{"id":65643,"date":"2023-12-06T09:14:57","date_gmt":"2023-12-06T09:14:57","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=65643"},"modified":"2023-12-06T09:14:57","modified_gmt":"2023-12-06T09:14:57","slug":"masat-e-rrepta-ndaj-oligarkeve-te-ukraines","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/12\/06\/masat-e-rrepta-ndaj-oligarkeve-te-ukraines\/","title":{"rendered":"Masat e rrepta ndaj oligark\u00ebve t\u00eb Ukrain\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p>Qeveria e Volodymyr Zelenskyy po nd\u00ebrmerr aksione kund\u00ebr figurave t\u00eb biznesit influencues politikisht, por a do t\u00eb z\u00ebr\u00eb vend nj\u00eb gjenerat\u00eb e re? Kur Igor Kolomoisky, nj\u00eb prej oligark\u00ebve m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm t\u00eb Ukrain\u00ebs, u arrestua me dyshimin e vjedhjes k\u00ebt\u00eb vjesht\u00eb, lajmi u njoftua me nj\u00eb raportim t\u00eb shkurt\u00ebr n\u00eb 1+1, nj\u00eb prej kanaleve televizive m\u00eb popullor\u00eb dhe m\u00eb influent\u00eb t\u00eb vendit. Mbulimi i lajmit, q\u00eb p\u00ebrfshinte fotografi t\u00eb tij n\u00eb gjykat\u00eb, qe simbolik p\u00ebr kolapsin e shpejt\u00eb n\u00eb influenc\u00ebn e Kolomoisky. N\u00eb fund t\u00eb fundit, ai \u00ebsht\u00eb pronari i 1+1. Televizioni qe dikur mjeti favorit i influenc\u00ebs s\u00eb oligark\u00ebve t\u00eb Ukrain\u00ebs q\u00eb shikonin t\u00eb influenconin vendimet e qeveris\u00eb. Qe nj\u00eb mjet p\u00ebr t\u00eb shkat\u00ebrruar reputacione politike n\u00ebp\u00ebrmjet fushatave t\u00eb shpifjes ose, n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, p\u00ebr t\u2019i bler\u00eb ata \u2014 si\u00e7 b\u00ebri 1+1 me Volodymyr Zelenskyy, duke e ndihmuar komikun yll t\u00eb tij t\u00eb kthehej n\u00eb nj\u00eb kandidat presidencial fitues. Por rregullat e transmetimit, me p\u00ebrmbajtjen e zakonshme t\u00eb lajmeve n\u00ebp\u00ebr kanalet telvizive kryesore, i vendosi pages\u00eb k\u00ebsaj. Disa oligark\u00eb si Rinat Akhmetov, njeriu m\u00eb i pasur i Ukrain\u00ebs, kan\u00eb hequr dor\u00eb nga li\u00e7encat e tyre televizive, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb i kan\u00eb shitur. \u201cNuk do t\u00eb ket\u00eb kurr\u00eb s\u00ebrish nj\u00eb mas\u00eb kritike influence nga kanalet televizive n\u00eb Ukrain\u00eb\u201d, thot\u00eb Hlib Vyshlinsky, CEO i Centre for Economic Strategy, nj\u00eb think-tank n\u00eb Kiev. P\u00ebr Vyshlinsky, r\u00ebnia n\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi e televizionit \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb spostimi shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madh. \u201cNdoshta mund t\u00eb jemi t\u00eb lir\u00eb nga oligark\u00ebt. Nuk besoj se do ta rind\u00ebrtonin influenc\u00ebn e tyre\u201d. Dikur oligark\u00ebt e Ukrain\u00ebs dominonin ekonomin\u00eb, me monopolet energjitike e mallra dhe me ndihm\u00ebn e aleat\u00ebve t\u00eb tyre brenda politik\u00ebs dhe gjyq\u00ebsorit, por efektet e kombinuara t\u00eb luft\u00ebs me Rusin\u00eb, nj\u00eb r\u00ebnie ekonomike dhe fuqit\u00eb e jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr shtetin n\u00ebn ligjin e luft\u00ebs e kan\u00eb reduktuar madh\u00ebsin\u00eb e manjat\u00ebve influent\u00eb politikisht t\u00eb Ukrain\u00ebs. Shum\u00eb kan\u00eb humbur para t\u00eb madhe teksa forcat ruse shkat\u00ebrruar fabrikat e tyre \u2014 humbje q\u00eb filluan me pushtimin e Krimes\u00eb nga ana e Rusis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs lindore n\u00eb 2014. Oligark\u00ebt nuk kan\u00eb hubmur vet\u00ebm pasuri. Lufta ka kthyer gjithashtu dinamikat politike kund\u00ebr tyre. Fuqia \u00ebsht\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar n\u00eb duart e nj\u00eb presidenti popullor dhe forcat e armatosura t\u00eb tij akoma edhe m\u00eb popullore. Parlamenti, ku dikur biznesmen\u00ebt blinin mb\u00ebshtetjen p\u00ebr parlamentar\u00ebt e blesh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb m\u00ebnj\u00ebanuar.