{"id":67271,"date":"2023-12-25T10:24:55","date_gmt":"2023-12-25T10:24:55","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=67271"},"modified":"2023-12-25T10:24:55","modified_gmt":"2023-12-25T10:24:55","slug":"selcuk-bayraktar-trashegimtari-teknologjik-i-shekullit-turk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2023\/12\/25\/selcuk-bayraktar-trashegimtari-teknologjik-i-shekullit-turk\/","title":{"rendered":"Sel\u00e7uk Bayraktar, trash\u00ebgimtari teknologjik i shekullit turk"},"content":{"rendered":"<p><strong>Q\u00ebllimi i dh\u00ebnd\u00ebrrit t\u00eb Erdoganit nuk \u00ebsht\u00eb t\u2019i p\u00ebrdor\u00eb dron\u00ebt p\u00ebr ndryshimin e natyr\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs, por raportin e turqve me shkenc\u00ebn dhe teknologjin\u00eb. Formimi dhe rritja e nj\u00eb lideri, midis Elon Musk dhe Maverick. Mund\u00ebsia konkrete e z\u00ebvend\u00ebsimit t\u00eb sulltanit.<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb majin e 2022 revista \u201cNew Yorker\u201d boton nj\u00eb artikull me titull elokuent: \u00abDroni turk q\u00eb ka ndryshuar natyr\u00ebn e luft\u00ebs\u00bb. Revista amerikane p\u00ebrcjell n\u00eb v\u00ebmendjen e p\u00ebrgjithshme nj\u00eb fenomen q\u00eb hyn n\u00eb imagjinat\u00ebn per\u00ebndimore me episodet e marsit 2022, kur punonj\u00ebsit e kopshtit zoologjik t\u00eb Kievit festojn\u00eb lindjen e nj\u00eb lemuri dhe e quajn\u00eb Bayraktar, pasi q\u00eb edhe nj\u00eb k\u00eblysh pastori gjerman, prej t\u00eb lehur\u00ebs me sakt\u00ebsi kund\u00ebr armikut, kishte marr\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin em\u00ebr. K\u00ebto ngjarje synojn\u00eb t\u00eb sh\u00ebnojn\u00eb efikasitetin e dronit Bayraktar Tb2, t\u00eb p\u00ebrdorur tashm\u00eb n\u00eb Donbas kund\u00ebr forcave ruse. Midis sh\u00ebrbimeve gazetareske, deklarimeve t\u00eb Forcave t\u00eb Armatosura ukrainase dhe k\u00ebng\u00ebve motivuese kushtuar arm\u00ebve, performancave t\u00eb dron\u00ebv\u00eb t\u00eb furnizuar Ukrain\u00ebs nga kompania turke Baykar gjenerojn\u00eb oadyshim eksitim n\u00eb faz\u00ebn e par\u00eb t\u00eb pushtimit rus. G\u00eblojn\u00eb iniciativa pakashum\u00eb zyrtare, sidomos n\u00eb Lituani e Poloni, por edhe n\u00eb Norvegji e Kanada, p\u00ebr t\u00eb mbledhur fonde me q\u00ebllim q\u00eb ti jepet Ukrain\u00ebs numri m\u00eb i madh i mundsh\u00ebm i dron\u00ebve Bayraktar Tb2. Gjith\u00e7ka sipas silogjizmit t\u00eb titullit t\u00eb \u201cNew Yorker\u201d: duke qen\u00eb se droni turk ka ndryshuar luft\u00ebn, rritja e numrit t\u00eb dron\u00ebve n\u00eb dispozicion t\u00eb Kievit mund t\u2019i jap\u00eb nj\u00eb drejtim t\u00eb sakt\u00eb rezultatit t\u00eb luft\u00ebs. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb obsesion t\u00eb tepruar. Qysh n\u00eb 2022 tregohet me t\u00eb drejt\u00eb se n\u00eb teatra t\u00eb tjer\u00eb, duke filluar nga ai libian, dron\u00ebt turq nuk kan\u00eb luajtur nj\u00eb rol vendimtar dhe me siguri lufta bashk\u00ebkohore nuk ka arritur t\u00eb p\u00ebrfitoj\u00eb reduktimin e konflikteve vet\u00ebm me k\u00ebto instrumenta.<\/p>\n<p>Dikush, n\u00eb nd\u00ebrmjet, g\u00ebzon v\u00ebmendjen e gjeneruar nga hiperbola e dron\u00ebve. \u00cbsht\u00eb Sel\u00e7uk Bayraktar, kreu i teknologjive t\u00eb kompanis\u00eb s\u00eb familjes Baykar, e themeluar nga babai \u00d6zdemir m\u00eb 1984 si Baykar Machina. Historia e \u00d6zdemir \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e k\u00ebtij miti biznesi. Djali i nj\u00eb peshkatari, studion n\u00eb Universitetin Teknik t\u00eb Stambollit, ku diplomohet n\u00eb fillimvitet \u201960. Me gruan e tij Canan, e diplomuar n\u00eb Ekonomi, ka tre djem: Haluk, Sel\u00e7uk dhe Ahmet. Pas p\u00ebrvojave t\u00eb tij t\u00eb para n\u00eb industrit\u00eb manifakturiste turke, themelon Baykar Machina p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb rol n\u00eb zhvillimin e automobilave komb\u00ebtare. P\u00ebrve\u00e7 