{"id":70476,"date":"2024-02-05T10:37:04","date_gmt":"2024-02-05T10:37:04","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=70476"},"modified":"2024-02-05T10:37:04","modified_gmt":"2024-02-05T10:37:04","slug":"etni-kombesi-pakice-dhe-gjuhe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/02\/05\/etni-kombesi-pakice-dhe-gjuhe\/","title":{"rendered":"Etni, komb\u00ebsi, pakic\u00eb dhe gjuh\u00eb\u2026"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.voal.ch\/etni-kombesi-pakice-e-gjuhe-nga-agim-xh-deshnica\/kulture\/shkence\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Agim Xh. D\u00ebshnica<\/a><\/p>\n<p>Nj\u00eb dit\u00eb vjeshte, i mbetur vet\u00ebm n\u00eb sht\u00ebpi, vazhdova leximin e librave t\u00eb disa profesor\u00ebve t\u00eb zbardhur, botuar lirsh\u00ebm larg syve t\u00eb kritik\u00ebs shkencore. Aty shtroheshin \u00e7\u00ebshtje t\u00eb larmishme p\u00ebr politik\u00ebn, p\u00ebr figura historike, p\u00ebr identitetin, etnin\u00eb, toponimet, komb\u00ebsin\u00eb, pakicat komb\u00ebtare, gjuh\u00ebsin\u00eb, besimet fetare, nd\u00ebrrimin e tyre, etj. Po aty shiheshin t\u00eb rreshtuara letra miq\u00ebsore t\u00eb ngarkuara me l\u00ebvdata, edhe p\u00ebr mendime t\u00eb gabuara! Disa nga autor\u00ebt thirreshin filozof\u00eb, psikoanalist\u00eb t\u00eb holl\u00eb, a t\u00eb talentuar p\u00ebr poezi, tregime e mjesht\u00ebr si romancier\u00eb, pa\u00e7ka se veprat e idet\u00eb i kishin t\u00eb grabitura nga arkivat e gjysh\u00ebrve me origjin\u00eb shqiptare t\u00eb dyshimt\u00eb. Mandej, ata vler\u00ebsonin edhe libra publicistik\u00eb, me nj\u00eb shqipe q\u00eb duhet p\u00ebrkthyer me ndihm\u00ebn e fjalor\u00ebve shum\u00ebgjuh\u00ebsh. N\u00eb mes tyre shquheshin edhe bij\u00eb ish-ministrash, t\u00eb cil\u00ebt gjat\u00eb diktatur\u00ebs komuniste jetuan t\u00eb lumtur dhe pa e vrar\u00eb mendjen p\u00ebr fatin e t\u00eb tjer\u00ebve. T\u00eb veshur sipas mod\u00ebs, e kalonin koh\u00ebn at\u00ebher\u00eb me lexime romanesh t\u00eb zgjedhur, duke i treguar nj\u00ebri \u2013 tjetrit barsoleta gjith\u00eb humor, e duke gog\u00ebsir\u00eb me meze e gota birre n\u00eb restorant Vollga. Por, m\u00eb pas, disa syresh ran\u00eb papritur pr\u00e9 e diktatur\u00ebs, p\u00ebr shkak t\u00eb baballar\u00ebve t\u00eb d\u00ebnuar sipas stilit enverist dhe vuajt\u00ebn bashk\u00eb me shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. Nga ato kujtime, k\u00ebta bij\u00eb t\u00eb shkolluar shohin shpesh edhe sot \u00ebndrra me diktator\u00eb, ndaj zgjohen si n\u00eb kllapi dhe nisin t\u00eb mendojn\u00eb ndryshe, duke u shitur trima, mendjeholl\u00eb e duke mbajtur q\u00ebndrim kund\u00ebrshtues ndaj p\u00ebrparimit t\u00eb sot\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri, se jan\u00eb t\u00eb sigurt q\u00eb s\u2019u hyn gjemb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb. Po edhe se kritik\u00ebt e kan\u00eb thyer maj\u00ebn e pen\u00ebs. N\u00ebse iksi a ypsiloni, \u00ebsht\u00eb mik i tyre, nuk ka se si gabon!