<\/p>\n<p>Sulmuesi i korporatave, q\u00eb u vendos n\u00eb gjendje sanksionesh nga Uashingtoni m\u00eb 2021, u arrestua n\u00eb shtator n\u00eb at\u00eb q\u00eb p\u00ebrkrah\u00ebsit e p\u00ebrsh\u00ebndet\u00ebn si nj\u00eb gur themeli n\u00eb p\u00ebrpjekjet e Ukrain\u00ebs p\u00ebr ta lufutuar korrupsionin. Ai u p\u00ebrball me hetime lidhur me vjedhjet dhe pastrimin e parave lidhur me PrivatBank, nj\u00eb bank\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e kishte n\u00eb bashk\u00ebpron\u00ebsi. Lufta i p\u00ebrshpejtoi reformat antikorrupsion n\u00eb Ukrain\u00eb n\u00eb fronte t\u00eb shum\u00ebfishta teksa vendi p\u00ebrpiqej t\u00eb siguronte mb\u00ebshtet\u00ebsit e tij per\u00ebndimor\u00eb dhe ta vendoste veten n\u00eb rrug\u00ebn drejt an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin Europian. Por r\u00ebnd\u00ebsia n\u00eb r\u00ebnie e oligark\u00ebve \u00ebsht\u00eb ndoshta ndryshimi m\u00eb spektakolar i t\u00eb gjith\u00ebve. \u201cMund t\u2019ju siguroj n\u00eb mas\u00ebn 100% se nuk do t\u00eb ket\u00eb m\u00eb asnj\u00eb oligark si rezultat i k\u00ebsaj lufte\u201d, thot\u00eb Rostyslav Shurma, z\u00ebvend\u00ebsshef i zyr\u00ebs s\u00eb presidentit dhe k\u00ebshilltari p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e biznesit i Zelenskyy. \u201cLigji i luft\u00ebs ka vendosur tek qeveria \u00e7do fuqi p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn qeveria ka nevoj\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me oligark\u00ebt\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb muaj Komisioni Europian rekomandoi se Bashkimi Europian fillon formalisht negociatat e aderimit n\u00eb t\u00eb me Ukrain\u00ebn, duke e p\u00ebrshendetur p\u00ebrparimin e tij n\u00eb reduktimin e pushtetit t\u00eb oligark\u00ebve. Megjithat\u00eb, jasht\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Zelenskyy, pak ukrainas jan\u00eb gati p\u00ebr t\u2019i zhdukur definitivisht oligark\u00ebt. Ukrain\u00ebs akoma i duhet t\u00eb provoj\u00eb se mund t\u2019i gjykoj\u00eb manjat\u00ebt e akuzuar p\u00ebr korrupsion dhe ligj\u00ebrisht t\u2019i mbuloj\u00eb asetet e vjedhura. Bashkimi Europian po ju k\u00ebrkon rregullator\u00ebve dhe trupave t\u00eb zbatimit t\u00eb ligjit t\u00eb tij q\u00eb ta pengojn\u00eb kapjen shtet\u00ebrore \u2014 ku institucionet e r\u00ebnd\u00ebsishme b\u00ebhen dominuese nga interesat private, por disa kan\u00eb frik\u00eb se mos nj\u00eb gjenerat\u00eb e lidhur me njer\u00ebz t\u00eb biznesit thjesht do ta z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb gjenerat\u00ebn aktuale t\u00eb oligark\u00ebve. \u201cLufta natyrisht q\u00eb e ka reduktuar rolin e oligark\u00ebve\u201d, thot\u00eb Daria Kaleniuk, nj\u00eb aktiviste e shquar antikorrupsion n\u00eb Kiev. \u201cFakti n\u00ebse ata jan\u00eb t\u00eb mbaruar apo jo nuk \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb. Ajo \u00e7ka \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb \u00ebsht\u00eb se disa do t\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb rikthehen n\u00eb pozicionet