karrier\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb biznesit, \u00d6zdemir ndjek nj\u00eb interes t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb aviacion, q\u00eb ua transmeton djemve dhe sidomos Sel\u00e7uk, i lindur n\u00eb 1979. M\u00ebnyra me t\u00eb cil\u00ebn kompania Baykar rr\u00ebfehet, akoma m\u00eb shum\u00eb n\u00eb atdhe sesa jasht\u00eb tij, k\u00ebmb\u00ebngul shum\u00eb mbi aft\u00ebsit\u00eb e teknike t\u00eb themeluesit, mbi cil\u00ebsit\u00eb e tij prej dizajneri, sepse pik\u00ebrisht kjo, si\u00e7 do ta shikojm\u00eb, \u00ebsht\u00eb tema n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb projektit t\u00eb Sel\u00e7uk. Nj\u00eb program n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs, q\u00eb babai \u2013 i cili ka nd\u00ebrruar jet\u00eb m\u00eb 2021 \u2013 e ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur dhe q\u00eb djemt\u00eb mund e duan ta vazhdojn\u00eb ta p\u00ebrsosin. Si f\u00ebmij\u00eb, Sel\u00e7uk ndjek t\u00eb atin n\u00eb pasionin e tij p\u00ebr fluturimin amatorial dhe statusi i familjes s\u00eb tij i mund\u00ebsoj\u00eb t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb nj\u00eb ar\u00ebsim t\u00eb nivelit t\u00eb par\u00eb, duke e marr\u00eb diplom\u00ebn n\u00eb American Robert College t\u00eb Stambollit. Prej aty, studion p\u00ebr Inxhinieri pran\u00eb Universitetit Teknik t\u00eb Stambollit dhe hopin e madh n\u00eb Shtetet e Bashkuara, fillimisht pran\u00eb Universitetit t\u00eb Pennsylvania dhe m\u00eb pas n\u00eb Massachusetts Institute of Technology (MIT). Kur n\u00eb vitin 2004, v\u00ebllai i madh Haluk fillon t\u00eb punoj\u00eb n\u00eb Baykar p\u00ebr t\u2019ia modernizuar portofolin e produkteve dhe p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb rolin n\u00eb zhvillimin teknologjik turk, Sel\u00e7uk \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb k\u00ebrkues q\u00eb shkruan <em>paper<\/em> dhe artikuj shkencor\u00eb, por edhe nj\u00eb mysliman i zjarrt\u00eb q\u00eb e ka mir\u00eb n\u00eb mendje objektivin e kontribuimit n\u00eb rilindjen turke. N\u00ebn presidentin Erdogan, n\u00eb vlerat e t\u00eb cilit njeh veten.<\/p>\n<p>N\u00eb MIT Bayraktar bashk\u00ebpunon me Eric Feron, Docent i Inxhinieris\u00eb Aerohap\u00ebsinore, lidhur me eksperimente t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar prezantimet e automjeteve autonome. Kur n\u00eb 2007 komuniteti akademik dhe mediat shkencore i kushtojn\u00eb nj\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb caktuar eksperimenteve t\u00eb tij dhe t\u00eb Feron, Bayraktar \u00ebsht\u00eb kthyer tashm\u00eb n\u00eb atdhe p\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebpunuar aktivisht n\u00eb biznesin e familjes. Me obsesionin p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb Turqin\u00eb nj\u00eb fuqi bot\u00ebrore n\u00eb fush\u00ebn e dron\u00ebve dhe t\u00eb armatimeve. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb akademik q\u00eb p\u00ebrshtatet me efikasiteti t\u00eb madh n\u00eb aktivitetin menaxherial, por edhe n\u00eb raportin konstant, thuajse t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm, me aparatet ushtarake, themelore p\u00ebr suksesin e tij. E ka konfirmuar vet\u00eb Feron tek \u201cNew Yorker\u201d: \u00abNuk ngurronte t\u00eb shkonte n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb, edhe n\u00eb kushtet m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija n\u00eb t\u00eb cilat mund t\u00eb ishte ushtria turke, thelb\u00ebsisht p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar me ushtarak\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb jetuar me ta. P\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar direkt nga p\u00ebrdoruesi\u00bb. Nga 2007 e prapa, Bayraktar punon me koh\u00eb t\u00eb plot\u00eb n\u00eb Turqi n\u00eb familjen e dron\u00ebve q\u00eb mban emrin e tij. Epika e ngitjes s\u00eb tij t\u00eb \u00e7on prapa n\u00eb koh\u00eb, n\u00eb dy momente t\u00eb m\u00ebparshme: 1999 dhe 2005. 