{"id":65862,"date":"2023-12-08T09:20:36","date_gmt":"2023-12-08T09:20:36","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=65862"},"modified":"2023-12-08T09:20:36","modified_gmt":"2023-12-08T09:20:36","slug":"historia-permbledhese-e-familjes-se-sylvia-plath","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/12\/08\/historia-permbledhese-e-familjes-se-sylvia-plath\/","title":{"rendered":"Historia p\u00ebrmbledh\u00ebse e familjes s\u00eb Sylvia Plath"},"content":{"rendered":"<p>Ashtu si Sylvia Plath, edhe prind\u00ebrit e saj Otto e Aurelia \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb mbajn\u00eb nj\u00eb barr\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. Plath i ka p\u00ebrdorur prind\u00ebrit \u2013 dhe shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb \u2013 si material p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb e saj. Ekzistonin si persona real\u00eb, prej t\u00eb cil\u00ebve donte lavd\u00ebrimet, por nj\u00ebherazi qen\u00eb edhe nj\u00eb resurs p\u00ebr imagjinat\u00ebn e vet. Qen\u00eb me t\u00eb, por jo p\u00ebr t\u00eb: nj\u00eb pasqyr\u00eb q\u00eb pasqyronte \u00e7do mund\u00ebsi dhe q\u00eb ajo, duke u shqyrtuar thell\u00ebsin\u00eb, i hidhte er\u00ebzat. Nisi t\u00eb kuptoj\u00eb se tek prind\u00ebrit gjallonte rr\u00ebnja e anktheve t\u00eb saj dhe, nga fundi i viteve Pes\u00ebdhjet\u00eb, e inkurajuar nga psikiatri, nisi t\u00eb shp\u00ebrthej\u00eb kund\u00ebr tyre, fillimish n\u00eb ditar\u00eb dhe m\u00eb pas n\u00eb poezi. Plath e akuzonte babain p\u00ebr munges\u00ebn dhe n\u00ebn\u00ebn p\u00ebr af\u00ebrsin\u00eb e pacip\u00eb. Mbesnin karikatura t\u00eb deformuara, t\u00eb \u00e7imentuara n\u00eb qelibar. N\u00eb poezin\u00eb m\u00eb t\u00eb famshme <em>Daddy<\/em> Otto \u2013 q\u00eb vdiq kur ajo ishte 8 vje\u00e7 \u2013 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tiran patriarkal, nj\u00eb \u201cbastard\u201d nazist. Aurelia, e futur n\u00eb <em>The Bell Jar<\/em>, \u00ebsht\u00eb martirja e armatosur q\u00eb k\u00ebrkon p\u00ebrsosm\u00ebrin\u00eb e s\u00eb bij\u00ebs. Por n\u00ebse Plath e ka trash\u00ebguar ankthin dhe depresionin nga prind\u00ebrit, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb edhe se nga ata ka marr\u00eb inteligjenc\u00ebn, disiplin\u00ebn, ambicien.<\/p>\n<p>N\u00eb rastin e Otto Plath, miti e ka err\u00ebsuar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. P\u00ebr shum\u00eb lexues t\u00eb Plath, Otto \u00ebsht\u00eb babai arian dhe nazist. Praktikisht Otto Plath, pacifist i bindur q\u00eb hoqi dor\u00eb nga shtet\u00ebsia gjermane m\u00eb 1926, e kishte shikuar i dyzuar ngjitjen e Hitlerit. U p\u00ebrmbahej kodeve t\u00eb ngurta morale; priste q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt t\u00eb vepronin nj\u00eblloj. N\u00eb nj\u00eb fotografi t\u00eb b\u00ebr\u00eb kur ishte student n\u00eb Wisconsin, rreth vitit 1910, t\u00eb jep iden\u00eb e nj\u00eb burri q\u00eb mezi i duron budallenjt\u00eb. I ulur n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb, midis bashk\u00ebmoshatar\u00ebsh t\u00eb dehur, duke mbajtur got\u00ebn n\u00eb dor\u00eb. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb njeri serioz dhe i motivuar, q\u00eb nuk lejon q\u00eb idealet e tij t\u00eb kompromentohen, edhe pse kjo n\u00ebnkupton t\u00eb prishet me familjen. Nj\u00eb rregull q\u00eb vepro thell\u00ebsisht n\u00eb natyr\u00ebn e s\u00eb bij\u00ebs.<\/p>\n<p>T\u00eb pakt\u00ebn tri gjenerata t\u00eb familjes Plath kan\u00eb jetuar n\u00eb provinc\u00ebn Posen, n\u00eb Prusin\u00eb Per\u00ebndimore, p\u00ebrpara se t\u00eb transferoheshin n\u00eb Shtetet e Bashkuara. Sot Posen (Poznan) \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Polonis\u00eb, n\u00eb t\u00eb ashtuquajturin \u201cKorridor Polak\u201d: ju dha Polonis\u00eb nga Perandoria Gjermane pas Traktatit t\u00eb Versaj\u00ebs t\u00eb 1919. Ashtu si territori i Alzac\u00eb \u2013 Loren\u00ebs, qe objekt kontestimesh dhe tensionesh t\u00eb m\u00ebdha midis polak\u00ebve dhe gjerman\u00ebve. Pavar\u00ebsisht se pjesa m\u00eb e madhe banor\u00ebve qe polake, Hitleri tentoi ta aneksoj\u00eb k\u00ebt\u00eb territor m\u00eb 1939 n\u00eb nj\u00eb prej akteve t\u00eb para t\u00eb agresionit q\u00eb e shtyn\u00eb Franc\u00ebn dhe Britanin\u00eb e Madhe t\u2019i shpallnin luft\u00eb Gjermanis\u00eb. Megjith\u00ebse Otto Plath e ka l\u00ebn\u00eb Posen m\u00eb 1900, shum\u00eb p\u00ebrpara shp\u00ebrthimit t\u00eb dy luft\u00ebrave, por p\u00ebr Sylvia do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte gjithmon\u00eb portretin e agresionit imperialist gjerman.<\/p>\n<p>Posen, popullsia e t\u00eb cilit p\u00ebrfshinte gjerman\u00eb, polak\u00eb dhe hebrej, q\u00eb jetonin n\u00eb enklava etnike t\u00eb ndara, ishte ndoshta provinca m\u00eb e varf\u00ebr e Prusis\u00eb. Nga fundi i Tet\u00ebqind\u00ebs, t\u00eb t\u00ebrhequr nga ekonomia e lul\u00ebzuar industriale q\u00eb ishte zhvilluar n\u00eb Ren dhe n\u00eb ashtu si edhe nga liria amerikane, gjerman\u00ebt nis\u00ebn ta l\u00ebn\u00eb masivisht rajonin. M\u00eb shum\u00eb se 2 milion qen\u00eb nisur n\u00eb fillimet e N\u00ebnt\u00ebqind\u00ebs, p\u00ebrfshi st\u00ebrgjysh\u00ebrit nga babai t\u00eb Sylvia Plath, gjysh\u00ebrit, xhaxhallar\u00ebt, hallat, babain. St\u00ebrgjyshi, Johann Plath, ishte nj\u00eb fshatar analfabet, por i nipi, Otto, do t\u00eb b\u00ebhej pedagog n\u00eb Harvard University, dhe st\u00ebrmbesa nj\u00eb poete pionieristike. \u201cPerfeksionizmi\u201d i Sylvia, shpesh i reduktuar n\u00eb devijim patologjik, duhet t\u00eb kuptohet n\u00eb kontekstin historik dhe sociologjik t\u00eb emigracionit amerikan, q\u00eb ka kornizuar jet\u00ebn e saj. D\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb shk\u00eblqyer n\u00eb t\u00eb gjitha fronte i ka rr\u00ebnj\u00ebt e saj n\u00eb etik\u00ebn e pun\u00ebs, n\u00eb shpirtin gjerman q\u00eb \u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimia e saj.