e influenc\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p><strong>Humbja e pasuris\u00eb dhe e pushtetit <\/strong><\/p>\n<p>Lista e pasanik\u00ebve t\u00eb Ukrain\u00ebs tregon historin\u00eb e r\u00ebnies n\u00eb pasuri dhe n\u00eb pushtet. Edicioni ukrainas i revist\u00ebs \u201cForbes\u201d dhjetorin e kaluar llogariste se pasuria e kombinuar e 20 miliarder\u00ebve kryesor\u00eb pothuajse q\u00eb p\u00ebrgjysmuar n\u00eb 22 miliar dollar\u00eb qysh nga pushtimi n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb i Rusis\u00eb. Humb\u00ebsi m\u00eb i madh qe Akhmetov, dy impiantet e \u00e7elikut t\u00eb tij n\u00eb Mariupol qen\u00eb shkat\u00ebrruar n\u00eb ofensiv\u00ebn e Rusis\u00eb. Megjith\u00ebse ende njeriu m\u00eb i pasur i Ukrain\u00ebs, pasuria e tij vler\u00ebsohej se kishte r\u00ebn\u00eb nga 13.7 miliard n\u00eb 4.4 miliard dollar\u00eb. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse, vendi i dyt\u00eb dhe i tret\u00eb n\u00eb list\u00eb i shkuan Maxim Lytvyn dhe Alex Shevchenko, bashk\u00ebthemeluesit e Grammarly, nj\u00eb aplikacion shkrimi me baz\u00eb n\u00eb San Francisko, q\u00eb emigruan n\u00eb Shtetet e Bashkuara dhe Kanada si student\u00eb. Arrestimi i shtatorit i Kolomoisky, nj\u00eb sulmues i eg\u00ebr korporatash, u p\u00ebrsh\u00ebndet nga aktivist\u00ebt si nj\u00eb gurthemel n\u00eb p\u00ebrpjekjet e vendit p\u00ebr ta luftuar korrupsionin. Ai ka qen\u00eb n\u00ebn investigim n\u00eb Shtetet e Bashkuara n\u00ebn dyshimin e mashtrimit dhe pastrimit t\u00eb parave prej vitesh dhe u vendos n\u00ebn sanksione nga Uashingtoni p\u00ebr korrupsion n\u00eb 2021. Entitetet shtet\u00ebrore ukrainase e kan\u00eb akuzuar at\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtje civile p\u00ebr vjedhje masive, por Kolomoisky nuk p\u00ebrballej me asnj\u00eb aksion penal n\u00eb Ukrain\u00eb derikur u arrestua me dyshimin p\u00ebr vjedhje. Ka tri investigime t\u00eb ndryshme lidhur me vjedhjet dhe pastrimin e parave t\u00eb lidhura me PrivatBank, nj\u00eb bank\u00eb q\u00eb ai e bashk\u00ebthemeloi dhe q\u00eb u kolapsua e u shtet\u00ebzua pasi rregullator\u00ebt gjet\u00ebn nj\u00eb vrim\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb librat e saj fal\u00eb huazimit mashtrues. Kolomoisky refuzoi t\u00eb p\u00ebrgjigjej n\u00ebp\u00ebrmjet avokat\u00ebve t\u00eb tij k\u00ebrkesave p\u00ebr koment lidhur me k\u00ebt\u00eb artikull, por ka refuzuar \u00e7do keqp\u00ebrdorim n\u00eb lidhje me rastin e PrivatBank. K\u00ebrkesave nga Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Europian dhe Fondi Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u2019i kapur me presh n\u00eb duar dhe p\u00ebrndjekur oligark\u00ebt e korruptuar jan\u00eb shtuar teksa ndihma ushtarake dhe financiare p\u00ebr Kievin \u00ebsht\u00eb rritur gjithashtu. Me shenjat e mb\u00ebshtetjes n\u00eb r\u00ebnie n\u00eb Uashington dhe pjes\u00eb t\u00eb Europ\u00ebs, presioni ndaj Zelenskyy p\u00ebr t\u00eb treguar rezultate \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb akut. Me t\u00eb gjitha sakrificat q\u00eb po b\u00ebjn\u00eb gjat\u00eb luft\u00ebs, publiku ukrainas gjithashtu po ul\u00ebret p\u00ebr drejt\u00ebsi. Goditja kund\u00ebr Kolomoisky qe nj\u00eb prej aksioneve t\u00eb shumta t\u00eb nd\u00ebrmarra nga autoritetet n\u00eb muajt e fundit p\u00ebr t\u00eb treguar se jan\u00eb serioz\u00eb rreth luftimit t\u00eb korrupsionit t\u00eb supozuar. N\u00eb shtator Zelenskyy shkarkoi ministrin e tij t\u00eb Mbrojtjes Oleksiy Reznikov pse kishte keqtrajtuar