<\/p>\n<p><strong>Profesor\u00ebt dhe librat e tyre shkencor\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Teksa lexoja ato libra profesor\u00ebsh, madje edhe politikan\u00ebsh t\u00eb d\u00ebshtuar, q\u00eb m\u00ebtojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb edhe shkrimtar\u00eb, m\u00eb erdhi nd\u00ebr mend i madhi Vaso Pash\u00eb Shkodrani, me vargjet e pavdekshme:<\/p>\n<p>\u201cCa thon\u2019 kam f\u00e9, ca thon\u2019 kam din;<br \/>\nnjeni asht turk, tjetri latin.<br \/>\nDo quhen grek\u2019, e shqeh disa tjer\u00eb,<br \/>\npor jeni t\u2019gjith\u2019 vllaz\u00ebn, more t\u2019mjer\u00eb\u2026\u201d<\/p>\n<p>Mesa shihet, k\u00ebta libra m\u00eb s\u00eb shumti botohen me ndihm\u00ebn bujare t\u00eb miqve t\u00eb autor\u00ebve brenda e larg Shqip\u00ebris\u00eb, apo, si\u00e7 quhen sot, me mb\u00ebshtetjen financiare t\u00eb sponsor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm, em\u00ebrtim ky i marr\u00eb nga anglishtja, si\u00e7 jan\u00eb edhe fjal\u00ebt: bekgraund, lidership, performanc\u00eb, staf, impact, shou, etj.<\/p>\n<p>Pasi mbarova s\u00eb lexuari ato pjes\u00eb t\u00eb \u00e7uditshme t\u00eb sajuara me kujtes\u00eb t\u00eb mjegullt\u00eb, u ngrita i hutuar dhe mb\u00ebshteta ballin n\u00eb xhamat e ftoht\u00eb t\u00eb dritares. Jasht\u00eb nga ret\u00eb gri qielli qe zhytur n\u00eb muzg. D\u00ebgjohej shushurima \u00e7lodh\u00ebse e shiut mbi deg\u00eb e flet\u00eb dhe krisma e pikave t\u00eb tij n\u00eb qelq e mbi mendimim tim t\u00eb lodhur. Mb\u00ebrrinte edhe zhaurima e mbytur e dallg\u00ebve t\u00eb oqeanit n\u00eb breg, si nj\u00eb ankim q\u00eb vinte nga larg. Nd\u00ebrkaq, si p\u00ebr mrekulli, ndihej nj\u00eb melodi paksa e trisht\u00eb e nj\u00eb muzikanti t\u00eb panjohur p\u00ebr natyr\u00ebn n\u00eb koh\u00eb shiu, me jehon\u00ebn, q\u00eb mandej shuhej n\u00eb qiell.<\/p>\n<p><strong>Po cilat jan\u00eb \u00e7\u00ebshtjet, q\u00eb shtrojn\u00eb n\u00eb librat e tyre profesor\u00ebt tan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar?<\/strong><\/p>\n<p>S\u00eb pari, \u00e7\u00ebshtje politike t\u00eb lidhura me interesa t\u00eb caktuara e q\u00ebndrime t\u00eb rrepta ndaj qeveritar\u00ebve demokrat\u00eb, apo si\u00e7 quhen prej tyre \u201csundimtar\u00eb\u201d, edhe pse hapin shtigjet drejt Europ\u00ebs me an\u00ebn e p\u00ebrparimit t\u00eb vendit. Pra, Pashai nga Shkodra s\u2019e dinte se do t\u00eb vinin koh\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira, kur k\u00ebta t\u00eb ditur, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb Shqip\u00ebri, pasi h\u00ebngr\u00ebn buk\u00ebn, p\u00ebrmbys\u00ebn kup\u00ebn dhe ngec\u00ebn n\u00eb udh\u00ebkryqe, ose mor\u00ebn arratin\u00eb me bagazhe t\u00eb r\u00ebnda dhe fluturuan me avion p\u00ebrtej