<\/p>\n<p>Origjina gjermane e Otto Plath qe e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb bij\u00ebn. Sylvia ka shkruar shpesh se i ndjen \u201cn\u00eb m\u00ebnyr\u00eb mjaft t\u00eb fuqishme rr\u00ebnj\u00ebt e mia gjermane\u201d; ia ka rr\u00ebfyer mikut t\u00eb pen\u00ebs Hans-Joachim Neupert. \u201cNdjej nj\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb fuqishme m\u00eb gjith\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb gjermane\u201d, i shkruan m\u00eb 1949. \u201cMendoj se gjermanishtja \u00ebsht\u00eb gjuha m\u00eb e bukur e bot\u00ebs dhe \u00e7do her\u00eb q\u00eb d\u00ebgjoj ndonj\u00eb t\u00eb flas\u00eb gjermanisht apo q\u00eb ka em\u00ebr gjerman ndjej nj\u00eb intimitet sekret t\u00eb papritur\u201d. Kur lexonte Thomas Mann ndjente t\u00eb mb\u00ebrthehej nga nj\u00eb lloj \u201ckrenarie patriotike\u201d; d\u00ebgjonte Bach dhe Beethoven, lexonte Nietzsche dhe Goethe me t\u00eb \u00ebm\u00ebn. Por ajo e tija ishte nj\u00eb trash\u00ebgimi e dyfisht\u00eb, pasi i ishte th\u00ebn\u00eb se gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore familja e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb saj ishte ngacmuar nga fqinj\u00eb irlandez\u00eb e italian\u00eb n\u00eb Winthorp t\u00eb Massachusetts. Sylvia ishte e shqet\u00ebsuar se gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore disa an\u00ebtar\u00eb t\u00eb familjes mund t\u00eb ken\u00eb qen\u00eb internuar n\u00eb nj\u00eb kamp p\u00ebr gjerman\u00eb amerikan\u00eb. Babai i saj ishte arrestuar m\u00eb 1918 nga FBI prej simpative t\u00eb presupozuara progjermane. N\u00eb dhjetorin e 1958 sh\u00ebnoi n\u00eb ditarin e saj skeletin e nj\u00eb tregimi \u2013 q\u00eb do t\u00eb b\u00ebhej <em>The Shadow <\/em>\u2013 t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar tek nj\u00eb vajz\u00eb gjermane amerikane e trajtuar me dyshim nga fqinj\u00ebt gjat\u00eb luft\u00ebs: \u201cTema ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me vet\u00ebdijen e nj\u00eb sistemi t\u00eb komplikuar faj\u00ebi t\u00eb cil\u00ebt i jan\u00eb subjekt gjerman\u00ebt n\u00eb nj\u00eb komunitet hebre apo katolik\u2026 F\u00ebmija nuk mund ta kuptoj\u00eb. Si mund t\u00eb jet\u00eb fajtor p\u00ebr burgosjen e babait t\u00eb tij?\u201d. Qysh e re, Sylvia ka kuptuar se identiteti gjerman i ndar\u00eb me t\u00eb atij ishte n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre i rreziksh\u00ebm, burim i fsheht\u00eb turpi.<\/p>\n<p>Ditar\u00ebt e Plath n\u00ebnvizojn\u00eb frustrimin e saj ndaj paaft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr ta zot\u00ebruar gjermanishten. Ende n\u00eb vitin 1962 d\u00ebgjonte disqe n\u00eb gjermanisht, sintonizohej n\u00eb programin radiofononik gjemranisht t\u00eb BBC. Sylvia ishte vajza e nj\u00eb emigranit gjerman dhe e nj\u00eb austriakeje t\u00eb gjenerat\u00ebs s\u00eb par\u00eb, q\u00eb kishte studiuar gjuh\u00ebn dhe let\u00ebrsin\u00eb gjermane dhe njihte gjermanishten. Prind\u00ebrit e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb saj, Schober-\u00ebt, flisnin gjermanisht n\u00eb sht\u00ebpi. Pavar\u00ebsisht se shk\u00eblqente n\u00eb shum\u00eb fusha, nuk e kishte leht\u00eb me gjermanishten. Disa biograf\u00eb mendojn\u00eb se mbiemri Plath fillimisht ka qen\u00eb \u201cPlatt\u201d dhe se \u00ebsht\u00eb anglishtizuar me t\u00eb arritur n\u00eb Shtetet e Bashkuara. Sipas nj\u00eb an\u00ebtari t\u00eb familjes, mbiemri n\u00eb Gjermani shkruhej si \u201cvon Plath\u201d. St\u00ebrgjysh\u00ebrit nga babai t\u00eb Sylvia, John (Johann) von Plath dhe Caroline (Katrina) Katzsezmadek, u