skandalin e prokurimeve ushtarake. N\u00eb maj agjent\u00ebt e antikorrupsionit arrestuan Vsevolod Knyazev, kryegjykat\u00ebsin e Gjykat\u00ebs Supreme, duke pretenduar se ishte kapur duke marr\u00eb nj\u00eb shum\u00eb 2.7 milion dollar\u00ebshe, gj\u00eb q\u00eb ai e mohoi. Mjaft oligark\u00eb t\u00eb tjer\u00eb i kan\u00eb asetet e ngrira apo kan\u00eb humbur li\u00e7enca p\u00ebr t\u00eb operuar biznese. \u201cKlanet oligarkike nuk kan\u00eb t\u00eb ardhme n\u00eb Ukrain\u00eb\u201d, ka th\u00ebn\u00eb presidenti n\u00eb vijim t\u00eb arrestimit t\u00eb Kolomoisky.<\/p>\n<p><strong>Pas komunizmit <\/strong><\/p>\n<p>Oligark\u00ebt e Ukrain\u00ebs u shfaq\u00ebn pas fundit t\u00eb komunizmit n\u00eb vitet \u201990. Shum\u00eb i p\u00ebrdor\u00ebn parat\u00eb e tyre p\u00ebr t\u2019i kapur trupat politik\u00eb dhe rregullator\u00eb, fillimisht n\u00eb nivel lokal, duke siguruar terma t\u00eb favorsh\u00ebm p\u00ebr bizneset dhe krijuar pozicione monopoli sidomos n\u00eb naft\u00eb, gaz, miniera, prodhimin e qymyrit p\u00ebr gatim dhe \u00e7elik. Shpesh i promovonin interesat e biznesit t\u00eb tyre n\u00ebp\u00ebrmjet rrjeteve informale t\u00eb politikan\u00ebve, agjent\u00ebve t\u00eb zbatimit t\u00eb ligjit, gjykat\u00ebsve dhe zyrtar\u00ebve, si edhe mediave t\u00eb tyre. Shum\u00eb hyn\u00eb direkt n\u00eb politik\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrve\u00e7 nj\u00ebrit prej dyzin\u00ebs s\u00eb oligark\u00ebve m\u00eb t\u00eb pasur p\u00ebrpara 2022 sh\u00ebrbyen ose si parlamentar\u00eb, minist\u00ebr apo guvernator rajonal. Petro Poroshenko, nj\u00eb manjat i zgjedhur fillimisht n\u00eb parlament m\u00eb 1998, u ngrit deri sa t\u00eb b\u00ebhej president n\u00eb 2014 duke ndjekur revolucionin e Maidanit. Shumica nuk qen\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebs t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb pushteti n\u00eb kuptimin e zgjedhjeve vendimtare, por n\u00eb fakt do t\u00eb kapeshin pas kujt e mbante apo p\u00ebrgatitej t\u00eb mbante pushtetin, v\u00ebren Centre for Economic Strategy n\u00eb nj\u00eb raport lidhur me fenomenin oligarkik t\u00eb Ukrain\u00ebs. Roli i tyre nuk ka qen\u00eb t\u00ebr\u00ebrisht i keq. Rivaliteti midis oligark\u00ebve me mbret\u00ebrit\u00eb e tyre rajonale dhe rrjetet televizive konkurruese i dhan\u00eb Ukrain\u00ebs nj\u00eb lloj pluralizmi, n\u00eb kontrast me Rusin\u00eb, ku oligark\u00ebt kryesor\u00eb e mbledhur pas Boris Jelcinit n\u00eb mesin e viteve \u201990 dhe q\u00eb e kan\u00eb mb\u00ebshtetur m\u00eb s\u00eb shumti Vladimir Putinin gjat dy dekadave t\u00eb kaluara.<\/p>\n<p>\u201cKonkurrenca midis grupeve oligarkike e ka ndihmuar Ukrain\u00ebn ta ruaj\u00eb demokracin\u00eb e pap\u00ebrsosur t\u00eb saj. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej ar\u00ebsyeve se pse Ukraina nuk b\u00ebri t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn trajektore si Rusia\u201d, thot\u00eb Silviya Nitsova, nj\u00eb eksperte p\u00ebr oligark\u00ebt n\u00eb University of North Carolina n\u00eb Chapel Hill. N\u00eb vijim t\u00eb revolucionit t\u00eb Maidanit n\u00eb 2014 kund\u00ebr presidentit t\u00eb korruptuar promoskovit Viktor Yanukovich dhe pushtimit pasues t\u00eb Krimes\u00eb dhe Ukrain\u00ebs lindore nga ana e Rusis\u00eb, oligark\u00ebt patriot\u00eb ndihmuan n\u00eb stabilizimin e vendit. I em\u00ebruar guvernator i rajonit t\u00eb Dnipropetrovskit n\u00eb Ukrain\u00ebn lindore, Kolomoisky krijoi nj\u00eb milici private p\u00ebr t\u00eb ndaluar separatist\u00ebt