horizontit. Nga leximi i librave publicistik\u00eb pa t\u00eb dh\u00ebna burimore, kuptohet menj\u00ebher\u00eb se ata nuk jan\u00eb shkruar pas shqyrtimit t\u00eb dokumenteve t\u00eb botuara nga institucionet e sotme komb\u00ebtare dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare, por nga kujtime \u00e7astesh, ose muhabetesh t\u00eb zjarrta kafenesh, mb\u00ebshtetur n\u00ebp\u00ebr hamendje dhe gazeta t\u00eb nj\u00ebanshme. K\u00ebsisoj, t\u00eb gjith\u00eb kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb! T\u00eb gjith\u00eb thon\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn! Por, kur e v\u00ebrteta p\u00ebrballet me faktet, ata, sipas nj\u00eb filozofi, bien ndesh me fjal\u00ebn e shenjt\u00eb: \u201cMos e p\u00ebrziheni t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn me t\u00eb pav\u00ebrtet\u00ebn! Mos e fshihni t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn n\u00eb vet\u00ebdije!\u201d<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, ka edhe kritik\u00eb letrar\u00eb apo letrar\u00eb, q\u00eb shkruajn\u00eb shqip dhe humbasin koh\u00ebn e t\u00eb tjer\u00ebve me lavde e st\u00ebrhollime p\u00ebr poet\u00eb a shkrimtar\u00eb t\u00eb till\u00eb dhe p\u00ebr librat e tyre t\u00eb nj\u00eb shkence t\u00eb harruar, q\u00eb s\u2019i lexon askush. Nga m\u00ebnyra se si shprehen, vet\u00ebkuptohet se ata gjuajn\u00eb p\u00ebrfitime t\u00eb nd\u00ebrsjellta. Disa nga kritik\u00ebt e artit l\u00ebvdojn\u00eb vepra piktor\u00ebsh, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb koh\u00ebt e frikshme t\u00eb diktatur\u00ebs bojatisnin me yje t\u00eb kuq jet\u00ebn ton\u00eb t\u00eb zymt\u00eb, kurse sot n\u00eb dit\u00ebt e liris\u00eb, me stil impresionist, krijojn\u00eb n\u00eb studio nudo e fytyra t\u00eb ng\u00ebrdheshura t\u00eb ngjarjeve, q\u00eb priteshin t\u00eb vinin, si\u00e7 qe eksodi apo rr\u00ebzimi i shtatores s\u00eb diktatorit. Pra, e paraqisin shp\u00ebrthimin rinor p\u00ebr liri e demokraci si tragjedi mbar\u00ebkomb\u00ebtare. Ky lloj arti, si vazhdim i realizmit socialist n\u00eb kushte t\u00eb tjera, s\u2019\u00ebsht\u00eb ve\u00e7se shprehje e qart\u00eb e mjerimit dhe sh\u00ebmti e shpirtit dhe e mendjes s\u00eb tyre t\u00eb kalbur.<\/p>\n<p>S\u00eb treti, profesor\u00ebt, nga nj\u00ebra an\u00eb botojn\u00eb n\u00eb gazeta shqiptare, \u201cstudime\u201d p\u00ebr figurat historike, duke mohuar gjith\u00e7ka t\u00eb tyren; nga ana tjet\u00ebr, disa merren me trajtime \u00e7mitizuese m\u00eb t\u00eb skajshme se vet\u00eb autor\u00ebt e librave, si Shmidi, Puk\u00ebvili etj., edhe k\u00ebta t\u00eb pabesuesh\u00ebm, rreth heronjve t\u00eb kombit shqiptar, si Gjergj Kastrioti \u2013 Sk\u00ebnderbeu, apo Ali Pash\u00eb Tepelena. P\u00ebr lavdin\u00eb e t\u00eb parit, si\u00e7 dihet, jan\u00eb botuar qindra libra e vepra arti nga autor\u00eb vendas e t\u00eb huaj. P\u00ebr