1999 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vit simbolik i dob\u00ebsis\u00eb turke: nd\u00ebrsa \u00ebsht\u00eb n\u00eb zhvillim p\u00ebrplasja midis kemalizmit dhe islamit politik q\u00eb e \u00e7on Erdoganin n\u00eb burg, t\u00ebrmeti i Izmirit dhe programi i Fondit Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar duket se parafigurojn\u00eb nj\u00eb skenar ku premtimi i protagonizmit turk, i ngulitur n\u00eb ambicien historike dhe n\u00eb popullsin\u00eb e re e t\u00eb madhe, nuk do t\u00eb mbahet kurr\u00eb. Studenti brilant Sel\u00e7uk Bayraktar \u00ebsht\u00eb 20 vje\u00e7 dhe e ka tashm\u00eb t\u00eb qart\u00eb objektivin e tij, i rievokuar n\u00eb vijim: \u00abKur isha 20 vje\u00e7, mund t\u00eb thoja se kishin shk\u00eblqyer n\u00eb futboll, n\u00eb bakllava apo n\u00eb qebap, por askush nuk thoshte se kishim zhvilluar nj\u00eb teknologji t\u00eb vock\u00ebl t\u00eb famshme n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn\u00bb. Pra ekziston nj\u00eb paragjykim, q\u00eb Sel\u00e7uk synon ta p\u00ebrmbys\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet studimeve dhe impenjimit t\u00eb tij tek biznesi, duke u p\u00ebrq\u00ebndruar mbi teknologjit\u00eb me p\u00ebrdorim dhe potencialitet ushtarake. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb bota ta kuptoj\u00eb se Turqia e ka seriozisht.<\/p>\n<p>K\u00ebtu vijm\u00eb n\u00eb 2005. P\u00ebr t\u00eb ndjekur objektivat e tij, studenti brilant i universiteteve amerikane ka nevoj\u00eb p\u00ebr aparatet turke, q\u00eb mbajn\u00eb kordon\u00ebt e burs\u00ebs s\u00eb zhvillimit t\u00eb teknologjive dhe duhet t\u00eb rishp\u00ebrndajn\u00eb resurse drejt projekteve emergjente t\u00eb Baykar n\u00eb vend q\u00eb ta favorizoj\u00eb aktor\u00ebt e zakonsh\u00ebm e skenarit t\u00eb brendsh\u00ebm. K\u00ebtu futet nj\u00eb diskutim i mbajtur nga Sel\u00e7uk n\u00eb 2005 p\u00ebr t\u00eb bindur disa ushtarak\u00eb dhe burokrat\u00eb p\u00ebr t\u00eb investuar n\u00eb zhvillimin e dron\u00ebve dhe t\u00eb teknologjive t\u00eb Baykar. N\u00eb video \u2013 e ngarkuar n\u00eb kanalin YouTube t\u00eb Baykar m\u00eb 2016 dhe t\u00eb arritur n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 2 milion klikime \u2013 k\u00ebrkuesi i ri duket si poseduar nga nj\u00eb forc\u00eb n\u00eb gjendje t\u2019i godas\u00eb spektator\u00ebt e tij. Thot\u00eb se investimi n\u00eb k\u00ebto teknologji mund ta b\u00ebj\u00eb t\u00eb fort\u00eb Turqin\u00eb, duke sinjalizuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e furnizuesve dhe t\u00eb komponentik\u00ebs s\u00eb brendshme n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb antene t\u00eb prototipit t\u00eb saj. Mbi t\u00eb gjitha, Sel\u00e7uk thot\u00eb se ka shum\u00eb miq t\u00eb tij, miq turq, q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb projekte t\u00eb k\u00ebtij lloji p\u00ebr ushtrin\u00eb e Shteteve t\u00eb Bashkuara. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ka vendosur t\u2019ia kushtoj\u00eb jet\u00ebn e tij zhvillimit teknologjik t\u00eb Turqis\u00eb. N\u00ebn k\u00ebto dy minuta diskutim, n\u00eb YouTube, komentet ftojn\u00eb t\u00eb realizohet nj\u00eb film dhe nj\u00eb dokumentar mbi k\u00ebt\u00eb histori heroike dhe shum\u00eb apelojn\u00eb mbrojtjen e Allahut p\u00ebr Sel\u00e7uk. M\u00ebesuesit e shkoll\u00ebs betohen se e konsiderojn\u00eb rrug\u00ebtimin e tij nj\u00eb shembull p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb student\u00ebt. Dikush thot\u00eb se \u00ebsht\u00eb gati t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb universitet p\u00ebr ta realizuar dronin e vet. Ky \u00ebsht\u00eb sekreti i v\u00ebrtet\u00eb i Sel\u00e7uk Bayraktar, jo dron\u00ebt e tij. Si\u00e7 ndodh p\u00ebr k\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb fuqi e madhe, teknologjia \u00ebsht\u00eb mjeti p\u00ebr t\u00eb realizuar di\u00e7ka t\u00eb madhe, n\u00eb gjendje t\u00eb trondis\u00eb nj\u00eb popull.