{"id":65064,"date":"2023-11-29T09:53:45","date_gmt":"2023-11-29T09:53:45","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=65064"},"modified":"2023-11-29T09:53:45","modified_gmt":"2023-11-29T09:53:45","slug":"neutraliteti-antiperendimor-i-kines","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/11\/29\/neutraliteti-antiperendimor-i-kines\/","title":{"rendered":"Neutraliteti antiper\u00ebndimor i Kin\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p><strong>N\u00eb provimin e nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb alternative ndaj rendit aktual t\u00eb siguris\u00eb globale t\u00eb drejtuar nga Shtetet e Bashkuara, edhe n\u00eb konfliktin midis Hamasit dhe Izraelit Kina ndjek nj\u00eb pozicionim prej fuqie t\u00eb madhe \u201cneutrale\u201d. Mb\u00ebshtet\u00ebs i paqes dhe i gatsh\u00ebm t\u00eb ofroj\u00eb nj\u00eb alternativ\u00eb ndaj pozicioneve m\u00eb radikale amerikane proIzrael, Pekini ka vendosur t\u00eb \u201cmos rreshtohet\u201d hapur me Per\u00ebndimin n\u00eb d\u00ebnimin e aksioneve t\u00eb organizat\u00ebs palestineze. Me k\u00ebt\u00eb zgjedhje Dragoi i kuq synon t\u00eb forcoj\u00eb m\u00eb tej lidershipin e tij kundrejt vendeve t\u00eb Jugut global, shumica e t\u00eb cil\u00ebve mbetet solidare me kauz\u00ebn palestineze.<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb vitet e fundit Kina ka punuar intensivisht n\u00eb sken\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb alternativ\u00eb ndaj rendit aktual t\u00eb siguris\u00eb globale t\u00eb drejtuar nga Shtetet e Bashkuara. N\u00eb nj\u00eb kontekst t\u00eb till\u00eb, nevoja e bilancimit t\u00eb shum\u00eb interesave t\u00eb tilla n\u00eb loj\u00eb e ka \u00e7uar Pekinin t\u00eb mos rreshtohet hapur mbi \u00e7\u00ebshtje fuqimisht polarizuese si lufta n\u00eb Ukrain\u00eb. Dinamik\u00eb kjo q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur edhe n\u00eb rastin e konfliktit midis Izraelit dhe l\u00ebvizjes s\u00eb rezistenc\u00ebs palestineze n\u00eb Gaza. Nd\u00ebrsa i gjith\u00eb Per\u00ebndimi i ka d\u00ebnuar si akte terroriste sulmet e organizat\u00ebs palestineze, Kina ka q\u00ebndruar n\u00eb heshtje p\u00ebr dit\u00eb t\u00eb t\u00ebra; presidenti Xi Jinping ka pritur fundin e Forumit t\u00eb Tret\u00eb t\u00eb Belt and Road Initiative (BRI) p\u00ebr ta komentuar kriz\u00ebn, duke ritheksuar pozicionin kinez q\u00eb prej shum\u00eb koh\u00ebsh e sheh si zgjidhje t\u00eb vetme mund\u00ebsin\u00eb e dy shteteve dhe duke k\u00ebrkuar nj\u00eb korridor humanitar p\u00ebr t\u00eb lejuar ndihmat q\u00eb t\u00eb hynin n\u00eb Rripin e rrethuar.<\/p>\n<p>N\u00eb konfliktin midis shtetit hebraik dhe rezistenc\u00ebs palestineze, Pekini synon qart\u00eb t\u00eb ruaj\u00eb nj\u00eb pozicion neutraliteti n\u00eb prizmin antiper\u00ebndimor duke veshur rrobat e nd\u00ebrmjet\u00ebsuesit, n\u00eb mos tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb provuar t\u00eb bilancoj\u00eb n\u00eb syt\u00eb e nj\u00eb pjese t\u00eb caktuar t\u00eb bot\u00ebs radikalitetin e pozicioneve proizraeliane t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara. Ajo q\u00eb jep pesh\u00eb k\u00ebtij q\u00ebndrimi n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb kan\u00eb menduar fjal\u00ebt e t\u00eb d\u00ebrguarit kinez p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e Lindjes s\u00eb Mesme, Zhai Jun, q\u00eb kan\u00eb evidentuar sesi ar\u00ebsyeja themelore e situat\u00ebs aktuale t\u00eb konfliktit izraeliano \u2013 palestinez \u00ebsht\u00eb njohja e munguar e t\u00eb drejtave komb\u00ebtare legjitime t\u00eb popullit palestinez. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb dyt\u00eb, q\u00eb i ngarkojn\u00eb dozat, ka nd\u00ebrhyr\u00eb edhe ministri i Jasht\u00ebm kinez, Wang Yi, q\u00eb e ka p\u00ebrshkruar bombardimin izraelian t\u00eb civil\u00ebve n\u00eb Gaza si nj\u00eb aksion q\u00eb ka tejkaluar edhe aspektin e zbatimit t\u00eb vet\u00ebmbrojtjes s\u00eb njphur t\u00eb shtetit hebraik pas sulmeve t\u00eb 7 tetorit. Kontekstualisht, Pekini e ka shmangur d\u00ebnimin hapur e aksioneve t\u00eb Hamasit si akte terroriste, por \u00ebsht\u00eb kufizuar ta shpreh\u00eb \u201cpreokupimin\u201d p\u00ebr dhunat ndaj popullsis\u00eb. Megjithat\u00eb, prapa toneve duksh\u00ebm pajtues dhe \u00e7tensionues mbi luft\u00ebn n\u00eb Gaza dhe ruajtjes s\u00eb nj\u00eb pozicioni jo nd\u00ebrhyr\u00ebs, \u00ebsht\u00eb edhe tentativa nga ana kineze q\u00eb t\u00eb provoj\u00eb t\u00eb maskoj\u00eb diplomatikisht v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e influencimit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konsistente ngjarjet n\u00eb at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs q\u00eb \u00ebsht\u00eb e njohur n\u00ebn influenc\u00ebn ruse dhe amerikane. Nga ana tjet\u00ebr, n\u00eb Pekin e din\u00eb mir\u00eb se nj\u00eb zgjerim i konfliktit aktual n\u00eb shkall\u00eb rajonale mund ta kompromentoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb serioze rolin e nd\u00ebrmjet\u00ebsit <em>super partes<\/em> q\u00eb Kina k\u00ebrkon t\u00eb heq\u00eb p\u00ebr veten e saj p\u00ebr vite me radh\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Qasja kineze ndaj \u00e7\u00ebshtjes palestineze<\/strong><\/p>\n<p>Interesat kineze n\u00eb loj\u00eb n\u00eb Palestin\u00eb dhe n\u00eb bot\u00ebn arabe jan\u00eb t\u00eb shumta dhe transversale; n\u00eb planin ekonomik, Republika Popullore ka nevoj\u00eb p\u00ebr stabilitet n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb t\u00eb bot\u00ebs q\u00eb ajo e konsideron vendimtare p\u00ebr arritjen e projektit kryesor t\u00eb saj, BRI, t\u00eb cilit i \u00ebsht\u00eb bashkuar n\u00eb 2022 edhe Autoriteti Komb\u00ebtar Palestinez (ANP). Ve\u00e7 k\u00ebsaj, Pekini \u00ebsht\u00eb partneri m\u00eb madh komercial i shum\u00eb vendeve arabe dhe nj\u00eb prej bler\u00ebsve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb naft\u00ebs iraniane dhe saudite. Nga pik\u00ebpamja politike, Pekini mb\u00ebshtet publikisht prej dekadash kauz\u00ebn palestineze. Kina ka qen\u00eb nd\u00ebr vendet e para q\u00eb e ka njohur n\u00eb 1998 shtetin e Palestin\u00ebs me vendosjen e marr\u00ebdh\u00ebnieve diplomatike duke filluar nga viti i m\u00ebpas\u00ebm. Megjith\u00eb distanca kohore q\u00eb ndaj fillimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve normale diplomatike midis Kin\u00ebs dhe shtetit t\u00eb Izraelit \u00ebsht\u00eb me rreth 3 vite (1992), mb\u00ebshtetja e Dragoit t\u00eb kuq kundrejt vendeve arabe dhe t\u00eb popullat\u00ebs