{"id":65631,"date":"2023-12-05T19:13:35","date_gmt":"2023-12-05T19:13:35","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=65631"},"modified":"2023-12-05T19:13:35","modified_gmt":"2023-12-05T19:13:35","slug":"ana-e-erret-e-turizmit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/12\/05\/ana-e-erret-e-turizmit\/","title":{"rendered":"Ana e err\u00ebt e turizmit"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pun\u00ebtor\u00ebt sezonal\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb realitet t\u00eb ashp\u00ebr me pun\u00ebsim t\u00eb gjer\u00eb informal dhe munges\u00eb t\u00eb kontratave formale. Pavar\u00ebsisht p\u00ebrmir\u00ebsimeve t\u00eb lehta, inspektimet e 2023 zbuluan vazhdimin e problemeve. Ekspert\u00ebt thon\u00eb se \u00ebsht\u00eb koha p\u00ebr reforma ligjore p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve!<\/strong><\/p>\n<p>Bregdeti shqiptar dhe Shqip\u00ebria turistike sezonin veror, q\u00eb lam\u00eb pas, mahniti jo pak njer\u00ebz n\u00eb bot\u00eb me bukurit\u00eb e plazheve t\u00eb saj dhe koston e ul\u00ebt t\u00eb pushimeve, por ajo q\u00eb nuk u tregua asnj\u00ebher\u00eb n\u00eb mediat nd\u00ebrkomb\u00ebtare, ishte nj\u00eb pjes\u00eb e trisht\u00eb e sektorit t\u00eb turizmit, ky prioritet i qeveris\u00eb, me sa duket jo i till\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha drejtimet.<\/p>\n<p>Armando M., \u00ebsht\u00eb nj\u00eb i ri, i cili prej disa vitesh punon n\u00eb sektorin e turizmit si punonj\u00ebs sezonal, ku eksperienc\u00ebn e tij n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor e ka fituar n\u00eb Malin e Zi dhe n\u00eb Kroaci. Vitet e fundit ai ka zgjedhur t\u00eb punoj\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb Shqip\u00ebri kam punuar n\u00eb restorante me em\u00ebr, n\u00eb Vlor\u00eb, n\u00eb Sarand\u00eb dhe n\u00eb Tiran\u00eb. Paga ka qen\u00eb e k\u00ebnaqshme, aq sa kam k\u00ebrkuar, aq kam marr\u00eb, por paga q\u00eb kisha nuk deklarohej\u201d, \u2013 tregon i riu, i cili shton se nuk ka firmosur asnj\u00eb kontrat\u00eb n\u00eb vendet e pun\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb \u00e7do vend, ku kam qen\u00eb, nuk kam firmosur ndonj\u00eb kontrat\u00eb dhe kam punuar ashtu p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb\u201d, \u2013 tregon ai.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb punoja recepsioniste n\u00eb nj\u00eb hotel n\u00eb Sarand\u00eb dhe paga ime, p\u00ebr zon\u00ebn ku punoja, ishte nga m\u00eb t\u00eb lartat dhe shpeshher\u00eb pronari i hotelit m\u00eb thoshte se, \u201cpaga \u00ebsht\u00eb konfidenciale, k\u00ebshtu q\u00eb mos ia thuaj pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb stafit\u201d, \u2013 shprehet Hana, nj\u00eb e re, e cila zgjodhi q\u00eb ta ndaj\u00eb historin\u00eb e saj me\u00a0<em>Laboratorin e Gazetaris\u00eb Investigative<\/em>. Ajo tregon se nuk ka firmosur nj\u00eb kontrat\u00eb, edhe pse ishte nj\u00eb nga personat, q\u00eb ishte n\u00eb komunikim t\u00eb vazhduesh\u00ebm me klient\u00ebt dhe mund t\u00eb identifikohej shum\u00eb leht\u00eb nga strukturat shtet\u00ebrore, q\u00eb b\u00ebjn\u00eb kontrolle.<\/p>\n<p>\u201cKishim r\u00ebn\u00eb dakord vet\u00ebm verbalisht p\u00ebr pun\u00ebn, p\u00ebr kushtet e pun\u00ebs dhe p\u00ebr pag\u00ebn. N\u00eb fillim ne ram\u00eb dakord q\u00eb or\u00ebt shtes\u00eb do t\u00eb paguheshin. Un\u00eb punoja shum\u00eb or\u00eb shtes\u00eb, sepse kishte munges\u00eb stafi dhe p\u00ebr turnin e par\u00eb dhe t\u00eb dyt\u00eb isha vet\u00ebm un\u00eb recepsioniste, por or\u00ebt shtes\u00eb nuk u p\u00ebrmend\u00ebn kurr\u00eb dhe nuk u paguan kurr\u00eb. E nj\u00ebjta gj\u00eb ndodhte me t\u00eb gjith\u00eb stafin, madje e nj\u00ebjta gj\u00eb ndodhte edhe me punonj\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb punonin n\u00eb hotelet pran\u00eb nesh\u201d, \u2013 p\u00ebrfundon ajo, duke shtuar se, edhe pse kishte sigurime shoq\u00ebrore, ato ishin sikur paguhej me nj\u00eb rrog\u00eb minimale.