N\u00eb fillimin e viteve \u201990 shp\u00ebrb\u00ebrja dhe \u00e7artikulimi i perandoris\u00eb sovjetike i shtyn\u00eb shum\u00eb t\u00eb konsideronin se tashm\u00eb historia e bot\u00ebs nuk duhej t\u00eb rezervonte m\u00eb surpriza t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr horizontin kohot n\u00eb at\u00eb moment t\u00eb parashikuesh\u00ebm. Modeli i zhvillimit i konotuar nga demokracia politike dhe ekonomia e tregut kishte mbizot\u00ebruar mbi at\u00eb autoritar me ekonomi t\u00eb planifikuar, duke demonstruar jo vet\u00ebm forc\u00ebn, por edhe munges\u00ebn e pashmangshme t\u00eb alternativave t\u00eb k\u00ebtij modeli. Politologu Francis Fukuyama ishte shprehur n\u00eb terma milenaristike, duke folur p\u00ebr \u201cfundin e historis\u00eb\u201d, dhe shum\u00eb e pat\u00ebn besuar.<\/p>\n
30 vite m\u00eb von\u00eb, kuadri q\u00eb kemi p\u00ebrpara dhe q\u00eb do t\u00eb na mbes\u00eb p\u00ebr shum\u00eb vite n\u00eb vazhdim nuk mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i ndrysh\u00ebm. Jo vet\u00ebm modeli i zhvillimit q\u00eb dukej i pashmangsh\u00ebm nuk ka triumfuar kudo, por pasqyra e madhe e ngjarjeve bot\u00ebrore \u00ebsht\u00eb shkepur n\u00eb shum\u00eb pika dhe sot ndodhemi p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb krize globale p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn formulat e zgjidhjes duken \u00e7do dit\u00eb e m\u00eb t\u00eb larg\u00ebta dhe m\u00eb komplekse. Nuk mund t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrve\u00e7se k\u00ebshtu, pasi nj\u00eb kriz\u00eb mund edhe t\u00eb jet\u00eb globale, por megjithat\u00eb k\u00ebrkon aksione zgjidh\u00ebse n\u00eb shkall\u00eb lokale t\u00eb shum\u00ebfishta, por pastaj dhe sidomos shprehja \u201ckriz\u00eb globale\u201d duhet specifikuar m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb mos dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrshtypjen e gabuar. Faktikisht nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kriz\u00eb, por p\u00ebr shum\u00eb kriza, secila me karakteristikat e saj, kuadrin kohor dhe kompleksitetet e veta. Jan\u00eb kriza me rreze t\u00eb gjer\u00eb dhe, kur mblidhen, krijojn\u00eb nj\u00eb rrezik global.<\/p>\n
N\u00eb raportin Macrotrends 2024 (nj\u00eb studim vjetor mbi tendencat e ardhshme, i realizuar nga Harvard Business Review Italia<\/em>) jo rast\u00ebsisht i quajm\u00eb \u201cpolikriza\u201d apo kriza multifaktoriale dhe ravij\u00ebzojn\u00eb nj\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb ri globalizimi t\u00eb ndrysh\u00ebm, me tensione t\u00eb brendshme n\u00eb rritje q\u00eb evidentojn\u00eb nj\u00eb fragmentin gjithnj\u00eb edhe m\u00eb akut n\u00eb nj\u00eb kuad\u00ebr multipolar. Se cilat jan\u00eb krizat n\u00eb zhvillim \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpara syve tan\u00eb dhe jan\u00eb pa kurrfar\u00eb dyshimi tensionet shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnda gjeopolitike q\u00eb na paraqiten p\u00ebrpara dhe mbi \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n N\u00ebse deri m\u00eb 7 tetor kriza m\u00eb vonshme, e dhunshme dhe e kusht\u00ebzuar p\u00ebrfaq\u00ebsohej nga lufta imperialiste ruse ndaj Ukrain\u00ebs, sigurisht q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb konflikti i rinovuar i Lindjes s\u00eb Mesme q\u00eb rivendikon primatin pak t\u00eb