ruse, por n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, n\u00ebnvizon raporti i CES, m\u00eb s\u00eb pari oligark\u00ebt e p\u00ebrdor\u00ebn influenc\u00ebn politike t\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb \u201cshum\u00ebfishuar pasurit\u00eb, zgjeruar monopolet, kapur sektor\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb shtet\u00ebror\u00eb t\u00eb ekonomis\u00eb dhe detyruar k\u00ebdo q\u00eb t\u00eb mbipaguante p\u00ebr mallrat dhe sh\u00ebrbimet e tyre q\u00eb duhej t\u00eb ishin disa her\u00eb m\u00eb t\u00eb lira\u201d. Disa t\u00eb tjer\u00eb, si Kolomoisky, p\u00ebrdor\u00ebn metoda m\u00eb t\u00eb fuqishme. Ai u shkarkua si guvernator rajonal n\u00eb 2015 pasi u supozua se d\u00ebrgoi njer\u00ebz t\u00eb armatosur p\u00ebr t\u00eb kapur selin\u00eb qendrore t\u00eb Ukrnafta, kompania shtet\u00ebrore e naft\u00ebs ku ai kishte nj\u00eb p\u00ebrqindje minorance. Ai tha se ata qen\u00eb roje sigurie. Kolomoisky pretendoi se shteti, aksioneri i mazhoranc\u00ebs, po e vidhte at\u00eb dhe partnerin e tij t\u00eb biznesit Gennadiy Bogolyubov nga t\u00eb ardhurat e kompanis\u00eb. Ai e d\u00ebrgoi pretendimin e tij n\u00eb arbitrazh nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe humbi. Vendimi i gjykat\u00ebs i 2021 \u2013 nj\u00eb kopje e paredaktuar e t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb par\u00eb nga \u201cFinancial Times\u201d \u2014 siguron nj\u00eb rr\u00ebfim akuzues t\u00eb metodave t\u00eb supozuara t\u00eb biznesit t\u00eb Kolomoisky. Paneli e hodhi posht\u00eb rastin sepse konkludoi q\u00eb t\u00eb dy njer\u00ebzit kishin kapur menaxhmentin e kontrollit t\u00eb Ukrnafta n\u00ebp\u00ebrmjet \u201cmit\u00ebmarrjes dhe korrupsionit\u201d, p\u00ebrfshi pages\u00ebn e 100 milion dollar\u00ebve p\u00ebr Leonid Kuchma, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb president.<\/p>\n<p>Vsevolod Knyazev, ish kryeshefi i Gjykat\u00ebs Supreme t\u00eb Ukrain\u00ebs, u arrestua k\u00ebt\u00eb vit me pretendimet se qe kapur duke marr\u00eb mit\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn ai e d\u00ebnoi. Sapo siguroi kontrollin e menaxhmentit t\u00eb kontrollit t\u00eb Ukrnafta, ata n\u00ebnshkruan kontrata q\u00eb u shiste naft\u00eb dhe gaz t\u00eb lir\u00eb bizneseve t\u00eb tjera q\u00eb kishin pron\u00ebsi, duke i kushtuar prodhuesit t\u00eb naft\u00ebs miliarda dollar\u00eb. Gjykata vendosi se nuk mund ta p\u00ebrcaktonin shkall\u00ebn e humbjeve, por qe \u201cbindur se k\u00ebto kontrata qen\u00eb mashtruese\u201d. Kolomoisky i refuzoi komentet n\u00ebp\u00ebrmjet avokatit t\u00eb tij p\u00ebr afer\u00ebn Ukrnafta dhe vendimin e panelit t\u00eb arbitrazhit.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie jo e rehatshme <\/strong><\/p>\n<p>Zelenskyy e mundi Poroshenko me nj\u00eb fitore t\u00eb thell\u00eb n\u00eb zgjedhjet e 2019, n\u00ebp\u00ebrmjet premtimit p\u00ebr t\u2019i shtypur qysh n\u00eb djep, por marr\u00ebdh\u00ebnia e tij ambige me Kolomoisky fillimisht ngjalli dyshime rreth sinqeritetit t\u00eb premtimit t\u00eb tij. Kanali televiziv i Kolomoisky e pati bler\u00eb serialin kryesor komik t\u00eb Zelenskyy dhe promovoi fushat\u00ebn presidenciale t\u00eb tij. Kolomoisky u kthye nga vet\u00ebekzili jasht\u00eb vendit pas fitores s\u00eb Zelenskyy. Fillimisht n\u00eb mandatin e tij, presidenti zgjodhi nj\u00eb prej avokat\u00ebve t\u00eb oligarkut si shefin e stafit presidencial t\u00eb tij, por shum\u00eb shpejt presidenti i ri ra n\u00ebn presion nga mb\u00ebshtet\u00ebsit