t\u00eb dytin, nj\u00eb prej kryengrit\u00ebsve udh\u00ebheq\u00ebs e m\u00eb trima kund\u00ebr sundimit otoman, jan\u00eb ngritur shum\u00eb e shum\u00eb k\u00ebng\u00eb. Ai \u00ebsht\u00eb heroi kryesor n\u00eb vepra shkrimtar\u00ebsh shqiptar\u00eb dhe p\u00ebrmendet n\u00eb sa e sa enciklopedi. Kurse Bajroni p\u00ebr t\u00eb shkruan: \u201cShum\u00eb trim dhe aq gjeneral i mir\u00eb \u00ebsht\u00eb, sa e quajn\u00eb Bonaparti muhamedan!\u201d Megjithat\u00eb, dalin disa profesor\u00eb t\u00eb plakur, librat e t\u00eb cil\u00ebve shtrohen p\u00ebr shitje edhe n\u00eb mot me shi n\u00ebp\u00ebr trotuare, q\u00eb k\u00ebnaqin qarqe t\u00eb caktuara. Sipas tyre, Lufta Italo-Greke m\u00eb 1940, nuk paska qen\u00eb vep\u00ebr agresive e Musolinit, por e shqiptar\u00ebve, edhe pse atdheu i tyre asokohe qe i pushtuar nga trupat ushtarake fashiste. Pra, k\u00ebta akademik\u00eb, dikur t\u00eb mir\u00ebpritur n\u00eb oborrin e diktatorit, miratojn\u00eb \u201cshkenc\u00ebrisht\u201d edhe n\u00eb mbarim t\u00eb vitit 2011 se Shjqip\u00ebria e jo Italia qenka n\u00eb gjendje lufte me Greqin\u00eb! I shohim po k\u00ebto pena, tek shkojn\u00eb edhe m\u00eb larg, me p\u00ebrkufizime q\u00eb hedhin mjegull e tym mbi poet\u00ebt tan\u00eb komb\u00ebtar\u00eb, si Gjergj Fishta, Fan S. Noli, Faik Konica, q\u00eb e shkriu jet\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb p\u00ebrparuar, dhe mjeshtri i rrall\u00eb i tregimit shqiptar Ernest Koliqi.<\/p>\n<p>S\u00eb kat\u00ebrti, k\u00ebta profesor\u00eb, dikur materialist\u00eb apo ateist\u00eb, tani e kan\u00eb ndryshuar kahun e hulumtimeve t\u00eb tyre. N\u00eb koh\u00eb t\u00eb reja kujtohen befas se nga emri i p\u00ebrkasin fes\u00eb krishtere \u2013 ortodokse. E, p\u00ebr \u00e7udi, megjith\u00ebse nuk jan\u00eb prift\u00ebrinj, ndryshe nga At\u00eb Gjergj Fishta, k\u00ebrkojn\u00eb me ngulm, me an\u00eb romanesh t\u00eb shpifura, ndryshimin e fes\u00eb s\u00eb shqiptar\u00ebve nga myslimane n\u00eb katolike! Sipas tyre, kjo na qenka e vetmja rrug\u00eb drejt Europ\u00ebs s\u00eb Bashkuar! Po Europa, q\u00eb, krahas kishave katolike, ka ngritur vet\u00eb xhami n\u00eb shum\u00eb qytete, si e gjykon k\u00ebt\u00eb pun\u00eb t\u00eb mbrapsht t\u00eb k\u00ebtyre njer\u00ebzve t\u00eb men\u00e7ur, q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb na kthejn\u00eb pas, n\u00eb vitin e mallkuar kulturor 1967, kur u shemb\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri kultet fetare? Nga ana tjet\u00ebr, profesor\u00ebt, pa lexuar Kuranin, shkruajn\u00eb p\u00ebr Bibl\u00ebn, e cila nuk e kund\u00ebrshton at\u00eb. Shum\u00ebkush e di se q\u00eb t\u00eb dy k\u00ebta libra t\u00eb shenjt\u00eb jan\u00eb fjala e Zotit.