lakmuar. Dy kriza me nj\u00eb koniuktur\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, pasi b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr konflikte q\u00eb shkojn\u00eb shum\u00eb p\u00ebrjet konfliktit direkt midis dy konkurrent\u00ebve (n\u00eb rastin e par\u00eb Rusia dhe Ukraina, n\u00eb rastin e dyt\u00eb Izraeli dhe Hamasi) plr shkuar drejt asaj q\u00eb vet\u00eb Putini e ka evokuar si nj\u00eb \u201cp\u00ebrplasje qytet\u00ebrimesh\u201d, duke p\u00ebrdorur shprehjen e krijuar 30 vite m\u00eb par\u00eb nga Samuel Huntington.<\/p>\n N\u00eb an\u00ebn \u201cantiper\u00ebndimore\u201d, faktikisht Rusia nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb e vetme pasi nganj\u00ebher\u00eb prapa krah\u00ebve dhe nganj\u00ebher\u00eb p\u00ebrkrah ka vende t\u00eb tjera si Kina, Koreja e Veriut, Irani dhe p\u00ebrkrah\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb pak t\u00eb dashur nga Per\u00ebndimi me drejtim amerikan. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, n\u00eb konfliktin e ashp\u00ebr t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme, Hamasi g\u00ebzon mb\u00ebshtetjen iraniane dhe t\u00eb disa vendeve arabe, por n\u00eb fakte edhe t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb galaktik\u00ebs islamike, me nj\u00eb konsensus q\u00eb arrin t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb fasha t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb opinionit publik per\u00ebndimor, sidomos nga e majta. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, nb\u00eb frontin e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga vende, q\u00eb megjith\u00ebse t\u00eb ndrysh\u00ebm midis tyre, ndajn\u00eb modelin e zhvillimit per\u00ebndimor dhe shum\u00eb shpesh marrin pjes\u00eb n\u00eb aleanca si t\u00eb tipit ushtarak (NATO), ashtu edhe n\u00eb institucione ekonomiko \u2013 komerciale t\u00eb p\u00ebrgjithshme (OBT, FMN e t\u00eb tjera), apo financiare dhe monetare. Intensifikohet k\u00ebshtu nj\u00eb konfrontim q\u00eb larg nga t\u00eb tentuarit p\u00ebr t\u2019u zgjidhur n\u00eb nj\u00eb negociat\u00eb t\u00eb ar\u00ebsyeshme t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga kompromise prej t\u00eb dyja pal\u00ebve, po zgjerohet e po thellohet rreziksh\u00ebm, duke e l\u00ebn\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs t\u00eb shpresoj\u00eb se nuk duhet arritur kurr\u00eb n\u00eb nj\u00eb konfrontim globa\u00eb vendimtar. N\u00eb nj\u00eb kontekst global tashm\u00eb t\u00eb prishur prej koh\u00ebsh nga konfrontimi midis Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Kin\u00ebs, val\u00ebt godit\u00ebse e konflikteve n\u00eb zhvillim pasqyrohen n\u00eb shum\u00eb sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb duke influencuar raportet komerciale, zgjedhjet e politik\u00ebs ekonomike, strategjit\u00eb dhe politikat energjitike (q\u00eb nga ana e tyre impaktojn\u00eb vet\u00eb zgjedhjet e investimit t\u00eb institucioneve dhe personave, si edhe opsionet n\u00eb dispozicionin e bizneseve.