per\u00ebndimor\u00eb t\u00eb Kievit, sidomos Fondit Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, p\u00ebr t\u00eb persekutuar oligark\u00ebt e korruptuar. Gjithashtu ata donin prej tij q\u00eb t\u00eb ruante nj\u00eb pastrim t\u00eb hersh\u00ebm t\u00eb sistemit bankar t\u00eb Ukrain\u00ebs, q\u00eb ishte plot me huazime false. PrivatBank, huadh\u00ebn\u00ebsi m\u00eb i madh i Ukrain\u00ebs q\u00eb ishte n\u00eb bashk\u00ebprom\u00ebsi ti Kolomoisky dhe Bogolyubov, u shtet\u00ebzua m\u00eb 2016 pasi rregullator\u00ebt gjet\u00ebn nj\u00eb grop\u00eb prej 5.5 miliard dollar\u00ebsh n\u00eb letrat e saj. Rregullator\u00ebt pretenduan se pronar\u00ebt kishin rrjedhur parat\u00eb e depozituesve n\u00eb kompanit\u00eb e tyre n\u00eb transaksione t\u00eb maskuara r\u00ebndsh\u00ebm. Nj\u00eb rikapitalizim emergjence i bank\u00ebs i kushtoi shtetit ukrainas ekuivalentin e 6% t\u00eb PBB ukrainase. Duke pasur parasysh mobesueshm\u00ebrin\u00eb e sistemit t\u00eb korruptuar gjyq\u00ebsor t\u00eb Ukrain\u00ebs, banka n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb shtetit po p\u00ebrpiqej t\u00eb kapte 1.9 miliard dollar\u00eb plus interesat e deri n\u00eb 2.5 miliard dollar\u00ebt nga ish pronar\u00ebt e saj n\u00eb Gjykat\u00ebn e Lart\u00eb t\u00eb Anglis\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb avokat p\u00ebr Kolomoisky i tha n\u00eb qershor \u201cFinancial Times\u201d se e konsideronte rastin si pjes\u00eb t\u00eb \u201cnj\u00eb fushate politikisht t\u00eb motivuar kund\u00ebr tij q\u00eb lidhej me shpron\u00ebsimin e gabuar t\u00eb bank\u00ebs prej tij dhe ortak\u00ebve aksioner\u00eb t\u00eb tij\u201d. Nj\u00eb avokat p\u00ebr Bogolyubov tha se i \u201crefuzon thell\u00ebsisht akuzat\u201d. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Kolomoisky nd\u00ebrmorri aksione t\u00eb shumta n\u00eb gjykatat ukrainase p\u00ebr ta rifituar pasurin\u00eb. Nd\u00ebrsa preokupimi rritej n\u00eb Fondin Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Bashkimin Europian dhe Shtetet e Bashkuara, Zelenskyy u kthye kund\u00ebr ish mb\u00ebshtet\u00ebsit t\u00eb tij dhe kaloi nj\u00eb ligj n\u00eb 2020 duke bllokuar \u00e7do p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta rikthyer shtet\u00ebzimin. Ai ra pre e persekutimve penale t\u00eb k\u00ebrkuara nga aktivist\u00ebt, por sh\u00ebnoi l\u00ebvizjen e par\u00eb nga presidenti p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebrfillur oligark\u00ebt. Tensionet n\u00eb rritje me Mosk\u00ebn siguruan nj\u00eb ar\u00ebsye tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb vepruar. Autoritetet ukrainase l\u00ebviz\u00ebn n\u00eb 2021 kund\u00ebr Viktor Medvedchuk, nj\u00eb olgarku ukrainas prorus i af\u00ebrt me Putinin, duke ia ngrir\u00eb asetet dhe duke ia mbyllur t\u00eb treja kanalet televizive n\u00ebn kontrollin e tij.<\/p>\n<p>Vitin e kaluar Zelenskyy b\u00ebri l\u00ebvizjen e tij t\u00eb madhe, duke shtyr\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ligj antioligarkik n\u00ebp\u00ebrmjet parlamentit. Nj\u00eb person q\u00eb plot\u00ebsonte 3 nga 4 kriteret \u2013 pasuri me t\u00eb pakt\u00ebn 2.7 miliard hryvnia (74 milion dollar\u00eb), pasuri t\u00eb nj\u00eb monopoli, pjesmarr\u00ebje n\u00eb politik\u00eb apo influenc\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse mediatike \u2014 do t\u00eb duhej t\u00eb regjistrohej dhe i k\u00ebrkohej t\u00eb deklaronte t\u00eb gjitha asetet. Ligji nuk ishte implementuar kurr\u00eb plot\u00ebsisht, por ka pasur nj\u00eb impakt \u2014 Poroshenko