lind\u00ebn n\u00eb rajonin e Posen respektivisht m\u00eb 1829 dhe m\u00eb 1826. Johann ishte gjerman dhe luteran, kurse Katrina polake dhe katolike: \u00e7ifti i tejkaloi ndarjet p\u00ebr t\u2019martuar n\u00eb vitet Pes\u00ebdhjet\u00eb t\u00eb Tet\u00ebqind\u00ebs. I kan\u00eb rritur f\u00ebmij\u00ebt si luteran\u00eb, pavar\u00ebsisht se tensionet fetare ekzistonin n\u00eb jet\u00ebn martesore. Flisnin polonisht dhe gjermanisht. Pat\u00ebn 8 f\u00ebmij\u00eb: Theodore, babai i Otto, i lindur m\u00eb 1850, ishte m\u00eb i madhi. T\u00eb 6 q\u00eb mbijetuan deri n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb rritur, emigruan t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb Amerika midis viteve 1882 e 1901 dhe u vendos\u00ebn n\u00eb North Dakota, Illinois, Wisconsin, Oregon.<\/p>\n<p>Fakti q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb von Plath kan\u00eb emigruar t\u00eb l\u00eb t\u00eb kuptosh se nuk ecnin dot p\u00ebrpara n\u00eb Posen. N\u00eb Shtetet e Bashkuara u b\u00ebn\u00eb kova\u00e7\u00eb dhe rrobaqep\u00ebse, kasap\u00eb, pun\u00ebtor\u00eb hekurudhash. Mary Plath pati nj\u00eb fakt jasht\u00ebzakonisht t\u00eb err\u00ebt. Sipas historive t\u00eb p\u00ebrcjella n\u00eb familje, u dashurua me nj\u00eb djal\u00eb nga Cando, n\u00eb North Dakota, teksa ishte duke vizituar prind\u00ebrit. Mbeti shtatz\u00ebn\u00eb me t\u00eb, por ai e la p\u00ebr nj\u00eb grua tjet\u00ebr. E braktisur dhe e vetme, gjeti strehim n\u00eb nj\u00eb pension n\u00eb St. Paul t\u00eb Minnesota, ku vdiq gjat\u00eb lindjes. Vdekja e Maria tregon p\u00ebr \u00e7mimin q\u00eb duhej paguar kur devijohet nga kodet doket tradicionale luterane t\u00eb sjelljes.<\/p>\n<p>Theodore Friedrich, djali i madh i John dhe Caroline, u martua me Ernestine Kottke (e lindur m\u00eb 1853) n\u00eb nj\u00eb kish\u00eb protestante t\u00eb Posen m\u00eb 1882. Ai ishte 32 vje\u00e7, ajo 29: p\u00ebr epok\u00ebn, nj\u00eb martes\u00eb e vonuar. Ernestine \u00ebsht\u00eb n\u00ebna e Otto, gjyshja e Sylvia Plath. Theodore dhe Ernestine pat\u00ebn 6 f\u00ebmij\u00eb: Otto, Paul, Max, Theodore, Hugo, Martha, Frieda, t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb lindur midis viteve 1885 dhe 1896. Nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb tjet\u00ebr, i lindur kur Ernestine ishte vet\u00ebm 19 vje\u00e7, jasht\u00eb martese, vdiq shpejt. Ernestine i rriti f\u00ebmij\u00ebt e vetme, pasi i shoqi mungonte p\u00ebr periudha t\u00eb gjata: shiste pajisje t\u00eb kompanis\u00eb McCormick n\u00eb Gjermania, Poloni, Franc\u00eb dhe Rusi. Gjat\u00eb udh\u00ebtimeve t\u00eb tij m\u00ebsoi shum\u00eb gjuh\u00eb: nj\u00eb talent i trash\u00ebguar nga i biri Otto.<\/p>\n<p>Puna e Theodore n\u00eb Gjermani ishte e q\u00ebndrueshme e mir\u00ebpaguar: por nga fundi i shekullit McCormick u restaurua dhe n\u00eb vijim familjar\u00ebt hipotezuan se mos Theodore ishte pushuar nga puna. Gjithsesi, Theodore u nis nga Hamburgu m\u00eb 3 mars t\u00eb 1901, duke zbritur n\u00eb New York 16 dit\u00eb m\u00eb von\u00eb. N\u00eb mosh\u00ebn 50 vje\u00e7are, qe i fundit i v\u00ebllez\u00ebrve von Plath q\u00eb emigroi. Zbriti n\u00eb Shtetet e Bashkuara me 125 dollar\u00eb