<\/p>\n Efektet e shp\u00ebrb\u00ebrjes apo fragmentimit e kuadrit t\u00eb globalizimit mbizot\u00ebrues nuk kan\u00eb filluar me luft\u00ebn ruso \u2013 ukrainase, pasi q\u00eb jan\u00eb n\u00eb zhvillim prej t\u00eb pakt\u00ebn 20 viteve, por p\u00ebrshpejtimi \u00ebsht\u00eb i padiskutuesh\u00ebm. N\u00eb kontekstin global, ai multilateraliz\u00ebn q\u00eb duke filluar nga fundi i Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore kishte mund\u00ebsuar nj\u00eb rritje t\u00eb pashoq n\u00eb t\u00eb gjitha vendet e bot\u00ebs, \u00ebsht\u00eb megjithat\u00eb me diferenca t\u00eb thella, kishte filluar tashm\u00eb t\u00eb ngadal\u00ebsohej. Konfrontimi i ri n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb fush\u00ebn midis Kin\u00ebs dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara, n\u00eb progresion prej shum\u00eb vitesh, po gjeneronte tashm\u00eb riformulimin e aleancave n\u00eb prizmin rajonal dhe rishfaqjen e nj\u00eb proteksionizmi komercial t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga objektiva t\u00eb ruajtjes s\u00eb ekonomis\u00eb dhe t\u00eb teknologjis\u00eb komb\u00ebtare, por edhe sanksione nd\u00ebshkuese t\u00eb prira q\u00eb ta dob\u00ebsonin dhe ta izolonin kund\u00ebrshtarin. Nj\u00eb loj\u00eb me shumatore negative, q\u00eb pashmangshm\u00ebrisht nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm me t\u00eb dy superfuqit\u00eb, por p\u00ebrplaset edhe me homolog\u00ebt e tyre: Bashkimin Europian, Japonin\u00eb, Australin\u00eb dhe vende t\u00eb tjera m\u00eb t\u00eb ndrojtura nga nj\u00eb perspektiv\u00eb hegjemoniste kineze sesa nga ndonj\u00eb kusht\u00ebzim apo n\u00eb ndonj\u00eb rast vasalizimi, t\u00eb lidhur me fuqin\u00eb ekonomike dhe ushtarake amerikane. Nd\u00ebrthurja e element\u00ebve gjeoekonomik\u00eb, gjeopolitik\u00eb dhe teknologjik\u00eb, si\u00e7 duhet t\u00eb jet\u00eb gjithmon\u00eb e qart\u00eb, \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e pandashme dhe po kuadron k\u00ebt\u00eb \u00e7erek t\u00eb par\u00eb shekulli, me shanse t\u00eb shk\u00eblqyera p\u00ebr ta karakterizuar edhe \u00e7erekun e dyt\u00eb.<\/p>\n \u201cT\u00eb paangazhuarit\u201d e rinj<\/strong><\/p>\n Kur n\u00eb raport flitet p\u00ebr globalizim t\u00eb fragmentuar apo p\u00ebr riglobalizim b\u00ebhet eksplicit referimi ndaj kuadrit tani t\u00eb theksuar. Respektivisht t\u00eb cilit duhet shtuar nj\u00eb komponent i m\u00ebtejsh\u00ebm, ai q\u00eb e quajm\u00eb t\u00eb vendeve \u201ct\u00eb rinj t\u00eb paangazhuar\u201d, normalisht t\u00eb vendosur n\u00eb at\u00eb q\u00eb sot e quajm\u00eb \u201cJugu global\u201d. T\u00eb rinj sepse nuk p\u00ebrputhen me norm\u00ebn e atyre q\u00eb 50 apo 60 vite m\u00eb par\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin frontin e t\u00eb paangazhuarve, t\u00eb vendosur q\u00eb t\u00eb mos kusht\u00ebzoheshin nga p\u00ebrplasja direkte Shtetet e Bashkuara \u2013 Bashkim Sovjetik dhe n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb nj\u00eb \u201crruge t\u00eb tret\u00eb\u201d q\u00eb kishte karakter sa politiko \u2013 ideologjike, aq edhe ushtarak e ekonomiko \u2013 komercial. Fuqit\u00eb e mesme \u2013 t\u00eb vogla t\u00eb at\u00ebhershme kishin si objektiv par\u00ebsor q\u00eb t\u00eb mos ishin si lule mos m\u00eb prek nga p\u00ebrplasja midis t\u00eb m\u00ebdhenjve dhe t\u00eb fuqishm\u00ebve, por kishin mund\u00ebsi t\u00eb pakta t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonin nj\u00eb pol realisht t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb dob\u00ebsis\u00eb, individuale apo t\u00eb grupit, n\u00eb terma si politik\u00eb, ashtu edhe ekonomik\u00eb.