<\/p>\n<p>Ngjitja e Bayraktar kryhet n\u00eb mesin e dekad\u00ebs s\u00eb kaluar, sa me avancimin teknik t\u00eb dron\u00ebve, pas demonstrimeve festive t\u00eb efikasitetit t\u00eb tyre me shkat\u00ebrrimin e nj\u00eb portreti t\u00eb madh t\u00eb themeluesit t\u00eb PKK Abdullah \u00d6calan, aq edhe me p\u00ebrfshirjen e Sel\u00e7uk n\u00eb familjen e sulltanit. Qysh gjat\u00eb zgjedhjeve t\u00eb 2014, Erdogani i referohet familjes Bayraktar dhe pohon se \u00ebsht\u00eb gati, sipas dis rind\u00ebrtimeve gazetareske, t\u00eb impenjohet personalisht n\u00eb marketimin e dron\u00ebve turq jasht\u00eb vendit. Prej koh\u00ebsh sulltani dhe aparatet ushtarake jan\u00eb t\u00eb preokupuar prej refuzimeve amerikane p\u00ebr t\u00eb eksportuar dron\u00eb, sidomos prej v\u00ebshtir\u00ebsive t\u00eb paraqitura nga Kongresi. E konsiderojn\u00eb si thelb\u00ebsore zhvillimin e nj\u00eb industrie autonome. Do t\u00eb mjaftonte kjo p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb qendror rolin e Bayraktar n\u00eb kuptimin teknik, por k\u00ebsaj i bashkangjitet edhe aspekti romantil e familjar. 20 marsi 2016 \u00ebsht\u00eb dita e fejes\u00ebs n\u00eb Bosfor midis inxhinierit t\u00eb kthyer nga Amerika p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb t\u00eb madhe Turqin\u00eb dhe S\u00fcmeyye Erdoganit, vajz\u00ebs s\u00eb Rexhep Taip, e ardhur nga studimet n\u00eb Shtetet e Bashkuara e Mbret\u00ebria e Bashkuar dhe pajisur me kapacitete t\u00eb konsiderueshme p\u00ebr t\u00eb influencuar mbi zgjedhjet e t\u00eb atit. Pak muaj m\u00eb pas, si\u00e7 ishte e parashikueshme, martesa certifikon aksesin n\u00eb pushtet dhe influenc\u00ebn e Bayraktar: n\u00eb das\u00eb, p\u00ebrve\u00e7se \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i qart\u00eb g\u00ebzimi personal i babait t\u00eb nuses, regjistrohet edhe prania e autoriteteve politike kryesore komb\u00ebtare dhe e krer\u00ebve t\u00eb qeverive t\u00eb huaja, nga Pakistani n\u00eb Bosnje, nga Shqip\u00ebria n\u00eb Liban. Edhe prej raportit t\u00eb tyre cil\u00ebsi\/\u00e7mim, dron\u00ebt Bayraktar b\u00ebhen nj\u00eb aset turk n\u00eb tregjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ve\u00e7 t\u00eb tjerave, dron\u00ebt Tb2 i shtohen Nigeris\u00eb, Etiopis\u00eb, Katarit, Polonis\u00eb. P\u00ebrdoren n\u00eb Tripolitania kund\u00ebr forcave t\u00eb Haftar dhe, n\u00eb 2021, arrijn\u00eb n\u00eb Marok. N\u00eb fillimet e 2023, me nj\u00eb marr\u00ebveshje me Ministrin\u00eb e Mbrojtes kuvajtiane 370 milion dollar\u00ebshe, Baykar deklaron se kishte n\u00ebnshkruar kontrata p\u00ebr eksportimin e dron\u00ebve me 28 vende. Teatrat e luft\u00ebrave q\u00eb sjellin legjitimimin kryesor jan\u00eb Azerbaixhani dhe, natyrisht, Ukraina.<\/p>\n<p>N\u00eb diplomacin\u00eb e dron\u00ebve dhe t\u00eb sh\u00ebrbimeve t\u00eb tjera teknologjike ka nj\u00eb ambiguitet baz\u00eb, q\u00eb si\u00e7 \u00ebsht\u00eb leht\u00ebsisht e kuptueshme, menaxhohet nga Turqia sipas interesave t\u00eb saj. Kur produktet Bayraktar jan\u00eb objekt kritikash apo dyshimesh t\u00eb \u00e7far\u00ebdo lloji dhe kur vendosen kontrolle mbi eksportet p\u00ebr ta goditur kompanin\u00eb dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, Turqin\u00eb, at\u00ebhere Ankaraja mohon \u00e7do raport direkt: b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kompani private dhe shteti turk nuk ka as lidhje, as p\u00ebrgjegj\u00ebsi. Kur Bayraktar \u00ebsht\u00eb sinonim suksesi, pushteti dhe \u00ebsht\u00eb fytyra e nj\u00eb diplomaci komerciale turke n\u00eb gjendje t\u00eb ofroj\u00eb alternativa respektivisht instrumentave t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve, qofshin ato amerikan\u00eb, kinez\u00eb apo iranian\u00eb, at\u00ebhere kompania b\u00ebhet qartazi pjes\u00eb e nj\u00eb pakete m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sh\u00ebrbimet e asistencs\u00eb teknike dhe sistemike t\u00eb nevojshme p\u00ebr operativitetin dhe mir\u00ebmbajtjen e dron\u00ebve, si edhe marr\u00ebveshjet