<\/p>\n<p>Por, puna n\u00eb t\u00eb zez\u00eb n\u00eb turiz\u00ebm ose shkeljet flagrante t\u00eb Kodit t\u00eb Pun\u00ebs nuk jan\u00eb nj\u00eb problematik\u00eb q\u00eb nuk dihet nga instancat shtet\u00ebrore. N\u00eb vitin 2022 Inspektorati Shtet\u00ebror i Pun\u00ebs dhe i Sh\u00ebrbimeve Shoq\u00ebrore ka kryer kontrolle n\u00eb 1,115 subjekte me aktivitet t\u00eb shtuar gjat\u00eb sezonit t\u00eb ver\u00ebs, ku n\u00eb total punonin 13,023 persona dhe ka rezultuar se 428 punonj\u00ebs punonin krejt\u00ebsisht n\u00eb t\u00eb zez\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb 174 subjekte u nd\u00ebshkuan me mas\u00eb administrative \u201cPezullim\u201d p\u00ebr shkak t\u00eb shkeljeve flagrante t\u00eb legjislacionit t\u00eb pun\u00ebs, nd\u00ebrkoh\u00eb p\u00ebr shkelje t\u00eb legjislacionit t\u00eb pun\u00ebs \u00ebsht\u00eb vendosur masa administrative \u201cParalajm\u00ebrim\u201d n\u00eb 91 subjekte. Nd\u00ebrkoh\u00eb, vet\u00ebm p\u00ebr 9 biznese \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb gjob\u00eb p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn shkelje. Sipas ISHPSHSH, gjat\u00eb inspektimeve t\u00eb saj n\u00eb vitin 2022, 36% e pun\u00ebmarr\u00ebsve t\u00eb evidentuar nga kontrollet siguroheshin me pag\u00eb minimale.<\/p>\n<p>Por, le t\u00eb shohim se si \u00ebsht\u00eb paraqitur situata p\u00ebr muajin qershor t\u00eb vitit 2023, p\u00ebrpara se t\u00eb fillonte dyndja masive e turist\u00ebve n\u00eb korrik dhe n\u00eb gusht. Gjat\u00eb qershorit t\u00eb vitit 2023, ISHPSHSH ka kryer kontrolle n\u00eb 303 subjekte, ku nga 3,536 punonj\u00ebs, rreth 70 prej tyre punonin pa nj\u00eb kontrat\u00eb individuale. Inspektorati i Pun\u00ebs b\u00ebn t\u00eb ditur se 78 pun\u00ebmarr\u00ebs punonin krejt\u00ebsisht n\u00eb t\u00eb zez\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nga 303 subjekte, n\u00eb shkelje t\u00eb legjislacionit t\u00eb pun\u00ebs jan\u00eb gjetur 84 prej tyre.<\/p>\n<p>Sipas ISHPSHSH, problematikat e informalitetit kan\u00eb ardhur n\u00eb ulje nga viti 2022 n\u00eb vitin 2023, por ato s\u00ebrish mbeten nj\u00eb problem p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb shqiptar\u00eb, q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb sezon.<\/p>\n<p><strong>EKSPERT\u00cbT TREGOJN\u00cb PROBLEMET<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb kushtet kur informaliteti \u00ebsht\u00eb i lart\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor t\u00eb ekonomis\u00eb shqiptare, i cili po njeh rritje, ekspert\u00ebt ligjor\u00eb shprehen se \u00ebsht\u00eb e nevojshme nj\u00eb nd\u00ebrhyrje, p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb garanci ligjore p\u00ebr punonj\u00ebsit sezonal\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb kushtet normale, p\u00ebr sa iu p\u00ebrket nevojave, q\u00eb paraqet tregu yn\u00eb p\u00ebr n\u00ebpun\u00ebs sezonal\u00eb, q\u00eb do t\u00eb vij\u00eb duke u rritur praktikisht dhe do t\u00eb shtrihet n\u00eb shum\u00eb sektor\u00eb, besoj se \u00ebsht\u00eb e nevojshme q\u00eb t\u00eb zhvillohen m\u00eb tej normat, duke patur minimumi nj\u00eb kontrat\u00eb tip ose, po them, m\u00eb mir\u00eb do t\u00eb ishte nj\u00eb vendim i K\u00ebshillit t\u00eb Ministrave p\u00ebr sa iu p\u00ebrket kushteve t\u00eb kontratave sezonale e me radh\u00eb\u201d, \u2013 shprehet Jordan Daci, i cili shton se \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm si element, sepse ka shum\u00eb pak referenca.<\/p>\n<p>P\u00ebr eksperten e pun\u00ebsimit, Kumrie Zika, problematik\u00eb shum\u00eb e madhe jan\u00eb edhe oraret e pun\u00ebs, q\u00eb nuk zbatohen. \u201cN\u00eb kontrat\u00eb ose n\u00eb intervist\u00eb thuhet q\u00eb do t\u00eb punoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb orar t\u00eb caktuar dhe m\u00eb pas i shtohen or\u00ebt e pun\u00ebs dhe mbingarkohen me pun\u00eb t\u00eb tjera. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre i hiqen edhe t\u00eb drejtat e pushimit javor, gj\u00eb q\u00eb e b\u00ebn t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb jet\u00ebn e nj\u00eb punonj\u00ebsi n\u00eb at\u00eb pozicion pune; si dhe kur pun\u00ebtor\u00ebt kan\u00eb nevoja fiziologjike ose familjare, pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi nuk iu jep leje\u201d, \u2013 shprehet ajo, duke shtuar se, ka raste, kur shum\u00eb pun\u00ebtor\u00eb kan\u00eb vuajtur nga\u00a0<em>COVID<\/em>-i dhe kan\u00eb q\u00ebndruar n\u00eb pun\u00eb, duke iu sh\u00ebrbyer klient\u00ebve. \u201cGj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t`u marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb, sepse nj\u00eb punonj\u00ebs me\u00a0<em>COVID<\/em>\u00a0mund t\u00eb infektoj\u00eb shum\u00eb klient\u00eb dhe pun\u00ebtor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb\u201d, \u2013 shton ajo.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, p\u00ebr ekspertin e tregut t\u00eb pun\u00ebs, Erion Mu\u00e7aj, problemet n\u00eb sezonin turistik p\u00ebr sa iu p\u00ebrket punonj\u00ebsve n\u00eb tregun e pun\u00ebs jan\u00eb t\u00eb shum\u00ebllojshme, por, ajo q\u00eb theksohet, \u00ebsht\u00eb problematika me kontratat e pun\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cM\u00eb tep\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebnia kontraktuale p\u00ebrcaktohet mbi baz\u00eb verbale dhe komunikimi, ku pal\u00ebt bien dakord bujarisht mbi marr\u00ebdh\u00ebnien e pun\u00ebs, se sa realisht me kontrata t\u00eb dedikuara p\u00ebr sh\u00ebrbimin e pun\u00ebs dhe kjo nxit apo ndikon n\u00eb informalitetin e pun\u00ebs sezonale n\u00eb sektorin dhe n\u00eb industrin\u00eb e turizmit\u201d, \u2013 thot\u00eb ai.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, Inspektorati i Pun\u00ebs, i cili kryen monitorime t\u00eb vazhdueshme n\u00eb tregun e pun\u00ebs, munges\u00ebn e kontratave t\u00eb pun\u00ebs e ka hasur shpesh n\u00ebp\u00ebr bizneset, q\u00eb lidhen me sektorin e turizmit, por kontrollet, q\u00eb ky Inspektorat kryen, jan\u00eb vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb bizneseve, q\u00eb operojn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor.<\/p>\n<p>Problemi, sipas zotit Daci, \u00ebsht\u00eb se nuk ka parashikime ligjore p\u00ebr pun\u00ebn sezonale.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb dijenin\u00eb time, duke mos qen\u00eb absolut, besoj se jam i sakt\u00eb, nuk ka parashikime. Kemi, p\u00ebr shembull, parashikime p\u00ebr sa i p\u00ebrket kontrat\u00ebs s\u00eb sh\u00ebrbimeve turistike, nd\u00ebrsa p\u00ebr sa i p\u00ebrket pun\u00ebs sezonale nuk kemi\u201d, \u2013 p\u00ebrfundon ai.<\/p>\n<p>Erzen Keta, nga agjencia\u00a0<em>Njoftimepune.al<\/em>, b\u00ebn nj\u00eb pasqyrim m\u00eb t\u00eb qart\u00eb t\u00eb tregut t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb sektorin e turizmit n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ebrkesat p\u00ebr staf jan\u00eb rritur, duke pasur parasysh q\u00eb edhe bizneset po shtohen dita-dit\u00ebs, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb, po hapen biznese t\u00eb reja, por ama ka dhe shum\u00eb problematika\u201d, \u2013 thot\u00eb ai, duke treguar se punonj\u00ebsit, q\u00eb gjejn\u00eb pun\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebsaj kompanie, jan\u00eb m\u00eb t\u00eb mbrojtur n\u00eb k\u00ebt\u00eb treg.