<\/p>\n Sot t\u00eb angazhuarit e rinj kan\u00eb karakteristika shum\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, pasi q\u00eb n\u00ebse dekada m\u00eb par\u00eb kampion\u00ebt p\u00ebrb\u00ebheshin nga Indonezia, Jugosllavia dhe Egjipti, sot kan\u00eb tiparet e Indis\u00eb, Brazilit, Turqis\u00eb dhe Afrik\u00ebs s\u00eb Jugut, dometh\u00ebn\u00eb vende q\u00eb ose jan\u00eb tashm\u00eb, ose jan\u00eb n\u00eb pragun e t\u00eb b\u00ebrit protagonist\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj (deri gjigantesk\u00eb) t\u00eb evolucionit t\u00eb bot\u00ebs. Zgjedhja p\u00ebr t\u00eb shmangur nj\u00eb lidhje t\u00eb tepruar me nj\u00ebrin apo tjetrin front t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb sotme, ashtu si n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, sjell refuzimin e rreshtimit t\u00eb hapur, por m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn shtyn q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfitohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb oportune nga avantazhet q\u00eb nj\u00ebri apo tjetri nga polet e m\u00ebdha mund t\u00eb ofrojn\u00eb p\u00ebr ta zgjeruar orbit\u00ebn e tyre. zgjedhje oportuniste q\u00eb shpesh jan\u00eb vet\u00ebm t\u00eb p\u00ebrkohshme, n\u00eb pritje q\u00eb t\u00eb manifestohet nj\u00eb ofrues m\u00eb i mir\u00eb, por gjithmon\u00eb i paparashikuar, p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb avantazh nga nj\u00eb situat\u00eb konfliktuale dhe e fragmentuar n\u00eb rritje.<\/p>\n Ndryshim klimaterik dhe tranzicion energjitik <\/strong><\/p>\n N\u00ebse kjo \u00ebsht\u00eb pasqyra e madhe gjeostrategjike tashm\u00eb mbizot\u00ebruese, me nj\u00eb num\u00ebr n\u00eb rritje \u00e7arjesh t\u00eb vogla e t\u00eb m\u00ebdha brenda vetes, mbi t\u00eb p\u00ebrplasen shum\u00eb pika t\u00eb tjera krizash me intensitet t\u00eb ndrysh\u00ebm q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb situat\u00ebn globale gjithnj\u00eb e m\u00eb komplekse dhe m\u00eb pak t\u00eb qeverisshme. N\u00eb vendin e par\u00eb \u00ebsht\u00eb e ar\u00ebsyeshme t\u00eb vendoset kriza klimaterike dhe tranzicioni energjitik i lidhur me t\u00eb. Tema \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht e gjer\u00eb e komplekse dhe jo rast\u00ebsisht \u00e7do investigim apo sondazh opinioni n\u00eb nj\u00ebrin apo tjetrin shtet e v\u00eb n\u00eb krye t\u00eb gjith\u00e7kaje. Sigurisht, jo n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme apo ekskulzive, sepse shpesh n\u00eb balotazh me nj\u00eb tjet\u00ebr frik\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb madhe e qytetar\u00ebve t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs, ai i pabarazive, i poperizimit n\u00eb pritje dhe i pasigurive mbi pun\u00ebn, tek t\u00eb cilat do t\u00eb kthehemi m\u00eb posht\u00eb.<\/p>\n Qysh nga 2014 Macrotrends ka analizuar tendenc\u00ebn n\u00eb rritje t\u00eb kriz\u00ebs klimatike dhe t\u00eb politikave energjitike t\u00eb k\u00ebrkuara p\u00ebr t\u00eb tejkaluar pakashum\u00eb pa u d\u00ebmtuar nj\u00eb pik\u00eb kthese hipotetike shum\u00eb her\u00eb t\u00eb lajm\u00ebruar nga institucionet dhe nga shkenca si i af\u00ebrt. Gjat\u00eb viteve u \u00ebsht\u00eb vler\u00eb miriada iniciativave dhe aksioneve t\u00eb v\u00ebna n\u00eb zhvillim p\u00ebr t\u00eb realizuar nj\u00eb kalim pabesueshm\u00ebrisht