<\/p>\n<p>Dikush, me t\u00eb drejt\u00eb k\u00ebrkon rikthimin e toponimeve t\u00eb fshatrave tona nga sllavishtja n\u00eb shqip, nd\u00ebrsa profesor\u00ebt e gjuh\u00ebsis\u00eb nga koh\u00eb q\u00eb s\u2019mbahen mend, luajn\u00eb sylla-mbyllas me toponime a gjysm\u00ebtoponime sllave me an\u00ebn e prapashtesave, si pole, poj, poje, u\u00e7, ku\u00e7, nica, ica, i\u00e7, ov, etj. Nj\u00eb askush n\u00eb faqe t\u00eb t\u00ebra shkruan p\u00ebr fillimet e nj\u00eb fshati me kisha bizantine, q\u00eb s\u2019arriti t\u00eb b\u00ebhej qytet, dhe harron p\u00ebrshkrimin e qyteteve tona t\u00eb lashta me aq e aq monumente kulture! Si p\u00ebrfundim, ata shprehen se toponomia sh\u00ebrbeka p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn e vendit ton\u00eb! \u00cbsht\u00eb ky nj\u00eb arsyetim pa buk\u00eb, i vlefsh\u00ebm vet\u00ebm p\u00ebr sllav\u00ebt dhe grek\u00ebt. Nj\u00eb tjet\u00ebr, duke u orvatur t\u00eb mbaj\u00eb t\u00eb gjall\u00eb mbi piedestal diktatorin stalinist, peshkon n\u00ebp\u00ebr uj\u00ebra t\u00eb turbullta, shkruan si dikur p\u00ebr Luft\u00ebn Nacional \u2013 \u00c7lirimtare dhe jo p\u00ebr Luft\u00ebn Civile, q\u00eb shp\u00ebrtheu pas pabesis\u00eb s\u00eb Mukjes.<\/p>\n<p><strong>Profesor\u00eb n\u00eb m\u00ebrgimin e larg\u00ebt<\/strong><\/p>\n<p>Meqen\u00ebse disa prej k\u00ebtyre profesor\u00ebve tan\u00eb jetojn\u00eb, ta z\u00ebm\u00eb n\u00eb Boston, i p\u00ebraf\u00ebrt nga numri i popullat\u00ebs me Shqip\u00ebrin\u00eb, shihen n\u00ebp\u00ebr kafenera me kalimtar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb SHBA quhen amerikan\u00eb, edhe pse jan\u00eb me prejardhje nga Gjermania, Irlanda dhe Anglia, nga Italia, Greqia, nga Egjypti, Maroku, Gana, nga India, Kina, Japonia etj. Dhe, pasi e kan\u00eb l\u00ebn\u00eb vendlindjen p\u00ebrtej oqeanit, kujtohen dhe e vrasin mendjen m\u00eb nge p\u00ebr t\u00eb. Z\u00ebn\u00eb vend n\u00eb kafene rreth tryez\u00ebs s\u00eb rrumbullak\u00ebt dhe rrahin mendime t\u00eb thella prej dijetar\u00ebsh. M\u00eb pas, kur kthehen n\u00eb sht\u00ebpi, si han\u00eb drek\u00ebn e shijshme, ulen para kompjuterit dhe hartojn\u00eb shkrime p\u00ebr botim n\u00eb gazetat shqip t\u00eb Nju Jorkut, ose t\u00eb Tiran\u00ebs! Frym\u00ebzimin, apo shtys\u00ebn, si\u00e7 duket, e marrin nga Bostoni multietnik dhe nga p\u00ebrfundimet e bisedave me turlilloj njer\u00ebzish, q\u00eb s\u2019kan\u00eb haber nga Shqip\u00ebria. Ndaj e kan\u00eb t\u00eb leht\u00eb t\u00eb rreshtojn\u00eb gjith\u00ebfar\u00eb gj\u00ebrash p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, p\u00ebr fiset, komb\u00ebsit\u00eb, pakicat komb\u00ebtare, etnit\u00eb etj. Dhe japin k\u00ebshilla me vler\u00eb p\u00ebr trajtimin e problemeve t\u00eb gjuh\u00ebs, kultur\u00ebs, dhe se si t\u00eb jepen p\u00ebr k\u00ebto emisione t\u00eb posa\u00e7me n\u00eb TVSH, etj. Sipas tyre, popullata e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga shqiptar\u00eb, grek\u00eb, egjiptian\u00eb, rom\u00eb, apo cigan\u00eb, arumun\u00eb, ose vlleh\u00eb, boshnjak\u00eb, malazes\u00eb, maqedonas, pse