e formimit. Gara e Baykar drejt legjitimimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar duhet t\u00eb konfrontohet tani me nj\u00eb kontekst t\u00eb ndrysh\u00ebm lufte n\u00eb Ukrain\u00eb, edhe prej rolit t\u00eb dron\u00ebve iranian\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorur nga Federata Ruse. Ambicia e kompanis\u00eb nuk mund t\u00eb ndalet, sidomos n\u00eb nj\u00eb vot\u00eb t\u00eb prirur drejt rritjes s\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb shpenzimeve ushtarake. Edhe Japonia, n\u00eb at\u00eb q\u00eb do t\u00eb ishte nj\u00eb marr\u00ebveshje prestigji t\u00eb madh p\u00ebr Baykar, po e vler\u00ebson blerjen e dron\u00ebve.<\/p>\n<p>Edhe pse kan\u00eb gjeneruar nj\u00eb novatoriz\u00ebm n\u00eb kompleksitetin ushtarako \u2013 industrial t\u00eb Ankaras\u00eb, produktet Bayraktar q\u00eb nga 2021 e ka vendosur kompanin\u00eb n\u00eb maj\u00ebn e eksporteve ushtarake turke jasht\u00eb vendit, por, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb n\u00eb premis\u00eb nuk duhet t\u00eb gjykohen vet\u00ebm prej prezantimeve apo p\u00ebr xhiron e parave t\u00eb tyre. Nj\u00eb priz\u00ebm i till\u00eb leximi, e bazuar vet\u00ebm mbi efikasitetin e produktit apo rikthimin ekonomik t\u00eb tij, nuk na lejon ta kuptojm\u00eb impaktin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb Sel\u00e7uk mbi Turqin\u00eb e viteve t\u00eb fundit dhe t\u00eb ardhsh\u00ebm. Posti kryesor n\u00eb loj\u00eb \u00ebsht\u00eb faktikisht kulturor. Sel\u00e7uk Bayraktar \u00ebsht\u00eb inxhinier \u2013 biznesmeni q\u00eb b\u00ebn bashk\u00eb studimin, fen\u00eb, dhun\u00ebn, ambicien, suksesin. Shembulli i tij \u00ebsht\u00eb mesazhi i tij, drejtuar t\u00eb rinjve turq t\u00eb k\u00ebtij shekulli. Historia e tij \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsia e shekullit turk. Ka par\u00eb se bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tij t\u00eb punojn\u00eb p\u00ebr forcat e armatosura amerikane dhe ka vendosur t\u00eb kthehet e t\u00eb marr\u00eb n\u00eb dor\u00eb fatin, n\u00eb Turqin\u00eb e Erdoganit me vajz\u00ebn e t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb martuar. Njeriu q\u00eb studion l\u00ebnd\u00eb shkencore dhe q\u00eb impenjohet, mund t\u00eb hip\u00eb n\u00eb fron. T\u00eb rinjt\u00eb turq mund t\u00eb ndjekin rrug\u00ebn e tij. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, n\u00eb vijim t\u00eb martes\u00ebs s\u00eb tij, Bayraktar impenjohet direkt n\u00eb iniciativa ar\u00ebsimore. Paraja i sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur student\u00ebt, biznesmen\u00ebt e rinj, p\u00ebr ta mb\u00ebshtetur rolin publik t\u00eb shkenc\u00ebs e teknologjis\u00eb, pra p\u00ebr t\u00eb z\u00ebn\u00eb edhe nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, q\u00eb forcon mb\u00ebshtetjen e brendshme t\u00eb tij dhe q\u00eb e b\u00ebn nj\u00eb protagonist t\u00eb sken\u00ebs publike turke. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim lan\u00e7on Teknofestin, festival i aerohap\u00ebsir\u00ebs dhe teknologjis\u00eb. Mund t\u00eb shtojm\u00eb: festivali i pedagogjis\u00eb.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb edicionit t\u00eb 2018, Bayraktar mban nj\u00eb diskutim shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebs, t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb e dobishme t\u2019i p\u00ebrcillet nj\u00eb pasazh i gjat\u00eb: \u00abPararend\u00ebsit tan\u00eb qen\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr qytet\u00ebrimet e para q\u00eb i fiksuan syt\u00eb nga qielli, ama kemi qen\u00eb vet\u00eb ne q\u00eb m\u00ebsuan nga puna e Tak\u0131yy\u00fcddin Mehmedit, q\u00eb themeloi nj\u00eb prej observator\u00ebve t\u00eb par\u00eb t\u00eb bot\u00ebs, nj\u00eb lloj NASA e asaj kohe. Kemi l\u00ebshuar nj\u00eb fushat\u00eb t\u00eb pabesueshme pavar\u00ebsie n\u00eb sektorin e aviacionit gjat\u00eb viteve t\u00eb para t\u00eb Republik\u00ebs. Si\u00e7 e ka th\u00ebn\u00eb Mustafa Kemal Atat\u00fcrk: \u201cE ardhmja \u00ebsht\u00eb n\u00eb qiejt\u201d.