t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, dometh\u00ebn\u00eb at\u00eb t\u00eb dekarbonizimit t\u00eb modelit t\u00eb zhvillimit mbizot\u00ebrues prej mbi 200 vjet\u00ebsh n\u00eb horizonitn e ngusht\u00eb kohor t\u00eb vendosur si objektiv, dometh\u00ebn\u00eb 10 apo maksimumi 20 vitet e ardhshme. P\u00ebrball\u00eb me at\u00eb q\u00eb sot duket si nj\u00eb fenomen ngrohjeje globale n\u00eb zhvillim dhe krejt\u00ebsisht jo i evituesh\u00ebm, duhe t\u00eb kihet parasysh se masat e adoptuara jan\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb pamjaftueshme dhe se n\u00eb harkun kohor t\u00eb parashikuesh\u00ebm (10 vjet?) nuk do t\u00eb jet\u00eb e mundshme t\u00eb arrihen objektivat e konsideruara minimale p\u00ebr t\u00eb shmangur pasoja t\u00eb pakthyeshme.<\/p>\n S\u00eb fundi, nevojitet ta shtohet tema sanitare e madhe dhe shpesh pak e p\u00ebrcaktuar. Nuk ka dyshim se pandemia e madhe e viteve t\u00eb kaluara, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr jo ende krejt\u00ebsisht e ezauruar, ka pasur nj\u00eb rol si aktiv, ashtu edhe pasiv, n\u00eb kuadrin e polikriz\u00ebs. Duke mbajtur gjithmon\u00eb n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb, p\u00ebr kostot humane dhe ekonomike, miliona viktima t\u00eb gjeneruar n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, duhen n\u00ebnvizuar kostot edhe m\u00eb t\u00eb gjera t\u00eb projektuara mbi sistemet sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb kapura n\u00eb koh\u00eb thelb\u00ebsisht t\u00eb pap\u00ebrgatitur dhe sot t\u00eb thirrura p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar pandemi t\u00eb mundshme t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit apo tipa t\u00eb tjer\u00eb. Politikat sh\u00ebndet\u00ebsore kan\u00eb p\u00ebsuar nj\u00eb impakt negativ t\u00eb mbivendosjes s\u00eb konfliktit imperialist ruse, por nga ana e tyre koordinohen gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb me politika lidhur me ndryshimin klimaterik dhe me nevojat e paraqitura nga tranizicioni energjitik.<\/p>\n Pun\u00eb, ekonomi dhe teknologji<\/strong><\/p>\n Kuadri ekonomiko \u2013 financiar dhe ai komercial global e ndjejn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb specifike efektet e kriz\u00ebs deri m\u00eb tani t\u00eb thirrura dhe e ushtrojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb spekulare influenc\u00ebn e tyre. P\u00ebr t\u00eb ardhmen e parashikueshme, mbi perspektivat e rritjes peshojn\u00eb disa faktor\u00eb q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb vitet e fundit si nj\u00eb nivel i lart\u00eb borxhi i brendsh\u00ebm dhe i jasht\u00ebm n\u00eb shum\u00eb vende, nj\u00eb rikthim i inflacionit i lidhur me shtrenjtimin e resurseve, por edhe me presionin e kostove t\u00eb sh\u00ebrbimeve t\u00eb ndryshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare (logjistik\u00eb, transporte) dhe nj\u00eb ngurt\u00ebsim pasues i politikave monetare pas nj\u00eb dekade leht\u00ebsimi, me rritjen e pashmangshme dhe t\u00eb lidhur e p\u00ebrqindjeve t\u00eb interesit. M\u00eb shum\u00eb n\u00eb periudh\u00eb afatgjat\u00eb, veprojn\u00eb faktor\u00eb m\u00eb strukturor\u00eb si plakja e popullsis\u00eb n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb avancuara (por tashm\u00eb edhe n\u00eb Kin\u00eb), p\u00ebrshpejtimi i politikave t\u00eb luftimit t\u00eb ndryshimit klimaterik dhe intensifikimi i programeve t\u00eb tranzicionit energjitk, si\u00e7 u p\u00ebrmend m\u00eb par\u00eb. Pra, nj\u00eb kuad\u00ebr me rritje t\u00eb vog\u00ebl dhe kompeksitet m\u00eb t\u00eb madh, n\u00eb nj\u00eb kontekst global m\u00eb pak koheziv dhe n\u00eb nj\u00eb treg global m\u00eb t\u00eb fragmentuar, ku bizneset duhet t\u00eb realizojn\u00eb strategjit\u00eb e tyre t\u00eb rritjes dhe t\u00eb kompetivitetit.