jo edhe nga armen\u00eb, turq, kinez\u00eb, italian\u00eb, gjerman\u00eb, hebrej, etj., etj.! Pra, n\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme atyre lipset t\u2019u caktohet edhe trualli p\u00ebrkat\u00ebs, me nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, tek t\u00eb perfshihen t\u00eb gjitha institucionet zyrtare, politike, ekonomike, kulturore dhe fetare, deri sa shteti shqiptar t\u00eb thuret si kosh, nga disa shtete me qend\u00ebr Tiran\u00ebn dhe, s\u00eb fundi, me votim n\u00eb Kuvend t\u00eb vendoset ndryshimi i emrit nga Republika e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb \u201cShtetet e Bashkuara t\u00eb Pellasgjis\u00eb s\u00eb re\u201d! \u201cM\u00eb von\u00eb, shohim e b\u00ebjm\u00eb!\u201d<\/p>\n<p><strong>Gjuha dhe \u00e7\u00ebshtja e Himar\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Profesor\u00ebve t\u00eb lodhur me k\u00ebto studime e k\u00ebshilla, ua prish gjumin \u00e7\u00ebshtja e gjuh\u00ebs dhe e shkrimit, sepse gjuh\u00ebtar\u00ebt nuk po merren vesh p\u00ebr shqipen e shkruar, pal\u00e9 pastaj p\u00ebr gjuh\u00ebt e tjera! Kund\u00ebrshtimet midis tyre jan\u00eb t\u00eb rrepta. P\u00ebr t\u00eb folmet, si zakonisht, krahinat e ndryshme vendosin vet\u00eb, si n\u00eb Jug e Veri. Pra, si duhet folur, apo shkruar, shqipja? A duhet p\u00ebrmir\u00ebsuar standardi i vjet\u00ebruar i Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit-1972, me baz\u00eb tosk\u00ebrishten, t\u00eb cil\u00ebn nj\u00eb hulumtues shqiptar e quan \u201cgjuh\u00eb n\u00eb bunker\u201d? Ndoshta duhen miratuar propozimet e reja n\u00eb disa konferenca p\u00ebr ndreqjen e pasurimin e saj nga burimet prej njer\u00ebzve t\u00eb thjesht\u00eb, sidomos nga trevat e veriut, sepse gjuha shqipe n\u00eb gazeta, n\u00eb televizione e radio, \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e pakuptueshme, p\u00ebr shkak jo vet\u00ebm t\u00eb fjal\u00ebve, por edhe t\u00eb nd\u00ebrtimeve gjuh\u00ebsore t\u00eb huaja. Kur mblidhen n\u00eb mitingje ithtar\u00ebt e t\u00eb majt\u00ebve, brohorasin e s\u2019u kuptohet asnj\u00eb fjal\u00eb! Pak a shum\u00eb, kjo ndodh edhe me t\u00eb djatht\u00ebt. Nuk po e zgjasim me t\u00eb folmet n\u00eb n\u00ebndialekte, q\u00eb ndryshojn\u00eb n\u00eb \u00e7do 15 kilomet\u00ebr, sepse \u00e7\u00ebshtja do t\u00eb nd\u00ebrlikohej.<\/p>\n<p>Nj\u00eb dukuri t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb bot\u00ebn shqiptare e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb edhe gjuh\u00ebt e himariot\u00ebve. Nj\u00ebri thot\u00eb se ata jan\u00eb shqiptar\u00eb, q\u00eb flasin edhe greqisht e italisht! Tjetri thot\u00eb \u2013 jo! Jan\u00eb grek\u00eb, edhe pse gjuh\u00ebn shqipe e flasin bukur, kurse greqishten: \u201cpartu to gomari, lidhur stu huri!