<\/p>\n<p>Ky hop \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb n\u00eb vitet \u201950 dhe Turqia ka mbetur prapa, nd\u00ebrsa do t\u00eb kishte mundur t\u00eb ishte nj\u00eb prej tre fuqive aerohap\u00ebsinore t\u00eb bot\u00ebs. Mjetet ajrore pa pilot kan\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar kthes\u00ebn e dyt\u00eb. Teknologjit\u00eb e reja do t\u00eb jen\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi e madhe si p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb, ashtu edhe p\u00ebr vendin ton\u00eb. Ky \u00ebsht\u00eb festivali i atyre q\u00eb e kan\u00eb kok\u00ebn midis reve dhe q\u00eb ndjekin gjurm\u00ebt e pararend\u00ebsve tl\u00eb tyre\u00bb. M\u00eb 11 maj 2022, Sel\u00e7uk kthehet pran\u00eb <em>alma mater<\/em> t\u00eb tij t\u00eb par\u00eb, Universitetit Teknik t\u00eb Stambollit, ku merr titullin e Doktorit K\u00ebrkimor Honorofik. Mban nj\u00eb raport t\u00eb gjat\u00eb, ku rip\u00ebrshkuan gjurm\u00ebn e pionier\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb teknologjis\u00eb turke, si shkenc\u00ebtarin osman Hez\u00e2rfen Ahmed \u00c7elebi, i njohur p\u00ebr aft\u00ebsit\u00eb e tij n\u00eb disiplina t\u00eb ndryshme, nga kima tek astronomia, dhe p\u00ebr pasionin e tij p\u00ebr fluturimin, e celebruar n\u00eb kronika dhe legjenda. Mesazhi \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb: ajo q\u00eb pararend\u00ebsit osman\u00eb kan\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb b\u00ebjn\u00eb dhe nuk e kan\u00eb realizuar deri n\u00eb fund sepse atdheu nuk ka besuar deri n\u00eb fund tek teknologjia si faktor fuqie, tani \u00ebsht\u00eb brenda mundlsive tona. Tani na takon ne, n\u00eb shekullin e ri turk. Me nj\u00eb centralitet tek mbrojtja dhe siguria p\u00ebr zhvillimin teknologjik, si djepin e novatorizmave dhe faktor thelb\u00ebsor p\u00ebr forc\u00ebn e Turqis\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe p\u00ebrdorimi i mediave sociale \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebsaj strategjie. Llogaria @Sel\u00e7uk ka m\u00eb shum\u00eb se 2.8 milion ndjek\u00ebs. Kanali YouTube i kompanis\u00eb e tregon shpesh t\u00eb impenjuar n\u00eb pilotimin e avion\u00ebve. Komentator\u00ebt turq e quajn\u00eb Elon Musk osman. Deri kan\u00eb mb\u00ebshtetur, pasi kan\u00eb par\u00eb Top Gun: Maverick, q\u00eb \u00ebsht\u00eb armiku i fsheht\u00eb i Tom Cruise, \u00ebsht\u00eb Sel\u00e7uk Bayraktar, pasi do t\u00eb jen\u00eb dron\u00ebt e tij ato q\u00eb do ta nxjerrin p\u00ebrfundimisht n\u00eb pension Maverick dhe performancat e tij. Apo ndoshta sepse armiku ambig dhe i fsheht\u00eb i filmit \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Turqia, q\u00eb mund t\u00eb luaj\u00eb n\u00eb shum\u00eb tavolina dhe t\u00eb rivendikoj\u00eb nj\u00ebherazi konkurrenc\u00ebn me Kin\u00ebn. N\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb paraqitur n\u00eb uebsajtin e Baykar, Can Kasapo\u00e3lu pohon: \u00abKonkurrenti kryesor i Turqis\u00eb n\u00eb tregun e mbrojtjes \u00ebsht\u00eb Kina. Si vend i NATO, konkurrenca e Turqis\u00eb me Kin\u00ebn n\u00eb tregun e armatimeve t\u00eb Gjirit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tendenc\u00eb strukturore n\u00eb tregun me vler\u00eb t\u00eb shtuar t\u00eb lart\u00eb dhe marr\u00ebveshjet e bashk\u00ebpunimit n\u00eb mbrojtjen e Turqis\u00eb, bazuar mbi kapacitetin e dron\u00ebve, gjenerojn\u00eb nj\u00eb impakt gjeopolitik kritik n\u00eb gjeografin\u00eb ish sovjetike\u00bb. Edhe komunikimi publik i kompanis\u00eb i rimerr k\u00ebto karakteristika, ku luan nj\u00eb rol t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb krenaria komb\u00ebtare. Alternohen mir\u00ebnjohjet e kompanis\u00eb jasht\u00eb vendit, p\u00ebr shembull Haluk Bayraktar q\u00eb n\u00eb prillin e 2023 merr nga presidenti Ibrahim Traore nderimin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb Burkina Fasos dhe vullnetin p\u00ebr ta vendosur Baykar n\u00eb nj\u00eb frym\u00ebmarrje m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb historis\u00eb osmane dhe turke.