<\/p>\n Nj\u00eb faktor i m\u00ebtejsh\u00ebm me shtrirje m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe intensive duhet mbajtur parasysh dhe futur n\u00eb kuad\u00ebr dhe \u00ebsht\u00eb ai i p\u00ebrfaq\u00ebsuar nga zhvillimi teknologjik, gjithnj\u00eb e m\u00eb i shpejt\u00eb dhe i gjithansh\u00ebm dhe me n\u00eb qend\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrshpejtim t\u00eb penetrimit t\u00eb dixhitales, sidomos i inteligjenc\u00ebs artificiale.<\/p>\n Mbi efektet me rreze t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb impaktit t\u00eb teknologjive, p\u00ebr hir t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, nuk ka nj\u00eb konsensus t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm. Konfrontohen dhe jo nga sot dy vizione t\u00eb kund\u00ebrta q\u00eb n\u00eb versionin m\u00eb pak optimist shikojn\u00eb nj\u00eb efekt t\u00eb kufizuar t\u00eb teknologjive edhe revolucionare mbi produktivitetin dhe zhvillimin ekonomik, si edhe n\u00eb at\u00eb m\u00eb optimist efekte jasht\u00ebzakonisht virtuoze n\u00eb terma jo vet\u00ebm produktiviteti, por edhe t\u00eb \u00e7lirimit t\u00eb pun\u00ebs nga detyra t\u00eb r\u00ebnda dhe pak shp\u00ebrblyese, thelb\u00ebsisht frut i nj\u00eb hyrjeje t\u00eb fort\u00eb t\u00eb inteligjenc\u00ebs artificiale, sidomos t\u00eb asasj gjeneruese, si n\u00eb bizneset e prodhimit, ashtu edhe at\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbimeve.<\/p>\n Debati mbi k\u00ebt\u00eb tem\u00eb \u00ebsht\u00eb kaq i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm dhe intensiv, pa q\u00eb kjo t\u00eb mund\u00ebsoj\u00eb sot t\u00eb kihen siguri mbi efektet afatgjata mbi bizneset dhe mbi pun\u00ebn e teknologjive n\u00eb evolucion mjaft t\u00eb shpejt\u00eb.<\/p>\n (nga Aspen Institute<\/em>)<\/p>\n P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" N\u00eb fillimin e viteve \u201990 shp\u00ebrb\u00ebrja dhe \u00e7artikulimi i perandoris\u00eb sovjetike i shtyn\u00eb shum\u00eb t\u00eb konsideronin se tashm\u00eb historia e bot\u00ebs nuk duhej t\u00eb rezervonte m\u00eb surpriza t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr horizontin kohot n\u00eb at\u00eb moment t\u00eb parashikuesh\u00ebm. Modeli i zhvillimit i konotuar nga demokracia politike dhe ekonomia e tregut kishte mbizot\u00ebruar mbi at\u00eb …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":66711,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-66710","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66710","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66710"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66710\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/66711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66710"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66710"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66710"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}