e transferoi pron\u00ebsin\u00eb e kanaleve televizive t\u00eb tij stafit t\u00eb tyre; Vadim Novinsky, nj\u00eb parlamentar prorus, e la vendin e tij n\u00eb parlament. Ligji qe kontradiktor nga fillimi pasi i jepte pushtetin nga ekzekutivi tek oligark\u00eb t\u00eb caktuar m\u00eb shum\u00eb sesa gjyq\u00ebsori. Kritik\u00ebt e paralajm\u00ebruan qeverin\u00eb se mund ta p\u00ebrdorte at\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar kund\u00ebrshtar\u00ebt e saj, por jo t\u00eb tjer\u00eb. P\u00ebr shembull, Kolomoisky e ruajti pron\u00ebsin\u00eb e kanaleve televizive t\u00eb tij. \u201cKjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb politik\u00eb me standarde t\u00eb dyfishta\u201d, tha k\u00ebt\u00eb vit Poroshenko p\u00ebr \u201cFinancial Times\u201d. Komisioni i Venecias \u2013 nj\u00eb panel paneuropian q\u00eb veton kushtetushm\u00ebrin\u00eb e legjislacionit \u2014 tha se ligji qe i \u201cv\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u pajtuar ma parimet e pluralizmit politik dhe zbatimin e ligjit, teksa ka potencialin t\u00eb keqp\u00ebrdoret p\u00ebr q\u00ebllime politike\u201d.<\/p>\n<p>Gjithashtu qeveria e Zelenskyy \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur me kritika rreth ngrirjes s\u00eb aseteve t\u00eb oligark\u00ebve. Nd\u00ebrsa shtet\u00ebzimi i aksioneve n\u00eb prodhuesin e naft\u00ebs Ukrnafta dhe rafinuesin Ukrtatnafta t\u00eb poseduara nga Kolomoisky dhe Bogolyubov mund t\u00eb justifikohen si kritike n\u00eb p\u00ebrpjekjen luftarake t\u00eb vendit, aksionet e tjera qen\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb diskutueshme. Sh\u00ebrbimi i zbatimit t\u00eb ligjit t\u00eb Ukrain\u00ebs muajin e kaluar ngriu 50.3% n\u00eb dy miniera t\u00eb zot\u00ebruara nga Ferrexpo e listuar n\u00eb Lond\u00ebr, nj\u00eb prodhues i mineralit t\u00eb hekurit. Po p\u00ebrpiqej t\u00eb siguronte asete nga oligarku Kostyantin Zhevago, t\u00eb cilin Ukraina po p\u00ebrpiqet ta ekstradoj\u00eb nga Franca me akuzat p\u00ebr mashtrim. Miliarderi, q\u00eb ka sh\u00ebrbyer si parlamentar p\u00ebr dy dekada dhe ka n\u00eb pron\u00ebsi nj\u00eb kanal televiziv, ka 49.5% t\u00eb aksioneve n\u00eb Ferrexpo. Kompania thot\u00eb se nj\u00eb ngrirje e n\u00ebndeg\u00ebve t\u00eb saj shkel nj\u00eb parim themelor t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb korporative dhe penalizon aksioner\u00ebt e tjer\u00eb, q\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb BlackRock dhe Schroders. \u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00eb d\u00ebmtuar mua pa menduar p\u00ebr d\u00ebmin n\u00eb investimin klimaterik\u201d, thot\u00eb Zhevago.<\/p>\n<p>Gjithashtu qeveria u vu n\u00ebn akuz\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn sesi e ka p\u00ebrdorur sh\u00ebrbimin e sigurimit shtet\u00ebror SBU p\u00ebr t\u00eb ndjekur oligark\u00ebt dhe ngrir\u00eb asetet e tyre. Agjencia e inteligjenc\u00ebs, q\u00eb i p\u00ebrgjigjet presidentit, ka pushtet investigative t\u00eb gjera. Nj\u00eb list\u00eb e rrjedhur nga qeveria amerikane nga ky vit i \u201creformave par\u00ebsore\u201d p\u00ebr Ukrain\u00ebn thot\u00eb se Kievi duhet t\u2019i kufizoj\u00eb pushtetet e SBU n\u00eb fush\u00ebn e kund\u00ebrinteligjenc\u00ebs, kund\u00ebrterrorizmit dhe siguris\u00eb kibernetike. \u201cReforma e SBU duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb axhend\u00eb\u201d, thot\u00eb Anastasia Radina, nj\u00eb ish aktiviste q\u00eb ka qen\u00eb kryetare e komitetit antikorrupsion t\u00eb Parlamentit. \u201cKa