<\/p>\n<p>\u201cBiznesi duhet t\u00eb siguroj\u00eb pikat q\u00eb ne k\u00ebrkojm\u00eb; \u00ebsht\u00eb strehimi, orari i pun\u00ebs dhe pagesa e pasqyruar. N\u00eb sezon po flasim gjithmon\u00eb, paga p\u00ebr nj\u00eb kamerier ka qen\u00eb diku te 800 mij\u00eb lek\u00eb t\u00eb vjetra ose 80 mij\u00eb lek\u00eb t\u00eb reja, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se biznesi nuk mund t\u00eb paguaj\u00eb m\u00eb pak se kaq. N\u00ebse biznesi shkel kontrat\u00ebn, jemi t\u00eb detyruar q\u00eb t`i njoftojm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt tan\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt i kemi d\u00ebrguar atje, te ky biznes, q\u00eb t\u00eb t\u00ebrhiqen nga aty dhe kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb se si ne kemi arritur q\u00eb ta mbajm\u00eb n\u00ebn kontroll situat\u00ebn\u201d, \u2013 thot\u00eb ai.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, p\u00ebr sa i p\u00ebrket pjes\u00ebs s\u00eb zbatimit t\u00eb kontratave, zoti Keta shprehet se k\u00ebtu hasin m\u00eb shum\u00eb probleme. \u201cSepse, pjesa e kontrat\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb funksionale dhe sugjerimi yn\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb me k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb punohet pak m\u00eb shum\u00eb, sepse n\u00eb kontrat\u00eb vjen e specifikuar \u00e7do gj\u00eb, si pjesa e pages\u00ebs, edhe pjesa e orarit t\u00eb pun\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p><strong>DREJTORIA E TATIMEVE NUK E DI SE SA JAN\u00cb PUNONJ\u00cbSIT SEZONAL\u00cb<\/strong><\/p>\n<p>Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Tatimeve n\u00eb Shqip\u00ebri pyetjes se sa ka qen\u00eb numri i punonj\u00ebsve p\u00ebr vitet 2020-2023 n\u00eb hoteleri-turiz\u00ebm, i jep p\u00ebrgjigje me nj\u00eb num\u00ebr mesatar. P\u00ebr shembull, p\u00ebr vitet 2020, 2021, 2022 respektivisht numri mesatar i punonj\u00ebsve, sipas Tatimeve, ka qen\u00eb 47,144, 47,854, 47,955, nd\u00ebrsa p\u00ebr vitin 2023 vihet re nj\u00eb rritje me pothuajse 10 mij\u00eb punonj\u00ebs m\u00eb shum\u00eb, duke arritur n\u00eb 57,608.<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebr sa iu p\u00ebrket punonj\u00ebsve sezonal\u00eb, nuk disponohet nj\u00eb kategori e ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr ta, por gjat\u00eb qershorit t\u00eb vitit 2023 jan\u00eb rreth 11,029 punonj\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb punuar me koh\u00eb t\u00eb pjesshme\u201d, \u2013 thot\u00eb zyrtarisht Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Tatimeve.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur as institucionet shtet\u00ebrore nuk kan\u00eb statistika p\u00ebr punonj\u00ebsit sezonal\u00eb, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb thuhet numri i tyre dhe del qart\u00eb nevoja e nj\u00eb vendi, q\u00eb synon t\u00eb kthehet n\u00eb kampion n\u00eb Ballkan p\u00ebr turizmin, p\u00ebr nj\u00eb paket\u00eb ligjore n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor, q\u00eb do t`ua leht\u00ebsonte pun\u00ebn bizneseve dhe do t`iu garantonte t\u00eb drejta pun\u00ebmarr\u00ebsve. <strong>\/Qendra p\u00ebr Gazetari Cil\u00ebsore<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pun\u00ebtor\u00ebt sezonal\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb realitet t\u00eb ashp\u00ebr me pun\u00ebsim t\u00eb gjer\u00eb informal dhe munges\u00eb t\u00eb kontratave formale. Pavar\u00ebsisht p\u00ebrmir\u00ebsimeve t\u00eb lehta, inspektimet e 2023 zbuluan vazhdimin e problemeve. Ekspert\u00ebt thon\u00eb se \u00ebsht\u00eb koha p\u00ebr reforma ligjore p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve! Bregdeti shqiptar dhe Shqip\u00ebria turistike sezonin veror, q\u00eb lam\u00eb pas, mahniti &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":65632,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-65631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-ekonomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65631"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65631\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}