\u00eb Scholz kishte zbuluar se midis pikave kritike ishte ngurrimi kompanive gjermane p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb informacione teknike me honolog\u00ebt polak\u00eb. Gjat\u00eb fushat\u00ebs elektorale, grindjet midis t\u00eb dy qeverive n\u00eb rendin e dit\u00ebs dhe lideri de facto<\/em> i PiS, z\u00ebvend\u00ebskryeministri Kaczy\u0144ski, kishte deklaruar n\u00eb idsa dalje publike se Donald Tusk kishte n\u00eb projekt shitjen e lir\u00eb t\u00eb kompanive shtet\u00ebrore polake investitor\u00ebve gjerman\u00eb, duke e p\u00ebrcaktuar si nj\u00eb lake t\u00eb Berlinit. Me sulmet e tij kund\u00ebr Koalicionit Civil, arkitekti i vjet\u00ebr i s\u00eb djath\u00ebs polake kishte goditur qartazi fqinjin hijer\u00ebnd\u00eb, i lodhur p\u00ebr t\u00eb menaxhuar boshll\u00ebkun e pushtetit t\u00eb krijuar n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs, duke u futur menj\u00ebher\u00eb n\u00eb p\u00ebrleshjen elektorale.<\/p>\n Por Polonia ka p\u00ebrfaq\u00ebsuar gjithmon\u00eb nj\u00eb unikum politik midis shteteve an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Europian dhe pik\u00ebrisht Gjermania, e paraqitur si vend armik gjat\u00eb dy mandateve qeveritare me drejtim PiS, mund t\u00eb jet\u00eb trampolina p\u00ebr rilan\u00e7imin e rolit t\u00eb Polonis\u00eb n\u00eb Europ\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb rijet\u00ebzuar tashm\u00eb t\u00eb ngririn Trek\u00ebnd\u00ebsh t\u00eb Veimarit midis Varshav\u00ebs, Parisit dhe Berlinit. Tani i takon presidentit t\u00eb Republik\u00ebs,\u00a0Adrzej Duda, n\u00eb radh\u00ebt e PiS dhe me mandatin presidencial n\u00eb skadim n\u00eb 2025, t\u2019i jap\u00eb mandatin e formimit t\u00eb qeveris\u00eb, duke ushqyer dy skenar\u00eb politik\u00eb t\u00eb mundsh\u00ebm. T\u2019i jap\u00eb mandatin PiS, si parti e par\u00eb, me objektivin e pengimit dhe ngadal\u00ebsimin e formimit t\u00eb ekzekutivit t\u00eb ri ose t\u2019ia besoj\u00eb mandatin direkt t\u00eb moderuarit Tusk, duke pranuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb implicite rezultatin elektoral dhe duke e njohur publikisht pamund\u00ebsin\u00eb e PiS p\u00ebr t\u00eb krijuar ndonj\u00eb lloj qeverie sovraniste, ksenofobe dhe konservatore.<\/p>\n (nga Eurasia<\/em>)<\/p>\n P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 15 tetorin e kaluar qytetar\u00ebt polak\u00eb jan\u00eb thirrur t\u00eb rinovojn\u00eb 460 an\u00ebtar\u00ebt e Sejm \u2013 Dhom\u00ebs s\u00eb Ul\u00ebt q\u00eb \u00ebsht\u00eb vatra e v\u00ebrtet\u00eb vendimmarr\u00ebse e parlamentit \u2013 dhe 100 an\u00ebtar\u00ebt e Senatit, duke rishkruar nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb politike t\u00eb vendit t\u00eb tyre. Me nj\u00eb pjes\u00ebmarrje t\u00eb barabart\u00eb me 74.36% t\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsve me …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":64863,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-64862","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64862","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64862"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64862\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/64863"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64862"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64862"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64862"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}