\u201d Megjith\u00ebse disa himariot\u00eb t\u00eb ditur, t\u00eb cil\u00ebt marrin shp\u00ebrblime nga vendi fqinj jugor, n\u00eb libra voluminoze na thon\u00eb se jan\u00eb v\u00ebrtet shqiptar\u00eb t\u00eb kulluar, paskan qen\u00eb t\u00eb njohur n\u00eb histori p\u00ebr autonomi qysh prej koh\u00ebve otomane! Madje, edhe p\u00ebr z\u00ebnka t\u00eb zhurmshme me qeverit\u00eb shqiptare!<\/p>\n<p>Pas gjith\u00eb k\u00ebtyre q\u00eb thuhen, si do t\u00eb vihen n\u00eb jet\u00eb k\u00ebshillat e studiuesve n\u00eb dobi t\u00eb etnive t\u00eb shumta p\u00ebr gjuh\u00ebn, kultur\u00ebn, flamurin, shkollat, radiot dhe institucionet e tyre studimore!? N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast hulumtuesit ndoshta mendojn\u00eb se p\u00ebr t\u00eb folur\u00ebn e egjiptian\u00ebve u dashka t\u00eb ringjallet gjuha e Keopsit! Kurse p\u00ebr arumun\u00ebt me gjuh\u00ebn pothuaj t\u00eb zhdukur rum\u00ebneshti, m\u00eb par\u00eb duhet t\u00eb gjendet atdheu i tyre i v\u00ebrtet\u00eb, sepse profesor\u00ebt n\u00ebp\u00ebr studime, na thon\u00eb se jan\u00eb kat\u00ebr t\u00eb till\u00eb: Greqia, Italia, Shqip\u00ebria dhe Maqedonia. Rumanin\u00eb e p\u00ebrjashtojn\u00eb si dako-romake. Nd\u00ebrsa Moldavin\u00eb, t\u00eb p\u00ebrzier\u00eb pak si shum\u00eb me ukrainasit rus\u00eb e bullgar\u00eb, e l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb!<\/p>\n<p>P\u00ebr gjuh\u00ebn e rom\u00ebve, apo cigan\u00ebve, duhet t\u00eb merret gjuha e indian\u00ebve! P\u00ebr komb\u00ebsit\u00eb, apo etnit\u00eb e tjera, u dashkan ftuar profesor\u00eb nga lindja e p\u00ebr\u00ebndimi! P\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e himariot\u00ebve duhen hapur kanunet osmane, qysh nga motet e lashta t\u00eb Perandoris\u00eb, pastaj t\u00eb pyetet edhe Brukseli! Apo, edhe p\u00ebr m\u00eb sakt\u00eb, duhet shtruar kjo \u00e7\u00ebshtje n\u00eb gjyqin e Hag\u00ebs! Pra, s\u00ebrish na del p\u00ebrpara, jo nj\u00eb l\u00ebmsh i zakonsh\u00ebm, por nj\u00eb nyj\u00eb e nd\u00ebrlikuar gordiane, q\u00eb as shpata e Aleksandrit nuk e pret dot. Historia tregon se shkaku i k\u00ebsaj gjendje lirie t\u00eb skajshme jan\u00eb mikpritja e bujaria e shqiptar\u00ebve ndaj ardhacak\u00ebve n\u00eb trojet e tyre. N\u00eb k\u00ebto \u00e7aste jehon th\u00ebnia e urt\u00eb e Faik Konic\u00ebs: \u201cAti yn\u2019 q\u00eb je n\u2019qiell, epna fuqin\u00eb ta mbajm\u00eb goj\u00ebn mbyllur, kur s\u2019kemi gj\u00eb p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb! Falna durimin ta thellojm\u00eb nj\u00eb pun\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb shkruajm\u00eb mbi t\u00eb! Frymzona me nj\u00eb ndienj\u2019 t\u00eb mpreht\u2019 t\u00eb drejtsis\u2019, q\u00eb t\u00eb flasim jo vet\u00ebm me pa\u2019ansi, por dhe t\u00eb sillemi ashtu!