t\u00eb b\u00ebj\u00eb me kund\u00ebrinteligjenc\u00ebn. Nuk duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb trup zbatimi ligji shum\u00eb e fuqishme. SBU ka nj\u00eb histori t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb keqp\u00ebrdorimit t\u00eb pushteteve investiguese t\u00eb saj\u201d. Manjat\u00ebt e fuqish\u00ebm t\u00eb Ukrain\u00ebs qen\u00eb n\u00eb apogjeun e nj\u00eb sistemi kapjeje t\u00eb shtetit q\u00eb ka korruptuar politikan\u00eb, burokrat\u00eb dhe gjykat\u00ebs ukrainas p\u00ebr dekada k\u00ebshtu q\u00eb largimi i tyre do t\u00eb ishte nj\u00eb avantazh i madh p\u00ebr demokracin\u00eb dhe zbatimin e ligjit, thon\u00eb aktivist\u00ebt antikorrupsion. Por Ukraina ka nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb qasje m\u00eb sistematike \u2014 me rregullator\u00eb t\u00eb mir\u00ebpaguar e t\u00eb pavarur dhe nj\u00eb sistem gjyq\u00ebsor t\u00eb past\u00ebr dhe efektiv \u2014 p\u00ebr ta parandaluar \u00e7do kthim apo p\u00ebrpjekje p\u00ebr kapje shteti nga aktor\u00eb t\u00eb rinj q\u00eb mund ta pasurojn\u00eb veten gjat\u00eb luft\u00ebs apo rind\u00ebrtimit. Nj\u00eb tjet\u00ebr preokupim \u00ebsht\u00eb pushteti i madh i ushtruar nga ekipi i k\u00ebshilltar\u00ebve t\u00eb panum\u00ebrt p\u00ebrreth Zelenskyy, q\u00eb krijon nj\u00eb mund\u00ebsi potenciale p\u00ebr ushtrim influence.<\/p>\n<p>\u201cEkziston nj\u00eb rrezik i ri q\u00eb oligark\u00ebt do t\u00eb rishfaqen n\u00ebp\u00ebrmjet lidhjeve me pushtetin dhe n\u00ebp\u00ebrmjet skemave vjedh\u00ebse\u201d, thot\u00eb Kaleniuk, aktivistja. \u201cM\u00ebnyra p\u00ebr t\u2019i parandaluar oligark\u00ebt e rinj q\u00eb t\u00eb rishfaqen \u00ebsht\u00eb t\u00eb ndrtojm\u00eb institucione t\u00eb forta. Na duhet t\u00eb kompletojm\u00eb reforma gjyq\u00ebsore\u201d, Marcin Walecki, kreu i zyr\u00ebs s\u00eb Kievit i National Democratic Institute, nj\u00eb OJQ, thot\u00eb se Ukraina ka akoma rregulla t\u00eb lehta lobimi, limite t\u00eb larta n\u00eb donacionet e korporatave p\u00ebr parlamentar\u00ebt dhe jo rregulla t\u00eb forta n\u00eb t\u00eb ardhurat e jashtme po t\u00eb parlamentar\u00ebve. Komisioni Europian ka b\u00ebr\u00eb rregulla t\u00eb forta lobuese si nj\u00eb kusht p\u00ebr hapjen e bisedimeve t\u00eb aderimit. Ukraina \u201cmund t\u00eb jet\u00eb e lir\u00eb nga oligark\u00ebt\u201d, thot\u00eb Vyshlinsky, por stimujt e n\u00ebndhesh\u00ebn p\u00ebr kapjen e shtetit mund t\u00eb mos ken\u00eb ndryshuar krejt\u00ebsisht. \u201cNe mund t\u00eb kemi nj\u00eb sistem konkurrues t\u00eb kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb ndaj atij monopolist\u201d.<\/p>\n<p>(nga <em>Financial Times<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qeveria e Volodymyr Zelenskyy po nd\u00ebrmerr aksione kund\u00ebr figurave t\u00eb biznesit influencues politikisht, por a do t\u00eb z\u00ebr\u00eb vend nj\u00eb gjenerat\u00eb e re? Kur Igor Kolomoisky, nj\u00eb prej oligark\u00ebve m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm t\u00eb Ukrain\u00ebs, u arrestua me dyshimin e vjedhjes k\u00ebt\u00eb vjesht\u00eb, lajmi u njoftua me nj\u00eb raportim t\u00eb shkurt\u00ebr n\u00eb 1+1, nj\u00eb prej kanaleve &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":65644,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-65643","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65643","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65643"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65643\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}