n\u00eb xhep dhe asnj\u00eb kontrat\u00eb pune, me q\u00ebllimin q\u00eb t\u00eb transferohej tek e motra Mathilde dhe i shoqi i saj n\u00eb Chicago. Ernestine u nis nga Liverpool, duke arritur n\u00eb St. John t\u00eb Kanadas\u00eb, n\u00eb dhjetorin e 1901, me 5 prej 6 f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb saj t\u00eb vegj\u00ebl. Fillimisht shkoi n\u00eb Maza t\u00eb North Dakota, ku Emil, nj\u00eb v\u00eblla i Theodore, punonte si kova\u00e7 dhe ku pak koh\u00eb m\u00eb pas u bashkua me t\u00eb shoqin. Jetoi n\u00eb Maza deri m\u00eb 1907; at\u00eb vit u transferuan n\u00eb Harney t\u00eb Oregon; n\u00eb vitin 1912 qen\u00eb n\u00eb Oregon City. Theodore ishte i pun\u00ebsuar si kova\u00e7 dhe si bujk.<\/p>\n<p>Nga ai moment, Ernestine zhduket nga kronikat. Ernestine Plath rezulton e vdekur n\u00eb shtatorin e 1919 n\u00eb Oregon Hospital for the Insane. Theodore ia kishte besuar \u00e7mendin\u00ebs s\u00eb Salem n\u00eb tetorin e 1916. Ishte 63 vje\u00e7are. Sipas flet\u00ebs s\u00eb shtrimit, sh\u00ebndeti fizik i saj kishte qen\u00eb \u201cnormal\u201d deri m\u00eb 1905, kur Ernestine p\u00ebsoi episodin e par\u00eb t\u00eb \u201c\u00e7menduris\u00eb\u201d n\u00eb North Dakota. Mjek\u00ebsi q\u00eb ka pranuar Ernestine e gjeti \u201cshum\u00eb t\u00eb depresuar, t\u00eb frik\u00ebsuar&#8230; halu\u00e7inante&#8230; nuk fliste\u201d. Infermierja v\u00ebren se ishte e \u201cmir\u00ebushqyer, e past\u00ebr, por e pambrojtur\u201d. Nga net\u00ebt n\u00eb spital m\u00ebsojm\u00eb se gruaja kishte flok\u00eb t\u00eb err\u00ebt, sy t\u00eb kalt\u00ebr, ishte e gjat\u00eb pak m\u00eb shum\u00eb se 1 met\u00ebr e gjysm\u00eb. \u201cNgrihet nga krevati\u2026 mendon se dikush d\u00ebshiron q\u00eb ta vras\u00eb. Lutet q\u00eb ta mbajm\u00eb midis nesh, ka frik\u00eb se mos e largojn\u00eb\u201d. Diagnoza e p\u00ebrkohshme e mjekut: \u201c<em>demenza senile<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>(Heather Clark p\u00ebr <em>Pangea<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ashtu si Sylvia Plath, edhe prind\u00ebrit e saj Otto e Aurelia \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb mbajn\u00eb nj\u00eb barr\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. Plath i ka p\u00ebrdorur prind\u00ebrit \u2013 dhe shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb \u2013 si material p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb e saj. Ekzistonin si persona real\u00eb, prej t\u00eb cil\u00ebve donte lavd\u00ebrimet, por nj\u00ebherazi qen\u00eb edhe nj\u00eb resurs p\u00ebr imagjinat\u00ebn e vet. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":65863,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-65862","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65862","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65862"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65862\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65863"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65862"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65862"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65862"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}