<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmjet uebsajtit t\u00eb kompanis\u00eb, le t\u00eb marrim vizionin zyrtar t\u00eb kompanis\u00eb: nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm apeli ndaj centralitetit t\u00eb mbrojtjes n\u00eb ekuilibrin e pushtetit bashk\u00ebkohor\u00eb dhe ndaj objektivit t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb avantazheve konkurrues ndaj kund\u00ebrshtar\u00ebve, por \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb apeli ndaj vizionar\u00ebve t\u00eb Republik\u00ebs. Citohet nj\u00eb biznesmen hekurudhor dhe aeronautik si Nuri &#8216;HPLUDm, q\u00eb t\u00eb realizonte ur\u00ebn mbi Bosfor, p\u00ebrve\u00e7 Vecihi H\u00fcrku\u00fa, inxhinier aeronautik dhe aviator i luft\u00ebs s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb, si edhe prijektues i avionit t\u00eb par\u00eb turk, Vecihi K-VI. Gjithmon\u00eb projektet e familjes Bayraktar theksojn\u00eb vijueshm\u00ebrin\u00eb historike t\u00eb cil\u00ebn trash\u00ebgon Turqia e sotme, me nj\u00eb v\u00ebmendje specifike p\u00ebr formimin tekniko \u2013 shkencor. T\u00eb qenit nj\u00eb fuqi ushtarake d\u00ebshiron t\u00eb thot\u00eb t\u00eb m\u00ebsosh t\u00eb b\u00ebsh k\u00ebrkim, p\u00ebrve\u00e7se t\u00eb fluturosh, dhe t\u2019ua transmetosh m\u00eb t\u00eb rinjve k\u00ebt\u00eb kultur\u00eb si obsesion. N\u00eb qershorin e 2023, kompania feston marr\u00ebveshjen me ministrin\u00eb e Arsimit p\u00ebr t\u00eb krijuar liceun e par\u00eb turk t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar mbi mbrojtjen, aviacionin dhe hap\u00ebsir\u00ebn, q\u00eb do t\u2019u jap\u00eb m\u00eb t\u00eb rinjve nj\u00eb formim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm lidhur me k\u00ebto tema. Ja objektivi i v\u00ebrtet\u00eb i Sel\u00e7uk Bayraktar: t\u00eb marr\u00eb frenat e pedagogjis\u00eb turke. Drejt ku? Drejt nj\u00eb trash\u00ebgimie tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>2023 sh\u00ebnon nj\u00eb p\u00ebrshpejtim t\u00eb rolit politik t\u00eb inxhinierit turk. N\u00eb janar, p\u00ebrdor llogarin\u00eb e tij Twitter p\u00ebr t\u00eb d\u00ebnuar Suedin\u00eb p\u00ebr sulmet ndaj ambasad\u00ebs turke: \u00abJo liri shprehjeje, por krime urrejtjeje ndaj fes\u00eb dhe vlerave t\u00eb nj\u00eberzimit tonat\u00bb. P\u00ebrpara tragjedis\u00eb s\u00eb t\u00ebrmetit t\u00eb shkurtit, Baykar impenjohjet n\u00eb p\u00ebrgjigjen humanitare, si n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrdorimit t\u00eb dron\u00ebve, ashtu edhe n\u00ebp\u00ebrmjet predispozicionit t\u00eb vendeve dhe konteiner\u00ebve p\u00ebr t\u00eb pasht\u00ebpit\u00eb. M\u00eb 10 maj del ezapa e par\u00eb e nj\u00eb dokumentari mbi historin\u00eb e Baykar dhe t\u00eb Bayraktar, i disponuesh\u00ebm n\u00eb kinema dhe q\u00eb synon t\u00eb fluturoj\u00eb p\u00ebrpara 100 vjetorit t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb. P\u00ebrshkruan rrug\u00ebn e e kryer nga kompania p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb Kizilelma, mjeti luftarak pa pilot q\u00eb synon t\u00eb fluturoj\u00eb p\u00ebrpara 100 vjetorit t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb. N\u00eb dokumentar, Haluk Bayraktar p\u00ebrshkruan hapat vendimtar\u00eb t\u00eb kompanis\u00eb dhe \u00d6mer Bayraktar feston babain e ndjer\u00eb \u00d6zdemir dhe aft\u00ebsit\u00eb teknike t\u00eb tij. Natyrisht, Sel\u00e7uk dominon sken\u00ebn, nga kujtimet e f\u00ebmij\u00ebris\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn nd\u00ebrtonte me komponent\u00ebt e aeroplan\u00ebve nj\u00eb makineri p\u00ebr t\u2019u zgjuar p\u00ebr faljen e m\u00ebngjesit, deri n\u00eb prezantimin e zyrave gjiganteske k\u00ebrkimore dhe zhvillimore t\u00eb kompanis, m\u00eb t\u00eb ngjyrosura se t\u00eb Google, ama me banja turke, t\u00eb populluar nga inxhinier\u00eb me mosh\u00ebn mesatare 27 \u2013 28 vje\u00e7.