palestineze fillon qysh n\u00eb kap\u00ebrcyellin midis viteve \u201950 e \u201960. Qysh nga kontaktet e para, pozicioni kinez i neutralitetit \u00ebsht\u00eb spostuar n\u00eb pozicione gjithnj\u00eb e m\u00eb propalestineze. P\u00ebr ta motivuar af\u00ebrsin\u00eb e tij politike ndaj bot\u00ebs arabe, Pekini ka filluar t\u00eb investoj\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb planin ekonomik dhe komercial, duke e forcuar influenc\u00ebn e tij n\u00eb rajon n\u00eb pritje t\u00eb nj\u00eb pozicionimi gjeostrategjik. Koh\u00ebt e fundit, shtytja politike kineze n\u00eb skenarin e Lindjes s\u00eb Mesme ka \u00e7uar n\u00eb firmosjen e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje historike midis Arabis\u00eb Saudite dhe Iranit fal\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsimit t\u00eb Pekinit. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, n\u00eb konferenc\u00ebn e dhjet\u00eb t\u00eb aferave arabo \u2013 kineze, q\u00eb \u00ebsht\u00eb mbajtur n\u00eb muajin qershor, Kina ka n\u00ebnshkruar mbi 30 marr\u00ebveshje investimesh me nj\u00eb vler\u00eb prej rreth 10 miliard dollar\u00ebsh, p\u00ebrfshi nj\u00eb marr\u00ebveshje prej 5.6 miliard dollar\u00ebsh me saudit\u00ebt p\u00ebr nj\u00eb nd\u00ebrmarrje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt automobilash elektrik\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb skenar, megjith\u00ebse duke p\u00ebrfaq\u00ebsuar nj\u00eb \u00e7mim m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb sistemin m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb interesave dhe aleancave kineze n\u00eb rajon, palestinez\u00ebt luajn\u00eb nj\u00eb rol strategjikisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr Pekinin, q\u00eb n\u00eb mb\u00ebshtetje i kund\u00ebrvihet direkt aksit izraeliano \u2013 amerikan. Gjat\u00eb vizit\u00ebs n\u00eb Kin\u00eb t\u00eb Mahmud Abbas, president i ANP, qershorin e kaluar, t\u00eb dy partner\u00ebt kan\u00eb njoftuar formimin e nj\u00eb komiteti t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb finalizuar n\u00eb nxitjen e negociatave mbi marr\u00ebdh\u00ebnien e shk\u00ebmbimit t\u00eb lir\u00eb Kin\u00eb \u2013 Palestin\u00eb. Megjith\u00ebse nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb marr\u00ebveshje q\u00eb l\u00ebviz shifra astronomike, motivet e interesit t\u00eb till\u00eb t\u00eb nj\u00eb k\u00ebvizjeje t\u00eb till\u00eb u p\u00ebrgjigjen interesave kineze p\u00ebr t\u00eb penetruar n\u00eb ekonomin\u00eb paletineze q\u00eb ta sikletosin Izraelin dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, Uashingtonin. Gradualisht, Pekini ka arritur t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb tregun delikat dhe t\u00eb reduktuar palestinez, i kontrolluar me shikim nga Tel Avivi, n\u00ebp\u00ebrmjet investimeve t\u00eb vogla. N\u00eb 20 vitet e fundit, eksportet kineze drejt Palestin\u00ebs jan\u00eb rritur nga 6.15 milion dollar\u00eb n\u00eb 2000, n\u00eb 248 milion dollar\u00eb n\u00eb 2021.