\u201d<\/p>\n<p><strong>Drit\u00eb nga dokumenti amerikan\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje shqiptare na vjen n\u00eb ndihm\u00eb edhe nj\u00eb lib\u00ebr shkencor amerikan me titull \u201cThe Volume Library\u201d, botuar m\u00eb 1984 n\u00eb Nashvile Tennesse, ku shkruhet: \u201cShqip\u00ebria, sipas vitit 1980, \u00ebsht\u00eb me 2.734.000 banor\u00eb. Kryeqytet \u2013 Tirana; m\u00eb 1978 me 169.300 banor\u00eb. Gjuha: shqipe. Pothuaj e gjith\u00eb popullsia e Shqip\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb shqiptare, me p\u00ebrjashtim t\u00eb nj\u00eb pakice greke n\u00eb jug t\u00eb vendit, gjat\u00eb kufirit shqitaro-grek. Rreth 1 milion shqiptar\u00eb jetojn\u00eb brenda kufirit jugosllav dhe rreth 200.000 t\u00eb tjer\u00eb brenda kufirit grek. Shtimi i popullat\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madh se n\u00eb \u00e7do vend tjet\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs. Nd\u00ebrmjet vitit 1975 dhe vitit 1980 ajo \u00ebsht\u00eb shtuar 2.4 p\u00ebrqind. Shumica e shqiptar\u00ebve i takon fes\u00eb myslimane. Rreth 20 p\u00ebrqind e popullsis\u00eb \u00ebsht\u00eb krishtere \u2013 orthodokse dhe 10 p\u00ebrqind katolike.\u201d Pra, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebna statistikore para 37 viteve. Shtrohet pyetja: \u00c7far\u00eb ka ndodhur pas nj\u00eb kohe kaq t\u00eb gjat\u00eb, kur i shohim doktor\u00eb-profesor\u00ebt t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr fatin e etnive t\u00eb paqena? Mos vall\u00eb ato jan\u00eb zhdukur, ose kan\u00eb marr\u00eb malet dhe jan\u00eb hedhur p\u00ebrtej kufirit tok me profesor\u00ebt? Apo me gomone, tragete e avion\u00eb kan\u00eb kap\u00ebrcyer dete e oqeane, deri n\u00eb Onolulu, Alask\u00eb e Australi dhe i kan\u00eb ringjallur andej gjuh\u00ebt e tyre?<\/p>\n<p>Ja, \u00e7far\u00eb mendimesh t\u00eb lodhshme, m\u00eb trazuan at\u00eb dit\u00eb me shi profesor\u00ebt tan\u00eb me librat e tyre, kur ve\u00e7 melodia e madh\u00ebrishme e muzikantit t\u00eb panjohur p\u00ebr natyr\u00ebn e bukur stolisur me ngjyra vjeshte gjithfar\u00ebsh, m\u00eb jepte si dhurat\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Agim Xh. D\u00ebshnica Nj\u00eb dit\u00eb vjeshte, i mbetur vet\u00ebm n\u00eb sht\u00ebpi, vazhdova leximin e librave t\u00eb disa profesor\u00ebve t\u00eb zbardhur, botuar lirsh\u00ebm larg syve t\u00eb kritik\u00ebs shkencore. Aty shtroheshin \u00e7\u00ebshtje t\u00eb larmishme p\u00ebr politik\u00ebn, p\u00ebr figura historike, p\u00ebr identitetin, etnin\u00eb, toponimet, komb\u00ebsin\u00eb, pakicat komb\u00ebtare, gjuh\u00ebsin\u00eb, besimet fetare, nd\u00ebrrimin e tyre, etj. Po aty shiheshin t\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":69885,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-70476","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70476"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70476\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/69885"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}