<\/p>\n<p>Sel\u00e7uk u thot\u00eb punonj\u00ebsve t\u00eb tij se Kizilelma nuk l\u00ebviz n\u00eb boshll\u00ebk, por n\u00eb tok\u00ebn e konsakruar nga martir\u00ebt e pavar\u00ebsis\u00eb turke. Ajo e tyrja nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm pun\u00eb, nj\u00eb novatoriz\u00ebm i thjesht\u00eb, por \u00ebsht\u00eb mir\u00ebnjohja p\u00ebr heronjt\u00eb. Rr\u00ebfen pastaj p\u00ebr prvoj\u00ebn e Teknofestit, q\u00eb lindi p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb avionin e preksh\u00ebm p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt: mij\u00ebra, qindramij\u00ebra f\u00ebmij\u00eb duhet t\u2019i prekin avion\u00ebt dhe t\u00eb apasionohen. Ky ndryshim kulturor dhe popullariteti i Sel\u00e7uk, p\u00ebrve\u00e7se i S\u00fcmeyye, mund t\u00eb luajn\u00eb n\u00eb favorin e tij n\u00eb suksesionin e Erdoganit. Tashm\u00eb p\u00ebr Turqin\u00eb \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb pa kompanin\u00eb dhe at\u00eb, bile n\u00eb t\u00eb ardhmen e af\u00ebrt ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kontekst politik t\u00eb favorsh\u00ebm p\u00ebr prosperitetin e Baykar dhe t\u00eb iniciativave kulturore q\u00eb duhet t\u00eb rriten dhe t\u00eb shpalosin efektet e tyre. prandaj mund t\u00eb vendos\u00eb t\u00eb mir\u00ebpres\u00eb spektrin dhe t\u00eb impenjohet direkt. Nga ana tjet\u00ebr, lufta p\u00ebr suksesionin e Erdoganit mund edhe t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb faktor rreziku p\u00ebr kompanin\u00eb dhe vet\u00eb produktet e saj duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb lart\u00ebsin\u00eb, n\u00eb prov\u00ebn e fakteve, e shpresave t\u00eb m\u00ebdha politike dhe t\u00eb prestigjit q\u00eb vet\u00eb ai i ka ushqyer. Kur m\u00eb 10 qershorin e 2023 Mohammed Bin Zayed al Nahyan (MbZ) shkon n\u00eb Turqi p\u00ebr t\u00eb thelluar marr\u00ebdh\u00ebniet bilaterale me Erdoganin dhe t\u00eb asistoj\u00eb n\u00eb finalen e Champions League, edhe Sel\u00e7uk b\u00ebhet pjes\u00eb e komitetit t\u00eb mikpritjes. Nga ana tjet\u00ebr, diplomacia e dron\u00ebve ka hyr\u00eb n\u00eb raportet ekonomike midis Abu Dhabi dhe Ankaras\u00eb. Sel\u00e7uk vesh xhaket\u00ebn de kollaren, jo xhupin e kuq tradicional prej piloti. Liderit emiratas, prej vitesh mendja m\u00eb e rafinuar dhe e paskrupull lidhur me mbrojtjen dhe sigurin\u00eb e Gjirit, inxhinieri turk i flet shkurtimisht p\u00ebr aeronautik\u00ebn. I kujton se ajo q\u00eb b\u00ebn bashk\u00eb \u00ebsht\u00eb pasioni p\u00ebr fluturimin, zakoni p\u00ebr t\u2019i par\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt nga lart. Midis pilot\u00ebve t\u00eb avion\u00ebve luftarak\u00eb kuptohet. N\u00eb shk\u00ebmbimin e tyre t\u00eb shkurt\u00ebr, MbZ i p\u00ebshp\u00ebrit se \u201cInshallah, nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb fluturojn\u00eb bashk\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>(nga <em>Limes<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u00ebllimi i dh\u00ebnd\u00ebrrit t\u00eb Erdoganit nuk \u00ebsht\u00eb t\u2019i p\u00ebrdor\u00eb dron\u00ebt p\u00ebr ndryshimin e natyr\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs, por raportin e turqve me shkenc\u00ebn dhe teknologjin\u00eb. Formimi dhe rritja e nj\u00eb lideri, midis Elon Musk dhe Maverick. Mund\u00ebsia konkrete e z\u00ebvend\u00ebsimit t\u00eb sulltanit. N\u00eb majin e 2022 revista \u201cNew Yorker\u201d boton nj\u00eb artikull me titull elokuent: \u00abDroni &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":67272,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-67271","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67271","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67271"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67271\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67272"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}