<\/p>\n<p><strong>Degradimi i lidershipit global t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara<\/strong><\/p>\n<p>Ambiguiteti i ponderuar n\u00eb faktet palestineze futet n\u00eb nj\u00eb strategji tashm\u00eb t\u00eb adoptuar nga Pekini me planin e paqes t\u00eb propozuar p\u00ebr konfliktin midis Rusis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs. Neutraliteti antiper\u00ebndimor i manifestuar nga Dragoi i kuq ndjek n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pal\u00ebkundur vullnetin e presidentit kinez p\u00ebr ta rritur prestigjin e tij si shtetar global, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb ndortoj\u00eb nj\u00eb vizion t\u00eb Kin\u00ebs si aktor n\u00eb gjendje t\u00eb sjell\u00eb paqe dhe stabilitet n\u00eb zonat m\u00eb t\u00eb nxeh\u00ebta t\u00eb planetit, duke ia hequr terrenin nga k\u00ebmb\u00ebt Shteteve t\u00eb Bashkuara. Nd\u00ebrkoh\u00eb, nj\u00eb objektiv tjet\u00ebr i Pekinit mbetet ai i provuarit t\u00eb uljes s\u00eb toneve lidhur me \u00e7\u00ebshtjen e pakic\u00ebs uigure myslimane n\u00eb Kin\u00eb, kundrejt bot\u00ebs islamike. Partia Komuniste Kineze i ka mbrojtur gjithmon\u00eb politikat e saj n\u00eb ksiniang si nj\u00eb tentativ\u00eb p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar ekstremizmin e brendsh\u00ebm; prandaj tregimi i solidaritetit dhe mb\u00ebshtetjes ndaj kauz\u00ebs palestineze mund ta ndihmoj\u00eb Pekinin ta hutoj\u00eb opinionin publik nd\u00ebrkomb\u00ebtar nga politika e riedukimit t\u00eb forcuar. Konflikti midis Hamasit dhe Izraelit n\u00eb Rripin e Gazas \u00ebsht\u00eb i destinuar t\u00eb fus\u00eb nj\u00eb dimension t\u00eb ri n\u00eb rivalitetin tashm\u00eb t\u00eb fort\u00eb midis dy aktor\u00ebve global\u00eb, nga momenti q\u00eb skenari aktual i kriz\u00ebs mund t\u00eb prodhoj\u00eb nj\u00eb prani kineze n\u00eb rritje n\u00eb zon\u00ebn e Gjysm\u00ebh\u00ebn\u00ebs shiiite. Faktikisht, Pekini synon q\u00eb ta sfidoj\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb hapur hegjemonin\u00eb e Shteteve t\u00eb Bashkuara n\u00eb rajon, e pajisur me raportet e mira t\u00eb nd\u00ebrtuara vitet e fundit me Riadin (aleat i Uashingtonit), por sidomos me Teheranin, armik natyral i shtetit hebraik.<\/p>\n<p>Pastaj, vet\u00eb fakti q\u00eb Pekini dhe Moska ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin pozicion lidhur me \u00e7ka po ndodh n\u00eb Gaza dhe po punojn\u00eb bashk\u00eb me q\u00ebllim q\u00eb ta ftohin situat\u00ebn p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb bien dakord pal\u00ebt n\u00ebp\u00ebrmjet zgjidhjes s\u00eb dy shteteve, rrezikon t\u2019i shtoj\u00eb konkret\u00ebsi t\u00eb m\u00ebtejshme dizajnit gjeopolitik kinez. Faktikisht, p\u00ebr sa mbesin ende dyshime rreth q\u00ebllimeve reale t\u00eb Kin\u00ebs n\u00eb rritjen e p\u00ebrpjekjeve t\u00eb veta p\u00ebr t\u00eb arritur nj\u00eb zgjidhje n\u00eb koh\u00ebn m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb mundshme n\u00eb Gaza, sfida e lan\u00e7uar nga Pekini ndaj lidershipit amerikan po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb transversale dhe pervazive. Aktualisht, Dragoi i kuq nuk g\u00ebzon nj\u00eb influenc\u00eb t\u00eb fort\u00eb mbi Izraelin, gj\u00eb q\u00eb do t\u2019i mund\u00ebsonte t\u00eb luante nj\u00eb rol v\u00ebrtet vendimtar n\u00eb kriz\u00ebn n\u00eb zhvillim; p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ar\u00ebsye, v\u00ebshtir\u00eb se Pekini do t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb tryez\u00ebn e traktativave izraeliane dhe palestineze. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, zgjidhja e dy shteteve, e mb\u00ebshtetur nga Kina, nuk i ka p\u00eblqyer kurr\u00eb shtetit hebraik. Megjithat\u00eb, punimi p\u00ebr nj\u00eb deeskalim tranzicional n\u00eb rajon, n\u00eb konkurrenc\u00eb me Uashingtonin, p\u00ebrfaq\u00ebson p\u00ebr Pekinin nj\u00eb rast t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr t\u2019u matur me rolin e paq\u00ebtuesit n\u00eb shkall\u00eb globale. Problemi i madh mbetet dukja e neutralitetit, q\u00eb e pengon Kin\u00ebn t\u00eb ekspozohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vendosur mbi at\u00eb q\u00eb po ndodh aktualisht n\u00eb Gaza, duke ia l\u00ebn\u00eb fjal\u00ebn e fundit gjithmon\u00eb rivalit strategjik num\u00ebr nj\u00eb, Shteteve t\u00eb Bashkuara, q\u00eb n\u00eb fakt kan\u00eb demonstruar edhe nj\u00eb her\u00eb akoma se jan\u00eb nj\u00eb fuqi n\u00eb t\u00eb gjitha aspektet, duke l\u00ebvizur njer\u00ebz dhe mjete drejt Izraelit p\u00ebr t\u2019i l\u00ebshuar nj\u00eb paralajm\u00ebrim t\u00eb qart\u00eb Hizballahut dhe Iranit.<\/p>\n<p>Posedimi i kapaciteteve t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb pushtetit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb; t\u00eb sillesh si nj\u00eb fuqi e madhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr. Pas sulmeve t\u00eb Hamasit, megjith\u00ebse duke qen\u00eb e impenjuar n\u00eb frontin ukrainas, Uashingtoni nuk \u00ebsht\u00eb t\u00ebrhequr prapa dhe i ka dh\u00ebn\u00eb mb\u00ebshtetje ushtarake dhe diplomatike shtetit hebraik. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, Pekini \u00ebsht\u00eb kufizuar t\u00eb shpreh\u00eb objeksione dhe t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb paqen. Kjo demonstron se ka akoma shum\u00eb rrug\u00eb p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpara se Dragoi i kuq t\u2019i kalojn\u00eb definitivisht Shtetet e Bashkuara n\u00eb planin e moderimit t\u00eb skenar\u00ebve t\u00eb krizave n\u00eb shkall\u00eb globale. N\u00eb Kin\u00eb duhet akoma t\u00eb kuptojn\u00eb se n\u00eb fazat e eskalimit jasht\u00ebzakonisht komplekse, si ato n\u00eb zhvillim n\u00eb eksklav\u00ebn palestineze, nj\u00eb fuqi e madhe nuk mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb profesion ambiguitetin, por duhet t\u00eb reflektoj\u00eb gjithmon\u00eb nj\u00eb pozicion t\u00eb qart\u00eb dhe t\u00eb paekuivok.<\/p>\n<p>(nga <em>Eurasia<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb provimin e nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb alternative ndaj rendit aktual t\u00eb siguris\u00eb globale t\u00eb drejtuar nga Shtetet e Bashkuara, edhe n\u00eb konfliktin midis Hamasit dhe Izraelit Kina ndjek nj\u00eb pozicionim prej fuqie t\u00eb madhe \u201cneutrale\u201d. Mb\u00ebshtet\u00ebs i paqes dhe i gatsh\u00ebm t\u00eb ofroj\u00eb nj\u00eb alternativ\u00eb ndaj pozicioneve m\u00eb radikale amerikane proIzrael, Pekini ka vendosur t\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":65065,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-65064","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65064"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65064\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}